EA Thema's (Site EA)

Zo geven gemeenteleden meer en makkelijker

Tue, 08 May 2012 13:27:12 +0200

Hoe zorg je dat gemeenteleden meer en gemakkelijker geven? Peter Briscoe geeft vijf tips.

Vrijgevig God

Tegen het einde van een bruiloftsfeest: nog 3500 glazen wijn – en van de allerbeste kwaliteit! Na een grote conferentie aan het meer: nog twaalf korven brood over. Na de terugkeer van een verloren zoon: het mooiste gewaad, een gouden ring en een groots feest. Slechts enkele voorbeelden van een buitengewoon vrijgevige God.

Gulheid en liefde

“Je lijkt nooit zoveel op Jezus dan wanneer je vrijgevig bent”, zei een voorganger. Vrijgevigheid is inherent aan Gods manifestatie. Zijn genade, barmhartigheid, voorziening, geduld, vergeving en uiteindelijk Zijn grote offer van de Here Jezus, zijn uitingen van Zijn overvloedige vrijgevigheid. Gulheid heeft eigenlijk niet zoveel met geld te doen, maar alles met compassie, liefde en zorg voor de ander. Wanneer vrijgevigheid het leven van een gemeente karakteriseert, zie je de handtekening van God.

Proces

Hoe ontwikkelen we een cultuur van vrijgevigheid in een gemeente? Dit doen we niet door te vertrouwen op een kerkbalans, eens door een voorganger omschreven als ‘een jaarlijkse klaagzang op een begrotingstekort’, of op periodieke fondswervingsactiviteiten voor bepaalde noden. Het ontwikkelen van vrijgevigheid in een gemeente is een proces, niet een activiteit. Dit proces kunnen we in vijf stappen omschrijven. Verkondiging, verdieping, visie, voorleven en vieren.

Stap 1. Verkondiging

Het motiveren van mensen om te groeien in vrijgevigheid is allereerst de verantwoordelijkheid van de voorganger, die in zijn preken de gemeente de Bijbelse voorbeelden en motivatie voorspiegelt. Hij zal van de ongelooflijke vrijgevigheid van de Vader en de Here Jezus vertellen en wat de Bijbel leert over goed rentmeesterschap. Een belangrijke vraag voor de predikant hierbij is: “Wat wilt u vóór en niet vàn uw toehoorders wat betreft geld en goed?” Wat brandt in uw hart vóór uw mensen? Dat zij vrij zijn om overvloedig te geven! Daarvoor moeten zij vrijgemaakt worden van de angst om dingen te verliezen, onzekerheid over de toekomst, de beklemmende greep van financiële onzekerheid en allerlei belemmerende gedachten. Vrijgemaakt om je levensdoelen te bereiken en je prioriteiten te volgen. Vrij om God voor Zijn voorziening te vertrouwen en je van de wereld te kunnen onthechten. Preken over vrijgevigheid maakt mensen vrij om van God te genieten en Hem te eren! Wanneer mensen goed weten wat je vóór hen wil, geeft dit ook een juiste context voor wanneer de tijd komt om iets van hen te vragen.

Stap 2. Verdieping

Preken inspireren gemeenteleden, maar pas als zij zelf de Bijbelse principes over het omgaan met geld en goed onderzoeken en bestuderen, begrijpen ze hoe deze principes in praktijk te brengen zijn. Verschillende praktische cursussen en bijbelstudies zijn beschikbaar om te leren wat de Bijbel hierover zegt. Ervaring heeft geleerd dat het niet genoeg is te spreken over geven, als men niet geleerd heeft om te gaan met datgene wat God eerst aan ons gegeven heeft. Vaak vragen mensen ‘Hoeveel van mijn geld moet ik aan God geven?’ Dat is een onjuist uitgangspunt. De juiste vraag is ‘Hoeveel van Gods geld mag ik voor mijzelf houden?’ Wanneer mensen niet weten hoe ze hun uitgaven kunnen beheersen, uit de schulden komen en tevredenheid leren, is de prediking voor dovemans oren, en groeien ze nooit in vrijgevigheid!

Stap 3. Visie

Als je weet wat God gaat doen, wil je daarvan deel uitmaken en met Hem meewerken om wat daarvoor nodig is vrij te maken. Niemand wordt gemotiveerd tot vrijgevigheid om tekorten aan te vullen. Je geeft misschien een keer uit liefde en solidariteit maar dat ontwikkelt zeker geen cultuur van vrijgevigheid. Wanneer de Here Zijn plannen openbaart, leidt dat tot beweging. Een nieuwe passie ontstaat om de visie werkelijkheid te zien worden met bijbehorende vrijmaking van middelen en mensen.

Vrijgevigheid bevorder je dus ook door als gemeenteleiding een door God gegeven visie duidelijk te communiceren. Een visie is een openbaring van God over wat Hij door de gemeente wil doen. Amos 3:7 zegt: “Zo doet God, de HEER, niets zonder dat hij zijn plan heeft onthuld aan zijn dienaren...” Wat is Gods plan voor uw gemeente? Het is de taak van de kerkleiding om dit in gebed vast te stellen en vervolgens aan de gemeente te communiceren.

Stap 4. Voorleven

Een bekend gezegde is dat leiders mensen slechts zover kunnen meenemen als zij zelf gegaan zijn. De kerkleiding moet voorgaan in vrijgevigheid om een voorbeeld te zijn dat mensen kunnen volgen. Een sobere levensstijl, tevredenheid en een geest van vrijgevigheid zal de leider karakteriseren. Bidden in de dienst voor andere gemeenten, je ruimte openstellen voor activiteiten van anderen, een ruimhartige diaconale en missionaire bediening ontwikkelen, vormen voorbeelden van vrijgevigheid.

Stap 5. Vieren

Het regelmatig vieren van vrijgevigheid in de gemeente brengt dank aan God voor Zijn voorzieningen en motiveert mensen tot meer, wanneer zij de vruchten van vrijgevigheid zien. Zij zien hoe Gods plannen realiteit worden en iedereen wil deel uitmaken van een ‘winnend team’. Getuigenissen van mensen inspireren, laten zien hoe het zou kunnen, en maken een verbinding tussen visie en realiteit. Vier de royale daden van gemeenteleden voor daklozen, mensen in schulden, werkzoekenden, alleenstaande ouders enzovoorts.

Royaal leven is leven als de Koning! Vrij om te geven!

Peter Briscoe
Internationaal Directeur Crown Financial Ministries
www.crownlife.nl

Overgenomen uit IDEA 1-12, magazine van de Evangelische Alliantie over missionair kerk-zijn, www.ea.nl/idea

Leren budgetteren op zondagochtend

Tue, 08 May 2012 13:24:00 +0200

Pinkstergemeente Dominion Centre in Rijswijk zette vorig jaar vijf zondagochtenden apart voor de cursus Jouw Geld Telt. Bijna vierhonderd gemeenteleden deden mee.

Stille armoede

Zeven jaar geleden begon het Dominion Centre in Rijswijk met een klein groepje in Den Haag. Ze groeiden uit tot een flinke multiculturele gemeente met inmiddels vijfhonderd mensen. Voorganger Romero Maridjan: “In de groei van de gemeenschap begonnen we te merken dat heel veel mensen en gezinnen moeite hebben op financieel gebied. Er was veel vraag naar hulp en het begon echt een punt van zorg te worden. Stille armoede, alleenstaande moeders, mensen met hoge schulden. Dat stimuleerde ons om in de Bijbel naar antwoorden te zoeken. In diezelfde tijd kwam een gemeentelid enthousiast terug van een conferentie van Crown Financial Ministries, een christelijke organisatie die onderwijs geeft over Bijbels rentmeesterschap. We zijn in gesprek gegaan met Peter Briscoe, directeur van Crown en zagen hun materiaal en onderwijs. Toen was het voor mij duidelijk: het wiel was al uitgevonden!”

Interactieve cursus

De gemeente besloot vijf zondagochtenden apart te zetten voor de cursus Jouw Geld Telt. Maridjan over die keuze: “Het zijn principes en wijsheden waarvan iedereen kan leren. De cursus beantwoordt niet alleen een probleem, maar legt een goed fundament voor iedereen in de gemeente.”

Over de schaamte om over persoonlijke financiën te praten zijn ze snel heengestapt. “We vinden het belangrijk dat we vrij kunnen spreken over financiën. De Bijbel heeft het zoveel over geld. Daaruit kunnen we herleiden dat God het belangrijk vindt. En als God het belangrijk vindt, moeten wij het ook belangrijk vinden.”

Normaalgesproken wordt Jouw Geld Telt in tien weken voor een kleine groep gegeven. Het Dominion Centre moest een model vinden om vierhonderd mensen door de cursus te loodsen. Omdat het een interactieve cursus is, kozen ze ervoor om het onderwijs gezamenlijk te doen en het interactieve gedeelte in kleine groepen. Elke groep had een coördinator om de gesprekken aan te zwengelen. Dat waren vrijwilligers uit de gemeente die vooraf een training kregen.

Structurele veranderingen

De gemeenteleden moesten het even laten bezinken, maar al gauw raakte iedereen enthousiast. “Naar een gewone zondagochtenddienst komen ze gewoon, maar hiervoor moest iedereen zich inschrijven. Al heel snel begonnen ze dat te doen. We hebben de prijs zo laag mogelijk gehouden. Voor drie euro per week konden mensen meedoen.” De cursus werd goed geëvalueerd. “Nu, een half jaar later, hebben ze het er nog steeds over. De gesprekken in kleine groepen heeft de gemeente als geheel ook goed gedaan. Er ontstonden nieuwe contacten en mensen begonnen de noden van elkaar te zien.”

Langzamerhand ziet de voorganger ook structurele veranderingen. “Dan heb ik het met name over mensen die het financieel moeilijk hebben. Dat is een langzaam traject. In gesprekken relateren ze aan de cursus. Ze zeggen bijvoorbeeld: ‘ik ben mijn cirkel aan het sluiten’ of ‘ik begin te merken dat ik moet gebruiken wat ik in huis heb.” Mensen die langduriger ondersteuning nodig kunnen een beroep doen op zogenoemde Schuldhulpmaatjes.

Collectes

Voor de gemeente zelf waren de effecten in eerste instantie minder gunstig. Hartelijk lachend: “Na de cursus gingen de inkomsten van de gemeente omlaag! Het probleem bij heel veel mensen was dat ze geen controle hadden over hun financiën. Ze wisten niet waar alles bleef. Nu begonnen ze het onderwijs toe te passen, de financiën strak te houden en dat merkten we in de offers. Wat ze hebben geven ze, wat ze niet hebben, kunnen ze ook niet geven. Maar nu, een half jaar later, zien we dat de collectes omhoog gaan en hoger zijn dan daarvoor. Een heel interessante ontwikkeling.”

Investering

Andere voorgangers die in het Dominion Centre op bezoek kwamen, hadden moeite met het idee dat de gemeente haar zondagochtend hier voor ‘opofferde’. “Wij zien het juist als een geweldige investering. Je ziet de vruchten. Ook al zou er niemand in je gemeente zijn met financiële problemen, dan nog zijn er principes en waarheden die verrijkend kunnen zijn”, vindt Maridjan. “Bijvoorbeeld het principe dat God eigenaar is van alles. Of dat God ons stimuleert om als we overvloed hebben een zegen te zijn voor anderen. Mensen raken vrij van het accumuleren van spullen voor zichzelf. En de visie die wij samen dragen, om uit te gaan om zielen te winnen, wordt veel meer ondersteund. De cursus heeft onze gemeente verrijkt op heel veel fronten. Ook op het gebied van relaties. Als het financieel niet goed gaat met iemand, gaat het nergens goed. Er komt nu rust bij de gezinnen.”

Suzanna Blackmore

www.dominioncentre.nl
www.jouwgeldtelt.nl
www.schuldhulpmaatje.nl

Overgenomen uit IDEA 1-12, magazine van de Evangelische Alliantie over missionair kerk-zijn, www.ea.nl/idea

Gemeentefinanci�n in Vraag & Antwoord

Tue, 08 May 2012 11:32:55 +0200

Vijf vragen over de financi�le aspecten van kerk-zijn.

Minimale bepalingen

Wat zijn de minimale bepalingen van een goed financieel beleid?

Belangrijke beleidsuitgangspunten zijn:

Een brede basis van leden die op vaste basis per bankoverschrijving de gemeente financieel steunt.
Een zo flexibel mogelijke kostenbasis. Dat betekent naast vaste lasten zoals huur en salarissen kritisch kijken naar het aangaan van langjarige verplichtingen.
Een jaarlijks bottom-up begrotingsproces. Dat wil zeggen: taakvelden maken een jaarlijks plan met begroting, die als basis dient om de gemeentebegroting op te stellen.
Een dekkende begroting. Dat betekent geen tekort, maar ook geen overschot.
Strakke kostenbewaking met periodieke rapportage.
Blijf ook geestelijk met financiën bezig! De neiging bestaat te zakelijk naar kerkelijke financiën te kijken, maar een kerk is geen commerciële onderneming. De geestelijke richting van de gemeente is leading, de financiën volgen…

Buffer

Hoe groot mag/moet je buffer zijn?

De omvang van de buffer hangt enerzijds af van de flexibiliteit van je kostenstructuur en anderzijds van de spreiding van je inkomstenbasis. Optimaliseren van deze twee zaken is belangrijker dan de feitelijke omvang van je buffer.
De feitelijke financiële buffer bestaat enerzijds uit het eigen vermogen van de gemeente, anderzijds uit voorzieningen die getroffen worden voor toekomstige (grotere) uitgaven. De Baptistengemeente Amersfoort heeft al een aantal jaar een eigen vermogen van circa twintig procent van de jaarlijkse exploitatiebegroting. Dit betekent circa drie maanden buffer. Idealiter zou dit best wat hoger mogen zijn, maar het vergroten van deze reserve is makkelijker gezegd dan gedaan.

Communicatie

Hoe kun je het beste communiceren over de financiën?

In de communicatie is het van belang financiële mededelingen heel eenvoudig te presenteren (op z’n ‘Jip en Janneke’s’). Dus geen uitgebreide rapporten, verslagen en overzichten, maar bij voorkeur puntsgewijze overzichtjes in combinatie met heldere grafieken. Natuurlijk moet de uitgebreide verslaggeving wel degelijk beschikbaar zijn.
Communiceer niet te vaak over de financiën. De aandacht verslapt dan. Wij hanteren in beginsel het uitgangspunt: Geen bericht is goed bericht. Een kwartaalupdate van een paar zinnen waarin je op hoofdlijnen opbrengsten, kosten en bijzonderheden communiceert, is voldoende als alles loopt volgens planning. Tijdens de jaarlijkse goedkeuring van de jaarrekening en begroting voor het volgend jaar hanteren wij een beknopte presentatie met de financiële hoofdlijnen. Dit altijd in combinatie met de jaarplannen van de taakvelden. Financiën volgen uit de plannen en niet andersom!
Maak financiën concreet. Mensen willen graag weten waarvoor ze geven. Als inkomsten achterblijven helpt het bijvoorbeeld om de gemeente voor te rekenen wat de gemeente voor elke zitplaats betaalt aan huur.
Voor speciale doelen hanteren wij binnen de Baptistengemeente Amersfoort collectes met machtigingen. Dit middel zetten we bewust maar weinig in om het ook een speciale collecte te laten blijven. De opbrengsten hiervan zijn doorgaans zeer hoog (tot wel tien keer zoveel als de normale collecte).

Fraude voorkomen

Hoe voorkom je fraude?

Geen cash-geld behalve de collecteopbrengsten.
Het collectegeld altijd met twee personen tellen. Denk aan naam en handtekening.
Geen subboekhoudingen. Dat wil zeggen dat alle financiële activiteiten over de rekening en boekhouding van de gemeente lopen.
Scheiding van functies tussen fiattering van nota’s en betaling/administratie.
Aanhouden van een operationele bankrekening waar relatief kleine bedragen beschikbaar op staan en een spaarrekening, waarop grote bedragen staan en autorisatie beperkt is.
Alle declaraties voorzien van ingevuld formulier en bonnetjes en als het kan ondertekend door een taakveldleider. Bij voorkeur geen voorschotten afgeven.
Jaarlijkse controle van de gemeentefinanciën door een door de ledenvergadering benoemde kascontrolecommissie.

Crisis

Hoe bereid je je als lokale kerk voor op de crisis?

Crisis betekent dat ook gemeenteleden wat meer de hand op de knip houden. Dat betekent voor je begrotingsproces aan de inkomstenkant dat vrijwillige bijdragen conservatiever worden ingeschat, maar geeft ook aanleiding weer eens met de stofkam door je kostenstructuur te gaan. Als je daarbij weer eens stil staat met elkaar zijn er altijd zaken die overbodig zijn of kostenefficiënter georganiseerd kunnen worden.
In deze tijden is het des te belangrijker duidelijk te communiceren wat je met de financiën wil gaan doen. Zoals gezegd, mensen willen graag weten waarvoor ze geven.

Overgenomen uit IDEA 1-12, magazine van de Evangelische Alliantie over missionair kerk-zijn, www.ea.nl/idea

Fairtrade kerken

Tue, 08 May 2012 11:27:58 +0200

Door het kopen van fairtrade producten, zorg je voor betere sociale en milieuomstandigheden voor boeren in ontwikkelingslanden. Ook als kerk kun je zo meewerken aan duurzame armoedebestrijding.

Lees hier over de mogelijkheden om fairtrade kerk te worden.
www.fairtradegemeenten.nl

De dienstbare leider

Tue, 08 May 2012 11:25:11 +0200

Is 'dienend leiderschap' niet gewoon een modieuze frase? Nee, Jezus had het in Marcus al over volken die onderdrukt worden door hun eigen leiders. ''Wie van jullie de belangrijkste wil zijn, zal de anderen moeten dienen.''

Macht en aanzien

Dienend leiderschap begint bij een dienstbare leider en zijn hart. Waar zijn we vol van en waar richten we ons op? In Ezechiël 34 blijkt dat Gods volk hier terecht op aangesproken wordt. Leiders zijn uit op eigen macht, aanzien en financieel gewin in plaats van God en Zijn plan met mensen: “Zwakke dieren hebben jullie niet laten aansterken…, verjaagde dieren niet teruggehaald…, jullie hebben de dieren hard en wreed behandeld.” Wat is onze agenda in ons kerkenwerk en waar gebruiken wij onze positie voor?

Bescheiden

Jim Collins is iemand die uitgebreid onderzoek heeft gedaan naar wat bedrijven succesvol maakt. In zijn bestseller Good to great zet hij de resultaten op een rij. Hij komt uit op de behoefte aan bescheiden leiders met een sterke professionele wil. Wat kunnen we hiervan leren als kerk?

Professionele wil	Persoonlijke bescheidenheid
Zorgt voor geweldige resultaten, is een katalysator in het proces van goed naar geweldig.	Laat persoonlijke bescheidenheid zien, vermijdt aanbidding door anderen. Schept nooit op over zichzelf.
Heeft een sterke vastberadenheid om te doen wat nodig is voor langdurig succes, ongeacht de mogelijkheden.	Handelt met een rustige vastberadenheid. Motiveert vooral door inspirerende normen, niet door charisma.
Zet de groei naar een geweldig bedrijf in gang, neemt geen genoegen met minder.	Richt zijn ambitie op het bedrijf, niet op zichzelf. Zorgt voor opvolgers die het succes ook in de volgende generatie continueren.
Kijkt in de spiegel en niet door het raam bij slechte resultaten. Legt de verantwoordelijkheid bij zichzelf, niet bij anderen, externe factoren of pech.	Kijkt uit het raam en niet in de spiegel bij goede resultaten. Legt de verantwoordelijkheid hiervoor bij anderen, externe factoren of geluk.'

Jaap Ketelaar
Predikant in Wageningen
Trainer en coach in leiderschapsontwikkeling van xpand

Verder lezen:
Collins, Jim, Good to great – waarom sommige bedrijven een sprong vooruit maken… en andere niet, Business Contact 2006 (10e druk)
Donders, Paul, Jaap Ketelaar, Gezond leiderschap in de Kerk – Voed en koester je kerkgemeenschap, Hoornaar: Gideon, oktober 2010

Overgenomen uit IDEA 1-12, magazine van de Evangelische Alliantie over missionair kerk-zijn, www.ea.nl/idea

De bouwput van Crossroads Rotterdam [1]

Tue, 08 May 2012 10:56:41 +0200

Regelmatig verbaas ik mij over de bouwput bij Rotterdam CS. De tekeningen beloven een prachtig eindresultaat, maar nu zien we slechts diepe kuilen en een aantal staalconstructies.

Missional communities

Het is een beeld dat ik steeds voor ogen houd in het proces van transitie waar we met Crossroads Rotterdam aan zijn begonnen. Een verandering die er toe moet leiden dat we, in plaats van verder uitdijen rondom de dienst op zondag, gaan uitgroeien tot een familie van missional communities in Rotterdam: groepen van twintig tot vijftig mensen elk met een specifieke missie in de samenleving. Deze omvorming betekent dat er dingen gaan stoppen, soms dingen die heel dierbaar zijn geworden. Het betekent dat er dingen gaan veranderen, dat er iets nieuws gaat komen dat nog niet zichtbaar is, hooguit wat contouren. En dus bevinden we ons in een overgangssituatie, met alle onzekerheid, onduidelijkheid en onrust die daar bijkomt.

Effectiviteit

Het is een lang proces waarvoor we hebben gekozen, een proces dat begon met de constatering dat we in missionair opzicht niet effectief genoeg waren, ook al zit er een stijgende lijn in het aantal bezoekers van de diensten. Er was altijd veel verlangen om missionair te zijn, maar het vertaalde zich te weinig in daden of impact. Dat bracht ons tot bezinning, tot het opnieuw luisteren naar God en daarna, het ons geleid weten om missional communities te bouwen in de stad.

Consequenties

Dit is een keuze waarvan we beseffen dat de gevolgen ingrijpend zijn en dat we er mensen door kwijt kunnen raken. Zomaar wat consequenties van deze stap: voortaan gaan niet meer de meeste middelen en menskracht naar de dienst, kringen en andere goede dingen, maar naar mission. We organiseren ons niet langer meer rondom ‘de eredienst’, maar rondom missionaire passie en focus. We stoppen geen energie in nog grotere en betere bands en andere toeters en bellen, maar kiezen voor downsizen, om mensen vrij te zetten voor missional communities.

Dit lijkt nogal rigoureus en dat is het misschien ook wel. Maar we weten ook waarom we het doen: omdat we het Koninkrijk van God willen zien doorbreken in Rotterdam en daar een onderdeel van willen zijn. Ook als dat betekent dat wij moeten veranderen.

Ron Becker
Voorganger Crossroads Rotterdam
www.crossroadsrotterdam.nl

Overgenomen uit IDEA 1-12, magazine van de Evangelische Alliantie over missionair kerk-zijn, www.ea.nl/idea

Boekbespreking: Allah. A Christian Response

Tue, 08 May 2012 10:26:31 +0200

Miroslav Volfs zoektocht naar verzoening en vrede is een belangrijke drijfveer achter zijn boek Allah, A Christian Response.

Religie en conflict

Miroslav Volf, zoon van een pinksterpredikant uit Joegoslavië, was van dichtbij getuige van de vernietiging van zijn land door oorlogen tussen diverse bevolkingsgroepen. Religie speelde daarbij een belangrijke rol. Sindsdien houdt de verhouding religie en conflict hem bezig en als hoogleraar aan de Yale Divinity School in Amerika kan hij nu met recht expert genoemd worden op dit gebied.

Allah en God

Volfs zoektocht naar verzoening en vrede is ook een belangrijke drijfveer achter zijn boek Allah, A Christian Response. Zijn stelling is, dat moslims en christenen moeten erkennen dat Allah en God dezelfde zijn, willen ze ooit in vrede met elkaar kunnen leven. Met een aantal voorbeelden uit de geschiedenis laat hij zien hoe fundamenteel dit is. Soms zochten christenen naar overeenkomsten en gemeenschappelijkheid, vaak ook benadrukten ze de verschillen. Dat had direct consequenties voor de verhoudingen in de maatschappij.

Dichter bij dan gedacht

Volf zoekt vooral de verbinding en laat op grond van grote denkers en grondleggers van de islam als Al-Ghazali een beeld van de islam zien dat op bepaalde punten dichter bij het christendom staat dan vaak gedacht. Hij wist de verschillen zeer zeker niet uit, maar wil wel heel eerlijk zijn en doorbreekt daarbij diverse stereotype beelden over de islam, zowel met betrekking tot geweld, als tot vermeend wetticisme.

De klassieke geloofswaarheden onderschrijft Volf volledig. Als hij zegt dat moslims en christenen uiteindelijk over dezelfde God spreken, impliceert dat voor hem dus niet dat islam en christendom op hetzelfde neer komen, of verschillende expressies zijn van hetzelfde goddelijke mysterie. Het zijn ook niet beide heilswegen tot God. Het gaat hem hier niet allereerst over ‘reddende’ kennis van God, maar over maatschappelijk relevante kennis van God. Het is dan ook geen zendingsvisie, maar een politieke visie.

Pijnpunt

Wat Volf schrijft is fascinerend. Hij doorbreekt elke vorm van simplisme en bestrijdt vijanddenken. Anders gezegd, hij maakt theologisch werk van Jezus’ opdracht om elke vijand als vriend te benaderen. Zijn uitgangspunt, dat we alleen in vrede kunnen samenleven als we erkennen dat we dezelfde God dienen, is mij te beperkt. De uitdaging is veelmeer, dat moslims en christenen met elkaar in vrede moeten leren samenwerken, juist als ze op bepaalde punten totaal verschillend denken. Of dit nu gaat over hun visie op God of op bepaalde aspecten van de samenleving. Dat is precies het pijnpunt, waar Volf terecht aandacht voor vraagt, in deze tijd met toenemende spanningen tussen moslims en christenen. Hoe kunnen beide trouw zijn aan hun overtuigingen over God en aan wat God van hen vraagt en toch constructief bouwen aan vrede in de maatschappij? Dat sluit herkenning en gemeenschappelijkheid niet uit, maar geeft meer ruimte om ook de moeilijke kanten van de relaties tussen moslims en christenen mee te nemen.

Niettemin is Allah, a Christian Response, een boek waar elke leider in kerk en maatschappij over zou moeten nadenken. Een collega van mij heeft het al aan Wilders gestuurd. Tot nu toe helaas zonder reactie......

Prof. Dr. Bernhard Reitsma
Bijzonder hoogleraar VU Amsterdam voor: De kerk in de context van de islam
Projectleider islam en docent missiologie aan de CHE

M. Volf, Allah. A Christian Response, HarperOne, 2011

Overgenomen uit IDEA 1-12, magazine van de Evangelische Alliantie over missionair kerk-zijn, www.ea.nl/idea

Christus en het klimaat

Fri, 09 Mar 2012 16:21:51 +0100

Als de klimaatverandering doorzet, zal de zeespiegel overal op aarde fors stijgen. Een beangstigend idee. Wat zegt de Bijbel over het klimaat? En hebben wij ook een taak?

We maken unieke tijden mee. Duizenden jaren was de natuur een bedreiging voor de mens, en probeerde de mens de natuur te temmen. Maar sinds een jaar of veertig blijken de rollen omgekeerd en is de mens bezig de natuur (het ‘ecosysteem aarde’) te ontwrichten, zoals ook te zien is aan de klimaatverandering. Wereldwijd begint de mensheid langzaam te beseffen wat voor enorme perspectiefwisseling dat met zich meebrengt. Ook het christelijk geloof wordt flink opgeschud. Vragen komen op ons af als: waartoe zijn we eigenlijk op aarde? Hoe horen we de dieren te behandelen? Welke taak hebben we ten opzichte van de enorme gevarieerdheid in de plantenwereld? Moeten we proberen ecosystemen als het klimaat te beheersen of er juist van af blijven, vol verwondering over hoe complex en uitgekiend het in elkaar zit?

Extremen en regelmaat

In het begin schiep God het uitspansel (Genesis 1:6) en daarmee het klimaat. Een klimaat dat veranderlijk was: eerst regende het niet (Genesis 2: 5 en 6), later, bij de zondvloed, wel. De zondvloed lijkt gepaard te zijn gegaan met een enorme klimaatverandering. Ook de aardlagen bevatten sporen van meerdere klimaatveranderingen die wij kennen als ijstijden afgewisseld met warmere perioden.

Sinds mensenheugenis kennen wij het klimaat in zijn huidige vorm, met koude aan de polen, gematigde temperaturen in onze streken en de tropen met zijn zon en moesson. Het bracht - en brengt - extremen met zich mee als hittegolven, droogte, tornado’s en ijzige kou, maar kent ook een bepaalde regelmaat en stabiliteit. Door de klimaatverandering staat deze onder druk.

Gods klimaatplan

Zowel het klimaat van voor de zondvloed als dat wat wij nu kennen, heeft grillige en levensbedreigende kanten. Ik krijg de indruk dat het klimaat een kracht was die door God getemd werd om het leven mogelijk te maken. God legde niet voor niets het Paradijs aan als plek waar het veilig was – zeker voor de mens. Daarbuiten dreigde gevaar – naar het mij voorkomt ook in de vorm van natuurkrachten die rampzalig konden uitwerken. En toen die natuurkrachten losbarstten in de zondvloed, haastte God zich om te beloven dat zo’n vloed er nooit meer zou komen. Of God zich met het klimaat bezig houdt!

Ook Jezus’ optreden tijdens de storm op het meer wijst daarop. Hij bleek macht over wolken, lucht en winden te hebben (Lucas 8:22-25). Een aanwijzing dat Gods grote herstelplan met deze wereld kennelijk ook een ‘Klimaatplan’ bevat. En tegelijk een geweldig voorproefje van hoe God oerkrachten van weer en klimaat uiteindelijk ten goede zal keren!

Navolging

Nu wij iets beginnen te begrijpen van de complexiteit en de uitgebalanceerdheid van het klimaatsysteem, en beseffen dat we er schade aan toebrengen, kunnen we er niet langer omheen Christus ook na te volgen waar het gaat over het klimaat. De Bijbel zegt daar tot mijn verrassing meer over dan ik lange tijd geweten heb - ook al is het in de praktijk niet altijd gemakkelijk om de Bijbelse aanwijzingen om te zetten in klimaatvriendelijk gedrag.

Christus kwam voor heel de schepping

De eerste Bijbelse aanwijzing is dat God de mens een speciale positie gegeven heeft. Wij mogen namens Hem zorgen voor de andere schepselen op deze wereld¹. De aarde is van God (Psalm 24). Aan Hem moeten we verantwoording afleggen ook over wat we met het klimaat gedaan hebben. We zijn geen eigenaars van deze wereld, maar rentmeesters, beheerders.

De volgende aanwijzingen haal ik uit het Nieuwe Testament. Het zal u misschien verrassen, maar het doel van Jezus’ komst op aarde was niet: mensenzielen in de hemel brengen, maar heel de mens redden. Sterker nog: Hij kwam voor heel de schepping, het herstel van alle dingen (Handelingen 3:21). Door Jezus wil God alles met zich verzoenen (Kolossenzen 1: 20, 2 Korintiërs 5:19). Paulus roept ons op om als navolgers van Jezus die verzoening uit te delen (2 Korintiërs 5:18)! Daarbij gaat het dus niet alleen om mensen, maar ook om dieren, planten, ja het hele ecosysteem aarde, ook het klimaat. Geen wonder dat de schepping met reikhalzend verlangen uitziet naar het openbaar worden van wie Gods kinderen zijn (Romeinen 8:19). Er wordt dus op u en mij gewacht!

Als wij ons als Gods kinderen openbaren, zal dat niet leiden tot een paradijselijk klimaat. Daar is de Bijbel duidelijk over: dat is te hoog gegrepen. Wel wordt het er leefbaarder op, of met een Bijbelse term: er komt meer gerechtigheid. Een voorproefje van de nieuwe aarde, waar gerechtigheid zal wonen en waar alles en iedereen tot zijn recht zal komen. Duurzaamheid in de diepst mogelijke zin!

Tot voor kort was deze Bijbelse boodschap niet of nauwelijks bekend. Begrijpelijk, want de mens bevond zich tot voor veertig jaar in een totaal andere verhouding tot de natuur: de natuur was nog bedreigend en de cultuur moest de natuur temmen. Was ‘Christus en cultuur’ een thema in de afgelopen eeuw; in onze 21e eeuw zal dat ‘Christus en klimaat’ zijn.

Zorg voor de schepping

Zo bezien is het christelijk geloof een essentiële inspiratiebron bij het aanpakken van het klimaatprobleem! Christenen die blijven hangen in een schijnbaar Bijbelse somberheid over deze wereld (‘de aarde zal verslijten als een kleed’, citeren ze Psalm 102:27), zullen zich niet gemotiveerd inzetten voor behoud en herstel van de aardse schepping waarin wij leven. Maar wie de bovengenoemde Bijbelse boodschap begrijpt, gaat dat wel doen. Want stel je voor, u en ik mogen meewerken met het verzoenende werk van Jezus Christus! Wij mogen niet alleen mensen helen en verzoenen, maar ook het stukje van de schepping dat wij beheren. Waar dat gebeurt, zorgt de boer goed voor zijn vee (Spreuken 12:10), de tuinier goed voor zijn planten en gaan we klimaatbewust leven. Hoe begint u?

Peter Siebe
Kerkhistoricus en coördinator van de Noach Alliantie

Zie ook:

www.cenet.nl
An Evangelical Declaration on the Care of Creation, 1993 en The Oxford Declaration on Climate Change, 2002
Micha Verklaring over rentmeesterschap en klimaatverandering

Tekstverwijzing:
1 Zie E.J. Ouweneel: De mens: geschapen tot duurzaamheid. In: Beweging, voorjaar 2008, p.5-9

Armoede en recht doen

Tue, 13 Mar 2012 10:01:30 +0100

Op vele wijzen zijn kerken betrokken bij mensen die in armoede leven. Ze geven financi�le hulp en zijn betrokken bij voedselbanken. Hebben ze ook een rol in het zoeken naar structurele oplossingen?

Natuurlijk: armen zullen er altijd zijn (Deuteronomium 15:11). Zelfs bij de beste voorzieningen zullen er altijd mensen zijn die door wat voor omstandigheden ook tussen wal en schip vallen, bijvoorbeeld door domme pech. Maar als de armoede grote groepen mensen betreft - met dezelfde achtergrond en voor lange tijd – dan is er structureel iets mis en zullen we aan verandering moeten werken. In hetzelfde hoofdstuk van Deuteronomium staat als perspectief en gebod van Godswege: “Overigens zal niemand van u in armoede leven...” (vers 4).

Het ‘recht van de arme’

Alle rechtsregels die we in het Oude Testament vinden en waar ook Jezus zich op beroept, hebben tot doel om armoede tegen te gaan door materiële nood en sociale uitsluiting te bestrijden. Ons valt dat vaak niet direct op, omdat die regels betrekking hebben op een heel andere tijd van boeren en herders. Bijvoorbeeld: een deel van de oogst moet blijven liggen voor de armen; er mogen geen levensnoodzakelijkheden, zoals een mantel of handmolen, tot onderpand genomen worden; er is een renteverbod (van de noodsituatie van iemand mag je geen gebruik maken om er beter van te worden); er zijn bepalingen over de herverdeling van het land zodat een ieder weer de beschikking krijgt over een stuk land, iets wat in de agrarische samenleving voorwaarde is voor het kunnen voorzien in het levensonderhoud.

Zo is er nog veel meer te noemen. Het betreft een geheel van regels dat armoede en sociale uitsluiting wil voorkomen en opheffen. Een heel belangrijk punt is daarbij dat het gaat om rechtsregels. Dat wil zeggen: bestrijding van armoede ligt in de sfeer van het recht en niet van de gunsten. Bij dat laatste beslist de hulpgever of hij iemand wel of niet wil helpen en onder welke voorwaarden.

Het rechtskarakter wordt nog eens onderstreept doordat deze regels door God gegeven zijn: het gaat dus om een goddelijk recht van de arme! Hulpverlening zal daarom altijd in het kader moeten staan van recht verschaffen en het werken aan oplossingen om te voorkomen dat mensen gebrek leiden en in afhankelijkheid terecht komen.

Sociale zekerheid

Het is van groot belang dat armen niet afhankelijk zijn van gunsten, waarbij de hulpverlener eenzijdig bepaalt of en onder welke voorwaarden iemand hulp krijgt. De invoering van de sociale zekerheid had tot doel om een einde te maken aan de bedeling van de armenzorg. Sluitstuk hierbij was de invoering van de Algemene Bijstandswet in 1965. Aan een ieder die niet over de middelen beschikte om in de noodzakelijke kosten van het bestaan te voorzien, moest bijstand worden verleend door de gemeenschap in de vorm van de overheid. Dit betekende een omslag van gunst naar recht. Het is van groot belang dat sociale zekerheid en sociale voorzieningen dit rechtskarakter hebben, ook in hun feitelijk functioneren, willen mensen in financiële nood niet vervallen in vernederende situaties. Kerken hebben hiervoor op te komen vanuit hun waarden van barmhartigheid en gerechtigheid.

De kerkelijke praktijk

Voor de kerkelijke praktijk op het terrein van armoedebestrijding betekent de gedachte dat armen recht hebben op een menswaardig bestaan dat hulpverlening moet gaan met:

bondgenootschappen met armen en hun organisaties (niet voor, maar met mensen);
het beroep op politiek en samenleving om in hun beleid vooral de positie van mensen die langdurig en soms blijvend op of onder het minimuminkomen zitten structureel te verbeteren.

Dit krijgt zijn vorm in de volgende activiteiten:

1) Het versterken van (groepen) armen in hun eigen kracht.

Een arme wordt vaak als een bundel tekorten gezien. Om recht te doen aan de waardigheid van mensen is het van belang om hen te helpen hun capaciteiten te ontwikkelen. Juist door goed te luisteren naar mensen in nood kun je respectvol zoeken naar mogelijkheden om krachten en potenties tot ontplooiing te brengen. Dat geldt ook in collectief verband. Organisaties waarin armen zelf activiteiten ondernemen, kun je ondersteunen: financieel, met ruimte, computers, inspiratie, kennis en nog meer.

2) Het stimuleren van bewustwording en erkenning van armoede.

Armen vormen in onze samenleving een minderheid, die niet invloedrijk is. Daarom is het van groot belang dat zij bondgenoten hebben onder niet-armen die opkomen voor hun belangen en zorgen dat het probleem van armoede erkend wordt. Zonder erkenning van een probleem kan niet aan de oplossing gewerkt worden.

3) Het signaleren en aankaarten van knelpunten bij lokale en regionale bestuurders en uitvoerders.

Dit betekent dat kerken zich regelmatig afvragen welke knelpunten ze tegenkomen in de hulpverlening en vervolgens gericht de betreffende instanties hierop aanspreken.

4) Het aanspreken van de landelijke politiek op het armoede- en inkomensbeleid.

Het betreft hier de hoogte van de uitkeringen, de wet- en regelgeving en voorzieningen als de zorgverzekering, de woontoeslagen en de studiefinanciering. Kerken kunnen juist op grond van de ervaringen die zij opdoen in het optrekken met mensen in de knel de samenleving en de politiek met grote kracht aanspreken op hun verantwoordelijkheid.

Hulpverlening: we zullen het nooit als vanzelfsprekendheid mogen zien. Het feit dat het nodig is, moet ons pijn (blijven) doen en aanzetten tot inzet voor structurele oplossingen.

Dit is een bewerkte en ingekorte versie van het artikel Armoede en Recht doen door dr. Herman Noordegraaf uit het Micha Zondag Kerkenpakket 2010.

Verder lezen:
Armoede en recht doen – helpen onder protest in de praktijk- De Arme Kant van Nederland/EVA en Kerk in Actie

Contrasterende perspectieven

Tue, 21 Feb 2012 13:55:22 +0100

... hoe je theologie je omgang met geld en goed be�nvloedt.
Er zijn twee economische extremen te vinden in onze wereld en ook in de wijze waarop we tegen geld en goed aankijken - armoede en welvaart.

Veel christenen omarmen één van beide extremen als het om geldbesteding gaat. Aan de ene kant geloven sommigen dat je arm moet zijn, omdat je afstand moet doen van wereldse goederen om een hechte relatie met Christus te hebben. De Bijbel zegt echter nergens dat een gelovig persoon in armoede moet leven. Een aantal gelovige mensen in de Bijbel behoorden zelfs tot de rijksten van hun tijd. In het Oude Testament was overvloed de beloning van de Heer voor gehoorzaamheid en de dreiging van armoede één van de gevolgen van ongehoorzaamheid. Aan de andere kant geloven sommigen dat christenen die ‘echt geloof’ hebben, altijd voorspoed hebben. Dit uiterste klopt óók niet.

Zijn doeleinden

De Bijbel leert noch de noodzaak van armoede noch dat voorspoed altijd durend is. Wat de Bijbel wél leert is dat alles God toebehoort en dat Hij ons geld en goed geeft om dit als rentmeester trouw te beheren voor Zijn doeleinden. Zie hieronder de tabel voor het contrast tussen verschillende gezichtspunten.

Een van de mooiste gebeden om een gezonde balans te vinden tussen arm en rijk zijn, is van de profeet Agur uit Spreuken 30:8,9 “…Maak me niet arm, maar ook niet rijk, voed me slechts met wat ik nodig heb. Want als ik rijk zou zijn, zou ik u wellicht verloochenen, zou ik kunnen zeggen: ‘Wie is de HEER?’ En als ik arm zou zijn, zou ik stelen en de naam van mijn God te schande maken.”

Cirkel van genoeg

Ik geloof dat wij best wel om voorspoed mogen bidden. Hierbij is het van groot belang dat wij allereerst voor onze eigen behoeftes een sluitende begroting maken, waarbij wij de vraag ‘Hoeveel is genoeg?’ beantwoorden. Wij noemen dit een ‘cirkel van genoeg’ maken. Deze bestaat uit drie gedeeltes, namelijk je verplichtingen (vaste lasten), je behoeften (variabele lasten) en je wensen om voor te sparen.

Duurdere levensstijl

Wanneer er dan overvloed komt en de cirkel gesloten is, gaat het geld overvloeien. Overvloed is nooit bedoeld om een steeds duurder wordende levensstijl te kunnen financieren. Wanneer wij onze ‘cirkel van genoeg’ gesloten hebben, zeggen wij als het ware, “Here, als U hierin wilt voorzien, zal ik tevreden zijn en heb ik genoeg.” Wat overblijft kan ik dan of in het Koninkrijk van God of in lange-termijn doelen investeren.

Een van de redenen waarom God Israël economische voorspoed wilde geven en groot maken was opdat zij tot een zegen voor de omringende landen en volken kon zijn tot eer en glorie van God. Zo is voorspoed voor ons ook bedoeld – niet om steeds in uitdijende behoeften te voorzien, maar om voor anderen tot zegen te zijn en armoede te bestrijden tot eer en glorie van God!

Peter Briscoe
Internationaal directeur Crown Ministries

Meer informatie, onder andere over cursussen voor gemeenteleden: www.crownlife.nl

Overgenomen uit IDEA 1-2012, magazine voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie,

Hoe ontwikkel ik visie?

Tue, 13 Mar 2012 10:05:23 +0100

Kerkverlating kan er toe leiden dat we in onze kerken opnieuw gaan nadenken over nut en noodzaak van onze activiteiten.

Is dat nadenken over visie iets hyperigs? Het zou kunnen. Is het een leuke hobby van een paar mensen die winstoptimalisatie in de kerk willen invoeren? Dat zou zeker kunnen meespelen. Echter, als we in Matteüs 21 lezen over de landheer met zijn wijngaard, dan suggereert de Here Jezus dat Hij andere volken tot Zijn heil toelaat, omdat zij het Koninkrijk wél vrucht laten dragen (Matteüs 21: 43). Klaarblijkelijk zijn effectiviteit en efficiëntie geen vreemde woorden voor God.

Bewust bezig zijn met het hoe, wat en waarom van wat we doen, helpt ons om vrucht te dragen zoals Jezus het wil. We denken dan aan kwalitatieve vrucht (steeds meer gaan lijken op Jezus) en kwantitatieve vrucht (nieuwe mensen komen tot geloof in Jezus).

Visie in stappen

De volgende stappen kunnen helpen bij het ontwikkelen en uitwerken van visie in de gemeente:

Besluit samen biddend te werken. Als de Heer het huis niet bouwt… (Psalm127)
Heb oog voor de geestelijke en relationele vitaliteit van de gemeente. Staan we recht tegenover God en elkaar? Anders werken we aan een mooie vlag die slechte lading dekt.
Betrek de gehele gemeente erbij, bijvoorbeeld door een representatieve werkgroep in het proces mee te nemen. Op deze wijze neem je belangrijke informatie van de ‘werkvloer’ mee en investeer je tegelijkertijd in toekomstige betrokkenheid van de leden.
Doorloop de volgende zes P’s:

Gods Plan met de wereld als motivatie en afstemming voor persoonlijke en gezamenlijke verandering en vernieuwing. Richt je als gemeente op Gods plan in plaats van op je eigen behoeften.
De Persoonlijkheid van de gemeente in het licht van Gods eerdere en huidige werk in de wereld en de woonplaats. Wat is je identiteit als kerk, in welke ontwikkelingsfase zit je, wat is je missie, wat zijn je waarden?
Kiezen van Programma’s die passen bij je identiteit en visie. Denk onder andere aan de gemeentestructuur, de locatie en de omvang van de gemeente.
Vaststellen van Processen die nodig zijn om een goede samenwerking te borgen (bijv. rollen, samenwerking, financiën). Evalueer de werkzaamheid en werkbaarheid van de beleidsdocumenten van de gemeente
Samenstellen van een Profiel van de gemeente en haar leidinggevenden. Voorgaande elementen vat je in dit document samen. Breng op basis hiervan in kaart waar, al dan niet betaalde, aanvulling nodig is.
Planning van acties voor de komende tijd. Wat doe je concreet in het komende jaar, de komende vijf jaar enzovoort?

Jaap Ketelaar
Gemeentepredikant in Wageningen en trainer en coach in leiderschapsontwikkeling van xpand

Overgenomen uit IDEA 3-2010, magazine voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie, www.ea.nl/idea

Werving van vrijwilligers

Tue, 13 Mar 2012 10:08:33 +0100

"We hebben mensen nodig in twee klassen van het zondagsschoolwerk."
"Wie wil er leider van een kleine groep worden? Er stoppen namelijk drie echtparen aan het einde van dit seizoen."

Samen gemeente zijn is mooi; God wil ons met elkaar gebruiken in Zijn plan. De vraag is echter of kerkleden nog wel gemotiveerd zijn. Het valt immers niet mee om mensen te krijgen voor allerlei taken. Om binnen de kerk goed met deze vraag om te gaan, is het van belang om ook oog te hebben voor veranderingen in de samenleving.

Individualiseren en informalisering

Het Sociaal en Cultureel Planbureau voerde een toekomstverkenning uit naar vrijwillige inzet bij maatschappelijke organisaties¹ en verwacht dat betrokkenheid in de toekomst ontwikkelt naar individualisering en informalisering (het wordt informeler). Hieronder een aantal trefwoorden uit het rapport.

Keuzemenu

We kunnen niet anders constateren dan dat betrokkenheid bij het kerkelijk leven beïnvloedt wordt door onze cultuur. Een kerklid is McVolunteer (term uit SCP rapport) in de zin dat hij houdt van snelle keuzemenu’s die hem aanstaan. Is hier iets mis mee? Niet als we zelfontplooiing zien als weg om onze plek in het Lichaam van Christus in te nemen. Maar het element van ‘voor de Heer’ is ook nodig. We leven immers niet meer voor onszelf, maar voor Hem Die voor ons is gestorven en opgewekt en dat mag tijd kosten.²

Hoe kun je als kerkenraad rekening houden met de huidige tijd en tegelijkertijd volle inzet vragen 'voor de Heer'? Ik noem de volgende aandachtspunten:

Een heldere visie en strategie

Wat is Gods doel met onze gemeente?
Wat is ons plan om daar in de praktijk aan te werken? Zijn onze programma’s daar op afgestemd, onze (communicatie)structuren daar naar ingericht en de hulpbronnen aanwezig?
Wat doen we eerst en wat daarna?

Een helder medewerkersplan

Werving: om welke taak gaat het en hoeveel tijd vraagt de invulling daarvan? Welk profiel is nodig (passie, gaven, talenten, voorkeur, gedragsstijl)? Zet bijvoorbeeld een vrijwilligersvacaturebank op.
Begeleiding: toerusten, inwerken, coachen, (tussentijds) evalueren, bemoedigen.
Afscheid nemen: evaluatiegesprek, bedanken, coachen opvolger

Grenzen aan verantwoordelijkheid

Een kerkenraad moet niet de verantwoordelijkheid van de gemeenteleden overnemen. Als er te veel werk is voor te weinig mensen, moeten de gemeenteleden eventueel samen bepalen met welke activiteiten ze stoppen.

Vieren

Vier met elkaar de gezamenlijke resultaten en de dingen die goed gaan. Prijs God ervoor.

Jaap Ketelaar
Gemeentepredikant in Wageningen en trainer en coach in leiderschapsontwikkeling van xpand

Overgenomen uit IDEA 2-2010, magazine voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie, www.ea.nl/idea

1. Zie het rapport Vrijwilligerswerk in meervoud, 2009, te downloaden via www.scp.nl
2. 2 Korintiërs 5: 15

Het belang van veerkracht

Tue, 13 Mar 2012 10:10:16 +0100

Moeilijke situaties in de kerk kunnen er toe leiden dat alle lust ons vergaat om nog een taak op te pakken. Hoe vergroot je je veerkracht?

Midden jaren negentig van de vorige eeuw werd een groot, internationaal onderzoek gestart naar de uitval van missionaire werkers.¹ Daaruit bleek dat van de zendelingen die langer dan drie jaar, crosscultureel waren uitgezonden, een op de zes voortijdig terugkeerde. Internationaal gezien was dit de top vijf van uitvalfactoren:

Kinderen (moeite met aanpassing aan de nieuwe cultuur, moeilijkheden met onderwijs, gezondheid of gedrag).
Gezondheidsproblemen (mentale en/of lichamelijke gezondheid).
Gebrek aan support (onvoldoende financiële, gebeds- en/of andere support van het thuisland)
Problemen met collega’s (relatieproblemen met veldleiders of collega-zendelingen).
Persoonlijke zorgen (laag zelfbeeld, stress, boosheid, onrealistische verwachtingen, eenzaamheid).

Ingrijpend

De uitval blijft niet beperkt tot dit specifieke missionaire werk. Ook wij kunnen in onze plaatselijke gemeente aanlopen tegen:

Zorgen op lichamelijk, mentaal en geestelijk vlak: bij ons en bij mensen die ons lief zijn
Relationele problemen: thuis en met teamleden in de kerk
Problemen door slechte organisatie, ondersteuning en communicatie in de kerk.

Dit kan ook bij ons leiden tot voortijdige terugtrekking uit het kerkenwerk, wat emotioneel en geestelijk vaak erg ingrijpend is. De lust vergaat ons om een nieuwe taak op te pakken. Hoe gaan we hiermee om? Wat we nodig hebben is veerkracht. Hoewel elke situatie natuurlijk anders is, geef ik een aantal aanwijzingen die veerkrachtverhogend werken.

Erken de gebrokenheid van deze wereld, voel de pijn, maar zie de hoop die voor ons ligt, nu en in de toekomst.
God is een God die altijd troost (2 Korintiërs1:3) Eens zal God alle tranen uit onze ogen wissen (Openbaring 21:4).
Erken de verantwoordelijkheid van God, voel uw vragen, maar kies voor vertrouwen op Hem.
We hebben vragen waarom God dit toelaat en Hij legt niet alles uit, maar is Hij, als Hij zelfs Zijn Zoon voor ons heeft gegeven niet te vertrouwen, ook in deze omstandigheden (Romeinen 8:31-32)?
Erken uw eigen verantwoordelijkheid, voel de frustratie, maar aanvaard uzelf en blijf ondernemen.
Paulus deed niet wat hij wilde, maar juist wat hij haatte (Romeinen 7:15). En toch wist hij zich een geliefd kind van God en hij wijdde zich toe aan Gods werk in de gemeente.
Erken de verantwoordelijkheid van de ander, voel de teleurstelling, maar vergeef en blijf verbonden.
In Efeziërs 4:32 zegt Paulus: “Wees goed voor elkaar en vol medeleven; vergeef elkaar zoals God u in Christus vergeven heeft.” Door Gods kracht is samenleven en samenwerken mogelijk.

Leer persoonlijk en gezamenlijk van fouten en doe er wat mee. Bid dat God alles doet meewerken ten goede en houd vol!

Jaap Ketelaar
Gemeentepredikant in Wageningen en trainer en coach in leiderschapsontwikkeling van xpand

Worth Keeping – Global Perspectives on Best Practice in Missionary Retention, Rob Hay, Valerie Lim, Detlef Blöcher, Jaap Ketelaar and Sarah Hay, Wm Carey Library and WEA-Mission Commission, 2007

Overgenomen uit idea 5-2010, magazine voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie, www.ea.nl/idea

Coaching in de kerk

Tue, 13 Mar 2012 10:11:43 +0100

Coaching is een begrip waar vandaag de dag veel aandacht voor is. Toch kunnen we het niet als een hype afdoen, als we zien dat de Bijbel zelf spreekt van persoonlijke begeleiding van medewerkers.

Als we gavengericht willen werken, komen onderwerpen als toerusting en begeleiding naar voren. Met alleen maar mensen voor bepaalde taken polsen en hen dan aanstellen, vragen we om onduidelijkheid en problemen. Bovendien missen we zo kansen om deze mensen te laten groeien in het potentieel dat God hun gegeven heeft. Een enthousiast begin kan dan eindigen in teleurstelling en het vaste voornemen niet snel weer een taak in de kerk op te pakken.

Paulus heeft Timoteüs gecoacht en draagt hem in 2 Timoteüs 2:2 op om zelf weer anderen te coachen: “Geef wat je in aanwezigheid van velen van mij hebt gehoord, door aan betrouwbare mensen die geschikt zijn om anderen te onderwijzen.” Hoe doen we dit echter in de praktijk? Waar denken we dan aan? In de afgelopen jaren is een praktisch concept ontwikkeld voor persoonlijke coachingstrajecten. Hieronder geef ik kort de hoofdpunten weer, zoals die in kerkelijke gemeenten kunnen worden toegepast:

Stap 1. Zelfbewustzijn opbouwen

De eerste stap van het coachingsproces heeft als doel ons teamlid te ondersteunen in het ontwikkelen van een gezond zelfinzicht. Denk aan de volgende punten:

Wat zijn vanuit je geschiedenis je persoonlijke waarden of passies?
Wat zijn je gaven en talenten?
Wat zijn de sterke punten van je persoonlijkheid?
Wat zijn motiverende omstandigheden voor je om in te werken?

Voor deze analyse kunnen geestelijke gaventests als die van Netwerk of Christian Schwarz gebruikt worden.

Stap 2. Zelfverantwoordelijkheid trainen

Nadat ons teamlid een beter inzicht in zijn eigen potentieel heeft gekregen, is het van belang om het niet daarbij te laten. Nu is het teamlid weer aan zet en mag hij ‘antwoord geven’ op wie hij is en wat zijn mogelijkheden zijn. Als coach helpen wij hem om een persoonlijk ontwikkelplan (POP) te schrijven, waarin hij aangeeft welke gaven en talenten hij met het oog op welke taak wil trainen. Dit kan door dagelijks of wekelijks concrete oefeningen te doen, een boek over dit thema te lezen en/of een sparringpartner te zoeken waarmee hij samen gaat trainen.

Stap 3. Prestatieniveau opbouwen

Hoe kunnen we onze medewerker helpen om verder te groeien?

Help hem te zien welke hindernissen er eventueel voor zijn gewenste ontwikkeling zijn en hoe hij die kan overwinnen. Stimuleer hem zich daaraan toe te wijden.
Toon waardering door oprechte complimenten te geven als hij doelen bereikt.
Geef constructieve kritiek als iets niet goed is gegaan en bevestig het vertrouwen dat het de komende keer wel zal lukken.

Stap 4. Zelfreflectie trainen

De uitdaging van coaching is om mensen te leren niet afhankelijk van je te zijn. Dit kan door de frequentie van onze coaching af te bouwen en daarbinnen vooral te focussen op de manier waarop onze teamleden hun eigen ontwikkeling verder kunnen vormgeven.

Jaap Ketelaar
Gemeentepredikant in Wageningen en trainer en coach in leiderschapsontwikkeling van xpand

Literatuur:
Whitmore, John, Succesvol coachen – Coachen: de managementstijl voor betere prestaties van individu en team, Uitgeverij Nelissen, 2006 (8e druk)
Donders, Paul, Jaap Ketelaar, Gezond Leiderschap in de Kerk – voed en koester je kerkgemeenschap, Hoornaar: Gideon, oktober 2010

Overgenomen uit idea 6-2010, magazine voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie, www.ea.nl/idea

Wetenschap en geloof: conflict of connectie?

Tue, 13 Mar 2012 10:14:19 +0100

"Het is mijn indruk dat er op Nederlandse universiteiten - en daarbuiten - een achterhaald beeld bestaat over de relatie tussen geloof en wetenschap", aldus Rik Peels van het Veritas-forum. In dit artikel houdt hij een pleidooi voor een ander model, dat volgens hem meer recht doet aan de werkelijkheid en waar christenen mee aan de slag kunnen.

Heersend model

Laat ik om te beginnen het heersende model omschrijven aan de hand van vier punten:

Er is altijd spanning geweest tussen geloof en wetenschap. Vaak waren de twee zelfs in oorlog met elkaar. Galilei’s idee dat de aarde om de zon draait werd door de kerk verworpen; de evolutietheorie van Darwin werd door christenen als ketterij gezien.
De wetenschap heeft belangrijke geloofswaarheden weerlegd, zoals de lichamelijke opstanding van Jezus Christus, het idee van een onsterfelijke ziel, de historische betrouwbaarheid van de Bijbel en het bestaan van een vrije wil.
Geloof is dogmatisch. Christenen denken dat zij de waarheid in pacht hebben. Wie aan wetenschap doet, gaat daarentegen op zoek naar de waarheid en staat open voor andere opvattingen.
Geloof heeft vooral te maken met gevoel. Het berust op geen enkel bewijs. Wetenschap is gebaseerd op harde feiten, die iedereen kan nagaan.

Waar komt dit model vandaan?

Er valt veel te zeggen over de redenen waarom dit het dominante beeld in ons land geworden is. Hier wil ik erop wijzen dat we volgens mij voorzichtig moeten zijn om de oorzaak in één hoek te zoeken.

Er zijn tenminste twee groepen die dit model gecreëerd hebben: niet-gelovige wetenschappers en christenen zelf. Niet-gelovige wetenschappers kunnen verschillende motieven hebben om geloof en wetenschap van elkaar te scheiden op de manier die we net zagen. Het kan frustratie zijn, op basis van persoonlijke ervaringen met kerk en geloof. Of arrogantie, als men heeft aangeleerd alleen op eigen inzicht te vertrouwen. Of de indruk die sommige christenen wekken: dat zij naïef, wereldvreemd en oppervlakkig zouden zijn. Of het is onwetendheid ten aanzien van de intellectuele dimensie van geloof en de nauwe historische band tussen geloof en wetenschap.

Ook christenen kunnen verschillende motieven hebben om het geschetste model aan te hangen. Bijvoorbeeld angst voor het onbekende, dat het zo dierbare geloof lijkt te bedreigen. Of verontwaardiging over arrogante wetenschappers die beweren dat geloof in God in ons wetenschappelijke tijdperk onzin is. Of het beeld dat sommige wetenschappers van de wetenschap geschetst hebben: als een atheïstisch project. Of het is ook hier onwetendheid van de intellectuele dimensie van geloof en de nauwe historische band tussen geloof en wetenschap.

Volgens mij tref je dus bij beide groepen veelal dezelfde motieven aan. En bepaalde motieven van de ene groep hebben de motieven van de andere groep versterkt.

Doet het model ertoe?

Maakt het eigenlijk wat uit dat dit model zo wijdverbreid is onder zowel christenen als niet-christenen? Jazeker!

Ik denk aan duizenden studenten die in een christelijke gemeenschap zijn opgegroeid waarin dit model (deels) wordt aangehangen. Op de universiteit leren ze om goed na te denken, te redeneren en onderzoek te doen. Ze zien hoe efficiënt de wetenschappelijke methode is en hoeveel kennis je ermee kunt verwerven. Soms kunnen ze wetenschap en geloof een poosje in gescheiden compartimenten houden, maar dan gaat het knagen. Is het geloof in God niet achterhaald, een product van wishful thinking, dat tussen mijn oren zit door de manier waarop ik opgevoed ben? Sommigen maken een spagaat waardoor hun geloof geïsoleerd raakt. Het wordt iets vaags wat met de ziel en spiritualiteit te maken heeft, maar niet verbonden is met het dagelijks leven. Bij velen van hen verdwijnt het geloof langzaam tot er niets meer van over is. Ik geloof persoonlijk dat God er is en dat het leven met Hem het ware en volle leven is (Johannes 10:10) en ik vind het dan ook verschrikkelijk als dit gebeurt.

Ik moet ook denken aan vele duizenden niet-gelovige Nederlanders. Volgens mij komt niemand tot geloof door slechts het verstandelijk accepteren van een verzameling geloofswaarheden. Geloven heeft ook met je hart te maken. Maar een foutief beeld van de verhouding tussen geloof en wetenschap kan een belemmering zijn, of zelfs een enorme sta-in-de-weg om God te leren kennen. Als geloven in God in strijd lijkt met wat we op basis van goed onderzoek weten, en er eigenlijk geen goede redenen zijn om christen te worden, dan heeft het geloof geen aantrekkingskracht en zullen veel mensen het niet serieus nemen. Opnieuw, ik geloof dat God bestaat en dat je als mens pas echt tot je recht komt als je Hem kent. Daarom doet het me verdriet, als ik denk aan al die mensen die hun leven leven zonder een relatie met Hem.

Klopt het model?

Zoals ik al een paar keer suggereerde, klopt er volgens mij niets van het model. Laat ik kort reageren op de vier hierboven genoemde punten aan de hand van een model dat volgens mij meer recht doet aan de werkelijkheid:

Hoewel er op sommige momenten in de geschiedenis spanningen waren tussen geloof en wetenschap, zijn de twee over het algemeen in harmonie met elkaar. Volgens het christelijk geloof is de kosmos weliswaar door God geschapen, maar zelf niet goddelijk. Bovendien is de schepping door God geordend: er gelden bepaalde natuurwetten. Dat maakt wetenschappelijk onderzoek mogelijk. Veel mensen in de kerk accepteerden de ideeën van Galilei en degenen die dat niet deden, hadden daar vooral wetenschappelijke redenen voor. Ook hebben veel christenen de evolutietheorie al snel omarmd. Het letterlijk lezen van Genesis is een relatief recente ontwikkeling in de kerk.
De wetenschap heeft geen enkele belangrijke geloofswaarheid weerlegd, eerder sommige geloofswaarheden bevestigd. Ja, de Bijbel blijkt niet feilloos: er staan kleine historische foutjes in, zoals in elk historisch document van deze omvang. Maar dit doet niets af aan het feit dat de Bijbel grotendeels historisch betrouwbaar is, zeker wat de kern betreft: de opstanding van Jezus Christus. Het leven blijkt zoiets onwaarschijnlijks dat er goede reden is om te geloven dat Iemand het zo gewild heeft.
Ook de big bang-theorie wordt het beste verklaard door het bestaan van God. Ook zijn er de laatste decennia goede filosofische argumenten gegeven voor het bestaan van een vrije wil en een immateriële ziel.
De meeste christenen vinden niet dat ze de waarheid in pacht hebben. Ze geloven wel dat ze (een deel van) de Waarheid kennen, maar dat is wat anders. Het christelijk geloof heeft een open karakter en daagt uit tot dialoog. Wetenschap is ook open, maar uit de geschiedenis blijkt dat wetenschappers op veel momenten stug en irrationeel aan bestaande theorieën hebben vastgehouden.
Geloof heeft veel te maken met gevoel, maar er zijn ook goede argumenten voor het bestaan van God. Het christelijk geloof geeft bovendien een zinvolle verklaring van de werkelijkheid. Wetenschap is inderdaad voor een deel gebaseerd op harde feiten, maar intuïtie en verbeelding spelen ook hier een belangrijke rol.

Helaas voert het hier te ver om elk van deze stellingen uitgebreider te verdedigen. Wat ik wel wil noemen is dat er de laatste tijd veel aandacht is voor dit nieuwe denken over de verhouding tussen geloof en wetenschap. Steeds meer wetenschappers, waaronder in toenemende mate ook niet-christenen, raken ervan overtuigd. Ik ben er dankbaar voor, omdat ik – zoals gezegd – meen dat het meer recht doet aan de werkelijkheid, maar ook omdat het de diepte en reikwijdte van het christelijk geloof laat zien. Als God bestaat, is alles wat we zien door Hem gemaakt en dragen de dingen daar de sporen van. En dan kunnen we God ook eren door wetenschappelijk onderzoek.

Zoeken naar antwoorden

Ik ontken niet dat wetenschap ons als christenen voor grote vragen stelt. Kunnen we de evolutietheorie integreren in ons christelijke wereldbeeld. Wat doen we met onderzoek dat suggereert dat ons brein voor ons beslissingen neemt? En dan zijn er nog altijd de grote filosofische vragen, zoals de vraag waarom God het kwaad toelaat of waarom er zoveel verschillende religies zijn. Het is mijn persoonlijke overtuiging dat deze vragen uitdagend zijn, maar dat er goede antwoorden op te vinden zijn. Het zoeken naar deze antwoorden kan zelfs een verdieping van ons geloof betekenen.

Wat kunnen we met dit nieuwe model?

Ik denk dat aan verschillende dingen:

Jezus roept ons op om God lief te hebben met heel ons hart, met heel onze ziel en met heel ons verstand (Matteüs 27:32). Volgens mij is het daarom voor christenen van belang om de uitdagingen waarvoor de wetenschap ons stelt, niet uit te weg te gaan, maar ermee aan de slag te gaan. Dat kan bovendien ons geloof verrijken.
We kunnen op school, in de kerk en thuis kinderen die gaan studeren voorbereiden. Daarvoor hoeven we heus niet een antwoord op alle vragen te hebben. Meer aandacht voor de relatie tussen geloof en wetenschap zou volgens mij al van grote betekenis zijn. En we kunnen onze kinderen stimuleren om in studie en onderzoek God groot te maken. Wetenschap kan een roeping zijn.
Met dit nieuwe model kunnen we voor niet-christenen barrières om tot God te komen weghalen. Ik denk dat dit het beste kan door middel van dialoog, bijvoorbeeld een persoonlijk gesprek met een niet-gelovige vriend, maar ook in publieke bijeenkomsten, zoals die van het Veritas-forum, een christelijk project dat op universiteiten debatten organiseert over de grote levensvragen (www.veritasforum.nl).

Dankzij de groeiende aandacht voor deze mogelijkheden, zijn we volgens mij bezig om een achterstand die we hadden opgelopen, in te halen. Laten we dat ook met vrijmoedigheid doen. Het is een van de grote gaven die Gods Geest ons geeft.

Rik Peels
Voorzitter van de Raad van Advies van het Veritas-forum en promovendus filosofie aan de Universiteit Utrecht

www.rikpeels.nl
www.veritasforum.nl

Overgenomen uit idea 2-2011, magazine voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie, www.ea.nl/idea

Kernwoorden: Geloof en wetenschap, Veritas, evolutietheorie, student, universiteit

Geven omdat het moet?

Wed, 21 Mar 2012 14:00:19 +0100

Ananias en Saffira - wie de namen herkent wordt al ongemakkelijk bij het horen ervan. Ananias en Saffira, dat zijn toch die man en die vrouw, die dood neervielen aan de voeten van Petrus?

Midden in herhaalde vrolijke berichten, dat in de eerste gemeente niemand iets tekort kwam omdat mensen hun bezit met anderen deelden, staat ineens dit vreselijke verhaal van hun dood. En dat omdat zij niet alles wilden delen, maar ook iets voor zichzelf achterhielden. En omdat ze daarover logen.

Straffe des doods

Tja. Liegen mag natuurlijk niet, dat weten we allemaal. Maar dood – is liegen zo erg dat je daar aan dood gaat? En iets voor jezelf achterhouden – ja, in het vrome lied: ‘Neem mijn leven, laat het, Heer, toegewijd zijn aan uw eer’ staan ook de regels: ‘Neem mijn zilver en mijn goud dat ik niets daarvan behoud’. Maar die zingen we zelden, ook niet nadat in het nieuwe liedboek het al te duidelijke verband met ons goud en zilver is verdwenen. Hooguit doen we er lacherig over – stel je voor dat je dat zou menen! Dat Ananias en Saffira iets voor zichzelf willen overhouden, begrijpen we maar al te goed. Wil de Bijbel werkelijk beweren, dat dat verboden is op straffe des doods?

Dat kan ik niet geloven. En als ik Handelingen 5 dan toch nog eens lees, zie ik, dat Petrus nóg een zin zegt, die veel minder wordt aangehaald. ‘Het was toch van jou, je mocht er toch mee doen wat je wilde?’ En dat lijkt mij het punt waar het om draait: dat je vrij bent, dat dit evangelie je vrij maakt, ook om met je bezit te doen wat je wilt.

Bang

Dat is ongetwijfeld ook kritisch bedoeld. We herinneren ons allemaal ook het verhaal van die rijke jongeling, die zijn bezit niet aan de armen kon geven, omdat hij veel had. Zo gaat dat met bezit: eer je het weet, heb niet jij bezit, maar heeft dat bezit jou – ben je bang het te verliezen, ben je bang dat het niet genoeg is, moet je eraf blijven omdat je het geërfd hebt en in de lijn der generaties niet degene wilt zijn die het heeft opgemaakt, vul maar aan.

Omgekeerd is dat delen van bezit in de eerste gemeente beslist bedoeld als opgewekt en opwekkend voorbeeld, wat er allemaal wel niet mogelijk is, als je van die angst voor verlies wordt bevrijd. Als je met je bezit kunt doen wat je wilt – moet je kijken wat er dan allemaal kan! Maar dat plezier om wat er allemaal mogelijk is, moet niet worden verward met een nieuw gebod: dat je alles moet weggeven. Dat is, geloof ik, wat er fout gaat bij Ananias en Saffira: dat ze denken dat zij dit ook moeten doen. Niet uit vrije wil maar omdat het verplicht zou zijn. En dan is de aardigheid er inderdaad af. Dan is de ene angst, om je bezit te verliezen, vervangen door de andere: doe ik het wel goed? En dan gaat het inderdaad mis, dan gaat het leven eruit.

Vrolijk delen

Het is goed om elkaar te spreken over hoe het met het geld zit in onze gemeente. Dat maken die verhalen uit de eerste gemeente ons ook heel duidelijk: geestelijk leven blijkt ook uit hoe je met geld om gaat. Maar laten we het doen in de geest van de apostelen: dat het ons vrij staat om met het onze te doen wat we willen. Alleen in die vrijheid kunnen we vrolijk delen in wat we elkaar te bieden hebben.

Eddy Reefhuis

Predikant Oude Kerk Amsterdam

Geestelijke vrijheid als kern van de mensenrechten

Tue, 13 Mar 2012 10:15:53 +0100

De godsdienstvrijheid staat onder druk. In dit artikel wordt betoogd dat geestelijke vrijheid aan de basis staat van onze mensenrechten.

Vragen over de vrijheid van godsdienst kunnen vanuit verschillende achtergronden ontstaan. Ouders vragen zich af welke vrijheden ze hun kinderen kunnen toestaan, werkgevers worden geconfronteerd met een diversiteit aan religieuze feestdagen, en kerken worstelen met de grenzen van interne onenigheid. In dit artikel wil ik me echter concentreren op vraagstukken waar godsdienstvrijheid gerelateerd is aan de overheid.

De eerste vrijheid

Godsdienstvrijheid vertoont problemen omdat religie niet een los aspect is van het menselijk bestaan: het is niet simpelweg het aanbidden van God of een afgod. Het omvat ook altijd de vrijheid van gedachte, de vrijheid van vereniging en de vrijheid van meningsuiting. Godsdienstvrijheid moet met andere woorden worden gezien als de belangrijkste vrijheid en vormt zodoende de kern van de mensenrechten. Als godsdienstvrijheid niet wordt beschermd, loopt elke andere vrijheid gevaar. Omdat godsdienst de fundamentele vormgever is van het menselijk leven, betekent godsdienstvrijheid de blootstelling van het menselijk leven aan het vormende, ingrijpende karakter van godsdienst: dit brengt kosten met zich mee, wat de reden is dat het vaak wordt ingeperkt.

Israël

De wet van Mozes schrijft voor dat afgodendienaars de doodstraf verdienen. De reden hiervoor is de relatie van afgoderij met andere handelingen. Gods oordeel kwam voort uit de wijze waarop Israëlieten hun levens leefden, niet hun formele liturgie als zodanig. Deze nadruk was tevens gekoppeld aan de speciale roeping van Israël. De geboden waren gericht aan ‘Jullie’: de bevelen werden gegeven aan het volk Israël als Gods uitverkoren volk. Israël was geroepen om een bijzonder volk te zijn, met een politieke en sociale orde die gebaseerd was op het geloof en vertrouwen in Jahweh. Een structuur die onmiddellijk zou worden verstoord als andere religieuze levenswijzen zouden binnendringen^[1]. Niettemin werden de omringende volken vrijgelaten in het volgen van hun eigen religies. De goddelijke vrijheid om het gemeenschappelijke geloofsleven te structuren was niet alleen toebedeeld aan Israël, maar ook aan alle andere volken. Tegelijkertijd werden deze andere geloofsovertuigingen en –praktijken vaak betiteld als onjuist.

Vreemdelingenwet

Deze vrijheid was verder uitgebreid naar vreemdelingen die in Israël woonachtig waren. De in Exodus 22:20 aangekondigde doodstraf voor Israëlieten die andere goden aanbaden, wordt in de daaropvolgende verzen gevolgd door een ‘vreemdelingenwet’: “Vreemdelingen mag je niet uitbuiten of onderdrukken, want jullie zijn zelf vreemdelingen geweest in Egypte” (22:21,23:9). De grond van Israëls tolerantie voor vreemdelingen moet gezocht worden in Israëls eigen ervaring met het vreemdelingenbestaan. De in Egypte opgedane ervaringen bewerkstelligden een samenlevingsstructuur in Israël waarbinnen vreemdelingen toestemming hadden hun geloof te praktiseren. Er was wel een belangrijke uitzondering, die de regel lijkt te bewijzen, zo lezen we in Leviticus: “Wanneer een Israëliet of een vreemdeling die in Israël woont een van zijn kinderen aan Moloch offert, moet hij ter dood gebracht worden” (20:2). In dit specifieke geval had de doodstraf ook betrekking op vreemdelingen, omdat het brengen van kinderoffers behoorde tot de aanbidding van Moloch. Na de intocht in Kanaän werd de Israëlieten op dezelfde wijze opgedragen de woonachtige volken niet te vernietigingen of met dwang te bekeren; een tolerantie die doorsloeg in het veelvuldig aangaan van onderlinge huwelijken^[2]. Alleen als de joodse levenswijze beschermd was, konden andere godsdienstige praktijken vrijheid tegemoet zien.

Politieke en priesterlijke functies

De geboden tegen het aanhangen van valse godsdiensten werden verder ontwikkeld in de vroege historie van Israel, waarin politieke en priesterlijke functies aanvankelijk nauw met elkaar verweven waren. Toen politieke en priesterlijke elementen zich geleidelijk ontwikkelden als afzonderlijke vormen kwam er meer tolerantie voor vreemdelingen die andere godsdiensten praktiseerden. Hoe dan ook, Israëls doel strekte zich niet tot een algemene poging tot het uitdrijven van afgodendienst onder niet-joden.

Nieuwe Testament

In het Nieuwe Testament komt godsdienstvrijheid minder aan bod, simpelweg omdat het als een vanzelfsprekend gegeven lijkt te worden beschouwd. Het crossculturele karakter van het nieuwe heidense en joodse christendom, in combinatie met de opdracht tot missionair getuigen was kennelijk gegrondvest in de aanname dat mensen vrij zijn in hun geloof. De kerk was nu tevens losgekoppeld van nationale, etnische en met name territoriale banden – “noch Jood, noch Griek” – waardoor de uitsluiting van gelovigen van een specifiek grondgebied geen basis had^[3]. Het was de kerk, meer dan een specifiek land of grondgebied, die drager was van het christelijk geloof.

Twee Rijken: pausen en keizers

Naarmate de kerk zich verspreidde, zochten de Latijnssprekende kerken in het westen (in tegenstelling tot enkele Grieks- en later Slavisch-sprekende kerken in het oosten) naar de precieze rol van de kerk en die van de politieke orde. De twee werden beschouwd als gescheiden lichamen, zelfs in de tijd dat Constantijn het christendom vastlegde als officiële religie van het Romeinse Rijk^[4]. De twee rijken van sacerdotium (“kerk”) en regnum (“staat”) begonnen zichtbaar te worden. Er waren dus twee autoriteitscentra in de samenleving, en geen van beide kon tot de ander gereduceerd worden. Van een splitsing tussen religie en politiek was echter geen sprake. Beide autoriteitscentra werden gezien als goddelijke instituties. Met gescheiden functies en taken, maar beide onder het gezag van God.

Deze opdeling van het Christendom in twee rijken kende grote en langdurige gevolgen. Niettemin was het verre van duidelijk wat de juiste grenzen en relatie tussen kerk en staat zouden moeten zijn. Het was meer een kader waarbinnen mensen vragen stelden over bijvoorbeeld de paus of de keizer, dan dat er daadwerkelijk een duidelijk antwoord werd gegeven. We moeten ons wel herinneren dat het, zelfs met de beste wil van de wereld, een bijzonder moeilijk probleem is. Denk eens na over de vraag, “Wie heeft het hoogste gezag in een conflict tussen kerk en staat?” ^[5]. In de praktijk was er in veel gevallen niet de beste wil van de wereld. Pausen en keizers vochten over de verdeling, beiden zoekende naar meer macht en controle ten aanzien van de ander.

Meest revolutionaire gebeurtenis

Ondanks deze voortslepende conflicten droeg de verdeeldheid tussen de twee rijken bij aan de latere ontwikkeling van religieuze tolerantie (en van vrije samenlevingen en, ook, democratie) in het westen. George Sabine schreef terecht: “De opkomst van de christelijke kerk, die als een aparte institutie gerechtigd was om onafhankelijk van de staat de geestelijke zaken van de mensheid te beheren, mag met reden beschouwd worden als de meest revolutionaire gebeurtenis in de geschiedenis van West-Europa, met betrekking tot zowel de politiek als het politieke denken.” ^[6]

Het was niet dat de kerken of het politieke systeem godsdienstvrijheid direct hebben bepleit: vaak niet zelfs. Joden en ketters werden gemarginaliseerd en vervolgd, en de inquisities werden gesteund. Mensen waren echter wel altijd in de overtuiging dat er duidelijke grenzen zouden moeten zijn, en ze worstelden eeuwenlang hoe deze te definiëren. Dit hield in dat de kerk, met welke hang naar maatschappelijke onderwerping dan ook, altijd heeft moeten erkennen dat er vormen van politieke macht bestaan die niet door haar beoefend kunnen en moeten worden. Tegelijkertijd heeft de politieke orde, met welke drang naar sociale controle dan ook, altijd moeten erkennen dat bepaalde onderdelen van het menselijk leven om noodzakelijke en terechte redenen buiten haar bereik lagen. Hoezeer de grenzen van kerk en staat waren vertroebeld en bebloed, er was een voortdurend besef dat de politieke orde niet geïdentificeerd kon worden met zingevingsvraagstukken; dat de geestelijke kern van het menselijk leven, en de autoriteit die dit belichaamde, een rijk was buiten de burgerlijke controle om. Het is met politiek leiders als met Pontius Pilatus: hij wordt altijd geconfronteerd met ‘een andere koning’. Het hoofdingrediënt in deze ontwikkeling was niet in de eerste plaats een doctrine of een expliciete roep om vrijheid. Het was bovenal een blik op de verschillende functies van verschillende instituties. Dit perspectief doordrong de cultuur met de overtuiging dat politieke en geestelijke rechtsgebieden gescheiden en gelimiteerd waren in hun autoriteit en dat dat altijd zo zou moeten blijven.

Onpartijdige overheid

Het voor de wet gelijk behandelen van verschillende religieuze lichamen en levensbeschouwelijke instanties moet niet gezien worden als een compromis met een christelijke visie op de moderne staat. Het ís een christelijke visie op de moderne staat. Het vermindert niet het waarheidsgehalte van het christelijk geloof (of van een ander geloof) om die gelijkheid voor de wet te hebben. Het laat simpelweg zien dat overheidsambtenaren een specifieke, gelimiteerde taak bezitten. Hun taak is om recht te doen aan alle mensen binnen de landsgrenzen, ongeacht wie deze mensen zijn en wat ze geloven ^[7]. Principieel gezien is een staat die gevormd is door bijbels geloof niet bevoegd om speciale voorrechten uit te delen aan welke religieuze groep dan ook.

Godsdienstvrijheid onder druk

Ondanks de centrale positie van godsdienstvrijheid wordt haar betekenis in seculiere kringen regelmatig ontkend en in veel gevallen zelfs genegeerd, vaak omdat het belang van religie wordt ontkend. Zoals Edward Luttwak schreef: “Beleidsmakers, diplomaten, journalisten en wetenschappers die met gemak economische causaliteiten overdrijven, die geneigd zijn sociale differentiaties te ontleden, en die op minutieuze wijze politieke voorkeuren categoriseren, hebben nog altijd de gewoonte om de rol van religie buiten hun verklarende, politieke beschouwingen te laten.” ^[8] Er zijn tevens wijdverbreide tendensen om religie te behandelen als een product van etniciteit of psychologie, of als een bijkomstigheid van armoede, economische veranderingen en spanningen van de moderne tijd. Natuurlijk spelen deze factoren een rol, geen onderdeel van het menselijk leven is buiten de invloed van welk ander onderdeel ook. Maar te vaak komen we een a priori methodologisch commitment tegen om religie te behandelen als secundair, als een vergankelijk en te herleiden fenomeen dat kan worden verklaard, maar dat nooit wordt gebruikt als verklarend uitgangspunt. Godsdienstvrijheid zelf wordt daardoor ook te vaak behandeld als herleidbaar tot iets anders en dus secundair.

Religie als centrale factor

In tegenstelling tot deze bijziendheid moeten we juist blijven omgaan met religie als een belangrijke, onafhankelijke factor in de politiek en in andere aspecten van het menselijk leven en opkomen voor de vitale rol van godsdienstvrijheid binnen de mensenrechten en de democratie. Religieuze overtuigingen hebben betrekking hebben op diepgewortelde overtuigingen en kunnen conflicten daardoor inderdaad onhandelbaar maken (compromissen over religie zijn moeilijker te sluiten dan die over land of water). Maar deze legitieme zorg leidt te vaak tot een stilte rondom levensbeschouwelijke aspecten, zelfs bij diegenen die haar invloed onderkennen. Religieuze zaken worden door sommigen niet benoemd uit angst dat hun terechte uitspraken conflicten zullen oproepen. Religieuze conflicten en onderdrukkingen zullen echter niet verdwijnen als we er simpelweg over zwijgen. Godsdienstvrijheid is historisch gezien de eerste vrijheid in de ontwikkeling van de mensenrechten, en heeft vaak meer te maken met de ontwikkeling van de democratie dan politieke activiteiten zelf. Daarom dient godsdienstvrijheid centraal te staan in onze politiek.

SAMENVATTING

- Levensbeschouwelijke vrijheid moet worden gezien als de belangrijkste vrijheid
- De scheiding van kerk en staat ontwikkelde zich met de opkomst van het christendom
- Het belang en de zelfstandigheid van de factor ‘religie’ dient te worden erkend.

Paul Marshall
Verbonden aan het Hudson Institute als senior fellow van het Center for Religious Freedom. Hij publiceerde vele boeken over religieuze vrijheid. Dit artikel is vertaald uit het Engels door Pieter Felten.

Met toestemming overgenomen uit Denkwijzer 2010/2, pagina 4-7, www.christenunie.nl

Kernwoorden: Godsdienstvrijheid, gewetensvrijheid, staat & kerk

^[1] F.F. Bruce omschrijft dit als “practical monotheism” in zijn Israel and the Nations (Grand Rapids: Eerdmans, 1963).
^[2] Rechters 3:1 lijkt te impliceren dat andere volken werden ‘vrijgelaten’ door God om zo het volk Israël te testen.
^[3] De loskoppeling van de kerk van een bepaald grondgebied verdient meer aandacht dan het doorgaans krijgt. Veel verhandelingen van christelijk-sociale ethici maken te snel een vergelijking tussen het ethische gemeenschapsleven in Israël en de huidige situatie in onze landen, zie Walter Brueggeman, The Land: Place as Gift, Promise and Challenge in Biblical Faith (Philadelphia: Fortress, 1977). Dit fenomeen is vaak een communalisme waarbij het stammenvolk Israël als norm wordt verheven voor onze modern politieke structuren, resulterend in een pleiten voor een soort tribaal socialisme. Als we het Israëlische leven als norm zouden willen overnemen, dan zouden we niet alleen de economische, maar ook de godsdienstige en politieke normen moeten kopiëren, met alle gevaarlijke gevolgen voor godsdienstvrijheid van dien.
^[4] Het Christendom werd in deze periode politiek intolerant. Mijn bedoeling is hier niet om de kerkelijke praktijken in deze periode te verdedigen, maar de diverse omstandigheden aan te stippen waarbinnen godsdienstvrijheid zich steeds meer kon profileren. Een complete geschiedenis van godsdienstvrijheid dient de kwalijke periods natuurlijk ook aan te stippen. Toch heeft de kerk het niet zo slecht gedaan als veel critici menen. Zie hierover bijvoorbeeld Edward Peters, Inquisition (New York: Free Press, 1988).
^[5] Om meer te lezen over de knelpunten rondom de verzoening van verschillende visies op godsdienstvrijheid, zie Keith Pavlischek, John Courtney Murray and the Dilemma of Religious Toleration (Jefferson City: Thomas Jefferson University Press, 1999).
^[6] History of Political Theory (New York, 1961), 180. David Little voegt toe, “ik zou die stelling talloze malen onderschrijven” in zijn Religion, Order and Law (New York; Harper, 1969), 36. Zie ook Henry Kissinger, “Restraints on government derived from custom, not constitutions, and from the universal Catholic Church, which preserved its own autonomy, thereby laying the basis – quite unintentionally – for pluralism and democratic restrains on state power that evolved centuries later,” Does America Need a Foreign Policy? (New York: Simon and Schuster, 2001), 20-21. Voor stukken die suggereren dat dit niet per ongeluk gebeurde, zie Brian Tierney, Religion, Law and the Growth of Constitutional Thought, 1150-1650 (Cambridge: Cambridge University Press, 1982).
^[7] Natuurlijk zijn er sommige religieuze uitingen die ingeperkt zouden moeten worden.
^[8]Zie Luttwak’s “The Missing Dimension” in Douglas Johnston and Cynthia Sampson, eds., Religion, the Missing Dimension of Statecraft (Oxford: Oxford University Press, 1994)

De tolerantieweigeraar

Thu, 19 Jan 2012 15:44:00 +0100

Kunnen christenen hun energie beter besteden dan aan getouwtrek rond de weigerambtenaar? Ja: door die energie te richten op het zwaardere cultuurdebat dat daarachter ligt.

Eerst de discussie die weigerambtenaren binnen christelijke kringen oproepen. Verdienen ze steun? Zeker. Maar niet alleen omdat het gewetensberoep rond het huwelijk opvattingen betreft die van de meerderheid afwijken. Dat is nog geen inhoudelijke reden. Gewicht geeft dat de bedreigde opvattingen geen nogal subjectieve privéfratsen zijn, maar oude en bredere papieren hebben (wat ‘men’ daar inmiddels ook van vindt). In het oordeel van rechters weegt zo’n objectivering van gewetensbezwaren mee.

Zelfkritiek

Vragen stellen over het gewetensberoep kan ook een vorm van hulp aan de bezwaarde zijn. Bevragen is echter niet hetzelfde als ontkennen. In die richting gaan vragen zoals: Is dat geweten hier niet eigenlijk een homofobe onderbuik? Is het huwelijk van man en vrouw niet eigenlijk alleen maar een cultureel bepaalde constructie uit de romantiek? Het punt is: een gewetensbezwaarde mag je stimuleren tot zelfkritiek, maar uiteindelijk gaat hij zelf over zijn geweten en zijn bezwaren.

Handeling

Zakelijker is de vraag wat de publieke handeling nu inhoudt die aanleiding geeft tot gewetensbezwaar. Een caissière weigert immers ook niet zomaar uit gewetensnood om bepaalde producten af te rekenen. Kan een publieke ambtenaar zich dan niet helemaal beter terughoudend of formeel opstellen? Dat betekent hier: de burgerlijke wet uitvoeren, een partnerschap of huwelijk registreren, en niet te veel hechten aan flankerende toespraken. Door je publieke taak minder zwaar te laden, krijgt je geweten meer lucht – met volstrekt behoud van je eigen visie op het huwelijk.

Verharding

Dergelijke vragen kunnen daarom bezwaarden helpen – mits ze de steun voor de daadwerkelijke weigerambtenaar niet wegdrukken. En, waar het cultureel nu om gaat: mits we niet over het hoofd zien dat er in de huidige Nederlandse cultuur wel degelijk een verschuiving plaatsvindt. Want stel, christelijke ambtenaren schikken zich en werken bij huwelijksregistratie gewoon even loyaal mee als bij bijvoorbeeld vergunningen rond bedrijven of winkels waar ze zelf nooit zouden willen werken. Dan nog is hier sprake van een verschuiving. Hier wordt een praktische oplossing voor bezwaarden niet-acceptabel verklaard – in dit geval bij huwelijksregistratie. Maar is zo’n oplossing, zolang elk homohuwelijk nog altijd vastgelegd kan worden, nu echt een ”schandvlek” (de term die een Amsterdamse wethouder zorgvuldig koos)? Hier verhardt een sfeer in de richting van tolerantieweigering.

Ritueel slachten

Het is deze verharding die werkelijk aandacht vraagt. Want dit lijkt een cultuurverschuiving, geen incident. Er zijn meer voorbeelden. Het parlement sloot met grote meerderheid de legale ruimte voor ritueel slachten af. Dieren bleken –opnieuw– belangrijker dan joden, gaf de jood Manfred Gerstenfeld als commentaar. En de recente standpunten van artsenorganisatie KNMG rond euthanasie mogen artsen ruimte laten voor principiële bezwaren. Maar ook deze artsen komen nadrukkelijker in een uitzonderingssfeer: dit wordt gedoogd. Hoelang?

Monocultuur

Waarom trekt vrijheidsminnend Holland de touwtjes nu zo dogmatisch strak aan? Ooit waren Amsterdam en de Nederlanden een vrijplaats voor vrijdenkers. Descartes, een uitgeweken Locke, een uitgestoten Spinoza: in de Nederlanden kon meer dan elders. Inmiddels lijkt Amsterdam echter een vrijplaats te willen worden voor een agressieve seculiere monocultuur. Daarom is uitsluiting van weigerambtenaren een signaal om niet te negeren. En dan niet primair vanwege die weigerambtenaar, maar vanwege de omgang met afwijkende minderheden in het algemeen. Tolerantieweigeraars verzieken een democratie.

Over de ontwikkelingen in de Nederlandse democratie, en daaronder de rechtsstaat, daarover zal het debat vooral moeten gaan. De bereidheid om naar elkaar te luisteren en tot compromissen te komen is onderdeel van een gezonde democratie. Of zijn (kleine) partijen inmiddels overbodig geworden als spreekbuizen voor minderheden? Het Nederlandse meerpartijenstelsel oogt juist flexibel ten opzichte van een vastlopende houdgreepdemocratie zoals in de VS. Het hoorbaar maken van de stem van vele gewetens verhoogt bestuurlijke kwaliteit en stabiliteit – mits er luisteraars zijn. Of draait politiek sinds ‘nine-eleven’ om blinde angst en ‘doorzettingsmacht’?

Historicus James Kennedy sloot zijn boek Nieuw Babylon in aanbouw (1995) over Nederland in de jaren zestig af met de observatie: „Maar die tijd, toen Nederland overstroomde van welvaart, hoop, en, ja, verdraagzaamheid, lijkt te verdwijnen.” Dat blijkt geen loos alarm, gezien het ‘wegwerken’ van weigerambtenaren en de opkomst van de tolerantieweigeraars.

drs. ir. Rob A. Nijhoff

De auteur is medewerker bij het Wetenschappelijk Instituut van de Christen Unie.

Dit artikel verscheen eerder in het Reformatorisch Dagblad van 17 september 2011.

Kernwoorden: Weigerambtenaar

Nieuwe leiderschapsstijl cruciaal voor missionair werk

Wed, 21 Mar 2012 14:05:12 +0100

Als het eropaan komt kiezen we eerder voor het bekende dan dat we gaan voor nieuwe dingen. Als we daar niet mee afrekenen, zal het nooit wat worden met missionair werk in Nederland.

We leven in roerige tijden die hun effect hebben op de kerk. De kerk loopt leger en leger en de groei die er is komt voor het grootste deel door de ‘circulatie van heiligen’. We steken onze eigen en elkaars koppen in het zand of staren ons blind op de slechte tijd waarin we leven. Is het allemaal zo slecht? Kunnen we alleen maar achteruitboeren in de geestelijke crisis van de postmoderne (ieder heeft zijn gelijk), postchristelijke (de kerk speelt slechts een rol in de marge) en seculiere (we zijn van God los) tijd?

Dynamiek

In hun boek On the verge – a journey into the apostolic future of the church¹ vliegen Alan Hirsh en Dave Ferguson het anders aan. Zij zien juist mogelijkheden in de andere positie van de kerk vandaag de dag. Ze schetsen hoe de eerste christenen zich ontwikkelden van een missionaire groep, een beweging, een structuur, een instituut, tot een hiërarchisch verband. Hiermee verdween langzaam het organische leven en de spontane dynamiek die juist zo kenmerkend en krachtig was in de eerste gemeente. Met grote stappen geven zij vervolgens aan dat juist onze nieuwe rol (van kleiner in de marge) de kansen geeft om weer naar de kracht van het begin terug te keren. Terug naar de kerk in eigen omgeving (in plaats van alles op één locatie), naar spontane initiatieven van alle gelovigen (in plaats van een paar mensen die alles volgens vaste patronen organiseren), naar toerusten om vervolgens uit te zenden in vrijheid (in plaats van programmeren om bij ons te komen).

Bezorgd

Vanuit mijn eigen ervaring als predikant, trainer van kerkleiders en sinds vorig jaar kartrekker van een gemeentestichtend project in Wageningen ken ik de spanning van kiezen voor vernieuwing. Wat is onze ziel toch bezorgd als zaken anders lopen dan wij gewend zijn? Waarom vrees ik als er iets nieuws op mijn pad komt dat ik niet ken? Ja, ook ik ga elke zondag het liefst op mijn eigen plekje in de kerkzaal zitten en ik baal ervan. Maar het is afgelopen. Ik geloof niet meer in het zoeken van mijn zekerheid in vormen en patronen uit het verleden. Eerdere Opwekkingsbewegingen? Ja, ter inspiratie en lering, maar ik ga voor nieuwe dingen in een nieuwe tijd, omdat God een God van vernieuwing is.² Als we ons huidige referentiekader als uitgangspunt blijven nemen voor de toekomst is het echt slechts aanpassing in plaats van vernieuwing en daarmee maken we niet de meters die nodig zijn.

Hirsch en Ferguson pleiten voor een nieuwe leiderschapsstijl om het missionaire elan van de kerk terug te krijgen. Drie kenmerken:

1. Loop als leider voorop in plaats van achteraan

In 1 Korintiërs 4: 16-17 roept Paulus iedereen op om hem na te volgen. Wat een zelfbewustzijn vanuit de eigen navolging van Jezus. Het is interessant dat juist de jongere generatie momenteel behoefte heeft aan leiderschap dat gedragen wordt door een inspirerend leven. Durven we het als predikanten, kerkenraden en leidinggevende teams aan om deze rol op ons te nemen? Zou iemand mij na willen volgen en waarom?

2. Ga als leider voor nieuwsgierigheid, niet voor zekerheid

In Romeinen 15: 20-21 schrijft Paulus dat hij er een eer in heeft gesteld het evangelie van Christus niet op plaatsen te verkondigen waar Hij al bekend was: Het is zaak om constant op zoek te zijn naar waar God bezig is en dan bij Hem aan te sluiten. We moeten niet blijven hangen in de ‘rode oceaan (van het bloed)’, waar we elkaar als kerken bevechten in de strijd om nieuwe leden. Nee, we moeten onze eigen drempel over om in de ‘blauwe oceaan’ die mensen op te zoeken die zelf nooit bij ons zullen komen. Zijn wij daar enthousiast over? Zoek ik dan nieuwe antwoorden op nieuwe vragen?

3. Leid met een ‘Ja!’ en vraag pas later: ‘Hoe?’

In Matteüs 14: 27-31 roept Jezus Zijn leerlingen op om niet bang te zijn als Hij in een onstuimige zee over het water loopt. Als Petrus de smaak te pakken krijgt en Jezus vraagt hem uit te nodigen ook op het water te stappen, zegt Jezus: “Kom!” Zou Jezus vandaag ook niet zoeken naar zulke onbezonnen acties zonder projectplan? We denken teveel na vanuit wat voor ons bekend is, onze structuren, programma’s, wijzen van werken en besluiten dan of iets wel of niet kan. Doe eens gek en doe het helemaal anders! Vertrouw dat God bij machte is om ons te dragen, te leiden en eventueel te corrigeren. Stimuleer creatief geestelijk ondernemerschap bij je gemeenteleden. Juist in ‘onmogelijke’ dingen komt Zijn kracht naar voren. Het is Zijn missie en Hij is Mans genoeg om daar zorg voor te dragen. Durven wij onszelf en onze mensen hiertoe uit te dagen, ook als onze systemen doorkruist worden? Waarom wel/niet?

Jaap Ketelaar
Gemeentepredikant in Wageningen en coach in leiderschapsontwikkeling van xpand.

Overgenomen uit idea 3-2011, magazine voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie.

Kernwoorden: Leiderschap, vernieuwing, verandering, kerk in de marge, missionair

¹ Hirsch, Allen and Dave Ferguson, On the verge – a journey into the apostolic future of the church, Grand Rapids –Michigan, Zondervan, 2011
² Jesaja 43: 19; Handelingen 11: 17

Baby's in de kerk

Thu, 22 Dec 2011 16:40:00 +0100

In veel kerken brengen ouders ook hun allerkleinsten naar de cr�che. Dit vraag speciale aandacht wat betreft inrichting, veiligheid en kennis van de leeftijdsgroep.

Visie

Matteüs 18:5: "Wie in mijn naam zo'n kind gastvrij ontvangt, ontvangt Mij".
Deze tekst stimuleert ons om na te denken over de kinderen als individu. We vangen de kinderen niet enkel op zodat hun ouders rustig naar de preek kunnen luisteren. Nee, we ontvangen ieder kind apart als individueel persoon en gaan op zo'n manier met elk kind om. Het zegt ons ook dat we aandacht en ruimte moeten geven aan het eigene van elk kind. De kinderen genieten niet alleen van wat wij met elkaar doen, maar als leiding genieten we ook van hen. De kinderen zijn door God geschapen en geliefd. Gun hen 'ik-succes'.

Bij baby's zal dat zich in de eerste plaats uiten in de wijze waarop we ze verzorgen. Kennis van de ontwikkeling van deze leeftijdsgroep is dan ook onontbeerlijk om op een goede manier in te spelen op hun behoeften en noden.

Verzorgen

Voor kinderen van 0 – 2 jaar is het vooral van belang dat er mensen zijn die ze verzorgen, troosten, knuffelen en op hen reageren. De ouders zijn in deze fase van de ontwikkeling erg belangrijk, ze vormen de fundamenten voor de hechting van het kind. De meeste baby's zijn niet eenkennig: ze lachen tegen iedereen die aardig tegen hen doet. Als de ouders weg zijn, kan de leiding in de crèche het meestal gemakkelijk overnemen. De baby is nog niet in staat om zijn ouders echt te missen. Wat hij niet ziet, bestaat niet (meer).

Genieten

Baby's kunnen heel intens genieten. Ze vinden het heerlijk om geknuffeld te worden. Topmomenten voor kinderen van ongeveer een jaar oud zijn het samen voelen aan zachte voorwerpen (bijvoorbeeld ook: het aaien van een knuffelbeest), het samen luisteren naar muziek, het voorgelezen worden, het lekker ondergestopt worden in bed, het enthousiasme als hun vader of moeder in het zicht verschijnt.
Naast rust en tevredenheid is er bij jonge baby's vooral sprake van opwinding en verdriet. De baby is of opgewonden blij, waarbij alle delen van zijn lichaam in actie zijn, óf hij is één brok verdriet. Naarmate hij groeit, worden ook zijn gevoelens meer genuanceerd: rustiger blij of minder intens verdrietig.

Structuur

Jonge baby's kunnen gemakkelijk overprikkeld raken. Ze moeten veel nieuwe indrukken verwerken. Dat stelt eisen aan de crèche en de medewerkers. Er moet structuur zijn in zo wel de ruimte, de tijd, als de persoon. Dat is in de crèche heel lastig. Daarom is het van belang om goede afspraken te maken over zoveel mogelijk zaken. Kinderen zijn van nature verschillend, het ene kind is kwetsbaarder dan het andere.

Veiligheid

Wanneer je in je kerk ook een crèche voor baby’s hebt, is het belangrijk om deze af te stemmen op de allerkleinsten. Kunnen ze veilig op de grond spelen? Of zijn er grotere kinderen die met fietsjes en loopwagens voor potentieel gevaar zorgen? Zorg (dan) voor aparte speelkleden, boxen, kinderbedjes en wipstoeltjes. Speciaal babyspeelgoed is van belang.
Een ander aandachtpunt is hygiëne. Als kinderen tijdens de dienst in een bedje slapen kun je de ouders vragen of ze in de week erna het beddengoed wassen. Speelgoed moet regelmatig schoongemaakt worden. Aandacht voor ouders als ze de kinderen brengen is ook essentieel. Luister naar hun zorgen, schrijf ze eventueel op.

Tip: doe de persoonlijke spulletjes van ieder kind in een mandje met een briefje met opmerkingen. Roep ouders als het kind overstuur is en niet meer kalm wil worden.

Kernwoorden: Baby, crèche, kinderen, kinderwerk, zondagschool, geloofsontwikkeling

Peuters in de kerk

Fri, 23 Dec 2011 09:52:38 +0100

In de peuterfase is het belangrijk om het juiste klimaat te scheppen. In deze leeftijdfase draag je niet de inhoud van het evangelie over, maar meer de sfeer van Gods liefdevolle evangelie.

Visie

Matteüs 18:5: "Wie in mijn naam zo’n kind gastvrij ontvangt, ontvangt Mij".
2 Korintiërs 2:14: "Hij gebruikt ons om Zich bekend te maken en het goede nieuws als een aangename geur te verspreiden".
Deze bijbelteksten stimuleren ons om na te denken over de kinderen als individu. We ontvangen ieder kind als individueel persoon en gaan op zo’n manier met hem of haar om dat we de aangename geur van Christus verspreiden.
Het zegt ons ook dat we aandacht en ruimte moeten geven aan het eigene van elk kind. De kinderen zijn door God geschapen en geliefd. Gun hen ‘ik-succes’. Geef ruimte tot experimenteren. Prijs ze voor wat ze goed doen. Houd rekening met hun mogelijkheden. Bij peuters kunnen we dat ook al doen door een kort programma, afgestemd op hun leeftijd. Kennis van de ontwikkeling van deze leeftijdsgroep is dan ook onontbeerlijk om op een goede manier in te spelen op hun behoeften.

Grote ontdekkingsdrang

Peuters leren meer en meer gebruik te maken van hun zintuigen: horen, voelen, ruiken. Ze ontdekken de dingen om hen heen door te experimenteren, te imiteren en te ervaren. Zo gaat het ook met geloofszaken. Geen ingewikkelde gesprekken, maar iets beleven. Er moet iets te horen, te voelen, te ruiken en te doen zijn. Dan bereiken we de harten van onze kinderen met de liefde van God.

• Zien: Prentenboeken, platen en ook handpoppen, vingerpopjes en een poppenkast kunnen heel bruikbare middelen zijn. Als verwerking kun je bijvoorbeeld een plaat laten zien en erover laten vertellen, of de plaat wegdoen en er dan vragen over stellen.

• Horen: Praten, voorlezen, dingen benoemen, muziek en liedjes, rijmen, klankverschillen en geluiden. Als verwerking kun je bijvoorbeeld een gedichtje voorlezen en steeds het rijmwoord laten aanvullen of een verhaaltje met geluiden.

• Voelen: Begrippen als hoger, lager, veel en weinig krijgen peuters onder de knie door er mee bezig te zijn; afstanden leren ze schatten door lopen, aanraken en gooien; door voelen krijgen ze idee van hard, zacht, sterk, ruw, glad, enzovoort. Tekenen met kleurpotloden en vetkrijt, verven en kleien horen er op deze leeftijd helmaal bij.

Sfeergevoelig

Belangrijk is emotionele nabijheid en liefdevolle zorg in een vertrouwde omgeving. Ga dus niet iedere keer in een andere ruimte zitten en spreek met elkaar af waar je de stoelen in een kring zet. Het gaat in feite nog niet om het bijbelverhaal, het zingen en bidden. Het gaat meer om de sfeer en de beleving. Het vieren van feesten is op deze leeftijd heel belangrijk. Kinderen kunnen dan het geloof beleven samen met groot en klein.

Bewegingsbehoefte

Op deze leeftijd wil en moet het kind steeds bewegen. Het kan dus ook niet zo lang stilzitten en aandacht voor iets opbrengen. Dat noemen ze ook wel een korte spanningsboog. Zorg dus voor afwisseling van rust en beweging. Vertel niet langer dan vijf minuten en speel daarna het verhaal uit. Liedjes met bewegingen doen het altijd goed.

Grote fantasie

Alles kan en niets is onmogelijk. Het kind heeft nog geen idee van tijd of afstanden en weinig begrip van de werkelijkheid. Het kan dus nog niet logisch denken. Vertel op deze leeftijd nog niet over bepaalde wonderen, bijvoorbeeld dat Jezus op het water liep.

Wat- en waaromvragen

Meestal zijn dit eenvoudige vragen. Geef ook een eenvoudig antwoord, maar geen dooddoeners. Wij zijn vaak geneigd een veel te diepzinnig antwoord te geven

Imiteren

Peuters willen graag met alles meedoen, ook met bidden en zingen. Je kunt op deze leeftijd heel veel imitatiespelletjes doen.

Woordenschat

Door de snelle taalontwikkeling kan een kind in deze fase al veel meer contact krijgen met volwassenen en kinderen dan daarvoor, maar moeilijke begrippen en beeldspraak kun je nog niet gebruiken. Ze vatten alles letterlijk op. Gelijkenissen zijn dus nog heel moeilijk in deze leeftijd: "Ik ben toch geen schaapje".

Egocentrisch

Het kind denkt nog egocentrisch en kan zich nog niet goed in anderen verplaatsen. Maar het vindt het langzamerhand wel leuk om iets met of naast andere kinderen te doen.

Eenvoudig

Peuters kunnen van gecompliceerde situaties maar één aspect tegelijk bevatten; van een bijbelverhaal is het dus belangrijk dat er één ding uitspringt wat ze kunnen begrijpen. Kies verhalen met een eenvoudig verloop en laat allerlei details weg

Herhaling

Het vertellen van verhalen op deze leeftijd is heel goed. Vooral verhalen over wie Jezus is en hoe Hij omgaat met mensen en verhalen die gaan over God die alles gemaakt heeft en die van ons houdt zijn voor deze leeftijd geschikt. Bijbelverhalen hoeven nog niet chronologisch verteld te worden want de kinderen hebben nog geen historisch besef. Ook als je een bijbelverhaal simpel naspeelt willen ze dat steeds herhalen, met steeds andere rolverdelingen. Allemaal willen ze een keer Goliath zijn.

Morele ontwikkeling

Heel veel ‘stout’ gedrag wordt niet opzettelijk zo bedoeld door de peuter. Het is beter om het kind op een speelse manier af te leiden in plaats van op een boze manier te reageren.

Spelmaterialen

Veilige en mooie materialen zijn aan te raden voor de kinderen. Ze staan zo open in het leven, dat we hen het beste en mooiste willen aanbieden. Mooi hoeft niet altijd duur te zijn. Maak alles kleurig en prettig om aan te voelen. Bij het aanbieden van materialen vinden de kinderen het fijn om eerst de gelegenheid te krijgen het te verkennen. Wat kun je er allemaal mee? Geef ze daar de gelegenheid voor en ga daarna pas een gestructureerde spelvorm doen.

Knutselwerkjes

Maak altijd eerst zelf een voorbeeld, zodat de kinderen zien hoe het er uit komt te zien. Bedenk dat het werkje van de kinderen er anders zal gaan uitzien dan jouw voorbeeld. Dit is niet fout, het gaat om het gezellig bezig zijn. Bij wat ingewikkelder werkjes zul je zelf het een en ander moeten voorbereiden. Zing onder het knutselen ook regelmatig de liedjes die bij het betreffende onderwerp horen.

De leiding

Bij kleuters kun je al spreken van groepsdiscipline en ieder doet mee omdat de juf het zegt. Bij peuters werkt dat anders. Daar heb je vaak uitvallers bij het doen van een programma. Daarom is het aan te raden een persoon te hebben die verantwoordelijk is voor het programma en een paar mensen die speciaal oog hebben voor die paar kinderen die graag op schoot willen, net gevallen zijn of wat dan ook.

De ruimte

Veel spellen zijn gebaseerd op zoveel mogelijk vrij vloeroppervlak. Dus met zo min mogelijk tafeltjes en stoeltjes. Wil je knutselen met een groep kinderen dan kan dat beter wel aan tafeltjes gebeuren. Maak de ruimte gezellig door bijvoorbeeld wat posters aan de muur te hangen. Desnoods met posterbuddies als ze er niet kunnen blijven. Zorg voor veilige stopcontacten. Een kast of een hoge tafel om de spelmaterialen onbereikbaar weg te zetten is ook aan te raden. Zo kun je de kinderen verrassen en zien ze niet alles tegelijk. Anders willen ze met alles tegelijk spelen.

Kernwoorden: Peuter, geloofsontwikkeling, kinderen, kinderwerk, zondagschool, crèche

Peuters verdienen een eigen plek

Thu, 26 Jan 2012 15:44:47 +0100

De kerk heeft peuters meer te bieden dan anderhalf uur lang rondcrossen op een fietsje. Dit vindt Nel Hoevers. Ze ontwikkelde zeven jaar geleden het eerste peuterprogramma voor kerken in Nederland.

Pas met speciale programma's voor kinderen beginnen als ze een jaar of vier zijn, slaat nergens op vindt Nel Hoevers. Ze is eindverantwoordelijke peuterdiensten in de evangelische baptistengemeente te Tilburg en teamleidster van een peuterspeelzaal. "Van jongs af aan horen kinderen erbij. In de Bijbel staat dat we ze bij ons geloof moeten betrekken. Ze zijn mee op weg. Met twee- en driejarigen valt zeker iets te doen, maar natuurlijk wel op hun niveau. In de maatschappij hebben ze via de kinderdagverblijven en peuterspeelzalen ook een eigen plek. Waarom erkennen we dat als kerk niet?”

Fijne plek

"In de eerste plaats gaat het er om dat de peuter het fijn vindt om in de kerk te zijn. Dat hij de kerk gaat zien als een plek waar het goed is en daardoor ook gaat zien dat het goed en fijn is om bij God te zijn. Het tweede doel is om kinderen mee te helpen in het ontdekken wie God is. Dat klinkt groots, maar al ontdekken ze maar een klein stukje, bijvoorbeeld dat het bij God goed is, dan is dat heel waardevol. Een nevendoel is dat de ouders met een gerust hart in de kerk kunnen zitten. Ze moeten de hele week al voor de kinderen zorgen. Het is prettig als iemand anders eens voor je kinderen zorgt.”

Niet makkelijk

Een peuterprogramma moet je op het niveau van de kinderen brengen, zegt Hoevers. “En daar struikelen mensen al heel snel. Je moet goed kunnen nagaan wat ze snappen en wat niet." Het lezen van een opvoedingsboek of een pedagogisch naslagwerk raadt ze dan ook van harte aan. "De hoofdmoot van wat je moet weten van de peuter is dat hij gericht is op zelf ervaren en beleven, een korte concentratie heeft en heel egocentrisch is. Een programma dient daarom heel eenvoudig te zijn, vaak dingen te herhalen, een vaste structuur te hebben en gericht te zijn op het zelf beleven."

"Pas daarbij op dat je van peuters geen kleuters maakt. Samen spelen kost peuters bijvoorbeeld nog heel veel energie. Ze kunnen wel in de kring zitten, maar denken dan niet als kleuters: dit doen we samen. In spelletjes of een verwerking moet je niet veel samenwerking verwachten. Bij peuters is het meer naast elkaar spelen dan met elkaar. Maar dat naast elkaar vinden ze wel heel gezellig.
Een peuter kan ook nog niet veel tegelijk, zoals kleuters. Ze kunnen nog niet een liedje zingen met bewegingen terwijl ze ook een muziekinstrumentje vasthouden. Ze vinden dat wel heel leuk, maar kijk dan niet vreemd op als je als leiding alleen zit te zingen.”

Bijbelverhalen

"Hetzelfde geldt voor een bijbelverhaal. Laat je doel bijvoorbeeld niet zijn dat ze weten wie Abraham is. Dat is veel te hoog gegrepen. Wij vertellen drie of vier keer hetzelfde verhaal. Over de schepping hebben we wel tien keer gedaan. Als de kinderen dan bij mama achterop de fiets zitten en de bloemetjes en wolken zien gaan ze aanvoelen dat God dat gemaakt heeft. Ze kunnen dat nooit verwoorden als: nu snap ik dat God het gemaakt heeft. Maar ze kunnen wel aanvoelen dat God er is ook al zie je Hem niet. Het geeft herkenning in hun dagelijks leventje."

Visueel materiaal

Ga bij het vertellen van de bijbelverhalen op zoek naar aanknopingspunten uit de belevingswereld van de peuter, raadt de leidster aan. “Het is belangrijk om verhalen te kiezen die dichtbij ze staan. Ga zelf stapjes naar beneden en vraag steeds weer: wat is logisch voor ze, wat snappen ze nu?
Met kerstfeest had ik bijvoorbeeld een pyjama meegenomen. 'Wat is dat? Je hebt het aan als je in bed ligt als het nacht is. De herders hadden geen pyjama aan.' Dan ben je er. Dan heb je een aanknopingspunt uit hun leventje."

"Bij een bijbelverhaal hoort standaard visueel materiaal. De kinderen moeten iets kunnen vastpakken of bekijken. Voor het verhaal over de wonderbare spijziging hadden wij bijvoorbeeld visjes van papier en ronde toastjes. We begonnen met een mandje en hadden vervolgens overal in de ruimte visjes en toastjes gelegd. Aan het eind gingen we het samen opruimen. Er was zóveel. De kinderen zagen zelf dat er heel veel over was. Op deze manier maakten we de begrippen ‘veel’ en ‘weinig’ duidelijk. En bij het verhaal van de wonderbare visvangst hadden we een bak water met rubberen visjes en een goudvissennetje. Je moet namelijk eerst uitleggen wat vissen vangen is."

Programma

In de evangelische baptistengemeente in Tilburg komen sommige kinderen aan het begin van de dienst binnen, om tien uur. Anderen gaan eerst met hun ouders de dienst in en komen om half elf binnen. "Als iedereen er is, begint het programma. Daarna is er tijd om te spelen. We zingen altijd een welkomstliedje met een beertje. Dat is een vast ritueel. De kinderen weten dan waar ze aan toe zijn. Het gebedje is een gedichtje dat ook elke week herhaald wordt, zodat de kinderen het gaan kennen.
Verder vormen liedjes zingen en muziek maken een belangrijk onderdeel van het programma omdat er een stuk emotie en gevoel in zit. Het gebruik van hulpmiddelen hierbij geeft een grotere betrokkenheid, bijvoorbeeld vingerpoppetjes en muziekinstrumentjes.
Naar aanleiding van het verhaaltje of thema kun je de kinderen verder iets laten verven of plakken. Ook hierbij geldt: Maak het alsjeblieft niet te moeilijk. Voor peuters is het heerlijk dat ze gewoon lekker bezig kunnen zijn. Het eindresultaat vinden ze niet zo belangrijk."

Baby's

Tot slot bespreken we nog een aantal lastige situaties die je in gemeenten tegenkomt. In sommige kerken en gemeenten is de groep van nul- tot vierjarigen bijvoorbeeld zo klein dat baby's en peuters een ruimte delen. "Daar is geen pasklaar antwoord op. Als er veel baby's zijn en er zijn te weinig handen en te weinig schoten dan is het moeilijk. Als er genoeg handen zijn, kan het iets heel leuks hebben. Het is wel veel intensiever. Soms is het lastig als er baby's bij zijn die je niet stil krijgt, die slokken dan ook de aandacht van de peuters op."

Leiding

Het vinden van voldoende leidsters en leiders is een andere uitdaging. Hoevers: "Ik droom nog steeds dat er een groep komt die één keer in de drie weken wil draaien. Dat heb ik in onze gemeente nog nooit voor elkaar gekregen. Eén keer in de vijf of zes weken vind ik eigenlijk veel te weinig voor de peuters. Voor kinderen is het belangrijk dat ze vertrouwde gezichten zien. Bij het probleem van huilen en moeilijk afscheid nemen, vraag ik me af of dat het probleem van de peuter is of van de organisatie. Ook komen lang niet alle kinderen elke week. Dan wennen ze slecht. Hoe kleiner de kinderen, hoe vaker dezelfde leiding er zou moeten zijn."

Onderdelen peuterprogramma

• Welkomstliedje
De peuter weet: nu gaan we beginnen!
• Bijbelverhaal
Denk aan visueel materiaal, aansluiting bij de leefwereld, eenvoud en herhaling
• Liedjes en muziek
Uitingsvorm van gevoel, laten aansluiten bij verhaal, hulpmiddelen geven een grotere betrokkenheid (bijv. vingerpoppetjes, muziekinstrumentjes)
• Gebedje
Gebruik bijvoorbeeld elke week hetzelfde gedichtje, zodat de kinderen het gaan kennen.
• Knutselen/spelletje
Het eindresultaat is niet belangrijk, wel het plezierig bezig zijn, bij spel heeft een peuter nog veel individuele aandacht nodig.
• Spelen
• Drinken/koekje

Zorg dat deze onderdelen niet los komen te staan en maak een vaste indeling. Voor peuters is het belangrijk dat ze het verloop van de morgen kennen. Dat geeft ze houvast en herkenning.

Suzanna Blackmore

Overgenomen uit idea, vakblad voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie.

Kernwoorden: Peuter, kinderen, kinderwerk, crèche, zondagschool, geloofsontwikkeling, geloofsopvoeding

Kleuters in de kerk

Fri, 23 Dec 2011 09:54:35 +0100

Het is vaak een feest om de kleutergroep in de kerk te mogen leiden. De kinderen zijn aanhankelijk, genieten van alles wat je met ze doet en ze doen mee met hun hele lijf.

Beleving

In deze leeftijdsfase die al begint tussen het tweede en derde jaar (peuterleeftijd), is het belangrijk om een klimaat te scheppen waarin de godsdienstige aspecten een wezenlijk bestanddeel vormen. Een sfeer van liefdevolle zorg en verwondering, en een sfeer waarin de kinderen gelegenheid krijgen om mee te doen. In deze leeftijdfase draag je niet de inhoud van het evangelie over, maar de sfeer van Gods liefdevolle evangelie die ze vooral oppikken doordat ze alles heel sterk beleven. Het is een zoeken naar mogelijkheden die de kinderen aanspreken, waarin ze kunnen groeien van meedoen naar zelfdoen. De volgende kenmerken kunnen helpen in dat zoekproces.

Ontdekkingsdrang

Kinderen hebben in deze fase een grote ontdekkingsdrang. Maak gebruik van hun zintuigen:

• Zien: prentenboeken, platen, handpoppen, vingerpopjes en een poppenkast kunnen heel bruikbare middelen zijn. Als verwerking kun je bijvoorbeeld een plaat laten zien en erover laten vertellen, of de plaat wegdoen en er dan vragen over stellen.

• Horen: praten, voorlezen, dingen benoemen, muziek en liedjes, rijmen, klankverschillen en geluiden. Als verwerking kun je bijvoorbeeld een gedichtje voorlezen en steeds het rijmwoord laten aanvullen of een verhaaltje met geluiden.

• Voelen: begrippen als hoger, lager, veel en weinig krijgen ze onder de knie door er mee bezig te zijn; afstanden leren ze schatten door lopen, aanraken en gooien; door voelen krijgen ze idee van hard, zacht, sterk, ruw, glad, enzovoort. Tekenen met kleurpotloden en vetkrijt, verven en kleien horen er op deze leeftijd helemaal bij.

Sfeergevoelig

Belangrijk is emotionele nabijheid en liefdevolle zorg in een vertrouwde omgeving ga dus niet iedere keer in een andere ruimte zitten en spreek met elkaar af waar je de stoelen in een kring zet. Het bijbelverhaal is op deze leeftijd nog net zo belangrijk als het zingen en bidden. Het gaat meer om de sfeer en de beleving. Het vieren van feesten is op deze leeftijd heel belangrijk. Kinderen kunnen dan het geloof beleven samen met groot en klein.

Bewegingsbehoefte

Op deze leeftijd wil en moet het kind steeds bewegen. Het kan dus ook niet zo lang stilzitten en aandacht voor iets opbrengen. Dat noemen ze ook wel een korte spanningsboog. Zorg dus voor afwisseling van rust en beweging. Vertel niet langer als 5 minuten en speel daarna het verhaal uit. Liedjes met bewegingen doen het altijd goed.

Grote fantasie

Alles kan en niets is onmogelijk. Het kind heeft nog geen idee over tijd, afstanden en weinig begrip van de werkelijkheid. Het kan dus nog niet logisch denken. Als we dus vertellen over bepaalde wonderen, bijvoorbeeld dat Jezus op het water liep, moeten we dat voorzichtig doen.

Vragen

In deze ontwikkelingsfase bestoken de kinderen je met wat- en waarom-vragen. Meestal zijn dit eenvoudige vragen. Geef ook een eenvoudig antwoord, maar geen dooddoeners. Wij zijn vaak geneigd een veel te diepzinnig antwoord te geven

Imitators

Graag imiteren kleuters volwassenen. Ze willen graag met alles meedoen, ook met bidden en zingen. Er zijn dus volwassenen nodig die geloof uiten in woorden, gebed en zingen.

Groeiende woordenschat

Door de snelle taalontwikkeling kan een kind in deze fase veel meer contact krijgen met volwassenen en kinderen als daarvoor, maar moeilijke begrippen kun je nog niet gebruiken, evenals beeldspraak. Ze vatten alles letterlijk op. Gelijkenissen zijn dus nog heel moeilijk in deze leeftijd: "ik ben toch geen schaapje."

Egocentrisch

Het kind denkt nog egocentrisch en kan zich nog niet goed in anderen verplaatsen. Maar het vindt het langzamerhand wel leuk om iets met andere kinderen te doen

Eenvoudig

Kleuters kunnen van gecompliceerde situaties maar één aspect tegelijk bevatten; van een bijbelverhaal is het dus belangrijk dat er één ding uitspringt wat ze kunnen begrijpen. Kies verhalen met een eenvoudig verloop en laat allerlei details weg.

Herhaling

Het vertellen van verhalen op deze leeftijd is heel goed. Met name verhalen over wie Jezus is en hoe hij omgaat met mensen en verhalen die gaan over God die alles gemaakt heeft, die van ons houdt en voor ons zorgt. Bijbelverhalen hoeven nog niet chronologisch verteld te worden want de kinderen hebben nog geen historisch besef. Ook als je een bijbelverhaal simpel naspeelt willen ze dat steeds herhalen, met steeds andere rolverdelingen. Allemaal willen ze een keer Goliath zijn.

Kernwoorden: Kleuter, kinderen, kinderwerk, zondagschool, geloofsontwikkeling, geloofsopvoeding

Ontwikkeling van het jonge schoolkind (groep 3/4)

Fri, 23 Dec 2011 09:55:08 +0100

In deze leeftijdsfase wil het kind steeds meer weten en is het niet direct tevreden met een antwoord. Vaste gewoonten bieden veiligheid aan het jonge schoolkind.

Lengtegroei

Het kleuterbuikje verdwijnt, armen worden langer en de tanden worden gewisseld. Door deze groei is het kind sneller moe, onevenwichtig en heeft het ook nog veel behoefte aan beweging. Laat ze nog niet te lang stilzitten. Tien minuten is het maximum voor een verhaal.

Kennistoename

De wereld gaat open voor jonge schoolkinderen, onder andere door het leren lezen, maar ze zijn ook nog dol op het horen van (voorgelezen) verhalen. Wel vragen ze om andere invalshoeken. Andere verhalen uit de Bijbel komen nu ook in aanmerking, maar de 'echte' Bijbel is nog te moeilijk. Er is geen behoefte meer aan herhaling, maar meer aan variatie.

Hoe-vragen

Hoe komt dit, hoe werkt dat, enzovoort. Deze vragen moeten al wat meer gefundeerd beantwoord worden. Wees ook eerlijk als je het niet weet.

Afname van de fantasie

Langzamerhand komt de interesse voor het waargebeurde verhaal. Het begrip van wat niet en wel kan breekt door. Dit is een proces dat tot ongeveer het achtste jaar doorgaat.

Samen doen

Samen doen wordt nu belangrijk: bijvoorbeeld samen bidden, samen zingen, samen feestvieren, ook bijvoorbeeld de verjaardagen.
Groepsactiviteiten en -spellen zijn al heel erg leuk, maar pas op voor competitie; zeker niet één tegen één, maar een quiz met de hele groep vinden ze wel leuk. Of samen een hoorspel spelen. Ook het verwerken van een verhaal door plakken, tekenen of eenvoudige puzzeltjes vinden ze nog heel erg leuk.

Concreet denken

Denken is nog steeds heel concreet, maar het kind hoeft het niet altijd meer te zien, te horen of te voelen, want het geheugen is al behoorlijk ontwikkeld. Kinderen van deze leeftijd kunnen ook verbanden tussen verschillende dingen leggen bijvoorbeeld: bloemen uit de wei mag je plukken, maar die uit het perk niet. Aan de hand van ervaringen kun je dingen heel goed uitleggen, bijvoorbeeld: zoals je ouders je vergeven, zo wil God je ook vergeven.

Geheugen

Het geheugen van de kinderen wordt sterker, zodat ook moeilijker dingen onthouden kunnen worden, bijvoorbeeld teksten van moeilijker liedjes.

Tijd en afstand

Er is nog niet een werkelijk inzicht in tijd en afstand. Deze begrippen zijn nog te abstract. Het is dus nog niet nodig om het verhaal in een tijdskader te zetten of een precieze plaats aan te geven. Voor deze kinderen kan het verhaal zich bij wijze van spreken hier in de buurt afspelen.

Begrip van goed en kwaad

Het begrip van goed en kwaad breekt door, maar wel aan de hand van duidelijke regels. Ze krijgen begrip over vergeven, leren zelf vergeven en beseffen dat God hen wil vergeven.

Voorbeeld

Het voorbeeld van volwassenen is heel belangrijk, ook op geestelijk terrein. Levensverhalen van zendelingen en Bijbelse figuren zijn nu boeiend. Ook vervolgverhalen worden nu leuk, zowel uit de Bijbel als uit andere boeken.

Kernwoorden: Schoolkind, basisschool, zondagschool, kindernevendienst, kinderen, kinderwerk, geloofsontwikkeling, geloofsopvoeding

De ontwikkeling van het oudere schoolkind (groep 5/6)

Fri, 23 Dec 2011 09:50:49 +0100

De verstandelijke basis om te geloven wordt nu in een versneld tempo gelegd. Ze zijn nu niet meer alleen ge�nteresseerd in objectieve informatie, maar willen ook persoonlijke opvattingen weten.

Evenwichtig

Dit is een periode van rustige groei. Ze hebben heel veel energie over voor bijvoorbeeld sporten en dergelijke.

Geheugen

Het geheugen is volkomen ontwikkeld. Wat het kind in deze fase leert 'vergeet het zijn leven niet meer'. Ook zaken die hun 'begrip' feitelijk te boven gaan, kunnen heel goed verteld worden.

Kennis

In deze periode kan er een verstandelijke basis gelegd worden voor geloven. Informatie en kennisoverdracht krijgen accent. In deze fase kunnen ze al behoorlijk lang luisteren naar een verhaal. De 'grote-mensen-Bijbel' kan nu heel goed gebruikt worden, het liefst in een eenvoudige vertaling als 'Het Boek' of de ‘Startbijbel’. De verwerking waarbij het gaat om de kern van het verhaal te versterken kan bestaan uit bijvoorbeeld toneelspel, collages plakken, pittige puzzels oplossen, een interview houden over het verhaal, op een bekende melodie een tekst laten maken, een brief of een stukje voor het kerkblad schrijven.

Leergierig

Bijbelse gewoonten en gebruiken kunnen nu heel goed uitgelegd worden. Achtergronden bij de verschillende feesten, maar ook leefwijzen van Bijbelse figuren kun je nu toelichten.

Realiteitsperiode

Kinderen ontdekken de wereld. Er is meestal een grote belangstelling voor heldenverhalen, ontdekkingsreizen, spannende verhalen en bijna allemaal zijn ze heldenvereerders.

Besef van tijd en afstand

Tijd- en afstandsbesef zijn nu aanwezig. De bijbelverhalen kun je nu heel goed in een tijdskader plaatsen. Ook kaartjes van de plaats waar het verhaal zich afspeelde zijn boeiend voor hen.

Concreet denken

Het denken is nog steeds concreet, maar vertaald in eenvoudige woorden kunnen ze heel veel begrijpen, bijvoorbeeld: God is trouw = God doet wat Hij zegt. Samenhang en verbanden kun je nu uitleggen. Ook beeldspraak kunnen ze begrijpen. Daarom zijn gelijkenissen nu ook heel geschikt.

Waarom-vragen

Het is niet meer genoeg enkel de verhalen te vertellen. Ook de reden waarom dingen gebeurden dient aan de orde te komen: Waarom moest Jezus aan het kruis, waarom zou ik dit doen? Het is niet meer het 'eenvoudige geloof'. Ze willen alles verstandelijk bevatten. Twijfel en kritische vragen zijn bedoeld om alles dieper te doorgronden en zijn zeker niet persoonlijk bedoeld.

Geloven en doen

De kinderen gaan de samenhang tussen geloven en doen inzien. Daarom zijn oefensituaties belangrijk en ook het voorbeeld van volwassenen. Zo leert het kind zien dat het geloof relevant is in het dagelijkse leven bijvoorbeeld een zendingsproject in de kerk waar ze zelf actief in meedoen.

Sociale ontwikkeling

De 'groep' is nu sociaal oefenterrein. De groep geeft een gevoel van veiligheid. Het kind maakt zich losser van de ouders, maar zelfstandig optreden gebeurt bijna altijd in groepsverband. Wat de 'groep' vindt is goed ook al denken de volwassenen daar anders over. De kinderen hebben als groep ook behoefte aan een 'eigen' duidelijke plaats en functie. Ze willen graag dingen 'samen' doen. Er zijn activiteiten te verzinnen waarbij dat tot zijn recht kan komen.

Rechtvaardigheidsgevoel

Kinderen in deze leeftijdsfase zien dingen heel zwart-wit, ook de fouten van hun eigen ouders. Gevoel voor recht en onrecht ontwikkelt zich sterk, waardoor onrecht, hoe dan ook, niet geaccepteerd wordt. Ze hebben de neiging om zich tegen grenzen te verzetten, maar zijn gebaat bij duidelijke en consequente regels. Als een kind zich tegen die regels verzet kun je heel goed in samenspraak naar een oplossing zoeken.

Verantwoordelijkheid

Kinderen leren in deze fase verantwoordelijkheden dragen. Zijn die ook in de kerk te bedenken?

Emoties

De kinderen kunnen nu ook emoties delen met anderen, bijvoorbeeld vreugde en verdriet. Ze leren karakterverschillen accepteren, kunnen ruzies voorkomen en helpen oplossen. Ze zijn vaak erg behulpzaam en meelevend.

Kernwoorden: Schoolkind, kinderen, kinderwerk, geloofsontwikkeling, geloofsopvoeding, zondagschool, kindernevendienst, kinderclub

Wat doet een diaconie?

Fri, 04 May 2012 12:39:51 +0200

Vaak is de eerste gedachte bij een diaconie dat het een groep medewerkers is die collectes organiseert. Maar dat is maar een van de vele aspecten.

Intern als diaconale werkgroep

Vorming:
-Gebed rond taken en noden. Laat dit geen sluitpost zijn aan het eind van de vergadering!
-Bijbelstudie/bezinning. Artikelen van deze website zijn een mogelijkheid tot bezinning in het eerste halfuur van een bijeenkomst van de diaconale werkgroep.
-Onderlinge aandacht en bemoediging. Een goede teamgeest en betrokkenheid bij elkaars uitvoerende taken is een basisvoorwaarde.
-Leren van christelijke organisaties, professionals, andere gemeenten en literatuur

Overleg:
-Maken, bijhouden en scherp houden van een beleidsplan, onder andere wat doet de diaconie zelf en hoe motiveert ze gemeenteleden en rust ze hen toe tot diaconaal werk?
-Bespreken van activiteiten, taken en actuele noden in de gemeente, woonplaats/regio of ver weg. Ook vaststellen van grenzen in mogelijkheden, kennis of capaciteit.
-Bespreking inkomsten, zoals benodigde collectes en fondsen, zowel op korte als lange termijn.
-Toerusting van de gemeente

Contacten

Bespreken en afspraken maken rond:
-Contacten met hulpverlenende organisaties, zowel maatschappelijke als kerkelijke.
-Communicatie naar kerkleiding, kerkelijke werkgroepen, gemeenteleden (oud en jong).
-Doorgeven van gebedspunten aan gebedsgroep en/of voorganger.
-Berichtgeving via kerkblad, website, plaatselijke pers.

Maak in ieder geval in een duidelijke actielijst met wie, wat, wanneer zal doen.

Naar de gemeente:

Toerusting
-Toerusting van de gemeente, bijvoorbeeld via gemeenteblad, praktische projecten en gemeenteavonden. Onder andere over levensstijl in de consumptiemaatschappij, inzet van tijd en geld en diaconale voorbede.

Afstemming
- Afstemming van plannen en aanpak met de kerkenraad of oudsten/broederraad. Wat zien zij als taak voor de diaconie en als prioriteiten?
- Bespreken van het diaconale beleidsplan en overleg over geldinzameling en besteding.
- Inschakelen van gemeenteleden in diaconale projecten.
- Denk ook aan de afstemming met de zendingswerkgroep (werelddiaconaat) en het pastoraal team (overlap pastoraat/diaconaat).

Overige taken
- Contact met jeugd- en kindergroepen.
- Ondersteunen en stimuleren van individuele gemeenteleden die diaconaal bezig zijn.
- Inzameling, besteding en verantwoording van diaconale gelden (collectes, spaarprojecten, e.d.)

Naar hulpbehoevenden in de eigen gemeente:

Bekendmaken
Maak bekend waar en hoe hulp aangevraagd kan worden. Denk aan eenoudergezinnen, ouderen, gehandicapten en mantelzorgers. Maak bijvoorbeeld met een folder duidelijk hoe de privacy beschermd wordt, wat voor vragen er gesteld zullen worden, hoe een hulpvraag behandeld wordt, en dergelijke.

Adviseren en/of concrete hulp bieden of regelen.

Naar hulpbehoevenden in de eigen woonplaats/regio:
- Op de hoogte zijn van noden en onrecht.
- Bekend zijn met sociale voorzieningen van de overheid en mogelijke hulporganisaties.
- Contact hebben met andere kerken en instanties i.v.m. mogelijke samenwerking.
- Regelen van steun in bepaalde vorm met passende verwijzing naar de Bron van hulp.

Naar hulpbehoevenden in de wereld:
- Ondersteuning van acute noden.
- Kiezen van langdurige steun aan projecten of diaconale werkers in het buitenland. Zorg voor regelmatige betrokkenheid, bezoek de werkers ter plaatse en/of tijdens hun verlof, verzenden van brieven (e-mailen!), foto's, producten.

Eerder gepubliceerd in de Werkmap Kerk in Uitvoering-Diaconaat van de Evangelische Alliantie, www.ea.nl

Kernwoorden: Diaconie, diaconaat, diaken, hulpverlening, zorg

8 x twitteren in de kerk

Thu, 19 Jan 2012 16:22:59 +0100

Het is helemaal 'in' om te twitteren. Ook voor kerken zijn er mogelijkheden om Twitter in te zetten. Acht vragen en antwoorden over twitteren in de kerk.

1. Wat is een Twitterdienst?

Dit jaar zijn inmiddels vier reguliere twitterdiensten gehouden, waarbij kerkgangers werden uitgenodigd hun smartphone mee te nemen en tijdens de kerkdienst te twitteren. In de Pauluskerk in Wezepe werd op 13 maart 2011 de eerste twitterdienst georganiseerd, daarna volgde een kerk in Capelle aan den IJssel. De dienst of viering is zoals gewoonlijk, maar door het gebruik van Twitter ontstaat er mogelijkheid tot interactiviteit. In de Hooglandse kerk in Leiden twitterden studenten bijvoorbeeld driftig rond het thema vertrouwen en in Utrecht stond de rol van sociale media en verbinding centraal in een twitterdienst.

2. Waarom zou ik twitteren in de kerk?

Kerkgangers hebben de neiging negatief tegenover technologie in de kerk te staan. Ten onrechte. Op smartphones (of iPads, tablets) kunnen net zo goed bijbelapplicaties en liederenboeken staan, waardoor ze van meerwaarde zijn voor geloofsbeleving en -verdieping. We moeten af van het stigma dat op je telefoon kijken betekent dat je niet geïnteresseerd bent in je naaste. Een telefoon is een communicatiemiddel, een naslagwerk en natuurlijk, ook handig voor tijdverdrijf.

Argumenten om Twitter te gebruiken:
- Je hebt de mogelijkheid om direct te horen wat kerkgangers vinden en je kunt er onmiddellijk op reageren.
- Je kunt je inspiratie delen en mogelijk heeft dit een positief effect op de beleving van andere gemeenteleden: het is een bindmiddel pur sang.
- Het is een evangelisatiemiddel: ‘Verkondig tot de einden van de wereld’. Welnu, de digitale wereld begint draadloos en strekt zich tot de uiteinden van de aarde uit.
Als je vindt dat sociale media en internet mensen afleiden, zet Twitter dan in om mensen naar het geloof te leiden. Zo zet je je negatieve idee om in een positieve actie. Mensen die niet in staat zijn om naar de kerk te komen blijven via Twitter verbonden met de gemeenschap, net zoals via een kerktelefoon of streaming kerk-tv.Twitter is een ontmoetingsplatform: ideaal om mensen aan elkaar te verbinden en met elkaar in gesprek te laten gaan.

3. Waarom zou ik Twitter niet gebruiken in de kerk?

Uiteraard zijn er ook redenen om Twitter buiten de kerkmuren te houden:

De grootste – terechte - zorg is dat Twitter afleidt van hetgeen waarvoor mensen naar de kerk komen. Tijdens het twitteren kunnen mensen namelijk ook hun mail checken en andere dingen doen. Een andere vraag is: is het wel mogelijk dat God tot je doordringt als je met je mobieltje bezig bent. Niet alleen kan het afleiden, Gods woord is zo belangrijk dat een smartphone daar niet bij past.Je kunt ook na afloop van een dienst twitteren: het hoeft niet per se tijdens de dienst

4. Wat is er nodig aan techniek?

Om een Twitterdienst te organiseren is het volgende onmisbaar:

Een Twitteraccount van de kerk (bekijk dit filmpje van drie minuten hoe je dat aanmaakt)
Een hashtag (een trefwoord voorafgegaan door #, waardoor je alle tweets tijdens de viering aaneen bindt)
Een laptop of pc met internetverbinding naar Twitter of een Twitterclient
Een beamer en projectiescherm of projectiemogelijkheid om de twitterberichten (‘tweets’) te tonen
Het tonen van de tweets zelf als ‘backchannel’. Dit kan via gratis websites als www.visibletweets.com

5. Hoeveel mensen zijn er nodig?

Een vrijwilliger van bijvoorbeeld het beamteam kan heel goed het eigen twitteraccount bijhouden, tweets tonen (of niet) en eventueel tweets filteren. De tijdsinvestering is eenmalig leren twitteren (ca. tien minuten) en verder kost het alleen de tijd die een viering duurt, plus het klaarzetten en opruimen (ca. tien minuten).

6. Voor wie is het interessant?

Een twitterdienst is interessant voor nieuwe doelgroepen, voor jongeren, als versterking van de bestaande kerkgemeenschap en voor kerkelijk werkers zelf. Kerkgangers reageren op wat er gebeurt, op elkaar en op de overwegingen. Je kunt er jongeren voor interesseren of mensen die niet (meer) in de kerk komen. Voor de kerkelijk werker is een twitterdienst interessant omdat je direct feedback krijgt en hoort wat er leeft bij de kerkgangers.

7. Wanneer twitter je wel en niet?

Van belang is om duidelijk te communiceren hoe je Twitter inzet in de viering. In Wezepe kozen ze bijvoorbeeld om tijdens meditatie, gebed en andere stiltemomenten niet te twitteren. Kies je momenten en maak dat duidelijk om misverstanden te voorkomen. Tijdens de ogenblikken dat je niet wilt dat er wordt getwitterd, zet je de beamer uit en communiceer je dat.

Mocht je niet in een viering willen twitteren, overweeg dan bijvoorbeeld om een twitterspreekuur te houden na afloop van de dienst. Verder kun je onderzoeken of Twitter geschikt is voor catechese of als bindmiddel tussen kerkleden onderling.

8. Wat twitter je?

Tweets zijn open en vrij. Iedereen kan bijdragen wat hij of zij wil. Dat is spannend. Mocht je dit te spannend vinden, overweeg dan de twitterstream te filteren. Filteren kan op verschillende manieren (bijv. op hashtag, op trefwoord, op groep gebruikers, hoewel dat wat lastig is in de praktijk). Software helpt je daarbij, zoals Floxee, Twithive, Crowdstatus, Tweetchannel of Tweetizen.

In de aankondiging van de viering, vooraf via de bekende kanalen, maak je duidelijk wat het thema van de viering is. Enkele voorbeelden:

- Een introductiedienst voor nieuwkomers.
- Een catechesedienst waarbij je twitter gebruikt om onderling vragen te stellen, te delen en te beantwoorden.
- Een gebedsdienst waarbij twidden mogelijk is (twidden is bidden via twitter).
- Een dialoogdienst waarbij tweets feedback geven op de preek en vragen stellen aan de voorganger.
- Een dankdienst, waarbij tweets uit dankbaarheid worden geplaatst voor naasten en gebeurtenissen en waarbij de tweets meditatief kunnen worden voorgelezen ter overweging of als dankgebed.

Tot slot: Houd de verwachtingen laag. Dat is niet om jezelf in te dekken, maar er zijn nog te weinig ‘best practices’ in Nederland. Je zult dus deels zelf de vorm en werking moeten ontdekken. In de Verenigde Staten gebruiken ze sinds enkele jaren Twitter in kerken. Mensen zijn enthousiast en zien tegelijkertijd de beperkingen. Nuchterheid en enthousiasme kunnen heel goed samen gaan om Twitter in de kerk te gebruiken.

Eric van den Berg
Auteur van Handboek Kerk en Internet, Uitgeverij Berne.

Overgenomen uit idea 3-2011, magazine voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie

Ondersteuning van mantelzorgers

Wed, 01 Feb 2012 16:42:28 +0100

Diaconaat richt zich met name op hulpbehoevenden. In dit artikel staan de mensen centraal die langdurig voor anderen zorgen: de mantelzorgers.

Praktijkvoorbeeld

Ada is een ongehuwde vrouw van 30 jaar. Ze werkt als secretaresse bij een klein bedrijf en heeft het redelijk naar haar zin. Ze wil wel wat anders maar weet niet goed wat. Het is nu ook niet de tijd om te veranderen. Haar moeder is ernstig ziek. Longkanker. Het is altijd een flinke vrouw geweest maar ze kan nu steeds minder goed voor het huishouden zorgen. Haar vader is een aantal jaren geleden plotseling aan een hartinfarct overleden. Ada houdt veel van haar moeder en heeft verdriet om de steeds erger wordende ziekte. Ze gaat zoveel mogelijk naar haar moeder om te helpen. Dan is ze druk in de weer met de stofzuiger en de zeemlap. Haar moeder zegt wel eens: "Kom toch eens gezellig bij me zitten", maar dat kan Ada moeilijk, ze heeft het gevoel dat ze iets moet doen.

De laatste maanden betrapt ze zichzelf op boze gedachten. Ze heeft twee zussen en een broer. De zussen zijn beiden getrouwd en hebben een jong gezin met opgroeiende kinderen. Ze komen ook wel bij moeder maar doen weinig voor haar. Tenminste, in de ogen van Ada. Diep in haar hart vindt ze hen egoïstisch. Ada begint zo langzamerhand een norse vrouw te worden. Ze wil het voor zichzelf niet toegeven, maar eigenlijk is ze jaloers op haar zussen die in haar ogen vrolijk verder leven. In de kerk huilt ze veel, vooral tijdens het zingen van psalmen: “Maar de Heer zal uitkomst geven…”. Ze wil het wel geloven maar kan het zo moeilijk.

Kenmerken van mantelzorgers

Een arts met veel ervaring in de psychogeriatrie vertelde eens hoe hij bij een huisbezoek aan een bejaard echtpaar vaak in een oogopslag de diagnose kan stellen. De blozende, fris ogende helft van het echtpaar is meestal de demente; de bleke, afgetobde helft de overbelaste, 'gezonde partner'.

Problematiek

Mantelzorgers kunnen met de volgende problemen kampen:
• Psychische/emotionele problemen:
- Tegenstrijdige gevoelens, zoals de zorg voor je vrouw tegenover de zorg voor jezelf, de angst tegenover de hoop, et cetera.
- Pijn en verdriet om het lijden van de ander en om het verlies van wat je samen had.
- Het niet willen en kunnen accepteren van ziekte van de ander

• Sociale problemen:
- Isolement door het intensieve zorgen.
- Teleurstelling in de omgeving, bijvoorbeeld omdat te weinig steun en medeleven worden ervaren van vrienden, gemeenteleden

• Lichamelijke problemen:
Wanneer de zorg langdurig is, komt het in eenderde tot de helft van de situaties voor dat mantelzorgers zelf klachten krijgen met hun gezondheid.

• Geestelijke problemen
Vragen naar God rond ziekte en lijden.

•Financiële problemen
Niet alle kosten worden vergoed. Er moet bijvoorbeeld een eigen bijdrage voor thuiszorg betaald worden.

Het zich bewust worden van de moeilijkheden van mantelzorgers is een eerste stap tot het kunnen bieden van een meelevend hart, een luisterend oor, een verstandige raad en een helpende hand.

Contact met mantelzorgers

Het is vanzelfsprekend dat een christelijke gemeente geen ondersteuning kan bieden aan mantelzorgers als er niets over bekend is bij de gemeenteleden.

Stap 1: Inventariseren
Daarom is een eerste stap: Wie zijn de verzorgende familieleden in onze gemeente? Maak eens een lijstje namen en praat erover met anderen, dan zult u zien dat het er vaak meer zijn dan u denkt.

Stap 2: Kennismaken
Een tweede stap is kennismaken: bekend worden met de mensen om wie het gaat. Wat doen ze, hoe lang al? Hoe houden ze het vol, wat zijn hun zorgen, wat denken ze over hun situatie, wat ervaren ze (emotioneel en geestelijk)? De problemen die hierboven genoemd zijn kunnen als aandachtsgebieden voor een gesprek dienen. Wanneer er een lijstje met namen bekend is, kunnen er bezoeken afgelegd worden. Doel van kennismakingsgesprek is het bekend worden met de mantelzorgers en hen laten weten dat de gemeente hen waar mogelijk wil helpen en ondersteunen.

Stap 3: Waar kunnen we ondersteunen?
Een derde stap is: wat kunnen en willen we als gemeente(leden) voor deze broeders en zusters betekenen? De ervaringen die tijdens de verschillende kennismakingsbezoeken worden opgedaan moeten leiden tot beleid voor de gemeente. Binnen de diaconale werkgroep kan besproken wat de taak voor de gemeente kan zijn en wie deze gaat uitvoeren (let op verschillende gaven van gemeenteleden).

Dit ontslaat gemeenteleden nooit van de persoonlijke verantwoordelijkheid zelf eens concreet aandacht te geven aan de persoon van de zorgende familie. Vaak worden er kaartjes gestuurd naar zieken. Waarom niet eens een kaartje apart naar hen die hen verzorgen? Ziekenbezoek wordt regelmatig afgelegd. Een idee is ook om aan de mantelzorger te vragen: "Hoe gaat het nu met u/? Hoe gaat u hiermee om?” Tip: schrijf dit idee eens in het gemeenteblad.

Vormen van steun

De diakenen kunnen steun geven, maar er kan ook voor bepaalde vormen van ondersteuning gezocht worden onder gemeenteleden die hiervoor specifieke gaven hebben zoals goed kunnen luisteren (vooral tussen de regels door), durven doorvragen, makkelijk vertrouwen geven en ontvangen.

• Emotionele steun:
- Luisteren: Fungeren als klankbord of praatpaal. Luisteren kun je passief doen, gewoon letterlijk luisteren naar wat er gezegd wordt. Bijvoorbeeld: Hoe gaat het met u? Oh, goed hoor. Dan kun je zeggen: Fijn dat het goed gaat. Ook kun je zeggen (wanneer je luistert naar de klank van de stem, let op de taal van het lichaam): Het klinkt niet zo vrolijk of U ziet er moe uit, gaat het echt wel zo goed? Een kleine opmerking als het lijkt me niet makkelijk voor u, kan al veel losmaken bij mensen.
- Invoelen van de situatie: De ene mens heeft meer invoelend vermogen dan de ander. Hoe open je staat voor de ander is ook afhankelijk van hoe je jezelf voelt en wat je zelf meemaakt. Wanneer we moe zijn, zelf labiel of verdrietig, zullen we minder in staat zijn in te voelen en ons actief te verplaatsen in de leefwereld van de ander. Hoe kunt u uw begrip laten blijken? Bijvoorbeeld: Als ik me uw situatie voorstel dan zou ik het zwaar vinden om dag in dag uit de zorg voor mijn moeder mee te dragen. Of simpel: Dat lijkt me erg verdrietig, zwaar, ontmoedigend voor je.
-Doorvragen: Bijvoorbeeld: Wat is er moeilijk, wat maakt het zwaar? Waar twijfelt u aan? Wat maakt u bang? Ook: Wat zou u steun geven? Wat zou u graag willen?
- Waardering laten blijken: Er wordt behoorlijk onderschat hoe zwaar de zorg voor familieleden kan zijn. Meeleven en waardering laten blijken voor dat wat iemand opbrengt, bemoedigt! I heb er respect voor dat u zo trouw uw man bezoekt in de instelling. Het is best een hele investering om zo vaak je moeder te helpen. Wat goed dat je het doet!

• Geestelijke steun
- Gebed: Persoonlijk en binnen de gemeente. Als christenen worden we opgeroepen tot gebed. Vaak hoor je mensen zeggen: Er is niets aan te doen, het enige is dat we nog kunnen bidden. Bidden als laatste redmiddel. Het gebed is echter een eerste krachtig middel voor hulp, steun en genezing. Het is belangrijk aan de mantelverzorger te vragen: Waar wilt u dat we voor bidden? Persoonlijk en binnen de samenkomsten van de gemeente kunnen de noden en de concrete namen van de mantelzorgers worden voorgelegd aan de Hemelse Vader. Bidden is niet vrijblijvend. Wanneer je voor iemand bidt, betekent dit ook dat je ingeschakeld wordt. We kunnen niet bidden om troost of hulp voor iemand, zonder daar zelf voor ingeschakeld te willen worden. God laat Zijn liefde vaak door ons heen aan anderen zien.
- Luisteren naar geloofsmoeilijkheden: open luisteren en mensen uit te laten spreken is een waardevolle steun. De vrienden van Job hielden hele redevoeringen over de oorzaak van het lijden. Weinig troostvol. Toch waren ze ook in staat om 7 dagen en 7 nachten stil bij hem te zijn, toen zij zagen dat zijn verdriet groot was!

• Praktische steun
- Huishoudelijke ondersteuning: de was meenemen naar huis, strijken, eten koken, het schoonmaken van het huis, boodschappen doen, medicijnen halen, tuin verzorgen.
- Indien van toepassing zorg voor kinderen (oppassen; vervoer naar clubs, etc.).
- Begeleiden naar instellingen of doktersbezoek.
- Als gastgezin fungeren (bijvoorbeeld voor een gehandicapt kind).
- Helpen bij lichamelijke verzorging, waken/aanwezig zijn ’s nachts.

Vorm een team, draag zorg voor een rooster en maak concrete afspraken.

• Financiële steun
- De diaconie kan vragen naar financiële problemen of grote onkosten. Mogelijk kan daarin een concrete bijdrage geleverd worden.
- Helpen bij opsporen van subsidievormen en vergoedingen: dit vraagt veel energie van familieleden. Het kan wellicht door iemand uit de gemeente overgenomen worden.

Tot slot

Er zijn enkele ideeën aangereikt. Iedere situatie is anders. Wanneer we in liefde met elkaar meeleven worden we ook creatief! Het inleidende verhaal van Ada kunt u gebruiken als casus in uw diaconale overleg. Bespreek samen de volgende vragen

1. Welk probleem heeft Ada?
2. Wat heeft Ada nodig?
3. Wat zou u/de gemeente voor haar kunnen betekenen?

Eerder gepubliceerd in de Werkmap Kerk in Uitvoering-Diaconaat van de EA.
© Evangelische Alliantie

Kernwoorden: Mantelzorg, diaconaat, diaken, diaconie, hulpverlening, zorg, pastoraat

Zoek de vrede voor de stad en bid voor haar

Sun, 22 Jan 2012 21:10:51 +0100

In mei 2004 ging het Stadsgebed Amersfoort van start. In dit stadsgebed komen kerken en christenen samen die hart voor de stad hebben, omdat zij geloven dat God hart voor de stad heeft.

De stad heeft een bijzondere plaats in de voortgang van de heilsgeschiedenis. Paulus zoekt in zijn zendingsreizen bewust de steden op als culturele centra met invloed over een wijde omgeving. Denk aan Jeruzalem, Antiochië, Efeze, Korinthe en Rome.

De stad is aan de ene kant de plaats van ontmoeting, van cultuur en creativiteit. Een plaats van bruisend leven. Aan de andere kant is de stad ook de plaats van menselijke overmoed, van ontreddering en kwaad. Een plaats van gebroken leven. In de Bijbel is Jeruzalem symbool voor de stad waar God Koning is en waar vrede heerst. Babel is symbool voor de stad waar menselijke trots heerst. In onze tijd lijkt de stad het bruggenhoofd van een cultuur die ‘van God los' is. Toch geeft God de stad niet op. De voleinding van de wereld zal leiden tot de nieuwe stad, Jeruzalem! (Op. 21)

Onze houding

Hoe reageren we als christenen en kerken op de stad? Een multiple choice (eerlijk invullen!):

a. Ik ben huiverig voor de grote boze stad (Kijk uit voor de stad!)
b. Ik voel me verheven boven de grote boze stad (Ik ben veel beter!)
c. Ik pas me aan om mee te kunnen doen in de stad (Ik hoor erbij!)
d. Ik doe zoveel mogelijk mee, zonder ‘besmet' te raken (Ik profiteer van de stad!)
e. Ik heb medelijden met de stad (De stad heeft mij nodig!)

Terwijl het volk Israël in ballingschap is in Babel komt God met een verbazende, misschien wel verbijsterende opdracht: ,,Zoekt de vrede voor de stad … en bidt voor haar'' (Jer. 29:7). Deze weg van God gebruiken we als model voor onze houding naar de stad. In contrast hiermee komen twee verkeerde agenda's naar voren.

Assimilatie of isolatie

Allereerst de strategie van Babel ten opzichte van de door hen overwonnen volken: assimilatie. Je kunt met ons leven. Je krijgt de beste banen, de beste opleiding (vgl. Daniël). Je wordt zoals wij, intellectueel, sociaal, cultureel, geestelijk. Daarnaast de strategie van de joodse profeten (zie Jer. 28): isolatie. Doe niet mee in de stad. God zal je snel terugbrengen naar Jeruzalem. Laten we alleen contact hebben voor zover het in het voordeel is van ons volk.

Dienen

De weg die God wijst is: doe helemaal mee in de stad. Niet om er zelf beter van te worden (assimilatie). Ook niet in het belang van je eigen groep (isolatie). Maar voor de stad zelf! Dien de stad . Er volgt nog een opmerkelijke toevoeging: ,,want in haar vrede, zal uw vrede gelegen zijn''. Vertaald voor vandaag, betekent dit een diep besef dat we als kerk de stad nodig hebben voor Gods koninkrijk! Gods koninkrijk is niet een vage spirituele dimensie. Het woord ‘shalom', vrede voor de stad, omvat een totale bloei in alle dimensies: sociaal, fysiek, economisch, geestelijk (zie bijv. Jesaja 26; Psalm 72). Om deze vrede te laten stralen tot eer van God is de stad nodig!

Afhankelijk van God

We bidden voor de stad in de overtuiging dat God de Heer is van de wereld en de Heer ook van de steden. Hij is werkzaam in de steden. Bidden is je richten op God die werkt. Het gaat niet om een christelijke actie, niet om een gezamenlijke actie van kerken. Het heil hangt niet af van onze gedrevenheid of christelijkheid. Alles hangt af van God, die wil, en kiest en werkt. Het gebed voor de stad is een gebed, gericht tot God, die zelf al op de stad is gericht. In het bidden is dit een gereformeerd accent! Al kunnen gereformeerden hier geen monopolie op laten gelden… Ons afhankelijk naar God opstellen komt onder andere tot uiting in vasten en in stil zijn voor God om Hem te vragen: is er iets wat U wilt zeggen?

Ingeschakeld door God

Gebed voor de stad is geen ‘onderhoudsgebed': kort, meer mechanisch, gericht op de eigen (kerkelijke) noden. Gebed voor de stad is een ‘frontliniegebed'. Vanuit de stad, in veel opzichten inderdaad ‘van God los', vragen we om genade. Er is een besef van urgentie, van de noodzaak van Gods aanwezigheid. Een diep verlangen God te kennen en Zijn glorie te zien (vgl. Ex. 33-34). God werkt daarbij niet ‘in splendid isolation '. Hij schakelt mensen in, in de eerste plaats door te bidden. Dat is het eerste werk. Bidden is het eerste werk, omdat het ons richt op God, en Hem oproept tot Zijn werk. Maar het schakelt ons wel echt in: bidden is werk, is ingenomen worden in het plan van God.

Dat maakt ons actief. Om in een intiem contact met God te overleggen over Zijn plannen en vrijmoedig te pleiten op Gods genade, zoals Abraham deed voor Sodom (Gen. 18). En om met autoriteit te bidden voor de voortgang van Zijn rijk van vrede. Fundament van dit gebed is de overwinning van Jezus Christus aan het kruis over de machten van zonde, dood en duisternis. Wij bidden in de naam van Jezus Christus, de Heer. Bidden en het zoeken van de vrede voor de stad gaan overigens hand in hand. Bidden maakt vindingrijk en al biddend zullen zich nieuwe wegen openen voor getuigenis en dienen in de stad. Je wordt als mens ingeschakeld. Bidden doet ertoe. Dit is een evangelisch accent! Al kunnen evangelischen hier geen monopolie op laten gelden…

Gericht op Gods koninkrijk

De grote vraag is: wat mogen wij verwachten van gebed? Bij die vraag hebben we een bijbelse visie nodig op de komst van Gods koninkrijk. Met de dood en opstanding van Jezus Christus is de vrede van Gods rijk definitief aangebroken. Jezus liet dat zien in Zijn wonderen en prediking: ,,Het koninkrijk van God is bij u” (Lucas 17:21). Maar tegelijkertijd geldt dat Gods rijk pas in volmaaktheid zal aanbreken wanneer Jezus zal zijn teruggekomen. Voor christenen is het zaak dat zij met allebei de realiteiten rekening houden. Nu al regeert God de wereld. Daarom mogen we verandering verwachten in mensen, genezing, verandering in kerken en in buurten. Tegelijk is deze wereld een slagveld tussen God en de boze machten. Er is veel verdriet, pijn en onvolmaaktheid. Dat maakt biddende christenen meer realistisch dan wie dan ook ten aanzien van alle pogingen om hier al een volmaakte wereld te scheppen

Onderzoek

Zomaar bidden, in algemene bewoordingen, voor ‘de stad', is goedkoop. Het is ongeïnteresseerd bidden. In het gebed voor de stad zal voortgang moeten zitten door de stad en de wijken van de stad in kaart te brengen en concreet voorbede te doen.

In de Bijbel zijn boeiende voorbeelden te lezen van mensen die onderzoek doen met het oog op de voortgang van Gods werk. Een bekend voorbeeld zijn de verspieders die Mozes uitzendt om Kanaän te verkennen (Numeri 13). Paulus loopt rond in Athene, bezichtigt tempels en wordt geraakt door de vele afgodsbeelden die hij ziet in de stad (Hand.n 17:15-34).

Zo werkt het ook al lopend en inventariserend in je eigen stad. Je wordt bewogen en kunt gericht gaan bidden. Hart voor de stad begint met de stad en de mensen in de stad leren kennen. In afhankelijkheid van God ga je samen als kerken antwoord zoeken op de vragen:

1. Wat is Gods bestemming voor mijn wijk/stad/regio?
2. Wat zijn de problemen en belemmeringen voor Gods koninkrijk in mijn wijk/stad/regio?
3. Wat is de situatie van de kerk in de stad?

Schuldbelijdenis

Als je als christenen deel wordt van je stad, ga je aan de ene kant meer zien van wat God geeft in de stad. Tegelijk krijg je een scherper zicht op de zonden van de stad, in het hier en nu en in het verleden. Niet om als kerk het vingertje te heffen over de ‘morele verwording van de maatschappij'. Dat is totaal misplaatst. Ons wordt ook een vraag gesteld: wat hebben we als kerk gedaan aan wat niet goed is in Gods ogen? In hoeverre staan wij zelf ook schuldig? Zijn wij voor de zwakkeren in de samenleving opgekomen? Hebben wij onze tijd en ons geld ten dienste van anderen gesteld?

Eenheid van het lichaam

Gebed voor de stad is oecumene in actie. Het is ook een manier om met elkaar in contact te komen. Nu is echter niet de interne oecumene het hoofdbelang. Die brengt vaak weer de oude tegenstellingen terug op de landkaart. Het hoofdbelang is waar Jezus zelf hartstochtelijk om bidt voor Hij sterft: ,,Dat zij allen één zijn, opdat de wereld gelove, dat Gij Mij gezonden hebt'' (Joh. 17:21). In Handelingen 1 zien we de volgelingen van Jezus eendrachtig bidden en wachten op de kracht van de Geest (vgl. Joël 2). De voorgangers van de kerk hebben de taak om hierin voorop te gaan.

Samen bidden voor de stad kan ook voor de interne verhoudingen heilzaam werken. Het gaat hier niet om een goedkope eenheid, maar een eenheid die offers kost. Welk offer willen wij brengen als kerken en christenen voor de eenheid in liefde en waarheid, de eenheid van het geloof in Jezus Christus als Heer en Redder? Ook hier leidt bidden voor de stad tot zelfonderzoek. Willen wij werkelijk gaan voor Gods koninkrijk in onze stad?

Oeds Blok en Arjan Plaisier
Ds. Oeds Blok is voorganger van de Baptistengemeente Amersfoort en geeft leiding aan de stuurgroep van het Stadsgebed Amersfoort. Ds. Arjan Plaisier was voorganger van PKN De Brug Amersfoort en gaf leiding aan de adviesraad van Stadsgebed Amersfoort.

(Bovenstaand artikel verscheen eerder in het oktobernummer (2004) van het christelijk opiniemaandblad CVKoers)

Kernwoorden: Gebed, voorbede, bidden, gebeden, gebedsleven, bidstond, gebedsgroep, stad, evangelisatie, missionair, missionaire gemeente

Zingeving op de Zuidas

Fri, 03 Feb 2012 19:14:49 +0100

Ondernemer Ruben van Zwieten hoopt vanuit de Protestantse Thomaskerk het hart van de Nederlandse zakenwereld menselijker te maken en Gods woord te verspreiden.

Ruben van Zwieten: “We organiseren onder andere existentiebijeenkomsten voor bestuurders van bedrijven. Daarin spreken we over de maatschappelijke opdracht van een onderneming, maar ook hoe je je eigen identiteit bewaart in een competitieve omgeving. Verder organiseren we Bijbelklassen, een Paas- en Kerstverhaal, een straatvoetbaltoernooi met jongeren uit achterstandswijken en een Valentijnsdate tussen zakenlui en senioren.

Op momenten dat je hoort dat een bejaarde dame met een bos bloemen bij de receptie van advocatenkantoor LoyensLoeff staat om haar Valentijnsdate te bedanken, weet je dat het leven op de Zuidas ineens een stuk menselijker is. Het gaat iedere keer om kleine gebeurtenissen die voortvloeien uit onze activiteiten, maar die enorm veel betekenen op een doorsnee werkdag.

Zo’n tweehonderd mensen wonen maandelijks een Bijbelklas bij. De meesten van hen maken voor het eerst kennis met de Bijbel. Vooral jongeren melden zich aan om iets van het cultuurgoed dat de Bijbel in hun ogen is, mee te krijgen. Ze staan er heel open voor. De verhalen krijgen, naar eigen zeggen, steeds meer invloed op hun leven.

Helaas is het kerkbezoek niet enorm toegenomen door Zingeving Zuidas. Ook omdat veel mensen niet op de Zuidas wonen. Desondanks hopen wij wel een gemeenschap te creëren. De harde kern bestaat nu uit zo’n 150 mensen die er regelmatig bij zijn. Een Paasverhaal wordt door 400 man bezocht, dus er is veel potentie.”

www.zingevingzuidas.nl

Overgenomen uit idea 3-2011, magazine voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie.

Kernwoorden: Gemeentestichting, evangelisatie, Zingeving Zuidas

Zet 'leren geloven' op de agenda!

Thu, 26 Jan 2012 15:37:20 +0100

'De bijbelkennis onder jongeren neemt zienderogen af.' 'Jongeren weten amper nog wat de kenmerken zijn van onze geloofsleer.' Deze uitspraken krijgen we nogal eens te horen vanuit de gemeenten.

Inderdaad heel zorgelijk, zeker als we daarnaast ook kijken naar de generatie die net boven de jongeren zit en die zich bezig moet houden met de geloofsoverdracht aan de jeugd. Want voor die generatie geldt eigenlijk hetzelfde…

Maar er zijn nog meer redenen om ons zorgen te maken. Het gaat immers niet alleen om bijbelkennis en de kennis over de geloofsleer. Het gaat met name ook over de vraag hoe we onze jongeren leren die kennis toe te passen in hun leven. Er ligt een grote uitdaging in de gemeenten om het (van jongs af aan!) leren in de gemeente volop op de agenda te zetten.

Leerplan

Maar het geloof is toch niet te leren? Dat is een uitspraak waar we het snel over eens kunnen zijn. Inderdaad is het geloof niet over te dragen of aan te leren. Het is geen trucje of een foefje dat een paar keer wordt voorgedaan en dat je vervolgens onder de knie hebt. Het is een genadegave van God.
Maar daarmee zijn we niet uitgesproken. Er is een nauwe relatie tussen geloven en leren. De Heilige Geest werkt ook door het gestructureerd aanbieden van de geloofsinhoud aan de jongeren van de gemeente. Voor de kerkenraad ligt er een belangrijke verantwoordelijkheid om hier op een goede manier leiding aan te geven. Dit kan door een goed leerplan op te stellen, waarbij een goede afstemming plaatsvindt tussen catechese en jeugdwerk, en waarbij bovendien wordt gekeken naar de situatie in de gezinnen en het aanbod op de scholen.

Leren is inwijden…

In de eerste plaats is het leerproces gericht op het inwijden van de jongeren: als lid van de gemeente, maar ook in hun persoonlijke navolging van Jezus.

… in de gemeente

De gemeente is het lichaam van Christus. Bij alle aspecten van het gemeente-zijn mogen we daarbij stilstaan. Jongeren inwijden in de gemeente is dus eigenlijk: jongeren laten zien hoe ze volwaardig onderdeel zijn van dat lichaam van Christus. Dat betekent heel concreet dat jongeren geleerd moet worden wat er in de gemeente gelooft en beleden wordt. Het leerplan zal dus heel duidelijk moeten aangeven dat er aan de jongeren in de gemeente bijbelkennis wordt bijgebracht. Het moet stimuleren dat het Onze Vader, de Tien Geboden en de Apostolische Geloofsbelijdenis worden geleerd.
Maar hier mag het niet bij blijven. Behalve in de inhoud van het geloof moeten jongeren ook worden ingewijd in de andere aspecten van het gemeente-zijn. Ingewijd worden in de eredienst bijvoorbeeld: de betekenis van de verschillende onderdelen hiervan moet aan de jongeren geleerd worden. Maar ook in het pastoraat en het diaconaat: het is van groot belang dat jongeren van jongs af aan leren om een pastorale houding te hebben en om diaconaal betrokken te zijn.

Catechese

De catechese is de plaats bij uitstek om jongeren in te wijden in de gemeente. Reden genoeg om eens kritisch naar het functioneren van de catechese in uw gemeente te kijken. Is de catechese het lerende hart van de gemeente, waar op creatieve manier jongeren leergierig worden gemaakt en ingewijd in de gemeente? Hoe vaak komt catechese niet in een negatief daglicht te staan. Jongeren (en ook hun ouders!) zijn vaak niet gemotiveerd voor de catechese.
Hoeveel kerkenraden zijn er trouwens niet die amper weten wat er in de catechese gebeurt. Twee jaar geleden is door prof. dr. W. Verboom nadrukkelijk gesteld, ook in dit blad, dat de catechese in een crisis is. Die constatering van toen is nog steeds actueel. De oproep blijft staan om in de volle breedte van de gemeente verantwoordelijkheid te nemen voor het leeraspect van de jongeren. Ouders, kerkenraadleden en catecheten mogen gezamenlijk optrekken om de catechese nieuw elan te geven.

… in discipelschap

Maar er is meer dan de gemeente. Uiteindelijk gaat het erom dat jongeren de persoonlijke relatie met Jezus als het belangrijkste van hun leven gaan zien en dat ze daar elke dag mee bezig zijn. Dit kunnen we in de gemeente niet vastleggen in een leerplan. Het heeft te maken met voorleven: wanneer ouderen en ouders zelf vanuit een levend geloof leven, kunnen zij de jongeren hierin tot een voorbeeld zijn. Dat is niet alleen een taak van de jeugdouderling, maar van iedereen.
Kijkt u eens rond in uw omgeving: bent u een voorbeeld voor jongeren die u ontmoet? Wat zou het goed zijn als u met een aantal van hen zó contact had dat u hen op een natuurlijke manier kon ondersteunen en begeleiden! Door met hen te spreken over God en hen aan te moedigen om de stille omgang met Hem te zoeken. Hen wijzen op het belang van stille tijd en persoonlijk bijbellezen. Op die manier kunnen jongeren ingewijd worden in het discipelschap.

Leren is participeren

Leren als inwijdingsproces is dus vooral gericht óp de jongeren: ze worden ingewijd. Maar daarnaast is leren ook een kwestie van participeren dóór jongeren. Want de gemeente is in zijn geheel een lerende gemeente en daarin doen jongeren volop mee. Omdat leren en geloven direct samengaan, kunnen we nooit zeggen dat we op een bepaalde leeftijd uitgeleerd zijn. Gestructureerd leren blijft noodzakelijk, óók nadat er belijdenis is gedaan. Elke levensfase heeft zijn eigen vragen, waarover vanuit de Bijbel wijze lessen geleerd kunnen worden.

De vraag is echter of er voldoende aandacht wordt gegeven aan het leren in de gemeente. Natuurlijk zijn er de leerdiensten op zondagavond, maar is dat alles? Gaat het leerplan van de gemeente verder na de belijdeniscatechese? U zou eens voor uzelf moeten opschrijven wat er wordt gedaan aan het leren in de gemeente. Stelt u zichzelf wel eens de vraag wat u extra zou willen leren? Stelt u deze vraag ook wel eens op huisbezoek? Het is de moeite waard om eens te inventariseren op welke punten er binnen de gemeente behoefte is aan extra onderwijs.

Graadmeter

Het leren is nadrukkelijk één van de basistaken van de gemeente. Het is niet voor niets dat het onderwijs zo’n belangrijke taak heeft in de eerste gemeente: ‘En zij waren volhardende in de leer der apostelen en in de gemeenschap’, (Hand. 2:42). Onderwijs en gemeenschap worden dus direct op elkaar betrokken. Hierin mogen de jongeren volop participeren. Je kunt natuurlijk heel veel individueel leren, maar toch is dat beperkt. Je kunt ook heel veel van elkaar leren: jongeren van ouderen, maar ook (andersom) ouderen van jongeren. Ik heb wel eens de indruk dat dit aspect van intergeneratief leren ondergewaardeerd wordt. Denk eens aan een gemeenteavond over een actueel onderwerp, waar jong en oud aanwezig zijn. Of aan een studiekring waarin jongeren en ouderen met elkaar in gesprek zijn.

Ik zou u ten slotte twee belangrijke aanbevelingen willen meegeven. Een lerende gemeente heeft twee aspecten:

1. het moet georganiseerd worden
2. het moet ‘vanzelf’ gaan.

Met het eerste bedoel ik dat er binnen de kerkenraad goed nagedacht moet worden over een leerplan voor de gemeente dat niet ophoudt bij de belijdeniscatechese. Maar een leerplan is niet voldoende, vandaar het tweede aspect. Lerend geloven en gelovend leren moet iets zijn wat bij de gemeenteleden van binnenuit komt: de behoefte om zelf steeds bij te willen leren, maar ook de behoefte om anderen voor te leven en te stimuleren. Onder de leiding van de Heilige Geest als dé Leermeester bij uitstek kunnen we dan oprecht een lerende gemeente zijn.

Als de leergierigheid in de gemeente de graadmeter is voor de vitaliteit van de gemeente, hoe is het dan in uw gemeente?

Harmen van Wijnen
Voormalig directeur HGJB, programmamanager Jeugdwerk Protestantse Kerk

Kernwoorden: Jeugdwerk, tieners, jongeren, kinderen, tienerclub, catechese, catechisatie, geloofsopvoeding, geloofsontwikkeling, leerplan, leren

Zendingswerkers begrijpen

Fri, 03 Feb 2012 20:24:05 +0100

Zendingswerkers worden intensief geconfronteerd met een cultuur die niet de hunne is. Wat doet dat met hen? Inzicht in dit proces kan het thuisfront helpen hun zendingswerkers te begrijpen.

Cultuur als ijsberg

Een cultuur kun je je voorstellen als een ijsberg: 10% is zichtbaar, 90% zit onder water. Zodra je landt in Nepal zie je dat mensen elkaar ter begroeting niet de hand schudden, maar de handpalmen tegen elkaar op borsthoogte brengen en ‘namastee’ zeggen. En als je langs een cafeetje loopt, zie je mensen met hun handen, zonder bestek, hun rijst eten. Daaraan ben je als zendingswerker uit Nederland snel gewend en die gewoonten kun je gemakkelijk overnemen.

Minder zichtbaar

Anders ligt het met wat niet zo zichtbaar is: tradities, overtuigingen, waarden, vooronderstellingen en gedachteprocessen. Eerlijkheid en directheid bijvoorbeeld, een belangrijke waarde voor Nederlanders. 'Eerlijk duurt het langst'. 'Zeg waar het op staat'. ‘Recht op je doel afgaan’. Uitdrukkingen die laten zien waar wij van houden. In de meeste niet-westerse culturen ligt dat echter heel anders. Harmonie in de relatie gaat voor alles. Dat betekent dat je zegt wat de ander graag wil horen. Via allerlei omwegen en met subtiele non-verbale signalen laat je dan weten wat er werkelijk aan de hand is. Als ‘botte’ Nederlander ben je wel even bezig om te ontdekken hoe dit werkt, en al helemaal om je er bij aan te passen.

Grote verschillen

Ook het verschil tussen individualisme en collectivisme zit heel diep. Als westerlingen beleven we onszelf vooral als een autonoom, onafhankelijk persoon met een unieke eigen identiteit. In Afrika en Azië beleeft men zichzelf veel meer als deel van de familie en de gemeenschap. Alles wordt daar bepaald door de onderlinge relaties. Als Nederlandse zendingswerker krijg je daardoor snel het idee dat mensen zich verschuilen achter anderen en zich niet op hun persoonlijke verantwoordelijkheid laten aanspreken.
En wat te denken van de eeuwenlange beïnvloeding van de Nederlandse cultuur door het christelijk principe van de agapè (onvoorwaardelijke liefde)? Dat zit heel diep en beïnvloedt alle lagen van ons denken. Dat is wat Nederlandse zendingswerkers meenemen naar een cultuur waar het leven veelal bepaald wordt door noodlot, blind geluk, eigen verdiensten of strijd. Dit cultuurverschil heeft verstrekkende gevolgen voor het dagelijks handelen.

Cultuurschok

Zendingswerkers die net aangekomen zijn in een nieuwe cultuur schrijven meestal enthousiaste brieven over al het vreemde en boeiende dat ze tegenkomen. Maar na verloop van enige weken of maanden verandert de toon. Het is niet onmogelijk dat ze dan een cultuurschok doormaken. Een cultuurschok ontstaat door een intensieve confrontatie met cultuurverschillen, met de ijsberg van de ander die je geheel vreemd is. Een cultuurschok is een bedreiging van je eigen basale, onbewuste idee dat jouw culturele gewoonten, waarden en vooronderstellingen de juiste en de beste zijn. Dan ontstaat er verwarring, desoriëntatie en controleverlies. Met je handen eten is toch onhygiënisch? Liegen is toch altijd fout? Zonder individuele verantwoordelijkheid komen we toch nergens? Hoe is het mogelijk dat ‘ze’ elkaar allemaal de hand boven het hoofd houden en mij afvallen? Is dit nou christelijk?

Tijdelijke ervaring

Niet iedereen gaat er even diep door, maar voor veel zendingswerkers is het een behoorlijk stressvolle ervaring. Het kan er in resulteren dat de zendingswerker achterdochtig wordt naar de lokale bevolking, snel geïrriteerd raakt en zich vertwijfeld afvraagt ‘wat doe ik hier eigenlijk?’. De werker kan zich dan gefrustreerd terugtrekken en ontzettend verlangen naar Nederlandse gezelligheid, een goed gesprek en een lekkere bak koffie. De meesten komen goed door deze ervaring heen en klimmen weer uit de put. Van lieverlee gaan ze iets meer begrijpen van de zo andere cultuur. Maar een lichte vervreemding blijft voortbestaan. Wat onderin de ijsberg zit laat zich nooit helemaal veranderen.

Eigensoortige ijsberg

Dat neemt niet weg dat de zendingswerker wel degelijk beïnvloed wordt door de andere cultuur. Daardoor ontstaat niet zozeer een mengvorm van de twee ijsbergen, als wel een geheel eigensoortige ijsberg. Deze ontwikkelt zich uit de interactie tussen en de bezinning op de twee culturen. Het gevolg is dat zendingswerkers op den duur niet alleen in hun nieuwe land, maar ook in Nederland een mate van vervreemding ervaren. Ja, het handen schudden en de drie zoenen nemen ze snel weer over. Maar dat het belangrijker is om een taak op tijd af te krijgen dan ruimte te creëren voor een onverwachte ontmoeting gaat er moeilijker in. Tijdens een verlof kan dit vaak nog verbloemd worden, maar bij definitieve terugkeer naar Nederland gaan zendingswerkers door een tweede cultuurschok, die vaak als heftiger ervaren wordt dan de eerste.

De rol van het thuisfront

Een thuisfront dat iets weet van het hier beschreven proces kan beter begrijpen waardoor er tussen hen en de zendingswerker onbegrip ontstaat. Zij leven in twee verschillende werelden, letterlijk en figuurlijk. Wat kan het thuisfront doen om de kloof te overbruggen? Hetzelfde dat de zendingswerker in de nieuwe cultuur moet doen.

Om te beginnen informatie verzamelen over het zendingsland en de cultuur, en over de processen waar zendingswerkers doorheen gaan. Vervolgens: heel goed kijken en luisteren naar de ander. Kijken en luisteren naar de verhalen van de zendingswerker, tussen de regels doorlezen, vragen ter verheldering stellen, laten merken dat je gehoord en begrepen hebt wat de ander bedoelt, specifieke open vragen stellen, aanmoedigen om hetzelfde nog eens te vertellen of er meer over te schrijven.

Als we deze openheid opbrengen kan er iets moois ontstaan: een beetje meer zicht op hoe de cultuur van Gods Koninkrijk er uit zou kunnen zien.

Corry Nap-van Dalen

De auteur heeft twaalf jaar in Nepal gewerkt en is sinds 2000 als missionair psycholoog verbonden aan het Instituut voor Transculturele en Missionaire Psychologie.

Kernwoorden: Zending, zendeling, zendingswerker, cultuurschok, thuisfrontcommissie, member care

Wie is nu Gods volk?

Thu, 19 Jan 2012 13:30:01 +0100

Heeft Isra�l afgedaan als volk van God en is de kerk het nieuwe Isra�l? Wat zijn argumenten van aanhangers van de vervangingstheologie of -leer? En wat zeggen anderen over dit onderwerp?

Kenmerken vervangingsleer

Wanneer we de vervangingsleer willen omschrijven, kunnen we daarvan de volgende karakteristieken geven:
1. In het plan van God is de christelijke kerk in de plaats gekomen van Israël, of nauwkeuriger geformuleerd, de kerk is het historisch vervolg van Israël.
2. Het Joodse volk verschilt niet van andere etnische groepen, zoals de Engelsen, Spanjaarden, Balinezen: al deze groepen moeten bekeerd worden tot Jezus Christus en kunnen zo de verlossing ook ontvangen.
3. Zonder berouw, wedergeboorte en integratie in de kerk hebben de Joden geen toekomst, geen hoop en geen roeping.
4. Dit geldt evenzeer voor alle andere volken en groepen.
5. In onze tijd, na Pinksteren, is ‘Israël’ (in de juiste betekenis van het woord) de kerk.

Argumenten

Welke argumenten gebruiken de aanhangers van de vervangingsleer?

Hieronder sommen we een aantal argumenten op, die gebruikt worden om de vervangingsleer op grond van de Bijbel te poneren.

1. Een ieder die gelooft in Jezus Christus is een zoon van Abraham. In Galaten 3:29 lezen wij: "Indien gij nu van Christus zijt, dan zijt gij zaad van Abraham, en naar de belofte erfgenamen." Uit deze tekst blijkt dat de kinderen van Abraham geestelijke kinderen van hem zijn. Ze zijn niet gebonden aan landsgrenzen.
2. Aan Abraham werd beloofd dat hij Kanaän zou beërven; dat was ‘een voorproefje’. Het werkelijke beloofde land zal de hele wereld omvatten. Zie hiervoor Romeinen 4:13: "Want niet door de wet had Abraham of zijn nageslacht de belofte, dat hij een erfgenaam der wereld zou zijn, maar door gerechtigheid des geloofs." De kerk en niet Israël, zal dus de wereld beërven.
3. Het volk Israël was slechts het zaad van waaruit de toekomstige kerk zou groeien. Hiertoe behoren mensen uit alle volken, zoals al voorzegd door Maleachi (Mal. 1:11 ): "Want van waar de zon opgaat tot waar zij ondergaat, is mijn naam groot onder de volken, allerwegen wordt mijn naam reukwerk gebracht en een rein spijsoffer, want groot is mijn naam onder de volken, zegt de HERE der Heerscharen."

Aantrekkingskracht

Wat is het aantrekkelijke van de vervangingsleer?

a. Het heeft zich al vroeg in de kerkgeschiedenis een belangrijke plaats verworven (bijvoorbeeld bij de kerkvaders, Luther en de andere hervormers).
b. Het oefent een intellectuele aantrekkingskracht uit, omdat de Bijbel niet letterlijk geïnterpreteerd behoeft te worden.
c. Het heeft iets eenvoudigs, want er wordt geen onderscheid gemaakt tussen de verlosten uit de tijd van Adam en die van de eindtijd.
d. Het straalt frisheid uit; gewoonlijk gaat de vervangingsleer hand in hand met een visie op de ‘laatste dingen’, die haaks staat op de opvattingen over de eindtijd die de afgelopen honderd jaar zijn verkondigd in evangelische kerken.
e. Het spreekt die kant van het menselijk karakter aan dat moeilijk kan aanvaarden dat anderen in het bijzonder uitverkoren worden.

Contra-argumenten

Enkele argumenten tegen:

1. Door geloof kan een ieder een zoon van Abraham worden, maar dat sluit het fysieke zoonschap van het Joodse volk niet uit. Israël, dat wil zeggen de nakomelingen van Abraham, Izaäk en Jakob hadden, hebben en zullen een belangrijke plaats hebben in het historische plan van God.
2. Het is geenszins waar dat elke Israëliet behouden is of behouden zal worden.
3. In tegenstelling tot alle andere volkeren hiervoor en hierna heeft God Israël aangewezen en uitgekozen voor Zijn plan.
4. Voor dit volk is de Messias, Jezus van Nazareth, op de wereld gekomen; in hun gebied, dat wil zeggen binnen de grenzen van het land Kanaän, vond de eerste komst van Jezus plaats en zal ook zijn tweede komst plaatsvinden.

Paulus

Paulus was een Jood en ook uitverkoren als apostel van de niet-Joden. Zijn brief aan de Romeinen vormt het theologische hart van het Nieuwe Testament. In hoofdstuk 9-11 vinden we wat Paulus leert over Israël. Laten we eens nauwkeurig kijken naar wat hij zegt en dan zult u zien dat Paulus Israël niet heeft vervangen door de kerk.
a. De Joden ZIJN Israëlieten, zelfs als ze Jezus afwijzen (Rom. 9:4: "immers zij zijn Israëlieten").
b. De aanneming tot zonen, de heerlijkheid, de verbonden, de wetgeving, de eredienst en de beloften behoren nog steeds toe aan Israël (Rom. 9:4).
c. Het grootste gedeelte van Israël heeft de verlossing verloren door de Messias af te wijzen (Rom. 9:30-33; 10:21).
d. Paulus verlangt hun verlossing en bidt hiervoor (Rom. 10:1-4). Paulus is niet anti-Joods, integendeel, juist het tegenovergestelde (Rom. 9:1-3).
e. Zelfs in de tijden van het Oude Testament was er in Israël nog een uitverkoren overblijfsel van ware gelovigen, te midden van een volk dat vooral bestond uit ongelovigen. In de tijd van Paulus was het precies zo (Rom. 11:2-6).

Gods plan met Israël

Dit is altijd afhankelijk geweest van Zijn initiatief en verkiezing en van Israëls respons als een rechtvaardig volk (Deuteronomium 7). Als Israël een rechtvaardige relatie heeft met God, belooft Hij dat Hij het overvloedig zal zegenen (Leviticus 26:1-13; Deut. 28:15-68). Maar als het volk opstandig is, belooft God het tucht (dit is niet hetzelfde als afwijzing) (Lev. 26:1¬13; Deut. 28:1-14). De uiterste tuchtmaatregel was het verstrooien van het volk over verschillende volken, met de belofte dat het volk eenmaal weer samengebracht zal worden, zodat God uiteindelijk tot zijn doel komt (Deut. 30).

Door Ezechiël bevestigt God zijn doel met Israël. Alleen al in hoofdstuk 36, waarin verwezen wordt naar het herstel van Israël, wordt God veertien keer beschreven als de "Here HERE", die 22 maal "zegt" dat Hij het zal doen. De God van Israël geeft aan wat Hij zal doen:
1. Hij zal de volken veroordelen, omdat ze Israël slecht behandeld hebben. (Ezechiël 36:3-7).
2. Hij zal het volk Israël terugbrengen naar het beloofde land, dat zal bloeien en weer
opgebouwd zal worden. Het zal in veiligheid wonen (Ez. 36:8-15).
3. Hij zal Israël veroordelen, omdat het bloed vergoten heeft in het land, de voorkeur heeft gegeven aan afgoden en Gods naam ontheiligd heeft onder de volken (Ez.36:16-21)
4. Hij zal Israël rechtvaardigen om zijn heilige naam, niet om Israël (Ez.36:22)
5. Door de rechtvaardigheid van Israël zal God aan de volken laten zien dat Hij de Heer is (Ez. 36:23-28).
6. Nadat dit allemaal is gebeurd, zal God Israël geestelijk en materieel rijk zegenen (Ez. 36:29-38). Deze belofte beschrijft Paulus kort als het ‘leven uit de doden’ (Rom. 11:15).

Conclusie

Heel Gods handelen met Israël is mysterieus geweest. En zijn plan met de kerk was ook mysterieus. Voor de eerste eeuw na Christus was niemand van dit plan op de hoogte, zo zegt Paulus in Efeziërs 3:2-6.
Als de leiders van Israël Jezus niet verworpen hadden, als Jezus niet was gestorven, zou er geen verzoening zijn, en, hypothetisch gezien, geen verlossing, noch voor de Jood noch voor de niet-Jood. Zowel de blindheid van Israël als de corruptie van Pilatus waren nodig om Gods verlossing van de mensheid teweeg te brengen.

Is het verbazingwekkend dat God het herstel van de staat Israël bevolen heeft, of dat er tegenwoordig zo veel groepen ‘Messiaanse Joden’ zijn, of Joden die in Jezus geloven? Zowel de staat Israël als de opkomst van Joodse gemeenten laten gelovigen duidelijk zien dat Gods plannen uitkomen, en dat spannende, maar moeilijke tijden in het verschiet liggen voor de kerk en Israël.

We hopen dat dit artikel helpt in het nadenken over het thema Kerk & Israël. In het &-teken laten we zien dat er een bijzondere band is. En dat het niet gaat om Kerk óf Israël.

Ds. J. Keith Parker

Bovenstaande tekstgedeelten zijn afkomstig uit brochure MO6 van Near East Ministry.

Kernwoorden: Israël, Israëlvisie, vervangingsleer, Kerk & Israël, joden

Wat moet ik doen met moeilijke mensen?

Wed, 01 Feb 2012 14:49:37 +0100

Een Gemeente Groei Groep (huiskring) is leuk. Maar soms kan het minder leuk worden. Bijvoorbeeld als je iemand in je groep hebt die op een geweldige manier een stoorzender is voor een goed gesprek.

Je wilt niet onaardig zijn, je wilt iemand niet het zwijgen opleggen. Maar dan ontdek je, dat er de volgende keer aanzienlijk minder mensen zijn. Mensen haken af en raken ontmoedigd. Gefrustreerd. Als je problemen met moeilijke mensen niet oplost, dan lost het probleem zich op een heel andere manier op… Er moét dus iets gebeuren. Maar wat? Laten we een paar denkbeeldige situaties beschrijven en een paar suggesties geven.

Piet de Prater

Neem nu bijvoorbeeld Piet. Hij houdt van de Here Jezus, weet veel van de Bijbel. En Piet praat graag. Dus vindt hij, dat hij iedereen in de groep moet vertellen hoe het zit. Op elke vraag springt hij gelijk in met het perfecte antwoord. Niemand anders hoeft zijn mond open te doen: Piet zal het wel vertellen. Wat Piet niet in de gaten heeft is, dat hij de andere groepsleden op de zenuwen werkt. Vooral de twijfelende randkerkelijke op de kring haakt af. Als je nu niets doet, zal die zeker de volgende keer niet aanwezig zijn. Hoe los je het probleem met Piet op?

1: Reageer positief op Piet. Val hem in de rede, maar doe het liefdevol. Zeg: “Piet, bedankt voor je inbreng. Jij hebt een heleboel zaken al helder voor ogen. Maar ik ben benieuwd, hoe de anderen in de groep er tegenaan kijken.”

2: Als je naast hem zit, kun je je hand op zijn knie leggen en daarmee aangeven: “Stop maar, Piet: nu even iemand anders.” Of anders kun je je hand opheffen met een gebaar van “Ho maar even, Piet.”

3: Aan het einde van de avond neem je Piet apart en praat met hem. Je bevestigt hem in zijn kennis, maar wijst erop, dat juist het principe van de ‘gezamenlijke zoektocht’ niet tot zijn recht komt, als hij steeds al de pasklare antwoorden geeft. Vraag hem om zijn hulp en medewerking, door juist niet te reageren en zo anderen optimaal de kans te geven mee te denken.

Minnie de Minne

De tegenpool van Piet is Minnie. Minnie denkt te min over zichzelf. Ze loopt rond met enorme minderwaardigheidscomplexen. Ze zal dus ook haar mond niet opendoen in de kring: wat zou haar mening nu waard kunnen zijn? Daarom is ze stil. Muisstil. De groep zal Minnie veel minder als een probleem ervaren. Ze is immers rustig. Maar voor gastgezin en assistenten is het de vraag: hoe helpen we Minnie om voluit mee te kunnen doen in de groep? Omdat het probleem diep in Minnie zelf zit, is er geen snelle en eenvoudige oplossing. Het diepste geheim is ongetwijfeld: liefde en waardering. Laat Minnie elke keer weer ervaren, dat jullie blij met haar zijn en het fijn vinden dat ze erbij is. Als ze iets zegt in de groep, moedig het dan aan, bevestig haar in wat ze zegt. Normaal gesproken kun je ‘stille’ mensen aanmoedigen, door gericht aan hen vragen te stellen: ‘Minnie, wat vind jij van wat Piet zojuist gezegd heeft?’ Maar juist bij Minnie kan dat ook averechts werken. Ze slaat nog meer dicht, weet niet wat te zeggen en wordt bevestigd in dat afschuwelijke gevoel, dat zij nu eenmaal niets zinnigs te zeggen heeft. Voorzichtig dus. Gun het mensen als Minnie om maar heel stilletjes erbij te zitten en heel langzaam (maar ook zeker) te ontdooien.

Joas Gelijk

Dan hebben we Joas. Joas komt niet uit de eigen gemeente, maar hij hoorde van de kring en natuurlijk is hij ook welkom. Op de avond blijkt, dat Joas Jehova’s Getuige is. Op zich is dat natuurlijk een zaak voor hemzelf. Maar de hele avond valt hij in de rede en probeert de specifieke onderwerpen van de Jehova’s getuigen op tafel te krijgen. Om de vijf minuten komt hij met een volgend item: Ja, maar Jezus ís niet God, want er is maar één God. En vijf minuten later: Je bent ziek geweest... maar zou je dan ook een bloedtransfusie hebben toegelaten? De Bijbel zegt dat het verboden is bloed tot je te nemen. Enzovoort.

Age de Nieuwe

In ditzelfde rijtje kun je ook Age noemen, want hij is helemaal gegrepen door de New Age-beweging. Als iemand over zijn probleem vertelt, springt Age er gelijk in: Ja maar, dat is je karma, dat moet je gewoon aanvaarden. Of bij een tekst over de opstanding: Nee, hoor, ik geloof in reïncarnatie, enzovoort. Ook hier: om de vijf minuten een zijweg.

Wat zou je kunnen doen?

1. Geef Joas en Age ‘gezonde ruimte’ om hun visie te delen in de groep. Ook zij mogen hun verhaal kwijt.
2. Behandel hen verder net als de andere leden van de groep. Worden ze te dominant, kijk dan nog even naar de manier, waarop we Piet probeerden te helpen.
3 Als het duidelijk is, dat Joas of Age de Gemeente Groei Groep -avond wil gebruiken als een soort ‘evangelisatieactiviteit’ voor hun eigen gelijk dan kan het nodig zijn, dat je ze daarop aanspreekt: ‘Beste Joas/Age. We begrijpen dat deze onderwerpen voor jullie heel belangrijk zijn. De Jehova’s Getuigen/de New Age beweging betekenen/betekent veel voor jullie, maar als leden van de kring willen we ons richten op wat er in dít programma gezegd wordt en daarover met elkaar open nadenken. Zullen we daarom na afloop van de bijeenkomst tijd nemen om nog eens persoonlijk over de onderwerpen door te spreken, die je nu aan de orde stelt?’ In het gesprek na afloop kun je ze erop wijzen, dat het niet juist is de GGG als hun ‘zendingsterrein’ te beschouwen. Ze mogen er best zijn, mét hun visie en mening, maar zullen ook oprecht naar de anderen én naar de gelezen schriftgedeeltes uit de Bijbel moeten willen luisteren.

Hulpsinterklaas

We zouden nog wel even door kunnen gaan met het benoemen van verschillende ‘types’, die je op de GGG (en overal elders) kunt tegenkomen:
Hans Hulpsinterklaas weet het altijd net iets beter dan de gespreksleider.
Bert Bekeerd probeert iedereen tot zíjn standpunt te bekeren.
Guus Grapjas haalt iedere spanning van tafel door een relativerende opmerking: soms heel nuttig, handig en gezond, maar soms ook net helemaal fout.
Ellen Geleerd heeft nogal wat theologische boekjes gelezen en vindt de kring te oppervlakkig. Kees Afstand zit met z’n armen over elkaar aan te horen, gromt af en toe wat en geeft non-verbaal aan het allemaal maar niks te vinden. En zo kunnen we doorgaan.

Wat zit er achter die houding?

Vaak zijn mensen vooral de eerste of tweede avond heel heftig over ‘hun’ items of meningen. Het is alsof ze hun ‘stokpaardjes’ moeten berijden. Wat zit er achter die vechtlustige houding van ze? Het is haast een ‘sport’ om achter de buitenkant van mensen te komen en te ontdekken, wie ze werkelijk zijn en wat ze werkelijk denken, want vaak gaat het ook maar om een ‘houding’. Het is vaak een verbergen van de eigen onzekerheid.
Liefdevolle correctie kan tot resultaat hebben, dat ze na een paar bijeenkomsten veel meer durven te ontspannen en open bloeien, ook voor wat anderen te zeggen hebben. Nu durven ze ook meer ‘echt’ te zijn en komen niet langer alleen met hun meningen en gelijk, maar ook met hun twijfels. Het wordt weer een gezamenlijke zoektocht op de kring.
Het kan echter nodig zijn, mensen van de groep te verwijderen. Bijvoorbeeld als ze voor geen rede vatbaar zijn of als ze andere mensen ‘meeslepen’ in hun visies en naar hun samenkomsten. Pijnlijk en moeilijk, maar ook noodzakelijk!

Psychische problemen

Minstens net zo moeilijk kan het zijn met mensen, die psychische stoornissen hebben. Wat willen we ‘zuinig’ op ze zijn, maar wat kunnen ze de draagkracht van een groep beproeven. Belangrijk is het om je te realiseren, dat iemand die voor psychische problemen in behandeling is, toch heel goed in een Gemeente Groei Groep kan meedraaien. De groep moet echter niet gaan proberen, om de therapie ‘over’ te doen. Ook moet je uitkijken voor ‘slachtoffergedrag’, waarbij de persoon met psychische moeilijkheden voortdurend de groep uitdaagt, om hem of haar te ‘redden’. Ook in deze situaties geldt wat voor Joas en Age gezegd werd: het zou fantastisch zijn als mensen met psychische problemen een ontspannen plekje in de groep vinden. Dat heb ik ook meegemaakt. De groep herkende het probleem en besloot om samen de betreffende persoon ‘in liefde te dragen’. Voor deze persoon was het een geweldige zegen om in de groep een plekje te vinden: letterlijk en figuurlijk was het ‘heilzaam’. Maar de situatie kan ook anders zijn en dan moet toch de pijnlijke beslissing genomen worden iemand uit de groep te weren. Met name bij zwaardere psychiatrische klachten kan het de draagkracht van de groep te boven gaan en zullen mensen niet in de kring mee kunnen draaien.

We laten niemand ‘zwemmen’

Heel belangrijk als men iemand uit de groep weert (om welke reden dan ook) is, dat er wel persoonlijk contact blijft. Het is goed dergelijke situaties te melden op de toerustingavonden en de predikant om steun te vragen. Misschien kunt u zelf regelmatig met de betreffende persoon een gesprek voeren. Anders kan het door een ambtsdrager, een ander gemeentelid of door de hulpverlening. Let op, dat je nooit iemand ‘afwijst en laat vallen’. Dat iemand niet in een groepsproces mee kan komen wil niet zeggen, dat die persoon niet kostbaar en belangrijk is voor God! Probeer dus altijd ook zo iemand een plekje te bieden, waar hij of zij veilig is.

Ds. Hans Esbach
Hoofdstuk 17 uit Kleine groepen grote kansen. Handboek voor Gemeente-Groei-Groepen

Kernwoorden: Moeilijke mensen, huiskring, kring, kringleider, huisgroep, gemeente groei groep, kringleider

Wat ik van een preek verwacht

Wed, 01 Feb 2012 15:24:52 +0100

Een kerkganger aan het woord over wat voor haar een overtuigende preek is.

Zondagavond. Een dominee dicht:
“Ik zie de hele nacht die lege kerkgezichten
waar ’t Woord op afstoot naar mijn lege hart retour (….)
Laat me alsjeblieft met rust! Kan niemand dan begrijpen,
dat preken leven is en sterven tegelijk (…)
En nu moet ik dan maar voor jullie plaats bekleden,
gaapkoppen, slaapkoppen, domkoppen, kinderen van God.”

Dat was Okke Jager, zo’n 50 jaar geleden. Vijftig jaar later zijn we zo ver dat zo’n gaapkop, slaapkop, domkop – maar hoera: ook kind van God - haar zegje mag doen. Over wat voor haar een overtuigende preek is.

Commentaar

Een aantal jaar geleden werd mij gevraagd een ervaringsverhaal over de kerkdienst, inclusief de preek, te schrijven voor het blad ‘Kontekstueel. Dat was toen behoorlijk brutaal: een hoorder die het waagt commentaar op de preek te hebben! De jaren daarna kwamen er conferenties over de preek, maar de discussie werd voornamelijk gevoerd door dominees onder elkaar. Bakkers, die met elkaar over de kwaliteit van brood praten dat ze zelf niet eten. Het tij is gekeerd. Op een dag van ‘Passie voor preken’ komt - ruim vier uur na de aanvang van het programma, en twee/drie dominees en een psychiater verder - de eerste hoorder al aan het woord. Dat schiet dus lekker op.

Wat verwacht ik van een preek:

1. Dat ik iets opsteek. Het moet geen beschouwing zijn, maar ook geen vlot verhaaltje dat nergens prikt. Want zo is de Bijbel niet. Er moet bij het maken van de preek gespit zijn tot de schat in de akker van het bijbelgedeelte is gevonden. Met minder kan het niet toe.

2. Als de nood en de dood toeslaan om mij heen of in de wereld – en dat gebeurt nogal eens – vliegt de vraag me aan: Waar was God? Waar is God? Dan heb ik het nodig dat iemand mij vanaf de preekstoel toeroept dat God er wis en waarachtig is, er bij is. Het wemelt in de kerk van vragers zoals ik.

3. Ik heb zoals velen te kampen met een hoog werk- en leeftempo. Dat maakt je nogal eens kort door de bocht, scherp, egoïstisch. Waar word je nog gecorrigeerd? Daarom is het zaak dat ik in de preek op mijn nummer gezet word. In de kerk zitten heel wat van die drukke mondige baasjes en bazinnetjes die wel eens een beetje mogen dimmen. Klein voor God worden.

4. Van veel mensen wordt nogal wat gevraagd of ze vragen (te) veel van zichzelf. Het gevolg is vaak het gevoel tekort te schieten, te falen, nooit genoeg te doen. Daarom hoop ik dat de ontferming van God doorklinkt in de preek. We hoeven niet méér te zijn dán we zijn. Hij kent ons door en door, vergeeft en vernieuwt. Veel mensen hikken op zondag al tegen de maandag aan. Geef ze moed.

5. Steeds meer mensen léven alleen en flink wat mensen zíjn alleen, ook in relaties en gezinnen. Ze hebben het nodig te horen dat God hen dichter nabij is dan wie ook. Een praktisch punt hierbij: ik denk dat danig onderschat wordt dat het geen pretje is om alleen naar de kerk te gaan. Zelf moet ik er altijd weer een aanloop voor nemen. Daarom zet ik op zondagmorgen, terwijl ik met mezelf ontbijt om negen uur soms even ‘Hour of power’ aan. Alleen maar om de eerste zinnen van Robert Schuller senior te horen: “Dit is de dag die de Here gemaakt heeft. Laten we ons verheugen. God houdt van u en ik ook.” Dat is voor mij voldoende om weer te gaan. Tussen haakjes een ijzersterk begin van een kerkdienst.

Mosterdzaadje

Vijf punten. Ik zou er meer kunnen noemen. Of heel andere. Laat ik het allemaal samenvatten: Voor mij is een preek de kerkgang waard als ik tijdens de dienst een papiertje uit mijn tas haal en één zin opschrijf. Soms twee. Soms meer. Maar eigenlijk heb ik er het liefst maar één. Zo’n mosterdzaadje waar alles in zit. Een voorbeeld van zo’n allesomvattende zin: ‘Er ligt geen doem op je leven, maar een claim.’ Daar kan ik een week van leven. (Ik zou wel eens in uw preken willen neuzen, op zoek naar zo’n zin.)

Prediker

Het is mooi dat er meer aandacht komt voor de preek. Maar ik denk dat het er vooral om gaat wie en wat de prediker zelf is. Ik verwacht een profeet, een leraar, een herder op de preekstoel, maar vooral een mens die zich in het hart laat kijken. Iemand die het Woord spelt, om de Geest bidt en vervolgens in eerste instantie tegen zichzelf preekt.

Okke Jager, toch niet de minste onder de predikers, had er af en toe niet zo’n hoge pet van op, van dat preken van hem. Ik begon met zijn gedicht ‘Zondagavond’. Het slot daarvan is een wanhoopskreet:

“Och Here Jezus, Jezus, Jezus, houd mij tegen, -
ik spring de preekstoel af, de kerk wordt een ravijn.
Gij hebt de engel der gemeente willen schrijven,
en Zelf hebt Gij het ondertekend met een snik:
‘Houd je maar kalm, Ik zal het ook wel blijven.
En houd maar veel van deze mensen – zoals Ik.”

Het grote gebod voor ieder die preekt lijkt mij: Houd veel van Jezus en houd evenveel van je hoorders als Hij.

Marja Brak
Dit artikel is afkomstig van de website van Passie voor Preken.

Kernwoorden: Preken, preek, hoorder, predikant, voorganger, kerklid, kerkdienst

Wat belemmert onze gebeden?

Wed, 02 May 2012 11:03:28 +0200

Hebt u ook wel eens het gevoel dat er iets is wat uw gebeden verhindert? Of u bidt wel, maar u ervaart geen verhoring. Welke belemmeringen kunnen ons gebed in de weg staan?

1 Tijd

Een eerste belemmering is: denken dat we geen tijd hebben. Tijd hebben is vaak een kwestie van tijd maken. Tijd is prioriteit! Hier speelt zich een geestelijke strijd af. Luther zei al: “Als jij knielt, dan komt de duivel naast je zitten.”

2. Omstandigheden

Soms zijn de omstandigheden er niet naar om te bidden, bijvoorbeeld omdat het lijden, de pijn te groot is. Dan kun je niet meer bidden. Of het bidden beperkt zich tot een klacht, een aanklacht, een noodkreet, een schreeuw naar God. Veel psalmen zijn hiervan een voorbeeld.

3. Groepsgebed

Anderen ervaren vooral drempels bij het bidden in groepsverband. Ze zijn het niet gewend. Is ‘zomaar’ gaan bidden niet oneerbiedig? Soms is men niet vertrouwd met God als Vader en Vriend, bij wie je zomaar kunt aankloppen.

4. Onverhoord gebed

Sommige gebeden worden niet verhoord, of anders verhoord dan we hadden verwacht. De Bijbel reikt ons diverse antwoorden aan op de vraag waarom sommige gebeden niet verhoord worden:
a. We zijn niet bereid de consequenties van ons gebed te dragen. Hoe zou je bidden voor de nood van de wereld, als je zelf niet bereid bent de handen uit de mouwen te steken? Het gebed kan een werkbriefje zijn, waarmee we zelf aan de slag moeten.
b. Hoe kun je God bidden om vergeving, als je zelf niet bereid bent anderen te vergeven? Met een gebrek aan vergevensgezindheid staat de verhoring van onze gebeden op het spel. Niet toevallig zegt Jezus hier iets over in verband met het Onze Vader.
c. Soms is het zo dat wij onze zonden niet belijden, maar verstoppertje spelen voor God. Ook dit kan de verhoring van onze gebeden in de weg staan. Dit kan ook een collectieve schuld zijn, die we als kerk en christenheid met ons meedragen. Indrukwekkende voorbeelden van plaatsvervangend schuldbelijden, namens het hele volk, namens de vorige generaties, vinden we in Daniël 9 en Nehemia 9.

5. Egoïsme

Soms dienen we met ons gebed alleen onze eigen belangen en niet de belangen van het Koninkrijk van God. Natuurlijk mogen we bidden voor onze eigen noden en verlangens (Fil. 4:6). Maar we bidden het ‘in Jezus’ naam’. Dit betekent niet dat we elk gebed per se met deze zinsnede moeten afsluiten, als een soort magische formule. Bidden in Jezus’ naam betekent dat Jezus tegen ons zegt: “Bid zo, dat Ik er mijn wil en mijn hart aan kan verbinden; bid zo, dat Ik jouw gebed kan overnemen.”

6. Zonde

Ook onze levenswandel kan een belemmering zijn voor het gebed. Petrus schrijft dat in verband met de huwelijksrelatie. Hij roept mannen op hun vrouw eer te bewijzen ‘opdat uw gebeden niet belemmerd worden’ (1 Petrus 3:7). Soms willen we niet leven naar Gods beloften en geboden, maar lopen we liever de moderne afgoden achterna.

7. Ongeduld

Er is geen volharding. We verslappen en houden na verloop van tijd op voor iets te bidden. Jezus leert ons in twee gelijkenissen om aanhoudend te bidden, om door te gaan met vragen, tot op het onbeschaamde af.

8. Tot slot

Het kan ook zo zijn dat Gods wil en weg anders zijn dan we in gedachten hebben. Daarom bidden we onder voorbehoud: “Niet mijn wil, maar uw wil geschiede.”

Dit artikel is eerder gepubliceerd in Veelkleurig bidden, een gezamenlijke uitgave van de Evangelische Alliantie en Uitgeverij Gideon, onder redactie van Betty Heynis.

Kernwoorden: Gebed, bidden, gebedsleven, bidstond

Nieuwe onderzoeken: waarom vertrekken jongeren?

Wed, 25 Jan 2012 16:50:41 +0100

In 2011 verschenen er twee onderzoeken over jongeren die de kerk verlaten. Een in de Verenigde Staten en een in Nederland.

Het Amerikaanse onderzoeksbureau Barna Group trok vijf jaar met jongeren op om te onderzoeken hoe kerken de jongere garde vast kunnen houden. Jongeren gebruiken zes redenen om hun kerkverlating te beargumenteren, ontdekten ze.

1. ‘Kerken te beschermend’

Hét kenmerk van tieners en jongeren van nu is hun ongeëvenaarde toegang tot ideeën en wereldbeelden en hun buitensporige consumptie van de populaire cultuur. Als christen willen ze hun geloof graag verbinden met de wereld waarin ze leven, maar het christendom voelt verstikkend, angstig en risicomijdend.

2. ‘Het christendom is oppervlakkig’

Eenvijfde verwoordt het zonder omwegen: “God lijkt te ontbreken in mijn ervaring van de kerk.” 20 tot 30 procent vindt de kerk saai en het geloof niet relevant voor carrière of andere belangen. Anderen wijzen erop dat de Bijbel niet duidelijk of niet vaak genoeg wordt uitgelegd in hun kerk.

3. ‘Kerken vijandig in houding ten opzichte van de wetenschap’

Een van de redenen waarom jongvolwassen zich niet verbonden voelen met kerk en geloof is de spanning die ze voelen tussen het christendom en de wetenschap. “Christenen zijn te overtuigd dat ze alle antwoorden hebben”, zegt 35 procent. “Het christendom is tegen wetenschap”, zegt 25 procent.

4. ‘Kerk is bekrompen en veroordelend als het gaat om seks’

Volgens Barna worstelen jongeren met een geseksualiseerde wereld. Bovendien trouwen veel jongeren pas als ze achter in de twintig zijn. Ongeveer eenzesde van de jongeren vindt dat de kerk zich veroordelend opstelt als er fouten zijn gemaakt op het gebied van seksualiteit.

5. ‘Te exclusief’

Sommigen vinden de kerk een club voor insiders en 29 procent van de jongeren vindt dat kerken bang zijn om de confrontatie met andere godsdiensten aan te gaan.

6. ‘Geen plaats voor twijfelaars’

De kerk biedt geen podium om grote levensvragen of intellectuele geloofstwijfels te uiten, vinden de jongeren.

In Nederland presenteerde de Gereformeerde Hogeschool Zwolle het kwantitatieve onderzoek Jong, [goed] gelovig & kerk. De rol van het kerkelijk leven in de belevingswereld van jongeren. Aan het onderzoek van de GH deden 118 kerkelijke gemeenten en 439 jongeren tussen de 14 en de 30 jaar mee, voornamelijk afkomstig uit de traditionele kerken.

Zomaar weg

47 procent van de jongeren geeft aan dat ze overtuigd lid van een kerk zijn en actief meedoen aan de activiteiten. 17 procent zegt lid te zijn, maar niet overtuigd. 30 procent is lid, maar doet (bijna) nergens aan mee en 6 procent geeft aan geen lid meer van een kerk te zijn (dat zijn 26 personen).

De groep die actief meedoet, motiveert die keuze vooral in relationele termen: het is hier fijn, goede sfeer, enzovoorts. Dat houdt in dat deze groep ook zómaar weg kan zijn wanneer de kerk niet meer als fijn ervaren wordt, aldus de onderzoekers

De 17 procent die lid is, maar niet overtuigd, motiveert deze keus vooral door inhoudelijke termen. Ze hebben bijvoorbeeld vragen bij het waarheidsgehalte van de Bijbel en geven aan te twijfelen of het geloof wel klopt.

Vincenza La Porta

Het onderzoek van de GH is te bestellen via www.gh.nl

Meer informatie over het Barna onderzoek: www.barna.org/topics/teens-nextgen

Overgenomen uit idea 4-2011, magazine voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie.

Kernwoorden: Jongeren, jeugd, kerkverlating, trends

Voorbede - hoe doe je dat?

Sun, 22 Jan 2012 21:11:49 +0100

De eerste betekenis van het nieuwtestamentische woord voor bidden (aiteio) is 'vragen'. We kunnen daarbij een onderscheid maken tussen vragen voor onszelf en vragen voor een ander - de voorbede.

Heeft voorbede zin? Ja, want onze God is een aanspreekbare God, een God bij wie wij inspraak hebben. We mogen erop vertrouwen dat Hij Zich laat verbidden. God heeft Zich in zijn bestuur over deze wereld vrijwillig aan ons mensen gebonden. Hij regeert de wereld mede door het gebed van zijn kinderen. Als we dat goed tot ons laten doordringen, gaan we beseffen hoe belangrijk en noodzakelijk de voorbede is. Met onze voorbede kunnen we werkelijk iets aan deze wereld veranderen. Soms is dat een zaak van lange adem; denk maar aan de gelijkenis van de onrechtvaardige rechter (Luc. 18:18).

Volhouden

Voorbede is een voortdurende toewijding om tot God te blijven bidden totdat er iets gebeurt. Toen Jezus sprak over ‘bidden zonder ophouden’ heeft hij vast iets dergelijks bedoeld, en niet dat wij vierentwintig uur per dag op onze knieën moeten liggen. Volhouden is belangrijk, want als we bidden voor anderen, is dat vaak frustrerend; de resultaten komen meestal langzaam tot stand. Dit hangt samen met het feit dat God een God is die nooit forceert. Dit aspect van zijn karakter – zijn respect, zijn geduld – is voor ons vaak moeilijk te verteren, omdat wij zelf zo anders werken. God werkt zonder manipulatie; hij laat ieder mens volkomen vrij. Wij kunnen daardoor gemakkelijk ontmoedigd raken. Wie kent die ervaring niet? Je bidt een paar keer voor een bepaald onderwerp en als er niets lijkt te gebeuren, ga je over op iets anders. Jezus spoort ons echter aan ‘altijd te bidden en nooit te verslappen’ (Luc. 18:1). Dat is beslist geen gemakkelijke opdracht in onze hap-snap-tijd vol snel-klaar
oplossingen. Toch hebben we die opdracht gekregen. We moeten blijven vragen. Daarmee laten we ook zien, dat het ons echt ernst is met het betreffende gebedsonderwerp.

Informatie

Als u wilt bidden voor een persoon of een situatie, is het belangrijk u goed te verdiepen in het onderwerp. Verzamel voldoende informatie; dan kunt u met meer betrokkenheid bidden. Wie kennis van zaken heeft, blijft niet in allerlei algemeenheden steken (‘zegen hem’, ‘help haar’), maar kan concrete verzoeken aan God voorleggen. Sommige mensen vinden het handig om een lijstje te maken, waarop al hun gebedsonderwerpen staan: familie, vrienden, buren, de gemeente, hun woonwijk, de regering, evangelisatiewerk in Nederland, zending wereldwijd, vrede in de wereld, enzovoort. Anderen ervaren zo’n lijstje juist als een belemmering. Iedereen moet daarin zijn eigen weg zoeken. Bij veel organisaties zijn gebedsbrieven en gebedskalenders verkrijgbaar. En natuurlijk is er de krant en het nieuws op de televisie. Eigenlijk is er te veel. Durf dus te kiezen en neem niet de hele wereld op uw nek.

Dit artikel is eerder gepubliceerd in Veelkleurig bidden, een gezamenlijke uitgave van de Evangelische Alliantie en uitgeverij Gideon, onder redactie van Betty Heynis.

Kernwoorden: Voorbede, gebed, bidden, bidstond

Vertrouwen versterken, hoe doe je dat?

Wed, 02 May 2012 11:21:18 +0200

Waar het in vorige generaties meestal 'vanzelf' ging, is het tegenwoordig een heus werkwoord: vertrouwen.

Vroeger had je bijna vanzelfsprekend vertrouwen in de schoolmeester: hij wist immers alles. Je had vertrouwen in de dominee: hij had ervoor gestudeerd en was door God geroepen, daar mocht je niet aan twijfelen. Vandaag de dag gaat het iets anders, ook in de gemeente: vertrouwen moet je verdienen, je moet er aan werken.

Basisbehoefte

Vertrouwen is een van de belangrijkste basisbehoeften in het leven van de mens. Het is nodig om te kunnen leven, om sociale relaties aan te kunnen gaan. Het betekent dat je uitgaat van een bepaald resultaat zonder dat je het met zekerheid kunt voorspellen en met inbegrip van een zeker risico. Je maakt jezelf vrijwillig afhankelijk van een ander in de verwachting dat deze het vertrouwen niet zal beschamen.

Bankrekening

Vertrouwen is kwetsbaar en maakt ons kwetsbaar. Het kan snel beschadigd raken terwijl het een lange tijd nodig heeft om sterk te worden. De mate van geloof in mensen is afhankelijk van de ervaringen die we in het leven hebben opgedaan. Het lijkt alsof er een soort balans is in het leven waarbij de negatieve ervaringen veel zwaarder wegen dan de positieve. Je zou de mate van vertrouwen kunnen vergelijken met een emotionele bankrekening (S. Covey): je moet eerst een saldo opgebouwd hebben voordat je een tegoed op kan nemen. Het opbouwen van het saldo kost tijd en inspanning. Je moet bovendien voorzichtig omgaan met het tegoed: alleen opnemen als het echt nodig is, rood staan kan niet en teveel ineens opnemen is gevaarlijk, het kan een crisis of breuk veroorzaken.

Teambuilding

Vertrouwen is ook een basiselement van een gezonde gemeente. Een complicerende factor is dat het hier niet alleen gaat om persoonlijke relaties, maar ook om groepsdynamiek en de relatie van leider(s) en hun gemeenteleden. In het bedrijfsleven is men bekend met teambuilding: door trainingen en sessies wordt gewerkt aan het vergroten van zekerheid binnen een team zodat ze in staat zullen zijn tot betere prestaties. Ik ken een enkele gemeente die tijd vrij maakt voor teambuilding in het leiderschapsteam of de ouderlingenraad, maar ik heb niet de indruk dat veel gemeenten en organisaties dit doen. We hebben onze tijd hard nodig voor ‘belangrijke’ zaken. Persoonlijk ben ik ervan overtuigd dat een groot saldo op onze emotionele bankrekening belangrijker is dan mooi uitgewerkte jaarplannen en sluitende begrotingen. Deze zijn na een jaar vervangen door de volgende jaarstukken terwijl een vertrouwensband jarenlang een bron van vreugde en inspiratie kan zijn en een basis voor goede samenwerking.

Eerlijkheid en corrigeerbaarheid

Mensen moeten vertrouwen hebben in hun leiders en omgekeerd geldt hetzelfde. Dit is een redelijke eis wanneer een gemeente een nieuwe voorganger of predikant aanstelt. Zij zullen elkaar vervolgens beter moeten leren kennen (werkwoorden!) zodat het geloof in elkaar kan gaan groeien. Leiders moeten het vertrouwen van hun volgelingen winnen; afdwingen of opleggen is volkomen zinloos en werkt meestal averechts. Geloof in de voorganger groeit doordat de volgelingen zien dat zijn of haar karakter en bekwaamheid voldoen aan de verwachtingen die zij hebben. Wanneer een leider faalt, ontstaat er een crisis die meestal diep gaat omdat het de integriteit van de voorganger aantast en de volgelingen onzeker zijn of zij hem of haar nog wel kunnen volgen. De vertrouwensbreuk wordt nog groter als de leider zijn falen ontkent of bagatelliseert. Gemeenteleden verwachten geen onfeilbaarheid van hun voorgangers maar wel eerlijkheid en corrigeerbaarheid.

Complimenten

Leiders kunnen hun volgelingen leren vertrouwen door hen vertrouwen te schenken en gepaste verantwoordelijkheden te geven. Zo kan een volgeling laten zien dat hij het vertrouwen waard is en kan de onderlinge band groeien. Het uitspreken van geloof en complimenten vinden we vaak moeilijk maar het kan een enorme stimulans zijn voor de opbouw van vertrouwen. We kunnen het Bijbelse principe toepassen dat wie getrouw is gebleken in kleine dingen, steeds grotere verantwoordelijkheden kan dragen (zie Matteüs 25:14-30).

Omgaan met twisten

De onderlinge verstandhouding bepaalt het draagvlak binnen een groep en soms kan dit in korte tijd enorm veranderen. Een persoonlijke vertrouwensbreuk van enkele individuen binnen gemeente of organisatie kan leiden tot groepsvorming. Daarom is het belangrijk om aandacht te besteden aan persoonlijke twisten in de gemeente voordat deze escaleren. Een crisis kan de onderlinge band schaden, maar het kan de mensen ook dichter bij elkaar brengen. Dit is afhankelijk van de oorzaak van de crisis en de wijze waarop een gemeente hierin begeleid wordt door zijn leider(s) of externe hulp. Goed omgaan met een crisis of conflict vergroot doorgaans het geloof in elkaar.

Als de vertrouwensbreuk zo groot is dat het vertrouwen weg is, dan is het meestal niet mogelijk om het zelf weer te herstellen. Hierbij is hulp van buiten (mediation) nodig omdat emoties en persoonlijke belangen de mogelijkheid tot herstel vaak blokkeren.

Bonsaiboompje

Het vertrouwen in gemeente en organisatie vraagt een actieve houding. Het is zinvol om te werken aan het opbouwen van een stevig batig saldo zodat het geloof in elkaar niet meteen verdwenen is bij het eerste incident. Werken aan onderling vertrouwen in gemeente betekent werken aan de persoonlijke verhoudingen en aan verhoudingen tussen de leider(s) en de volgelingen. Voor dat laatste gelden dezelfde tips als voor het opbouwen van vertrouwen in relaties (zie kader). Je zou het werken aan geloof in elkaar kunnen vergelijken met het kweken van een Bonsaiboompje: het vraagt tijd, aandacht, de juiste voeding, deskundig snoeien en vooral veel geduld met als resultaat een kleine maar sterke boom die tegen een stootje kan, maar die niet kan overleven zonder regelmatige zorg.

Vertrouwen is kwetsbaar en maakt ons kwetsbaar maar als we er samen aan werken dan kunnen we de onderlinge relaties versterken zodat we minder snel teleurgesteld raken. De Bijbel moedigt ons aan om ons vertrouwen te stellen op God, de Eeuwige. Dat is het beste advies waarmee ik af kan sluiten want er is niemand die meer betrouwbaar is dan Hij.

Tips voor het versterken van wederzijds vertrouwen:

Wees betrouwbaar in het dragen van verantwoordelijkheden
Kom beloften altijd na
Toon respect voor de ander
Volg je principes, niet je impulsen of bevliegingen
Bewaar geheimen behalve als ze tegen Gods wet ingaan
Wees open, laat je hart zien aan de ander
Bouw een relatie van wederzijdse afhankelijkheid
Wees eerlijk, zeg de (volledige) waarheid in liefde
Toon oprechte belangstelling voor de ander
Vermijd klagen en zelfmedelijden

Signalen van een gebrek aan vertrouwen:

Er zijn veel regels
Gebrek aan openheid vanuit de leiding
Behoefte aan controle uitoefenen
Leiders zijn bang om risico’s te nemen
Volgelingen voelen zich niet betrokken
Er wordt gesproken in termen van ‘zij’ en ‘wij’ (partijschap)

Karin Somhorst
Bestuurslid van de Stichting Gedragscode Leidinggevenden

Verder lezen:

‘Betere relaties’, Tom Marshall, Shalom Books, Putten
'De 7 eigenschappen van effectief leiderschap', S. Covey, Business Contact
‘Het vaderhart van God’, Floyd McClung, Gideon

Kernwoorden: Vertrouwen, teambuilding, communicatie, conflicten, conflicthantering

Verschil maken op de werkvloer

Fri, 03 Feb 2012 18:31:38 +0100

Hebben we van geloven een hobby gemaakt? Vraag het een willekeurig lid van uw gemeente en hij zal zeggen: "Nee, natuurlijk niet! Mijn geloof is voor heel mijn leven."

Maar is dat in de praktijk ook zo? Blijft de impact van het geloof van veel christenen niet beperkt tot de christelijke activiteiten: de dienst, de huiskring en, als je echt fanatiek bent, de wekelijkse bidstond?

Hoe zit het met de rest van de week? Wat is het verschil tussen een christen en een nog-niet-christen op de werkvloer? Zijn onze gemeenteleden voldoende toegerust voor de uitdagingen die hun baan heeft?

Evangelisatie-strategieën

Op het derde Lausanne Congres voor Wereldevangelisatie in Kaapstad, oktober vorig jaar, hield Mark Greene een indrukwekkende toespraak. Greene, directeur van het London Institute for Contemporary Christianity (LICC) stelde dat er grofweg twee manieren zijn om de wereld te bereiken, twee strategieën voor evangelisatie:

Gelovigen een deel van hun vrije tijd laten gebruiken om mee te doen aan de missionaire initiatieven van door de kerk betaalde werkers.
Gelovigen toerusten voor vruchtbare missie in hun hele leven.

Hoewel de meeste gemeenten zullen aangeven zowel strategie 1 als strategie 2 te gebruiken, is de praktijk anders: uit onderzoek van het LICC blijkt dat christenen, die niet in dienst zijn van de kerk (98%), niet zijn toegerust voor hun werk, behalve voor de 2-10 uur die ze per week aan kerkelijke activiteiten besteden. 50% van de christenen heeft überhaupt nog nooit een preek over werk gehoord!

Er zitten 52 zondagen in een jaar, dat zijn 52 preken per jaar (eventuele tweede diensten daargelaten). Stel dat een gelovige gemiddeld al zo’n vijf jaar christen is, dan heeft hij gemiddeld 260 preken gehoord. 260 preken, waarvan er geen één gaat over de plek waar we de meeste tijd doorbrengen: ons werk.

God over werk

Stelt u zich eens voor dat u verkoper bent in een bedrijf. In de vijf jaar dat u daar nu werkt heeft u al veel trainingen, seminars en workshops gehad over uiteenlopende onderwerpen, zoals projectmanagement, leiderschap, het gebruik van bepaalde software, et cetera. Maar u hebt nog nooit een training gehad over verkoop, de activiteit waar u de meeste tijd aan besteedt. Als klap op de vuurpijl heeft u in die vijf jaar nog nooit een functionerings- of beoordelingsgesprek gehad, dus u heeft geen idee hoe goed u het doet. Zou u zich toegerust, gewaardeerd en ondersteund voelen?

De Grote Scheiding

In zijn toespraak laat Mark Greene zien wat de wortel van dit probleem is. Het is niet dat er geen aandacht is voor de werkvloer. De afgelopen honderd jaar is er in ieder decennium wel een beweging geweest die de aandacht op de werkvloer wist te vestigen. Toch heeft het niet voor een blijvende verandering gezorgd.

De wortel van dit probleem is een fundamenteel denkpatroon wat Greene de naam Sacred-Secular Divide (SSD) heeft gegeven. In het Nederlands vaak aangeduid met de Grote Scheiding, kunnen we dit denkpatroon als volgt definiëren:
“De SSD is een onbewust denkpatroon dat een scheiding maakt tussen heilig en seculier, tussen geestelijk en natuurlijk, tussen de kerk en de wereld.”
Onze christelijke activiteiten plaatsen we onder het kopje ‘heilig’ en de rest onder het kopje ‘seculier’. Onbewust denken we dat de heilige, geestelijke dingen (meer) waarde voor God hebben en de seculiere, natuurlijke dingen niet.

Enkele concrete voorbeelden van de invloed van de SSD:

Onze ‘geloofshelden’ zijn allemaal voorganger of zendeling. Denk maar aan Johannes Calvijn, John Wimber, John Wesley, Billy Graham, David Wilkerson et cetera. We kennen geen ‘geloofshelden’ die metselaar of programmeur zijn.
We bidden wel voor de namen die onze zendelingen aan ons doorgeven maar we hebben geen idee hoe de baas van ons huiskringlid heet.
Een nieuwe tienerleidster wordt ingezegend voor het uurtje dat zij op zondag met (over het algemeen brave) tieners doorbrengt, maar we bidden nooit voor de twintig uur per week die zij voor de klas staat om groepen pubers wat wiskunde bij te brengen.

De Grote Scheiding zorgt ervoor dat we werk onder het kopje ‘seculier’ plaatsen en zorgt ervoor dat we niet voldoende toegerust zijn voor het werk. Door onze focus op de ‘heilige’ zaken missen we het belang van de werkvloer.

Gemeenteleden vertellen

Toch is het wel degelijk mogelijk om als kerk je leden toe te rusten voor hun werk. Aan de hand van een enquête zou je allereerst kunnen inventariseren welke specifieke behoeften er onder de werkende gemeenteleden bestaan. Daar kun je vervolgens samenkomsten of preken op afstemmen.

Zet de Grote Scheiding, of liever gezegd: het doorbreken daarvan, op de agenda.

Ga als voorganger of oudste eens op stage bij je mensen: loop een dag mee om te zien wat ze meemaken. Laat gemeenteleden vertellen over het werk dat ze doen, tegen welke problemen ze aanlopen en hoe de kerk hen daarbij kan helpen. Zo kun je voor specifieke beroepsgroepen toerustingsbijeenkomsten organiseren (bijvoorbeeld een bijeenkomst van werkers in de zorg waarin je het omgaan met ethische kwesties bespreekt). Laat werkende gemeenteleden eens naar voren komen in de dienst en zegen ze uit (bijvoorbeeld aan het begin van het seizoen). Neem het bidden voor werksituaties (ook van individuele kerkleden) vaker op in de voorbede en in de bidstond. Ook is het aan te raden om dit onderwerp in de huiskringen te behandelen. Er zijn diverse kant-en-klare materialen beschikbaar die in een aantal avonden de relatie tussen geloof en werk aan de orde laten komen. Zo integreer je het thema christen-zijn op je werk in de gemeente als geheel.

Leon de Rijke

Trainer/coach op het gebied van christen-zijn op je werk en projectmanager bij internetbedrijf CMS Works.

www.geloofinjewerk.nl

Meer informatie en materialen:
www.christenzijnopjewerk.nl

Video van de toespraak van Mark Greene op het Lausanne Congres voor Wereldevangelisatie:
http://bit.ly/mark-greene-lausanne

Overgenomen uit idea 3-2011, magazine voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie.

Kernwoorden: Werkvloer, christen zijn op je werk, evangelisatie

Vasten smaakt naar meer

Sun, 22 Jan 2012 21:12:22 +0100

Met het vasten is het vreemd gesteld. Waar deze praktijk in de rooms-katholieke traditie steeds meer in onbruik is geraakt, zie je op het protestantse erf de omgekeerde beweging.

Er zijn meer vreemde tegenstellingen rondom het vasten. Ik ken mensen die heel bewust aan vasten doen, zo af en toe, en daar uitdrukkelijk bij zeggen dat ze er een hekel aan hebben, een hartgrondige hekel. "Vasten? Bah! Maar ik doe het wel, omdat ik weet dat het nodig is!" Daarnaast ken ik mensen die naar een vastenperiode uitzien als naar een bergtocht, waarbij je de top hoopt te bereiken en waar je uiteindelijk, na een lange weg, een schitterend panorama te wachten staat. Of mensen die verlangen het vasten een ruimere plek in hun leven te geven.

Welvaart

Een laatste tegenstelling is die van onze welvaartsmaatschappij. Letterlijk alles is te koop, voortdurend maken we elkaar wijs dat je geen dag zonder eten kunt, dat de kleren die je gisteren kocht morgen alweer verouderd zijn en dat je ongelukkig bent als je seksueel niet actief bent. Elke behoefte moet instant worden bevredigd. In zo'n samenleving zijn er ook mensen die bij tijd en wijle vasten, doelbewust. Omdat vasten ook een oefening is in het nee-zeggen tegen jezelf.

Niet-eten

Wat is vasten eigenlijk? En wat is het niet? Het is geen christelijke vorm van hongerstaking waarin je kost-wat-kost iets van God gedaan wilt krijgen. Of een kuur om je lijf weer wat op orde te krijgen. Dat kan nodig zijn, maar het Bijbelse vasten heeft een ander doel, een hoger doel.
Vasten betekent in de Bijbel letterlijk: niet-eten. Je onthouden van voedsel. Wel drinken, want een mens kan normaal gesproken hooguit drie dagen zonder drinken. Of je gedeeltelijk onthouden van voedsel: minder eten. Of je onthouden van lekkernijen, zoals snoep, zoetigheid, wijn, vlees: soberheidvasten.

Intensiever zoeken

Waarom doet iemand in onze tijd aan vasten? In Bijbelse termen: vasten doe je om intensiever dan anders God te zoeken. Omdat je ergens mee worstelt en je gebeden tot God wilt ondersteunen met vasten. Zoals David die bidt en vast om het leven van zijn zoon die dodelijk ziek is (2 Sam. 12). Zoals Nehemia die lijdt aan de malaise van zijn volk. In ballingschap. Jeruzalem ligt in puin. Geen tempel, geen plaats om te offeren aan de Eeuwige. Als Nehemia hiervan hoort gaat hij bidden en hij ondersteunt dat met vasten (Neh. 1). Zoals ook Esther die met haar volk in grote nood is: een Holocaust dreigt. Ze roept een driedaagse vasten uit (Est. 4). Of zoals de apostelen in Antiochië. Eerst vasten ze om wijsheid van God te ontvangen. Daarna vasten ze om Barnabas en Saulus uit te kunnen zenden (Hand. 12:24-13:3).

Vastendagen

Ook onze gereformeerde traditie - met name de vroegste periode van de Reformatie, in de 16e eeuw - heeft tijden en dagen van vasten gekend. De Reformatie brak met de sterke tendens tot veruiterlijking in het middeleeuwse roomse leven en wees het vasten tot genoegdoening voor de zonden resoluut af. Alleen door genade, alleen door geloof! Maar het vasten, als Bijbelse praktijk, bleef bestaan: als verootmoediging, als zelfbeheersing of om Gods aangezicht te zoeken. In tijden van nood (pestepidemieën, hongersnood, vervolging van Hugenoten) konden er bid- en vastendagen worden uitgeroepen. Zelfs bij de verkiezing van een predikant door de gemeente kon er worden gevast. Vanaf de 17e eeuw bleef er echter van deze vastendagen steeds minder over ….

Veertigdagentijd

Waarom doet iemand anno 2005 aan vasten? Bijvoorbeeld omdat het vanaf 9 februari weer Veertigdagentijd is, 40 dagen op weg naar Pasen: van oudsher een tijd van bezinning, van inkeer, een meditatief meelopen op de weg van Jezus naar Jeruzalem en naar het kruis. De Veertigdagentijd, een tijd om te vasten bij uitstek. En tijd vrij te maken voor het bijwonen van vieringen, voor bijbellezing, voor gebed, voor het lezen van lectuur die je geest opbouwt, die de relatie met God kan verdiepen.

Vanzelfsprekend

Vasten doe je met een hoger doel. Je kunt een maaltijd overslaan. Of meerdere maaltijden, meerdere dagen. Of minder eten gedurende een bepaalde periode. Of je onthouden van bepaalde lekkernijen.
Je kunt ook mediavasten: geen tv-kijken, geen krant lezen, niet internetten, niet … en de tijd die vrij komt benutten om God te zoeken. In het gezin kun je ook met de kinderen hier een weg in zoeken en de kinderen laten kiezen wat ze in bepaalde periodes van de Veertigdagentijd willen laten staan.
Is het vasten een verplichting? Nee, het is geen elfde gebod. Het is een mogelijkheid. En wie de Bijbel er op naleest, ontdekt zelfs dat het vasten voor de eerste christenen ergens ook een vanzelfsprekendheid was, een onderdeel van het normale christelijke leven. Christenen hebben er in alle tijden een praktijk van vasten op nagehouden, door de hele kerkgeschiedenis heen. Ook valt het me vaak op dat derde-wereld-christenen er veel meer vertrouwd mee zijn dat wij.

Vasten is niet leuk. Alle onthouding kost moeite, en als het je niks kost is het geen onthouding en ook geen vasten. En soms wil het niet: te moe, te gestrest. Maar ook hier is er weer die vreemde tegenstelling: wie er eenmaal aan begint, die ontdekt vroeg of laat: vasten smaakt naar meer!

Drs. Jan Minderhoud

www.biddeniseenweg.nl

Kernwoorden: Vasten, vastentijd, vastendag, veertigdagentijd, bidden, gebed, gebeden, bidstond

Trendwatchen met Adjiedj Bakas

Wed, 01 Feb 2012 11:57:33 +0100

"Wist je dat een op de drie kaarsen die Albert Heijn verkoopt wordt gebruikt voor een spiritueel doeleinde? Daar moet je iets mee doen!" Aan het woord is trendwatcher Adjiedj Bakas.

In 2007 verscheen de tweede druk van het boek ‘De toekomst van God’, dat hij samen met Minne Buwalda schreef.

Psycholisering

De eerste editie van De Toekomst van God over Europese reli-trends verscheen in 2006. Het is een mooi geïllustreerd boek dat makkelijk leest en als extraatje een cd ‘met muziek waar Hij van houdt’ herbergt. Onderverdeeld in zeven categorieën beschrijven de auteurs 49 trends op het gebied van religie. Wat we zoal kunnen verwachten? De schrijvers zien ondermeer ontwikkelingen naar een psychologisering van religie, naar een ‘u vraagt, wij draaien’- spiritualiteit, naar een nieuwe marginalisering van atheïsten en agnosten, naar het einde van de reli-humor en naar een nieuwe voorouderverering. Vooral mensen uit de spirituele hoek lopen weg met het boek en het bedrijfsleven gebruikt het veel voor trainingen en workshops over ethiek. Sommige dominees noemden het in hun preek. Op christelijke scholen gebruikten docenten het in lessen als maatschappijleer en ook openbare scholen haalden er inspiratie uit. Evangelische christenen kochten het weinig, volgens eigen zeggen. Een aantal christelijke boekhandels vond de titel niet kunnen en een enkeling zei de cd zelfs niet aan zijn vijanden cadeau te willen geven. Om dat laatste kan Bakas wel lachen. De cd viel hem zelf uiteindelijk ook tegen. Vanwege copyrights was de keuze beperkt.

Religieus reveil

Ontwikkelingen die het boek beschrijft, zoals de herwaardering van religie, leken korte tijd later al uit te komen. Mark Rutte verklaarde bijvoorbeeld plotseling gelovig te zijn en op een partijcongres van de SP zong een gospelkoor. Journalisten zagen zo de opkomst van het religieuze reveil met eigen ogen. Kritiek is er ook. Boze tongen noemen het natte-vinger-werk en vinden het wel erg makkelijk om te scoren als je zoveel trends tegelijk beschrijft.

Zelf hangt Bakas geen duidelijk omschreven religie aan. “Ik noem mijzelf een agnost die af en toe bidt. Mijn vader was moslim, mijn moeder hindoe, maar ik ben protestants opgevoed. Toen ze verliefd werden dachten mijn ouders namelijk dat twee geloven op één kussen nooit lang goed zou gaan. Ze hebben toen heel bewust hun eigen religie laten vallen en zijn samen op zoektocht gegaan. Ze bezochten alle denominaties in Suriname en pluisden tot in detail uit wat de kern ervan was. Uiteindelijk werden ze lid van de Nederlands Hervormde Kerk.”

Opleving orthodoxie

Hoewel het Sociaal en Cultureel Planbureau het nog heeft over een verdergaande ontkerkelijking, lijken de beschreven megatrends bij elkaar genomen goed uit te pakken voor de christelijke kerk. Zo gelooft, volgens de schrijvers, inmiddels meer dan negentig procent van de Nederlanders weer in ‘iets’ tussen hemel en aarde. Daarnaast schetsen ze een opleving van de orthodoxie. Redenen daarvoor: de toenemende polarisering op het politiek-religieuze wereldtoneel, en anderzijds een reactie op de onzekerheden die het moderne leven in een ‘risicomaatschappij’ met zich mee brengt. “In de Verenigde Staten is het christenfundamentalisme al veel langer een belangrijke kracht en sinds de opkomst van de islam in West-Europa zal dat ook op ons continent de kop opsteken. Een troef in handen van de oude kerken is hun uitgebreide bestuurlijke infrastructuur, herkenbare iconen en authentiek gezag”, schrijven ze. En verder: “In deze tijden van storytelling en hernieuwde belangstelling voor geschiedenis zijn de oude christelijke verhalen weer goed te communiceren, zeker als ook nieuwe media worden ingezet.” Wat later citeren ze Alister McGrath’s boek Evangelicalism and the Future of Christianity: “Het evangelicalisme voorziet in een behoefte aan zingeving. Het spreekt mensen aan als vrije individuen. Je zou haast zeggen dat het evangelicalisme dé religie voor moderne mensen is.”

Bakas: “Evangelicalen groeien inderdaad heel snel en migrantenkerken ook. Maar je moet er wel hard voor werken. Je moet je boodschap zo uitdragen dat die aansluit bij de moderne tijd. Van de boodschap zelf moet je juist afblijven. Ik zag hierachter bij een protestantse kerk een bord hangen over de Ramadan. Dan denk ik: dat is niet jouw ding, dat moet je niet doen.”

Energiediscussie is kans

Een goed voorbeeld van het aansluiten bij de moderne tijd door christenen noemt hij de aandacht voor de natuur. “De boodschap van Al Gore is door geen enkele godsdienst omhelst, alleen door het christelijk geloof. Zij zeggen: er moet wat gebeuren. Voor het aflopen van de Mayakalender in 2012 is op het moment veel spirituele aandacht. Er zal dan een natuurkundig fenomeen zijn waarbij tien planeten op een rij staan. Sommige mensen verkondigen dat dat het einde van de wereld betekent. Ik ben daar sceptisch over. Er zal natuurlijk wat gerommel zijn, maar meer ook niet. Maar wat ik interessant vind is de belangstelling voor de natuur die dit oproept. We zien ondermeer een terugkeer naar de natuurgodsdiensten. Bij deze trend moet je als kerken aansluiten. De paus deed dat bijvoorbeeld heel goed door in een groen gewaad een toespraak te houden over de zorg voor de schepping. Hij haakt daarmee aan bij wat er gebeurt.” De natuur en de energiediscussie noemt de trendwatcher de allergrootste kans voor de evangelische beweging. In de tweede druk van het boek gaat hij meer in op het jaar 2012. “Dat zet ik scherper aan omdat het zo overweldigend aan het worden is.”

Daarnaast noemt hij als kans ook het onderscheid ten opzichte van de islam. “Veel mensen voelen zich ongemakkelijk bij de islam. Uit Nipo-onderzoek blijkt dat 84% van de bevolking een negatief beeld heeft over moslims. Het christendom heeft een onderscheidende boodschap voor al die mensen die zich zorgen maken.” Overigens vindt hij het gerommel in de samenleving rond de opkomst van de islam positieve kanten hebben. “Mensen worden daardoor gedwongen zich bezig te houden met hun roots en hun identiteit. Een beetje geknok is goed voor de creativiteit en het religieus bewustzijn.”

Bankencrisis

Een andere kans voor kerken ligt op moreel gebied. “Ik zie in geen enkele krant een opiniestuk uit de evangelische beweging over de ethische kant van de bankencrisis die gaande is. Dat is jammer. Christenen hebben daar zeker een boodschap.”

Ook op andere terreinen zijn trends gemist, volgens Bakas. “De groeiende openheid en interesse voor spiritualiteit is al een hele tijd gaande. Christenen hadden daar goed op aan kunnen sluiten door zaken als meditatie, die van oudsher christelijk zijn, meer naar buiten te brengen. De KRO is nu met het blad ‘Maria’ gekomen, als een soort tegenhanger van het blad ‘Happinez’. Dat is een mooi voorbeeld. Mensen willen daar best voor betalen, dus als je niet genoeg lidmaatschapsgelden hebt: ga commercieel.”

Toch hoeven kerken niet massaal een trendwatcher in dienst te nemen om bij de tijd te blijven, volgens de auteur. “In dit boek staat wat er de komende twintig jaar aan de hand is. Dat blijft wel even zo. Je moet het vervolgens gaan vertalen naar je eigen tijd en daar heb je geen trendwatchers voor nodig, maar creatievelingen. Wist je bijvoorbeeld dat een op de drie kaarsen die Albert Heijn verkoopt wordt gebruikt voor een spiritueel doeleinde. Vraag je eens af of je niet samen met Albert Heijn moet kijken of je daar iets mee kunt doen. Bijvoorbeeld een ansichtkaart van een kerk bij een kaars. Het gaat hun om de verkoop, dus of het nou een wuppie is of iets anders dat maakt ze niet uit.

Bij Swarovsky (juwelier, red.) is het kruis het meest verkochte item. Mensen willen zich ermee onderscheiden. Zij een hoofddoek, ik een kruis. Albert Verlinden (tv-presentator, red.) bijvoorbeeld, komt er openlijk vooruit dat hij daarom een kruis draagt. Daar moet je mee praten en zo aansluiten bij de populaire cultuur. Daar heb je creatieve mensen uit je eigen gemeente voor nodig.”

Wie is Adjiedj Bakas?

Adjiedj Bakas kwam op zijn achttiende uit Suriname naar Nederland om communicatiewetenschappen te studeren. Al gauw maakte hij van trendwatching zijn werk. “Bij mijn eerste werkgevers moest ik boodschappen doorgeven, waarvan ik dacht: Klopt dit wel? Past dit wel bij de tijdsgeest? Zo is het balletje gaan rollen.” Inmiddels geeft hij lezingen voor zo’n tweehonderdduizend mensen per jaar, consulteert het bedrijfsleven hem over allerlei toekomstverwachtingen en runt hij het trendcommunicatiebureau Dexter.

Het boek ‘Megatrends Nederland’ bracht hem in 2005 voor het eerst grote bekendheid. Hij beschrijft daarin hoe de wereld en meer specifiek Nederland er over twintig jaar uit zal zien. De pers besteedde er veel aandacht aan en allerlei voorspellingen die onwaarschijnlijk leken, kwamen uit. Wat meehielp aan het succes was dat het boek door zijn populaire stijl toegankelijk was voor een breed publiek.

Als Bakas het idee krijgt dat er op een bepaald onderwerp iets aan de hand is, zet hij dat allereerst in zo’n tien tot twintig pagina’s op papier. Vervolgens laat hij zijn researchteam uitzoeken of er werkelijk wat aan de hand is. Is het bewijs er, dan volgen er onderzoeken, interviews et cetera. Is het bewijs te dun, dan parkeert hij het onderwerp. Boeken rollen op deze manier vlotjes van de band. Zo verschenen recent ‘Leven zonder olie’, ‘Megatrends van grimlach tot ironie’ en ‘The Future of Finance’.

Suzanna Blackmore

‘De toekomst van God (met muziek waar Hij van houdt)’, Scriptum, Schiedam, 2006
www.bakas.nl

Overgenomen uit idea 5-2008, vakblad voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie.

Kernwoorden: Trend, trendwatching, Adjiedj Bakas

Tom Marfo, predikant in de Bijlmer

Thu, 19 Jan 2012 15:04:42 +0100

De Ghanese Tom Marfo is predikant van The House of Fellowship, een multiculturele pinkstergemeente in de Bijlmer.

Ik ontmoet in Tom Marfo iemand die prachtig onder woorden kan brengen waar hij in gelooft. Het scheelt niet veel of de vlammen schieten daarbij uit zijn ogen. Het is ook iemand van daden, zijn kerk verricht veel sociaal werk. Hulp van Nederlandse kerken zou hij daarbij goed kunnen gebruiken. “Waarom moeten wij dit zendingswerk alleen doen?”

Missionaire migranten

“In de afgelopen twintig jaar is er een grote beweging van de Heilige Geest geweest die veel missionaire migranten naar Nederland heeft gebracht. Echter, het politieke establishment heeft alle inkomende migranten gebrandmerkt als illegalen, criminelen of zelfs terroristen. De partijen in Europa vinden elkaar op één thema: de anti-immigratie politiek, zonder daarbij rekening te houden met wie een immigrant is.” Licht spottend: “Wij zijn allemaal ongewilde wezens die het aandurven om het heilige continent in te nemen. We zouden teruggestuurd moeten worden naar de planeet waar we vandaan komen.” Dan serieus: “Dit sentiment is droevig genoeg niet alleen te vinden in de politieke arena, maar zelfs in de kerk van het Nederlandse christendom. Ik ben geschokt als ik de meningen van Nederlandse kerkleiders of -leden hoor die instemmen met de positie van de regering. Een kerkleider zei bijvoorbeeld: ‘Je doet een geweldig werk, dat waardeer ik, maar wanneer gaan die mensen weer terug?’ Ze willen zich niet met je identificeren om de onaanraakbaren te helpen.”

Barmhartige Samaritaan

“Als de barmhartige Samaritaan zo gedacht zou hebben, zou hij de man op de weg naar Jericho hebben laten liggen. De leviet en de priester dachten dergelijke dingen, hun kleren zouden vies worden, ze konden de financiële kosten niet overzien en ze wilden de verantwoordelijkheid niet op zich nemen.
Een man die niet bij de kerk hoorde, zag de man als een medemens, als een beeld van God. Zonder vragen te stellen, hielp hij hem. En het belangrijkste: Als er nog kosten zijn, laat het me weten. Jezus vroeg: ‘Wie is de naaste in dit verhaal? Doe hetzelfde.’ We kunnen geen naaste zijn door alleen maar te wensen dat het goed gaat met mensen.”

Geen identiteit

Naast zijn gemeente, leidt Marfo een project voor sociale hulpverlening. “We hebben hier negen van dit soort flats. We helpen Afrikaanse prostituees uit hun situatie en migranten die hier zijn gestrand. Ze zijn afgewezen en op straat gegooid. Ze hebben geen identiteit als mensen. Zo zijn er duizenden. Door middel van ons kerkproject help ik ze te overleven.
Laatst ontmoetten we bijvoorbeeld een jonge vrouw die in 1993 was binnengebracht door een mensensmokkelaar. Ze had drie kinderen onder de drie. Ze was getraumatiseerd, had geen vergunning, geen geld, geen verzekering, ze had alleen wat kleine stukjes brood die ze verdeelde onder haar huilende kinderen. Er zijn honderden van dit soort gevallen! Kunnen wij ze geen liefde betonen?”

Afwezigheid

Elke dag valt de politie huizen binnen op zoek naar illegalen, vertelt de voorganger somber. “Verdonk heeft illegalen ontmenselijkt. Er zijn heel veel organisaties die protesteerden, maar geen enkele christelijke, tegen wat Verdonk, die duivelse vrouw, heeft gedaan. De kerk schittert door haar afwezigheid. Ze zou juist een moreel kompas moeten zijn. Wij hebben gebeden dat God Verdonk zou verwijderen en we zien haar ondergang als een antwoord op gebed.
Algemene organisaties willen ons in ons werk ter zijde staan. Van onze eigen broeders en zusters horen we een luide stilte. Waarom moeten wij dit zendingswerk alleen doen? De mensen zijn hier nu eenmaal, geschapen naar het beeld van God. Help ze! Dat is waar zendingswerk over gaat.”

Welkom

Marfo is duidelijk teleurgesteld dat Nederlandse kerken migrantenkerken zo’n welkom geven. “De meerderheid van de immigranten in Nederland is christen. De Nederlandse kerken kwijnen weg, onze kerken exploderen. Maar wij hebben niet de ‘right hand of fellowship’ (rechterhand van gemeenschap) ontvangen. Waar zijn de kerken en de christelijke organisaties? Zouden we niet hand in hand moeten werken?

Er zijn er een paar die hun best doen, maar verder is er geen contact. Dat is erg teleurstellend. We zouden samen moeten nadenken over hoe we jongeren kunnen bereiken. We kunnen samen brainstormen en bidden. Nederlandse kerken hebben ons veel te leren, het is hun land, hun terrein. Wij zijn gelimiteerd. Als we als team werken, zouden we veel meer kunnen. De Nederlandse kerken hebben een enorme hoeveel middelen tot hun beschikking.

Ze moeten uit hun schulp kruipen, uit hun comfortabele positie en hun culturele exclusiviteit. God heeft de wereld hierheen gebracht. Ze zouden lang geleden al contact met ons opgenomen moeten hebben. Ik spreek als een man wiens hart gebroken is en die in de war is bij het zien van de passiviteit van zijn broeders.”

De predikant denkt niet dat migrantenkerken dan zelf maar het initiatief moeten nemen. “Wij hebben een traditie om vreemdelingen die bij je aankloppen welkom te heten. Wij spreken de taal niet, wij kennen de weg niet.”

Catastrofe

Wat denkt de Ghanese voorganger van de geestelijke situatie in Nederland? “Deze geweldige natie raakt steeds dieper in een spiritueel verval. Als secularisme en de Bijbel gemengd worden is dat een catastrofe.

Ga terug naar het ouderwetse bijbelonderwijs, zou ik zeggen. Naar de waarden van het Woord van God. Wees kritisch, laten we staan voor wat we zeggen dat we zijn. De seculiere wereld staat voor zijn principes. Maar christenen willen christen zijn én seculier. Dat is het grootste probleem in Europa. Waarom kan de kerk niet staan voor wat ze gelooft? Durf anders te zijn. We moeten het evangelie arrogant gaan prediken, zonder enig excuus".

Wie is Tom Marfo?

Tom Marfo kwam veertien jaar geleden in Nederland en stichtte The House of Fellowship Church. Een pinkstergemeente waar Afrikanen, Zuid-Amerikanen en Nederlanders elkaar treffen. In 2003 kwamen er nog 250 mensen in zijn kerk, nu ongeveer 70. Het beleid van Verdonk heeft een enorme impact gehad, volgens Marfo. Veel leden zijn hierdoor naar andere landen gevlucht.

De predikant is een van de bekendste in de Bijlmer. Naast zijn kerk leidt hij een stichting waarmee hij illegalen helpt en vrouwen uit de prostitutie bevrijdt. Voor dat laatste ontving hij in 2002 de Margo Klompéprijs.

Marfo groeide zelf op in een arm dorpje in Ghana. Zijn hele familie was moslim. Westerse zendelingen kwamen naar zijn dorp en stichtten een school. Deelname aan de school betekende automatisch ook deelname aan de bijbelstudie. De jonge Marfo kwam tot geloof, leidde in zijn studententijd christelijke jeugdconferenties in de hoofdstad, werd voorganger en werkte vier jaar als zendeling in Nigeria. Na een studie en verblijf in Groot-Brittannië bezocht hij Nederland. Hij zag hier op straat meisjes uit Afrika hun lichaam verkopen en ging op onderzoek uit. Marfo voelde een roeping van God om er wat aan te doen. Hij besloot zich samen met zijn vrouw in Nederland te vestigen. Het was niet een vooropgezet plan om een eigen kerk te starten. Maar voor de prostituees en de illegalen met elk hun specifieke noden was een unieke kerk nodig vond de dominee.

Suzanna Blackmore

Overgenomen uit idea 4-07, vakblad voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie.

Kernwoorden: Tom Marfo, Bijlmer, migrant, migrantenkerk, evangelisatie, zending, zendeling, Ghanese kerk

Tieners inschakelen als kinderwerker

Thu, 19 Jan 2012 13:26:08 +0100

Als er tieners meedoen in het kinderwerk maak je het jezelf als volwassene een stuk makkelijker om kinder(hart)en te bereiken.

Tieners:

Zijn een rolmodel voor kinderen
Weten kinderen uit te dagen
Weten zich makkelijk op hun niveau te begeven
Beleven zelf dat ze hun eigen geloof kunnen/durven overdragen
Voelen zich onderdeel van de kerk omdat ze een taak kunnen/mogen uitvoeren (In een periode dat ze nog wel eens twijfelen aan zichzelf)
Varen er wel bij om hun liefde en affectie te kunnen delen (in een leeftijdsfase die dat niet altijd makkelijk maakt)

Rolmodellen

Kinderen beleven niet dat tieners 'nog maar' tieners zijn. Ze kijken huizenhoog op tegen die lange slungels en grote meiden. Ze ervaren dat ze enerzijds kortgeleden nog kind waren en anderzijds al zo groot. Kinderen trekken zich op aan deze figuren die veel dichter bij hen staan dan al die grote mensen. Zo zijn het uitstekende rolmodellen.
Tieners kunnen vaak nog spelen. Ze stoeien graag en voetballen met veel plezier. Ze komen op die manier enorm tegemoet aan de behoefte van bijvoorbeeld jongens om even te ravotten.

Geloof

Tieners die geloven, laten kinderen ervaren dat geloven niet alleen iets is voor kleine kinderen en grote mensen, maar ook voor grote jongens en meisjes. Zelfs als ze nog onzeker in hun relatie met God zijn kunnen ze toch als het gaat om kinderen vaak zonder schroom iets overdragen van wat ze wel zeker weten. Ze kunnen spelenderwijs groeien in overdracht aan anderen. Sommigen zijn als achttienjarige in staat al zelf een zondagsschoolklasje te leiden.

Onzekerheid

Tieners zijn vaak onzeker. Met kleine kinderen kunnen ze ongestoord een stukje liefde doorgeven en kinderen laten voelen dat ze er mogen zijn. Dat doet de kinderen en de tieners goed.
Ze moeten weten dat ze erbij horen. Dat moet zeker door speciale tieneractiviteiten, maar betrek ze ook bij taken die ze leuk vinden, waar ze een gave voor hebben en waarin ze kunnen groeien. Sommige tieners voelen zich meer thuis om te helpen met het geluid. Maar velen popelen van verlangen om te helpen bij de kinderen. Ze ervaren daarmee gelijk dat ze zelf kind-af zijn.

Praktisch

Betrek tieners die dat leuk vinden vanaf hun twaalfde bij het kinderwerk. Voor de meesten is het leuk om bij de peutergroep te beginnen. Ze kunnen daar lekker spelen met de kinderen, knuffelen, grapjes maken en voorlezen. Anderen vinden het makkelijker om te helpen bij de kleutergroep of ietsje ouder.
Schakel iets oudere tieners in bij de babygroep omdat daar ook een stukje verzorging plaatsvindt.
Koppel een tiener aan een vaste volwassene; de tiener zelf krijgt op die manier ook een stukje aandacht van een andere volwassene in de kerk dan de eigen ouder en/of tienerleider. Daarnaast kan de volwassene structureel in kleine porties dingen overdragen.
Betrek tieners in de kleutergroep door ze iets uit te laten leggen, iets voor te doen, het knutselwerkje voor te laten bereiden. In een later stadium kunnen ze eens zingen met de kinderen. Sommigen vinden het geweldig als ze mogen leren vertellen. In sommige kerken worden jongeren (die dat willen) vanaf hun vijftiende via een klein stappenplan opgeleid om zelf een groepje te leiden.
Bespreek vooraf met de tiener wat je van hem/haar verwacht. Ze voelen zich dan echt onderdeel van de groep; een niet te missen figuur.
Schakel jongeren in bij de voorbereiding van een spelparcours, inloop met keuzemogelijkheden voor kinderen, kleurplaten zoeken van internet, enzovoort.
Schakel tieners in bij toneelstukjes, voorzang, geluidsapparatuur in specifieke kinderdiensten.
Maak duidelijke afspraken met tieners. Besef dat ze nog moeten leren afspraken na te komen. En ook dat tijdsplanning nog niet automatisch aanwezig is (o ja, het was deze zondag al nodig….) Geef ze kleine afgebakende taken. Zorg dat ze zich zeker voelen door, afhankelijk van de tiener, het heel precies tot iets minder precies door te spreken wat je verwacht.
Houd mail- of SMS-contact met de jongere die je begeleidt. Herinner ze aan afspraken en blijf ze betrekken.
Bemoedig ze; voor alles wat je ziet dat ze kunnen, geleerd hebben en hoe ze overkomen bij de kinderen. Dat is essentieel voor het welbevinden van de tiener.

Tot slot: door tieners te betrekken bij het kinderwerk heb je veel extra helpende handen. Daarnaast vinden tieners het vaak wel fijn dat ze nog niet altijd in de grote-mensen-dienst hoeven te zitten. Want laten we eerlijk zijn; ook voor veel (jonge) tieners gaat er nog veel van de volwassenentaal over hun hoofden heen.

Site van der Gugten

Kernwoorden: Tieners, kinderen, kinderwerk, jongeren, zondagschool, kindernevendienst, kinderdienst

Succesvol jongerenwerk

Thu, 26 Jan 2012 10:53:06 +0100

Een paar jaar geleden nam ik deel aan een conferentie over jongerenwerk. "Hoeveel jongeren zitten er in jouw kerk?" was een veelgehoorde vraag.

Ik begon me af te vragen of het echt zo belangrijk was dit te weten. Op een gegeven moment antwoordde ik alleen nog met ‘een leuk aantal’ of ‘een groep’.

Maar daar namen ze geen genoegen mee. Elke keer vroegen ze door naar het exacte aantal. Ik voelde dat er binnen de groep een soort competitiegevoel was boven komen drijven. Ik vroeg me af wat God ervan zou vinden hoe al deze jongerenwerkers hun jongerenwerk met elkaar vergeleken. Jongerenwerkers met een kleine groep jongeren verontschuldigden zich hier zelfs over. Zij met een grote groep, zorgden er maar al te gretig voor dat iedereen dit zeker een keer te horen kreeg.

Spoor bijster

Ik vroeg me af of we niet te veel bezig waren met ons werk als succesvol te beschrijven. Want wat zeggen het aantal schapen dat we onder onze hoede hebben? Misschien zijn de groepen wel groot, maar zijn ze ook effectief in het bereiken van niet-christelijke jongeren en opbouwen van jongeren in hun levenswandel met Jezus? Wanneer het alleen nog maar om aantallen gaat, zijn we het spoor volledig bijster.

Valse meetpunten

In dit artikel noem ik vier valse meetpunten die worden gebruikt om het 'succes' van jongerenwerk te meten.

1. Grote aantallen

In mijn eerste jaren als jongerenwerker waren aantallen alles voor mij. Ik telde iedereen die ons gebouw binnenkwam en gaf de aantallen keurig door aan mijn predikant. Wanneer we een keer een lager aantal bezoekers hadden, raakte ik ontmoedigd en terneergeslagen. En wanneer ons gebouw te klein was om iedereen fatsoenlijk plaats te kunnen bieden, was ik opgewonden en niet meer te stoppen. Ik ging ongelooflijk ver om jongeren aan te moedigen om vrienden mee te nemen naar het volgende evenement. Toen we het aantal van honderd jongeren passeerden, had ik het gevoel dat ik een hoger niveau binnen mijn werk had bereikt. Maar toen begonnen de jongeren op hun zestiende de kerk te verlaten. Ik vroeg me af wat ik fout deed. Grote aantallen jongeren zonder een standvastig geloof kon ik niet langer zien als succes.

2. Volle agenda's en grote budgetten

Voordat we kinderen kregen, hadden mijn vrouw en ik alle tijd van de wereld voor de jongeren uit onze kerk. Zij waren onze familie. Met hen spendeerden we zo veel mogelijk tijd. De kalender stond vol met evenementen, bijeenkomsten, kleine groepen, aanbiddingsavonden, reisjes, et cetera. Ik herinner me dat een groep ouders een gesprek met me wilden. Ik verwachtte een hoop bemoedigingen en schouderklopjes. Daarentegen kreeg ik het vriendelijke verzoek genade met hen te hebben. Ze klaagden dat hun kinderen nooit thuis waren, dat ze er moe van werden telkens naar de kerk heen en weer te rijden om hun kroost af te zetten en weer op te halen. Ook voelden ze zich slecht wanneer ze hun kinderen moesten zeggen dat ze niet konden meedoen aan een activiteit van de kerk. Ik was met stomheid geslagen! Ik was er namelijk zeker van dat succesvol jongerenwerk iets te maken had met het organiseren van talloze activiteiten. Mijn jongerengroep raakte in een cirkel van meer jongeren, meer evenementen, meer geld. Bij elke groei voelde ik mezelf belangrijker worden. En toch… Iets in mij zei me dat succes niet kon afhangen van doelloze activiteiten.

3. Schouderklopjes

Toen mijn kleine jeugdgroep uitgroeide in een leger van jongeren, die zogenaamd het vaandel voor Christus omhoog hielden, werd ik bedolven met complimenten vanuit mijn kerk. De voorganger was tevreden, de meeste ouders waren blij en de kerkenraad dacht dat die knul die ze hadden ingehuurd om voor de jongeren te zorgen goed werk leverde. Als ik er niet was geweest… De jongeren kwamen in opstand zodra er geruchten gingen dat ik zou gaan werken voor een andere kerk. De Heer zegende ons jongerenwerk. Ik kon mezelf wel voortdurend op de borst slaan. Maar door al dat applaus heen, vroeg iets in mij zich af of al dit succes wel werkelijk succes was.

4. Bekeringen

Groeiend jongerenwerk, een drukke kalender en schouderklopjes zijn niet voldoende voor echt succes. Voor al deze inspanningen (en kosten) wordt toch verwacht dat er zich regelmatig jongeren bekeren, in het openbaar getuigen van hun geloof en worden gedoopt tijdens de zondagse kerkdienst. De druk bij sommige jongerenwerkers om met 'bewijsbekeerlingen' te komen, is soms erg groot. Zelf heb ik teveel jongeren een te zware druk opgelegd een keuze voor Christus te maken, terwijl ik wist dat ze nog veel te veel twijfels hadden. Mijn motivatie was om het aantal bekeerlingen zo hoog mogelijk te krijgen, zodat ik mijn leidinggevenden iets had om te laten zien. Toch vroeg ik me elke keer weer af of ik ook succesvol zou zijn wanneer niemand zijn leven aan Jezus zou geven.

Bijbelse visie

Er is het een en ander binnen mijn jongerenwerk veranderd. Ikzelf werd ouder en de jongeren met wie ik in het begin werkte, zijn volwassen geworden. Spijtig genoeg, zijn veel van hen niet meer betrokken bij een kerk en leven ze niet meer in het geloof. Ik kon niet begrijpen hoe zo'n succesvol jongerenwerk als de mijne, niet jongeren voortbracht die van God hielden en Hem hun leven lang wilden dienen. Toen kwam de gedachte bij me op dat ik misschien minder succesvol was dan ik dacht. Misschien was mijn jongerenwerk gebouwd op de succesformule van de wereld en niet die van God. Ik begon me af te vragen hoe God succes zou definiëren. God dwong mij er toe een gemakkelijke vraag te stellen: Wat is het doel van mijn jongerenwerk? Na veel gebed en reflectie, antwoordde ik dat het uiteindelijk was om mezelf belangrijker te kunnen voelen. Het moment dat deze gedachte bij me opkwam, schaamde ik me kapot. Ik had een oprechte liefde voor jongeren en ik wilde hen echt zien groeien in hun geloof, maar mijn verlangen om geliefd en geaccepteerd te zijn was groter. Ik biechtte dit op aan God en vroeg Hem zijn wegen te laten zien.

Gods leiderschap

God leerde me dat zijn plan met het jongerenwerk was dat zijn mensen Hem zouden leren liefhebben en Hem een leven lang zouden dienen. Terugkijkend op wat ik allemaal had gedaan, besefte ik dat dit beeld nog nooit zo duidelijk was geweest. We wilden altijd al dat jongeren God leerden kennen, maar we stonden er nooit bij stil dat het doel was dat ze Hem hun leven lang zouden volgen en dienen. Mijn perspectief op jongerenwerk begon te veranderen. Ik stopte met het tellen van iedere jongere, ik stopte met overbodige evenementen, ik vermeed het hallelujageroep over mijn werk en ik veranderde mijn manier van evangeliseren. Ik bad om Gods leiderschap in het herstructuren van mijn jongerenwerk, las nieuwe boeken over jongerenwerk en zocht contact met jongerenwerkers met dezelfde visie. Het resultaat: na een paar jaar heeft het jongerenwerk een paar jongeren voortgebracht die van God zijn gaan houden en Hem hun leven lang willen dienen.

Elke keer wanneer ik lunch met een student die me vertelt over de nieuwe kerk waar hij lid is geworden en hoe hij zijn gaven in Gods Koninkrijk inzet, ben ik ervan overtuigd dat het jongerenwerk succesvol is. Ik zie God glimlachen en ik word bemoedigd door zijn goedkeuring. Ik rijd terug naar de kerk, opgewonden over het vooruitzicht dat ik de jongeren die God me heeft toevertrouwt weer verder kan helpen in hun levenswandel met Hem. Het voelt goed om 'succesvol' te zijn. Mijn trots is verdwenen.

Mark D. Wiliams

www.willowcreek.nl

Kernwoorden: Jongerenwerk, tienerwerk, jongeren, tieners, clubs, geloofsontwikkeling, geloofsopvoeding

Student mist ondersteuning door kerk

Mon, 23 Jan 2012 19:04:16 +0100

Studenten lijken onvoldoende steun te ervaren in de kerk waar het gaat om geloofs- en levensvragen, aldus een kleine steekproef onder theologiestudenten aan de Christelijke Hogeschool Ede (CHE).

René Erwich, lector Geestelijk Leiderschap aan de CHE: “De studenten die we vroegen om een vragenlijst in te vullen bestond uit een groep theologiestudenten van de theologieopleiding aan de CHE. We legden 390 mensen een digitale vragenlijst voor. Daarvan vulden uiteindelijk 100 studenten de gehele vragenlijst in.” Hoewel het onderzoek zeer beperkt is, zeggen de cijfers veel, vindt Erwich.

Hulpbronnen

Het kerkbezoek onder de respondenten is groot, blijkt uit het onderzoek. Meer dan 92% bezoekt wekelijks een kerk of gemeente. De spreiding van de bezochte gemeenten is ook groot. De studenten bezoeken niet slechts kerken in bepaalde delen van het land, maar er is sprake van een ‘landelijke dekking’. Van de 100 ondervraagde studenten, voelen 63 zich nadrukkelijk thuis in hun gemeente (en niet slechts bij ouders en/of familie). 26 studenten geven aan hieraan sterk te twijfelen en 8 zeggen het niet te weten.

In het verlengde hiervan stelden we de vraag of men voldoende steun ervaart voor geloofs- en levensvragen in de plaatselijke kerk. Op deze vraag reageert 44% instemmend, 38% zegt hieraan sterk te twijfelen, terwijl 17% de vraag met ‘nee’ beantwoordt. In verband hiermee blijkt een vraag naar de waardering van alternatieve ‘hulpbronnen’ (zoals bijvoorbeeld familie en vrienden) waar het gaat om steun in geloofs- en levensvragen gemiddeld hoog te scoren. De ervaren steun in de plaatselijke kerk is niet overweldigend, terwijl de support door hulpbronnen duidelijk wordt bevestigd.

Kloof

Graag zou Erwich dezelfde vragen nog eens aan een grotere groep studenten voorleggen. “De onderzochte groep hbo-theologiestudenten is niet voldoende representatief. Toch is er een duidelijk signaal met betrekking tot de ervaren steun en het gevoel zich thuis te voelen in de gemeente die men bezoekt.

De vraag is waar dit aan ligt. Is de wereld van het studentenhuis, dispuut en collegebanken toch echt heel anders dan de gemeenschap waar zij in het weekend zijn en sluiten deze twee contexten in toenemende mate niet meer bij elkaar aan? Ervaren studenten de kloof tussen hun eigen beleving, gerelateerd aan hun ontwikkeling, enerzijds en de beleving van de gemeente thuis anderzijds sterker? Of is de gevoelde spanning het resultaat van de enorme mobiliteit en flexibiliteit die van hen verwacht wordt?

Erwich vervolgt: “Ik vermoed dat de genoemde kloof groter is dan vermoed. Het zou interessant zijn om te onderzoeken of dit gewoon hoort bij de ontwikkeling van de studenten in deze periode van hun leven of dat het echt ligt aan de wijze waarop de kerk zich verhoudt tot allerlei vragen en thema’s die studenten bezig houden. Misschien mengen deze twee zich in werkelijkheid wel en is het lastig ze te onderscheiden. Hoe dan ook, het is waardevol om verder onderzoek te doen. Kijken in de spiegel kan geen kwaad!”

Suzanna Blackmore

Overgenomen uit idea 2-2011, magazine voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie.

Kernwoorden: Student, geloofsvragen, pastoraat

Stervensbegeleiding (0/2)

Wed, 02 May 2012 11:15:12 +0200

In twee artikelen staan we stil bij het begeleiden van gemeenteleden in de laatste fase van hun leven.

Deel 1 van dit tweeluik staat stil bij de grote verscheidenheid in situaties die op je pad kunnen komen en de manier waarop gelovigen met de dood omgaan. Ook de specifieke vaardigheden van de pastoraal begeleider komen aan bod.

In deel 2 volgt de uitwerking. Daarbij ga ik in op de begeleiding van het sterfproces en de nazorg die daarbij hoort.

Auke van Slooten
Gemeentepastor Vrije Evangelisatie Zwolle

Kernwoorden: Stervensbegeleiding, pastoraat, dood, gemeentezorg, overlijden

Stervensbegeleiding (1/2)

Fri, 04 May 2012 15:38:46 +0200

Gemeentepastor Auke van Slooten bespreekt de verscheidenheid aan situaties waarin we met de dood worden geconfronteerd en de manier waarop christenen met de dood omgaan.

1. Er is verscheidenheid van sterven

In het begeleiden van stervenden realiseren we ons dat geen enkel sterfgeval hetzelfde is. Hieronder geven we een aantal verschillen

Leeftijd
Er is een groot verschil tussen het sterven van een negentigjarige en het sterven van een klein kind. Bij de oudere zal men meer geneigd om terug te zien op een heel leven dat geleefd mocht worden en nu tot een natuurlijk einde komt. Het sterven van een kind zal als oneigenlijk en wreed worden beleefd. Het gaat dan niet om een leven dat ten volle geleefd werd, maar om een leven dat ‘in de knop’ wordt afgesneden.
De mate waarin de stervende heeft kunnen leven is van grote invloed op het sterven en hoe dat beleefd wordt (vgl. het sterven van vader Jacob met het sterven van het baby’tje van David en Batseba (zie Genesis 49:33 en 2 Samuël 12:15-23).
Omgevingsfactoren
Een zieke kan sterven in eenzaamheid in een ziekenhuiskamertje of omringd door familie in de eigen thuissituatie. Een plotseling tragisch ongeval of een misdaad zijn weer heel andere omgevingsfactoren. De ene factor heeft veel meer ‘traumagehalte’ dan de andere, waarin niet alleen de stervende, maar ook de omringende nabestaanden mee te maken hebben. De verschillende factoren vragen een aangepaste rol van de pastoraal begeleider.
Stervensproces
Soms weet iemand al langer dat hij gaat sterven en heeft hij gelegenheid om zich daar samen met zijn dierbaren op voor te bereiden. Het uiteindelijk sterven kan daardoor veel rustiger beleefd worden. Een goede voorbereiding geeft vaak ook ruimte voor een gemakkelijker verwerking. Maar het kan ook zijn dat iemand plotseling voor het sterven komt te staan en geen of weinig voorbereidingstijd heeft. Het hele beeld is dan veel heftiger en nadien moeilijker te verwerken. Begeleiding in de vorm van nazorg (zie deel 2) neemt dan een grotere plaats in en heeft een ander karakter. Soms is de wijze van sterven uitgesproken traumatisch (bijvoorbeeld: het zien verongelukken van je kind, mogelijk ook nog door je eigen verantwoordelijkheid) en is de nazorg daardoor veel gecompliceerder en specialistischer.
Openheid /geslotenheid
De ene stervenssituatie is voor de begeleider veel toegankelijker dan de andere. De pastorale begeleider kan bij de één al gedurende het hele voorbereidings- en verwerkingsproces aanwezig zijn en daar invloed op uitoefenen. Hij vindt verregaande acceptatie niet alleen bij de stervende, maar ook bij de familiekring.
De andere situatie sluit zich veel meer af en blijkt alleen een enkel bezoek mogelijk. Dat wordt niet zelden bepaald door de omringende familie, die ook op scherp staat en soms de neiging kan hebben de stervende verregaand af te schermen voor de buitenwereld. De begeleider moet zich aan kunnen passen aan de ruimte die hem gegeven wordt en daar met zorgvuldigheid mee om kunnen gaan. Daarbinnen kan ‘vertrouwenskrediet’ worden opgebouwd, waardoor de openheid toeneemt

2. Verscheidenheid van geloofsachtergrond en het stervensproces

Binnen de kerkelijke gemeente is vaak meer verschil in geloofsbeleving aanwezig dan we in eerste instantie zouden vermoeden. Juist in het stervensproces komt dit vaak nadrukkelijker naar voren. De één worstelt vanuit een strenger of wettische geloofsopvatting veel meer met het vinden van geloofsrust, dan de ander die al vroeg leerde hoe genadevol God is.
Toch brengen de vrije kringen vaak ook hun eigen vragen mee, die niet zelden in het stervensproces verscherpt beleefd worden. Juist omdat in de vrije kringen veel nadruk wordt gelegd op mogelijke verbanden tussen oorzaak en gevolg, kunnen stervenden hier behoorlijk mee in de knoop raken. Een goede begeleider heeft wijsheid in wat hij in dit breekbare stadium wel of ook niet mag losmaken.

De ene persoon zal vanuit een geloofsopvatting de ziekte en het sterven als vijanden zien en vandaar uit grote moeite hebben om tot overgave en rust te komen. Tot het laatst toe blijft hij strijden en op genezing hopen.
De ander beleeft veel meer hoe alles uiteindelijk in Gods hand is en kan zich daaraan toevertrouwen. Hij ziet wat hem overkomt meer in het perspectief van de eeuwigheid en kijkt positief naar de toekomst.

De één heeft een fundamenteel angstig Godsbeeld, de ander een fundamenteel veilig Godsbeeld. Dit komt in het stervensproces dikwijls uitvergroot naar voren. In deze blijkt vaak hoe belangrijk het onderwijs en de geloofsopvoeding in de gemeente zijn.

3. De betrokkenen

De begeleider heeft niet alleen oog voor de stervende, maar juist ook voor de naaste betrokkenen. Het kan gaan om de levenspartner, kinderen en ouders. Deze betrokkenen hebben vaak een eigen wijze van verwerken en vullen ook een eigen rol naar de stervende in. Het is goed dat de pastorale begeleider daar alert op is.

Juist ook de verwerking raakt de betrokkenen. De overledene is er niet meer, maar zij zijn achtergebleven. Zij rouwen en verwerken het verlies. Sommigen zullen het als traumatisch ervaren. Soms kan het jaren kosten om het ontstane gat in hun leven weer ingevuld te krijgen (verlies van levenspartner, ouder, kind).

De begeleider als katalysator
Het kan gebeuren dat de begeleider een zeker vertrouwen wint bij de verschillende betrokkenen en haast als een katalysator voor de verschillende verwerkingen kan functioneren. Hierdoor kan hij ook in de nazorg een belangrijke functie hebben. Toch weet hij ook met grenzen in de zorg om te gaan en zijn betrokkenheid langzamerhand af te bouwen.

Meerdere betrokkenen
Soms zijn er zeer veel mensen betrokkenen bij het stervensproces. Denk bijvoorbeeld aan de Volendamse ramp, waarin een groot aantal jongelui op dramatische wijze in de cafébrand omkwam en anderen blijvend verminkt werden. Het hele dorp was betrokken. De diverse kerken en pastores functioneerden mede als een katalysator van dit plaatselijk verwerken. Er was een bijzondere integratie van maatschappelijke en kerkelijke hulpverleningsmogelijkheden door de grootschaligheid van het gebeuren.

Professionals
De pastoraal begeleider komt ook andere betrokkenen in de hulpverlening tegen: verpleegkundigen, artsen, thuiszorg, personeel van een hospice, begrafenisondernemer, enzovoort. Hij moet weten wat temidden van deze betrokkenen zijn specifieke rol is. De pastorale begeleider moet beseffen dat hij een schakeltje is in de ‘zorgketen’ en gaat er voor om zo harmonieus mogelijk samen te werken ten dienste van de stervende en zijn naaste omgeving.

4. De pastoraal begeleider

Over de rol en betrokkenheid van de pastoraal begeleider is hier en daar al wat gezegd. Hieronder geven we een overzicht van belangrijke specifieke vaardigheden en eigenschappen die een pastoraal begeleider in deze vorm van pastoraat moet bezitten.

Bouwen aan en vertrouwensrelatie
De eerste en meest voorname taak van de pastoraal begeleider is het leggen van een fundering voor de vertrouwensrelatie. De begeleider moet weten hoe hij binnen kan komen. Een bescheiden, begripsvolle en rustige benadering, opent de deur gemakkelijker dan het snel komen met zwart-wit geloofsantwoorden. We hoeven niet altijd te beginnen met de Bijbel open en met gebed. Bovendien zijn vaak al bij het begin van de stervenssituatie betrokkenen aanwezig voor wie de pastoraal werker een vreemde eend in de bijt is en op wie zijn geestelijke benadering vreemd overkomt. In eerste instantie ligt de nadruk meer op het leggen van relaties die vaak in tweede instantie ruimte scheppen om geloofsinhoudelijk meer kwijt te kunnen. Het omgekeerde kan ook waar zijn. Men ligt dan van meet af aan op één lijn en er kan voluit worden geput uit een gezamenlijk kennen van de Heer.
Luisteren en meevoelen
Van de vrienden van Job kunnen we veel leren over hoe het niet moet. Zij luisterden niet, maar preekten. Zij brachten Job tot radeloosheid. De bekwame luisteraar bouwt juist door het luisteren en invoelen vertrouwen op om ook met woorden bemoedigend en richting wijzend aanwezig te kunnen zijn. Zijn houding is er een van compassie, meevoelen. Hij is een klankbord van begrip en erkenning. Vanuit deze houding is het gepast een woord te spreken, een richtingwijzer te zijn, en samen te bidden.
Fasen onderscheiden
Als een zieke hoort dat hij niet lang meer te leven heeft of als een ouder of partner hoort dat hij een kind of levensgezel gaat verliezen, komt er een verwerking op gang die door verschillende stadia gaat. Voor de pastorale begeleider is het van groot belang dat hij met deze fasen in het verwerkingproces rekening houdt en zijn handelen daar op afstemt.
1. de schok (verdoving)
2. de ontkenning (heeft zijn eigen tijdsfactor)
3. de erkenning (komt vaak langzaam in stukken en brokken)
4. de verwerking/aanvaarding (per persoon verschillend en met eigen tijdsdynamiek)
5. de voorbereiding (actualisering op de realiteit en het nemen van stappen en maatregelen)
Een eerlijk beeld scheppen
De pastorale begeleider kan een belangrijke bijdrage leveren in het scheppen van een eerlijk beeld, namelijk het eerlijk onder ogen zien van de ziekte en de kans om te sterven. Hij zal de gevolgen goed moeten inschatten en het traject dat gaat komen realistisch bespreken. Hij doet dat in de ‘context’ van de verschillende fasen! In de fase van de schok kunnen we niet komen met ‘eerlijke’ antwoorden, over wat er allemaal nog staat te gebeuren gaat. Dit zal nog niet goed verwerkt kunnen worden. Enkele stappen verder kunnen we een steeds eerlijker en realistischer beeld vormen.
Christenen gebruiken soms theologische ‘krukken’ om hun ontkenning of verwerking vorm te geven en kunnen daarin zeer vasthoudend zijn. Dit kan het proces van fase tot fase erg bemoeilijken. Hun geloofsovertuiging of stellingname kan tot een verdedigingsburcht worden, waarbinnen niet meer echt verwerkt kan worden. Hierbij kun je denken aan uitspraken als: ‘De Heer heeft me laten zien dat Hij mij gaat genezen!’ Uiteraard kan deze uitspraak authentiek zijn en dan zal de Heer het ook doen. Maar het kan ook een ontkenningsmechanisme zijn, dat niet op werkelijkheid berust. Dat zal dan de nodige aanvaarding en verwerking doen stagneren.
Een Bijbels beeld scheppen
De begeleider helpt mee om een evenwichtig beeld te vormen ten aanzien van ziekte, genezing, profetie, sterven, de eeuwigheid, God, overgave aan God, loslaten en vertrouwen.
Communicatielijnen vaststellen
De begeleider heeft vaak een brugfunctie in de informatieverstrekking naar de gemeente. Een gemeente kan verregaand meeleven met de ernstige zieke. Ze kan er voortdurend voor op de bres staan, speciale bidstonden uitroepen of een vasten organiseren. De gemeente kan ‘gaan voor genezing’. Er kunnen openbaringen komen over wat de zieke zou moeten doen, of over mogelijke struikelblokken op de weg naar genezing. Dit kan een zuivere basis hebben, maar ook een eigen leven gaan leiden, waarin de verwachting van mensen toch voorbijgaat aan een aanstaand sterven. Deze betrokkenheid kan -als het zuiver is- hoopgevend in de situatie uitwerken. Wanneer de verwachting echter meer emotioneel is dan geestelijk (de emotionele wens is de moeder van de profetische uiting…) kan het ook belastend voor de stervende zijn en spanning veroorzaken tussen de verwachting van genezing en de realiteit van het sterven.
Het is raadzaam om met de zieke en de naaste betrokkene (levenspartner) af te spreken hoe hier mee om te gaan en hoe de communicatielijnen zullen lopen. Wellicht kan de pastoraal begeleider met een (wijk)oudste gebedsinformatie doorgeven aan de bidders/de gemeente. Ook in omgekeerde richting kunnen zij eventuele openbaringen vanuit de gemeente/de bidders samen met de stervende toetsend en biddend in overweging nemen. Zij fungeren hierin als een beschermende brug tussen de stervende en de gemeentebetrokkenen. In overleg met de stervende en naaste betrokkenen bepalen zij ook welke informatie het beste door wie aan de gemeente meegedeeld kan worden (gewoonlijk een taak van de oudsten).

5. De ‘helpers’

Het gaat echter niet alleen om pastorale begeleiding. Helpende handen kunnen veel verschil in de situatie uitmaken. Hierin kunnen diaconale hulp of ook de betrokkenheid van een kring veel verschil uitmaken. Rondom het sterven van een gezinslid staat vaak het hele huishouden onder druk. De gewone dingen schieten er veelal bij in: maaltijdverzorging, schoonmaken, boodschappen die gedaan moeten worden, kinderen opvangen en noem maar op. Maar soms ook: een nacht waken bij de zieke (zodat de partner ook aan rust toe kan komen), of een kleine (rolstoel)wandeling maken.

We moeten hierbij wel onderscheid maken tussen de pastorale begeleider en de ‘helpers’. Ze zijn beide nodig en moeten gestalte geven aan een stuk onderlinge afstemming om de geestelijke en praktische zorg zoveel mogelijk te maximaliseren. In de eerste fase na het sterven blijven deze helpers ook nog een tijd lang van belang. Soms is het heengaan van de stervende voor de achterblijvende partner een uitputtingslag geweest en blijft hij of zij behoorlijk ontregeld achter. Gepaste hulp kan dan helpen om ruimte te scheppen om een stuk orde en energie langzamerhand weer terug te vinden.

Auke van Slooten
Gemeentepastor Vrije Evangelisatie Zwolle

Stervensbegeleiding (2/2)

Fri, 04 May 2012 15:39:22 +0200

Gemeentepastor Auke van Slooten bespreekt hoe de stervensbegeleiding vorm kan krijgen en met welke emoties en praktische zaken de begeleider rekening moet houden.

In dit deel wordt uitgegaan van drie fasen:

1. Voorbereiding - Begeleiding naar het moment van sterven
2. Opvang - Begeleiding kort na het sterven
3. Nazorg - Begeleiding op korte en lange termijn na het sterven

Wanneer de pastorale begeleider vertrouwen weet te winnen in het begeleidingsproces kan de stervende besluiten ook de diepere aspecten van zijn verwerken te gaan delen. Dan zijn ook een aantal andere zaken van belang die we hieronder de revue laten passeren.

Thema’s onderscheiden
In ieder sterven, de verwerking er naar toe en de verwerking achteraf, kunnen subtiele of meer uitgesproken thema’s naar voren komen. De begeleider dienst deze te onderkennen en serieus te benaderen. Bijvoorbeeld:
1. Het worstelen met een gebeurtenis of relatie uit het verleden, waarmee de persoon nooit op een positieve manier is klaar gekomen
2. Schuldgevoelens
3. Angst voor het sterven en wat daarna komt
4. Moeite om los te laten en afscheid te nemen
5. Boosheid op God en worsteling met ‘waarom vragen’
6. Ongebalanceerde geloofsovertuigingen (bijv.: ziekte en sterven horen niet bij een kind van God; positief belijden waardoor de realiteit niet benoemd mag worden; ambivalente reacties ten aanzien van medicijngebruik)
7. Onvermogen om gevoelens en gedachten onder woorden te brengen

Thema’s aandragen
Vaak geeft de zieke thema’s aan, maar ook de begeleider kan thema’s aanreiken die van belang zijn voor een gerichte verwerking. In beide ‘scenario’s gaat het niet om zware studies, maar meer om het aanreiken van cruciale principes die hoop en ruimte geven. Het verloopt in kleine stapjes. Door de tijd heen kom je er weer op terug en bouw je stap voor stap op het thema voort.

Verwerkingsruimte geven en oogsten
De begeleider zit niet met de zieke in een theologische leerschool, maar in een uiterst broze situatie. De stervende heeft vaak weinig energie en zit vol verwerking. Hij heeft ook tijd en ruimte nodig om sommige gevoelige zaken te kunnen uitwerken en de nodige keuzes te maken. De overall nadruk is juist ook dat de Heer voor de stervende alles aan het kruis heeft volbracht en dat de stervende vooral daarop mag vertrouwen!

Diverse gebeden
Belijden - Het kan zijn dat de stervende de begeleider diepgaander in vertrouwen neemt en nog heel persoonlijke zaken opbiecht. De begeleider ontvangt deze biecht heel bewust en brengt het genoemde samen met de stervende bij de Heer. Hij bidt bevestigend de vergeving en reiniging van de Heer over de stervende uit.
Genezing - Als die hoop nog bij de stervende leeft mag hij altijd ook voor genezing bidden. Dit niet op een gesloten wijze (nu móet het ook zó gebeuren), maar op een open en genadevolle wijze (de vraag in gebed aan de Heer toevertrouwen, die alles in Zijn hand heeft).
Voorbereiden - Het gebed mag zich ook richten op het klaar komen voor de eeuwigheid en niet alleen meer op het tijdelijke bestaan. Het kan zo nu en dan ook zegenend gebed zijn, waarin de stervende onder handoplegging gezegend wordt met Gods nabijheid, troost en kracht in de lijdensweg die gegaan wordt.

Aanvullende werkgebieden onderscheiden
Het team bestaat uit de pastorale begeleider en ‘helpers’. De pastorale begeleider kan iemand zijn die speciaal daarvoor door de kerk is aangesteld, maar ook een (wijk)oudste(echtpaar). De begeleider richt zich vooral op de geestelijke en emotionele begeleiding van de stervende en naaste betrokkenen. Daarnaast zijn er de helpers die op praktisch wijze ondersteuning geven (zie deel 1). Het is belangrijk dat de begeleider en de helpers goed op elkaar zijn afgestemd en één team vormen.

1. Voorbereiding: Begeleiding naar het moment van sterven

Waar sterven?
De zieke kan thuis sterven in de vertrouwdheid van het eigen plekje. Vaak geeft dit meer ruimte en vrijheid om er als familie om heen te staan. Mogelijk stelt de familie het op prijs als de begeleider ook een zeker deel aanwezig is. In ziekenhuis of andere zorginstelling is men vaak zeer ter wille om de familie tegemoet te komen om rondom het sterven te kunnen staan. Vuistregel is: Vriendelijkheid opent vrijwel elke deur.

Wie zullen aanwezig zijn?
Wanneer het sterven zover is wordt de kring die daarom heen staat meer besloten en intiemer. De begeleider moet dat vanzelfsprekend respecteren. Soms heeft hij een zo goede vertrouwenspositie gekregen dat men het op prijs stelt wanneer hij op bescheiden wijze aanwezig is. Toch moet hij ook weten wanneer hij zich terug moet trekken en de betrokkenen hun afscheid alleen te laten beleven.

Ken je eigen plaats
Dit alles vraagt wijsheid en fijngevoeligheid. De begeleider (en de helpers) zijn in de ene situatie meer betrokken dan in de andere situatie. Dat hangt toch vooral af van de stervende en zijn directe naasten. Welke ruimte geven zij? Wanneer zij veel ruimte geven is het toch belangrijk ook telkens weer afstand te nemen. Regelmatig bezoek is beter dan voortdurende aanwezigheid. De betrokkenen moeten uiteindelijk ook weer zonder de begeleider verder! De begeleider moet op zo’n manier naast de betrokkenen staan dat hij het niet van hen ‘overneemt’. Zij hebben hun eigen soorten verwerkingen, reacties. Zij moeten zelf ook zaken oppakken en vorm geven aan allerlei aspecten die aan de orde komen. Daarom mag de begeleider er niet bovenop zitten!

Het is van belang dat de begeleider tijdens en kort na het sterven niet te duidelijk naar voren treedt. De betrokkenen hebben ruimte nodig om hun eerste reageren kwijt te kunnen. Wanneer het langzamerhand wat rustiger wordt en men begint zich voor te bereiden op de volgende stappen (overleg met de verzorgenden; de predikant, de begrafenisondernemer), kan het advies van de begeleider over ‘hoe nu verder’, op prijs worden gesteld.

De aanwezigheid van God praktiseren
De begeleider moet dus fijngevoelig zijn om op het juiste moment ook een stuk geestelijke verwerking in te zetten, mogelijk uit de Bijbel te lezen en voor te gaan in gebed. Dit zijn vaak de momenten van grote openheid en afhankelijkheid, waarin men open staat voor geestelijke reflectie en richting geven. Ook in de dagen die volgen en waarin veel geordend moet worden, zullen er zulke momenten van geestelijke bezinning kunnen zijn. Daarin kan dan de zorg en liefde van God worden benadrukt.

Vaak neemt de predikant kort voor het sterven of daarna een deel van de begeleiding over, zowel op geestelijk als praktisch terrein (bijv. voorbereiden afscheidsdienst).

Het sterven onderscheiden
Niet in elke stervenssituatie zijn de betrokkenen ‘kundig’ om het stadium van sterven te onderscheiden. Het kan voorkomen dat de begeleider hierin ook richting wijzend mag bezig zijn. Ik moest ooit een jongeman ontraden om nog met vakantie te gaan. Ik vertelde hem dat ik inschatte dat zijn vader wel eens tijdens zijn vakantie zou kunnen overlijden en dat hij daar dan niet bij zou zijn om afscheid te nemen. Hij luisterde jammer genoeg niet en ging toch. Tijdens zijn vakantie stierf zijn vader. Dat is natuurlijk verdrietig. Maar als pastor heb ik toch geprobeerd om de ernst van de situatie tot uitdrukking te brengen.

Emoties begeleiden
In de wijze waarop de begeleider luistert naar emoties, ze accepteert en reflecteert, zelfs compassie kan tonen, maar ook weer een zekere rust kan bewaren, helpt hij mee de emoties te verwerken en te kanaliseren.

2. Opvang: de begeleiding kort na het sterven

A. De eerste lijnen vaststellen

Wat gebeurt er nu met de overledene?
Soms kan een begeleider een rol vervullen in aangeven van de eerste stappen die gezet moeten worden direct na het overlijden. Belangrijke aspecten zijn:

1. Het op de hoogte stellen van de begrafenisondernemer en het vastleggen van een basisafspraak (vaak nog dezelfde dag).
2. Wie legt de overledene af? De familie, de zorginstelling, via de begrafenisondernemer?
3. In overleg met de begrafenisondernemer: Waar gaat het lichaam van de overledene naar toe? Blijft het thuis, of naar een rouwcentrum?
4. Het basisgesprek met de begrafenisondernemer, waarbij vaak een predikant of pastor aanwezig is. Zij helpen mee de verdere volgorde van gebeurtenissen en de invulling daarvan vast te stellen.

Tempo bepalen
De begeleider kan meehelpen het tempo van de dingen te bepalen. Hij helpt daarin een zekere rust te bewaren.

De begrafenisondernemer
Betrokkenen realiseren zich vaak nauwelijks dat al heel snel na het overlijden ‘de molen gaat draaien’ en de begrafenisondernemer op de stoep staat. Deze komt met een hele vragenlijst die afgewerkt moet worden. In pittig tempo moeten allemaal zeer gevoelige beslissingen worden doorgewerkt. Dit gebeurt terwijl de betrokkenen nog volop in de emotie van het stervensgebeuren zijn. Hierin kan de begeleider mogelijk een rol hebben. In een situatie waarin de betrokkenen duidelijk geen weet hebben van wat er gebeuren gaat, kan hij daar al voor het sterven iets meer informatie over geven. Als die ruimte er is kan hij als vertrouwenspersoon bij deze eerste basisbespreking aanwezig zijn. Het kan ook zijn dat een betrokken predikant of pastor hierbij betrokken is.

De eerste vragen opvangen
De begeleider vangt de eerste praktische vragen op. Dit zijn vragen als: hoe moet het nu verder en wat gaat er nu gebeuren? Op de meer existentiële en emotionele vragen kan de begeleider rustig reageren. Maar het is ook goed om te beseffen dat het nadenken daarover en het vinden van een antwoord over een over een langere periode van tijd plaats vindt.

B. De eerste en de tweede dag na het sterven

Het is verstandig om een zekere scheiding aan te brengen tussen de eerste en de tweede dag na het sterven.

De eerste dag
Op de eerste dag moet al hard worden gewerkt. De begrafenisondernemer zet heel wat in beweging. Een overall-planning wordt vastgesteld: waar ligt de overledene opgebaard, het hoe en wat van het condoleren, de planning van de begrafenis en het tijdstip van de dienst. De kaart moet direct worden opgesteld, om nog diezelfde dag verzonden te worden. De nabestaanden moeten de enveloppen adresseren. Kortom het is een drukte van belang, terwijl er ook verwerking plaats vindt en veel belangrijke en emotionele besluiten genomen moeten worden.

De tweede dag
Op de tweede dag is het een stuk rustiger: dat is het moment om na te denken over de inrichting van de afscheidsdienst en voor zover nog nodig de begrafenis zelf. In de ene situatie ziet men graag dat de kerkelijke gemeente sterk invullend optreedt. Maar in een andere situatie is de naaste familie zeer geëngageerd en wil het zelf nagenoeg heel de dienst invullen. Daarin geven zij zelf vorm aan het afscheid dat zij zullen nemen. Dit gebeurt in nauw overleg met de gemeenteleiding of predikant. In principe is de gemeente richtingwijzend, dienend en faciliterend aanwezig op het proces dat de betrokkenen hierin vormgeven.

De inrichting van de begrafenisdag en dienst
De naaste betrokkenen dienen te weten dat zij een verregaande rol en inspraak hebben in wat er ten aanzien van het verloop van het traject allemaal gaat gebeuren. De begrafenisondernemer en de kerkelijke gemeente werken hierin samen met de betrokkenen. Hierin is heel veel mogelijk, wanneer –vooral denkend aan de kerkelijke gemeente– men zich soepel en helpend op kan stellen. Wanneer de uiteindelijke afscheidsdienst door de betrokkenen beleefd kan worden als ook hun dienst, kan dat in sterke mate bijdragen aan het verwerkingsproces.

3. Nazorg: de begeleiding op korte en lange termijn

Na het sterven wordt het al gauw heel stil rondom hen die achterblijven. Veel aandacht en zorg vallen weg, terwijl voor hen de klus nu echt begint. Het leven krijgt nu een nieuwe vorm en er is een periode van herordening. Dit kan variëren van het leren leven als een vaderloos gezin of als vrouw alleen verder moeten gaan, tot al heel snel opkomende zaken van financiën, levensonderhoud, afwikkeling van verzekeringen en vele andere zaken. Ondertussen kan de verwerking van het verlies nog een lange tijd door gaan.

Er moet daarom oog zijn voor niet alleen korte termijn nazorg, die nog sterk past in het kader van het tot rust komen van het afscheid nemen en begrafenis, maar ook voor de lange termijn. Voor de lange termijn zijn de volgende zaken belangrijk in de nazorg:

Wat kan de gemeente betekenen voor de weduwe?
Wat kan de gemeente betekenen voor kinderen, die een ouder hebben verloren?
Welke raadgevers kunnen helpen op specifieke gebieden?
Maakt de betrokkene deel uit van een gemeentekring, jeugdgroep, ouderengroep, die kunnen helpen om de achtergeblevenen in een ‘zorggemeenschap’ op te nemen?

Auke van Slooten
Gemeentepastor Vrije Evangelisatie Zwolle

Kernwoorden: Stervensbegeleiding, pastoraat, dood, gemeentezorg, overlijden

De stadskerk als wenkend perspectief (0/3)

Wed, 01 Feb 2012 11:58:30 +0100

Onze samenleving verandert en kerken veranderen mee. Over het succes van megakerken, de opmars van het netwerkchristendom, lokale samenwerking en de stadskerk als wenkend perspectief.

Mega of kleinschalig

Er doet zich iets merkwaardigs voor onder westerse christenen: terwijl een groot deel zich vergaapt aan het succes van allerlei megakerken in de wereld, moet een ander groot deel juist niets meer hebben van welk kerkinstituut dan ook. Zo enthousiast als het ene deel de kerkmodellen van Rick Warren en Bill Hybels overneemt, zo enthousiast genieten anderen ervan dat zij aan geen enkel model meer gebonden zijn. Deze anderen zoeken het onderling contact juist in de kleinschaligheid van een huisgemeente of in de kruimeligheid van een netwerk.
Wat heeft de toekomst: de megakerk of de huisgemeente, het instituut of het netwerk? In onze tijd wordt vaak geprobeerd de kracht van megakerken en huisgemeenten te combineren door het laatste in de vorm van ‘kringen’ of ‘celgroepen’ in het eerste onder te brengen. Ook wordt vaak geprobeerd de instituten tot netwerken te verenigen. Maar daarmee lijkt de klus nog niet geklaard: steeds meer christenen keren het hele verschijnsel ‘kerkinstituut’ de rug toe.

Drieluik

Dit is een drieluik over maatschappelijke ontwikkelingen die hun weerslag hebben op het ‘kerkelijk leven’. In het eerste deel richt ik mij op het verband tussen onze mobiele samenleving en het succes van megakerken. Het tweede deel is gewijd aan het verband tussen onze postindustriële samenleving en de opmars van het netwerkchristendom. In het derde deel waag ik mij aan de beschrijving van een ‘win-win kerk’, waarin de organisatorische kracht van megakerken gecombineerd wordt met de organische kracht van netwerken en huisgemeenten. Ik beperk mij in dit alles tot de westerse protestantse kerken.

Evert Jan Ouweneel

Filosoof en zelfstandig docent (www.websophia.com)

Deel 1: van dorpskerk naar megakerk
Deel 2: van megakerk naar netwerk
Deel 3: van megakerk en netwerk naar stadskerk

Kernwoorden: Gemeenteopbouw, megakerk, netwerksamenleving, gemeenteontwikkeling, stadskerk

Van dorpskerk naar megakerk (1/3)

Wed, 02 May 2012 12:27:23 +0200

Onze samenleving verandert en kerken veranderen mee. Over het succes van megakerken, de opmars van het netwerkchristendom, lokale samenwerking en de stadskerk als wenkend perspectief.

De mobiele christen

De mobiliteit van de moderne westerling heeft het kerkleven danig op zijn kop gezet. Vroeger was een kerk verzekerd van een vaste aanhang: mensen woonden hun hele leven in dezelfde plaats en bezochten hun leven lang dezelfde kerk, ongeacht de (on)aan-trekkelijkheid van hun kerkgenoten, de organisatie en de preek. Men hield vast aan de eigen kerk omdat het hele leven met deze kerk verbonden was. Mensen dachten daarbij meer aan het nakomen van hun sociale en godsdienstige verplichtingen dan aan het bevredigen van hun eigen individuele behoeften.
Inmiddels moeten de meeste kerken maar afwachten wie er aan komt waaien. Vereiste scholing en aantrekkelijke carrièremogelijkheden maken dat moderne christenen zelden meer in de plaats en gemeenschap van hun jeugd verblijven. Regelmatig veranderen zij van woonplaats en moeten de kerkelijke contacten weer helemaal opnieuw worden opgebouwd. Deze in- en uitloop bevordert niet bepaald de onderlinge verbondenheid in een kerkgemeenschap.

Wisselen van kerk

Nu was het wisselen van kerk aanvankelijk nog overzichtelijk en voorspelbaar: bij verhuizing koos men automatisch voor de kerk van de eigen gezindte in de nieuwe plaats of woonwijk. Inmiddels zijn veel christenen echter niet alleen lichamelijk maar ook geestelijk mobiel. Kerkelijk Nederland ligt voor hen open – zover als zij maar met hun auto reizen willen. Op basis van welk criterium zullen zij nu hun keuze maken? De praktijk leert dat velen niet alleen letten op spirituele en bijbel-inhoudelijke aspecten, maar ook (en vaak zelfs vooral) op de kwaliteit van: de leiders, de organisatie, de aangeboden ‘diensten en producten’ en de onderlinge omgang.
Oftewel, mobiele christenen stellen kwaliteitseisen aan een kerkgemeenschap en gaan voorbij aan kerken die daar niet aan kunnen beantwoorden. Deze gang van zaken zet de ‘economie van de kerk’ op zijn kop: daar waar men vroeger automatisch iets ‘verkocht’, moet men nu zien aan te sluiten bij de wensen en behoeften van de klant omdat er anders niets wordt ‘verkocht’. Veel kerken die deze omslag niet weten te maken en niet weten om te schakelen van een ‘aanbodgestuurde’ naar een ‘vraaggestuurde’ organisatie, lopen leeg of leiden een kwijnend bestaan.

Consumentisme?

Is dit nu dat verwenste consumentisme waarover wij ons hevig zouden moeten opwinden? Ik ga er niet zonder meer vanuit. De samenleving heeft een onomkeerbare revolutie in beweeglijkheid doorgemaakt, zowel geestelijk als lichamelijk. Dat heeft niet alleen een prijs (meer onrust, minder cohesie, en inderdaad het gevaar van consumentisme), maar levert ook iets op. Ten eerste is een ongezond soort automatisme in de kerkgang bij velen weggevallen — de nieuwe vraag luidt: ik hoef hier niet te zitten, dus waarom zit ik hier? Ten tweede is in veel kerken een ongezond soort automatisme verdwenen in het organiseren van diensten en het uitdragen van het evangelie — het nieuwe devies luidt: voorzie in een behoefte en lever maatwerk.

Van kerk naar megakerk

Sommige kerken leveren inderdaad maatwerk en groeien als kool. Het bekendste voorbeeld in Nederland is de Vrije Baptistengemeente Bethel in Drachten. De allerbekendste voorbeelden komen echter uit Noord-Amerika: de Crystal Cathedral met Robert Schuller, Saddleback Church met Rick Warren, Redeemer Presbyterian Church met Tim Keller, Lakewood Church met Joel Osteen en Willow Creek Community Church met Bill Hybels. Het past geheel in onze tijd dat deze kerken en leiders beschikken over uitstekende management- en marketingkwaliteiten.
Onderzoek uit 2000 en 2005 van de Amerikaanse socioloog en megakerk-deskundige Scott Thumma (na te lezen op hirr.hartsem.edu) laat zien dat er in de Verenigde Staten ten minste 1200 protestantse megakerken (met wekelijks 2000 of meer bezoekers) bestaan. Dit is een verdubbeling ten opzichte van het jaar 2000! Vaak bevindt zo’n kerk zich in een snelgroeiende buitenwijk van een grote stad, waar de grond goedkoper is en de juiste soort mensen woont: ‘consumer oriented, highly mobile, well-educated, middle class families’.

Kenmerken van megakerken

Tussen 35% en 40% van de megakerken rekent zichzelf niet tot een bepaalde denominatie. Vaak staat een charismatisch leider (in een derde van de gevallen zonder ‘papieren’) aan zowel de basis als de top van de gemeenschap, zodat een megakerk vaak de visie en persoonlijkheid van deze leider reflecteert.
Opvallend en veelzeggend is, dat megakerken in de behoeften van zowel binnen- als buitenkerkelijken voorzien:

Naar binnen toe fungeren zij als een ‘spiritual shopping center’ waar iedereen kan vinden wat hij zoekt. Omgekeerd worden bezoekers van megakerken flink aangemoedigd commitment te tonen: het vereist immers vele toegewijde vrijwilligers om zo’n shopping mall draaiende te houden en te laten groeien.
Naar binnen toe proberen veel megakerken tevens te voorkomen dat mensen alleen massaal en anoniem de wekelijkse samenkomst bezoeken. Er wordt bewust gestreefd naar het ontstaan van ‘familiebanden’, naar intimiteit, onderlinge zorg en betrokkenheid, door alle bezoekers die zich aan de megakerk willen committeren onder te brengen in kleine ‘kringen’, ‘celgroepen’, of hoe ze maar worden genoemd.
Naar buiten toe vervullen bijna alle megakerken een vaak indrukwekkende sociaal-maatschappelijke rol: 99% deelt voedsel uit en bekommert zich om buitenkerkelijke jongeren en tieners, 91% geeft financiële steun aan armen en biedt geestelijke hulp in gevangenissen, 85% bekommert zich om mensen die mishandeld of verslaafd zijn, 84% verleent zorg aan buitenkerkelijke senioren, 80% brengt bezoeken aan tehuizen en ziekenhuizen, en 78% verschaft mensen (veilig) onderdak.

Kerk en onderneming

Al deze activiteiten maken duidelijk dat in megakerken de scheidslijn tussen kerk, zorginstelling, ‘goede doelen organisatie’ en soms onderneming moeilijk te trekken valt: naast de gebruikelijke samenkomsten komt men er ook concerten, georganiseerde reizen, winkels, dagopvang, ouderenzorg, financiële steun, voedselhulp etc. tegen, en naast het wekelijkse bulletin worden er ook cd’s, televisieprogramma’s, dvd’s, boeken, tijdschriften etc. geproduceerd. Weliswaar blijft het ‘kerkelijk karakter’ van de organisatie zichtbaar in erediensten en doopdiensten, maar deze gebeurtenissen liggen ingebed in een setting die zo breed is, dat kerk-zijn zo ongeveer alle menselijke activiteiten kan omvatten, op alle dagen van de week, zolang het maar door christenen wordt georganiseerd.
Ten slotte moet nog worden opgemerkt, dat megakerken dikwijls met allerlei kleinere, geestverwante kerken een netwerk of associatie vormen. Thumma spreekt over een ‘quasi-kerkverband’, waarbij de leider van de megakerk ook leiding geeft aan zo’n verband. Netwerken rond megakerken zijn echter veel losser dan traditionele kerkverbanden: kerken distantiëren zich gemakkelijk van de ene megakerk om zich vervolgens bij een andere aan te sluiten. Zo ‘kruimelig’ willen de megakerken het ook hebben: geen exclusief, rigide kerkverband waarin men bij elkaar hoort omdat dit ooit in de geschiedenis zo is beklonken of vanwege een uiterst specifiek gedachtegoed, maar een netwerk van kerken die samenwerken omdat zij om elkaar geven en dezelfde missie delen. (Hier komen wij op kerkniveau dezelfde mentaliteit en mobiliteit tegen als die van de individuele moderne christen.)

Navolgenswaardig?

Is dit de toekomst: deze megakerken die als mammoetorganisaties vele christenen weten te verenigen en een dienende hand uitstrekken naar alle geledingen van de samenleving? Kijken we naar de praktijk, dan blijken de megakerken inderdaad dé trendzetters onder westerse christenen te zijn. De succesverhalen van sommige megakerken worden door miljoenen christenen gelezen en als navolgenswaardig opgevat. Zelfs veel kerken die niet streven naar 2000 of meer bezoekers per week, laten zich in hun beleidsbepaling inspireren door wat de ‘reuzen’ doen.
Toch, ondanks deze grote invloed van megakerken, is er ook sprake van een belangrijke tegenbeweging: weg van het kerkinstituut en richting de informelere setting van een huiskamer of netwerk. Dit roept de vraag op, wat nu precies navolgenswaardig is aan megakerken. Wat kunnen niet alleen kerkelijke maar ook buitenkerkelijke christenen leren van het verschijnsel megakerk?

Inzet van alle leden

Navolgenswaardig aan veel megakerken is naar mijn idee, dat zij het verschijnsel ‘kerk-zijn’ zover hebben opgerekt, dat het alle menselijke activiteiten kan omvatten en in vele noden kan voorzien. Oftewel, megakerken hebben het kerkinstituut van zijn introverte en nauwdenkende automatismen ontdaan en omgebouwd tot een aantrekkelijk antwoord op de vele vragen van zowel binnen- als buitenkerkelijken. Hier wordt gewerkt aan het Bijbelse ideaal van het ene ‘Lichaam van Christus’, waarin alle leden hun kwaliteiten inzetten ter ondersteuning en verrijking van de anderen, en waarin alle leden tegelijk beseffen dat een sterk en gezond Lichaam geen doel in zichzelf is, maar zélf weer geroepen is tot dienstbaarheid aan de omgeving (vaak een grote stad).

Centralistisch

Minder navolgenswaardig is het centralistische en bureaucratische karakter van veel megakerken. Dat is namelijk vragen om teveel macht aan de top en te veel regels aan de basis. (Ik moet hier natuurlijk generaliseren; het gaat mij om een algemene zwakke plek in het verschijnsel megakerk.)
Over het eerste (teveel macht aan de top) merkt Thumma op, dat diverse megakerken wel belijden met een team aan de top te werken, maar in de praktijk vaak kritiekloos de visie en beleidsbepalingen van de ene “senior pastor” of “senior minister” volgen. Heel begrijpelijk natuurlijk, wanneer megakerken hun hele bestaan te danken hebben aan deze persoon. Bovendien: hoe groter de organisatie, hoe groter de gevolgen wanneer de leiders er niet uitkomen en hoe groter dus de behoefte aan een krachtige Chief Executive Officer die knopen doorhakt. Dikwijls echter wordt zo’n kerkelijke CEO onvoldoende gecorrigeerd of aangevuld, en duldt hij alleen die mensen om zich heen die weinig weerstand bieden. Het gevolg is, dat de beperkingen van een hele megakerk identiek zijn aan die van de leider. (Dit probleem wordt niet zonder meer opgelost door een team van leiders aan de top te plaatsen, want ook een heel team kan de beperkende factor in een organisatie zijn.) – Het probleem is hier niet leiderschap, maar centralisme. En natuurlijk gaat het om een algemeen probleem dat zich in iedere organisatie voor kan doen. Maar in een megakerk treft het vele mensen, en is het wel nodig dat er boven een gemeenschap van 20.000 christenen één hoofdbestuur of “senior pastor” werkzaam is?

Teveel regels?

Wat het tweede betreft (te veel regels aan de basis), megakerken zijn zó omvangrijk dat zij alleen dankzij rigide gezags- en organisatiestructuren kunnen voortbestaan. Met deze structuren is op zich niets mis; die zijn inherent aan iedere organisatie. Hoe groter echter de organisatie, hoe belangrijker het is dat medewerkers niet hun eigen gang gaan maar zich onderwerpen aan ‘directie en afdelingshoofden’ en aan de wijze waarop de dingen nu eenmaal geregeld zijn. Zo komt al gauw de organisatorische kant van kerk-zijn centraal te staan, en daarmee de vraag: hoeveel krijgen wij door goed management en goede marketing voor elkaar?
Op dit punt begint vaak het verzet van degenen die het kerkinstituut met vreugde vaarwel hebben gezegd – en vaak zien zij in kleinere kerken hetzelfde als in megakerken. Niet alleen bespeuren zij in de gezags- en organisatiestructuren een industriële werkwijze die steeds minder aansluit bij onze postindustriële netwerksamenleving (zie het volgende deel), zij zien ook de organische kant van kerk-zijn in de verdrukking raken. Kerkleiders hebben volgens deze buitenkerkelijke christenen veel te veel te zeggen over wat wel en niet de visie van de gemeente is en wat daar wel niet in past. Wat zou er gebeuren als een gemeente haar visie geheel zou laten afhangen van wat er leeft onder gemeenteleden, van wat zich aandient, van wat “de Geest aan iedereen afzonderlijk toebedeelt zoals hij wil” (1 Kor. 12:11)? Visie ontvangen betekent dan: aansluiting zoeken bij de bewogenheid van een gemeenschap en niet buiten het organische draagvlak van die bewogenheid treden. Leider zijn betekent dan: opmerken en verwoorden wat in veler harten leeft, de boel bij elkaar houden en op elkaar afstemmen. Dit brengt ons helemaal in de actualiteit van de postindustriële samenleving.

Evert Jan Ouweneel
Filosoof en zelfstandig docent (www.websophia.com).

Naar artikel 2 van het drieluik

Kernwoorden: Gemeenteopbouw, megakerk, netwerksamenleving, gemeenteontwikkeling, stadskerk

Schuldhulpverlening: een taak van de kerk?

Fri, 04 May 2012 09:26:55 +0200

Hoewel de overheid bij wet heeft vastgelegd dat zij iedere burger wil vrijwaren van armoede, blijkt telkens weer dat regelingen tekort schieten. Aan kerken de taak om te helpen waar geen helper is.

Oorzaken

Schulden maken doet vrijwel iedere Nederlandse burger. Ze worden pas problematisch als de vaste lasten de aflossingscapaciteit van mensen langdurig te boven gaan. Enkele belangrijke redenen voor het ontstaan van problematische schulden zijn:

- Plotselinge daling van inkomsten door verlies van werk, ziekte, ongeval of echtscheiding.
- Langdurig moeten leven van een minimuminkomen.
- Forse stijging van de woonlasten in de afgelopen jaren.
- Geen gebruik maken van voorzieningen als huursubsidie en bijzondere bijstand.
- Verslaving van één van de gezinsleden.Boven je stand leven om het consumptiepatroon te blijven volgen.
- Faillissement of een niet renderend bedrijf (boeren, kleine ondernemers).

Gevolgen

De gevolgen van schulden zijn niet alleen financieel. Schulden hebben betekent paniek en op zijn van de zenuwen. Schulden leiden tot schuldgevoelens, niet zelden ook vanwege de morele oordelen uit de sociale en kerkelijke omgeving. Wie schulden heeft, raakt al snel in een sociaal isolement. Materiële schulden kunnen ook leiden tot geestelijk nood. De schuldenaar kan tot de conclusie komen dat zijn of haar schulden het gevolg zijn van onvoldoende vertrouwen op God. Natuurlijk mogen christenen weten dat God zorgt voor zijn kinderen. Dit wil echter niet zeggen dat ook gelovigen niet kunnen verarmen en in de schulden raken. Wat de oorzaken ook mogen zijn (persoonlijk, politiek, maatschappelijk) het is een Bijbels gebod om mensen in nood zoveel als nodig en mogelijk is bij te staan. Zoals er bij God voor onszelf altijd vergeving is en de kans om opnieuw te beginnen, zo vraagt hij ons ook met elkaar om te gaan. Ons geloof moet zichtbaar en tastbaar worden uit ons leven.

Wat is schuldhulpverlening?

Als mensen op eigen kracht niet meer uit dit dal van financiële duisternis kunnen klimmen, is er de mogelijkheid van schuldhulpverlening. Wie kunnen mensen uit de schulden helpen? Welke verantwoordelijkheid ligt hier voor de plaatselijke diaconie of gemeente? In de brochure Schuldhulpverlening 'Meer dan het geven van geld' wordt schuldhulpverlening als volgt omschreven:
1. Oplossen van problematische schuldsituaties.
2. Helpen voorkomen van herhaling van financiële problemen.
3. Voorkomen dat mensen in problematische schulden raken door voorlichting en advies.

Oplossen van schuldsituaties

Schuldsituaties kunnen worden opgelost via het treffen van een schuldregeling. De regels daarvoor zijn in Nederland vastgelegd in de Wet Schuldsanering Natuurlijke Personen (WSNP, ingevoerd op 1 december 1998). Er zijn twee soorten regelingen:

Schuldsanering

Dit kan alleen via de GKB, de Gemeentelijke Kredietbank. De GKB versterkt een saneringskrediet (lening) waarmee alle schulden worden afgekocht. De Sociale Dienst kan hiervoor eventueel borg staan. De GKB blijft dan als enige schuldeiser over. Er wordt een schuldregeling afgesproken van maximaal 36 maanden keer de maandelijkse aflossingscapaciteit van de betrokkene. Dit maandelijkse bedrag is aan een wettelijk maximum gebonden (6% van het inkomen). Mede daardoor komt niet iedereen in aanmerking voor deze regeling. De persoon met schulden moet ook voldoende gemotiveerd zijn en mag beslist geen nieuwe schulden maken. Alle schuldeisers moeten akkoord gaan met de regeling. Soms eist de bank dat de cliënt deelneemt aan budgetbeheer of budgetbegeleiding.

Schuldbemiddeling

Het volledig oplossen van een schuldsituatie door te bemiddelen over een regeling met de schuldeisers. Zowel Kredietbanken, als sociale diensten en het algemeen maatschappelijk werk kunnen deze taak vervullen. Dit gebeurt zonder krediet, maar op basis van de aflossingscapaciteit van de betrokkene en bijvoorbeeld gedeeltelijke kwijtschelding.

Kerken kunnen bij schuldregeling een aanvullende rol vervullen via een lening of gift aan de betrokkene. Heeft iemand een uitkering, dan is het aan te raden om hierover vooraf te overleggen met de uitkerende instantie. Een gift van de kerk kan anders gekort worden op de uitkering. Diverse kerken in ons land hebben hiervoor speciale fondsen, deels in interkerkelijk of regionaal verband.

Preventie

Dit kan via budgetbegeleiding of inkomens-/budgetbeheer. Bij budgetbegeleiding krijgen mensen persoonlijke adviezen en begeleiding bij het ordenen van hun uitgaven. Dit kan zowel via een instantie, maak ook door een goed getrainde diaken of een ander gemeentelid. Budgetbeheer gaat een flinke stap verder. Het beheer van (een deel van) het inkomen wordt dan tijdelijk overgedragen aan een instantie. Die instantie, meestal de Gemeentelijke Kredietbank, is dan te vergelijken met de ‘bewindvoerders’ van een bedrijf dat failliet is gegaan.

Particuliere schuldbemiddeling

Sinds 1998 mag er ook op commerciële basis aan schuldhulpverlening worden gedaan, zij het onder strikte voorwaarden. Er bestaan ook christelijke organisaties voor schuldhulp. Deze organisaties werken in opdracht van de overheid of van diaconieën. Zij betalen de organisaties een bescheiden maandelijks bedrag om hulp en begeleiding te geven aan mensen met schulden. Dit kunnen zowel mensen uit de eigen gemeente zijn, als anderen die op de weg van de plaatselijke gemeente komen (Luc. 10:37). Bijvoorbeeld mensen die niet in aanmerking komen voor hulp via de kredietbanken. Deze werkwijze garandeert de betrokken kerk een professionele en onafhankelijke aanpak. Het risico dat een gift of lening in een zwart gat verdwijnt wordt zo voorkomen.

Mogelijkheden van de kerk

Uw kerk of gemeente heeft dus verschillende mogelijkheden om mensen met schulden te ondersteunen. Maar uiteraard is het beter om te voorkomen dan te genezen.

Organisaties als het NIBUD leren mensen budgetteren en geven hiervoor uitstekende materialen uit. Waarom die niet gebruiken binnen korte cursussen vanuit uw plaatselijke kerk of gemeente? Of samen doorwerken met mensen die moeite hebben met hun financiën? Een goed aanbod voor bijvoorbeeld jongeren en pasgehuwden.

Laten we niet vergeten dat God de kerk ijzersterke wapenen in handen heeft gegeven bij het voorkomen en bestrijden van schulden: het Woord van God en de kracht van de Geest. In Bijbelstudie en verkondiging kunnen mensen worden geholpen om Bijbelse principes toe te passen in hun leven en te leren ‘genieten van genoeg’. Het verheugende nieuws van de kerk is dat God ons ook de innerlijke kracht wil geven om deze principes toe te passen. Via persoonlijke contacten en kleine groepen in de gemeente kunnen we elkaar daarin heel concreet bijstaan.

Daarnaast is het belangrijk dat de kerk de geloofsmoed opbrengt om waar zij wordt geconfronteerd met het falen van de overheidszorg, dit te melden bij politici en instanties. De overheid moet gewezen worden op haar taak om recht te verschaffen aan burgers die in de knel zijn geraakt (Psalm 72:4).

Bert Roor
Voormalig Coördinator Diaconaat van de Evangelische Alliantie

Eerder gepubliceerd in Werkmap Kerk in Uitvoering-Diaconaat van de Evangelische Alliantie.

Kernwoorden: Schuld, schuldhulpverlening, diaken, diaconie, diaconaat, stadsbank, schuldsanering

Schrijven voor de website

Wed, 01 Feb 2012 12:17:08 +0100

Een internetter leest niet, maar scant. Zomaar een feit om rekening mee te houden bij het schrijven en opmaken van webpagina's.

Belangrijke vragen

Geef in de eerste alinea van een artikel al antwoord op de 5 W’s: Wie, wat, waar, wanneer en waarom? De details volgen daarna.
Niet: “Misschien heb je dat ook wel eens, dat je op zoek bent naar iets moois. Maar het moet natuurlijk niet te duur zijn. Dan denk je wellicht niet zo gauw aan de jaarlijkse rommelmarkt van onze kerk. Toch zou ik dat wel doen, want… enzovoort.”
Wel: “ Zaterdag 2 mei (wanneer) kun je (wie) op de rommelmarkt op het kerkplein (waar) van 10.00 tot 15.00 uur van alles kopen: boeken, speelgoed en etenswaren (wat). De opbrengst is voor straatkinderen in Venezuela (waarom).”

Kopteksten

Gebruik informatieve koppen voor artikelen in plaats van creatieve.
Niet: Raad het gewicht van beer Bello.
Wel: Rommelmarkt op zaterdag 2 mei.

Schrijfstijlen

Houd de alinea's en zinnen kort. Gebruik maximaal zeven regels voor een alinea en maximaal vijftien woorden per zin.
Voorkom lange lappen tekst door voldoende witruimte en informatieve tussenkopjes.
Wees kort en bondig. Schrijf waar mogelijk puntsgewijs en houd hoofd- en bijzaken gescheiden.
Denk vanuit de bezoeker. Spreek aan met 'u' in plaats van 'wij'. Het enige wat de bezoeker zich afvraagt, is: wat heb ík eraan? Niet: Wij zijn trots om u te melden dat…(dat je trots bent, interesseert niemand wat) Wel: U vindt in onze gemeente…

Met toestemming overgenomen van de IZB.

Kernwoorden: Website, internet, communicatie

Van megakerk naar netwerk (2/3)

Wed, 02 May 2012 11:14:04 +0200

Onze samenleving verandert en kerken veranderen mee. Over het succes van megakerken, de opmars van het netwerkchristendom, lokale samenwerking en de stadskerk als wenkend perspectief.

Postindustriële samenleving

De afgelopen decennia is onze samenleving geleidelijk aan veranderd van een industriële samenleving in een postindustriële samenleving. Oftewel: van een samenleving vol centralistische en bureaucratische mammoetorganisaties in een samenleving vol eenmanszaken en betrekkelijk kleine specialistische ondernemingen. De schaalvergroting onder bedrijven op het gebied van kolen en staal, transport en levensmiddelen, wordt inmiddels overschaduwd door de versplintering op het gebied van dienstverlening, informatiebeheersing en onderzoek. Deze ontwikkeling beïnvloedt inmiddels ook het ‘kerkelijk leven’.
In een industriële samenleving verrichten veel mensen eenvoudig, vaak lichamelijk belastend werk en is het productieproces of de dienstverlening betrekkelijk overzichtelijk. Leiders zijn hier degenen die behoren te weten wat er gedaan moet worden, terwijl de medewerkers vooral behoren te doen wat er gedaan moet worden. Centrale leidersnoties zijn hier visie en gezag, terwijl het arbeidsethos vooral gekenmerkt wordt door onderwerping en loyaliteit.

Teveel informatie en complexiteit

Inmiddels verkeren wij in een postindustriële samenleving die gekenmerkt wordt door teveel informatie en teveel complexiteit. Veel eentonig en eenvoudig werk is inmiddels geautomatiseerd, zodat het overgebleven werk meer vakkennis en creativiteit vereist. Meer dan ooit tevoren zijn medewerkers niet alleen nodig maar ook gezaghebbend op hun gebied. Luisteren naar ‘de chef’ moet noodgedwongen vervangen worden door een luisteren naar elkáár. Het autoritaire één-weet-alles werkt averechts, de nieuwe weg is het egalitaire ieder-weet-iets.
Een leider is in deze postindustriële setting degene die mensen bij elkaar kan brengen, bij elkaar kan houden, en ervoor kan zorgen dat alle specialisten samen tot dat ene product of die ene dienst komen. Zo’n leider lijkt op Job Cohen, die bij zijn aantreden als burgermeester van Amsterdam slechts de ambitie had “de boel bij elkaar” te houden. Centrale leidersnoties zijn hier coördinatie, bemiddeling en aanstekelijk enthousiasme.

Organisatorische fragmentatie

Een belangrijk effect van deze postindustriële situatie is organisatorische fragmentatie. Wat constateren de grote organisaties namelijk: dat het veel te duur en inefficiënt is om verstand te hebben van álle zaken die horen bij de totstandkoming van een bepaalde dienst of bepaald product. Daarom stoten zij hele afdelingen of divisies af en besteden steeds meer taken uit, zodat zij zich alleen nog hoeven te richten op hun core business, dat wil zeggen op de zaken waar zij wél verstand van willen hebben. Gevolg: een complex en onoverzichtelijk netwerk van relatief kleine, zelfstandige organisaties die elkaar ten dienste staan en ieder hun aandeel hebben in de totstandkoming van allerlei diensten en producten. En omdat ieder zijn plekje in het netwerk nog moet veroveren, dienen al die kleine organisaties niet alleen goed te zijn in hun vak, maar ook over voldoende commerciële, sociale en communicatieve vaardigheden te beschikken. In een postindustriële samenleving dient men zich dus enerzijds te specialiseren, anderzijds juist breed inzetbaar te zijn.

Netwerk-denken

Kijken wij nu naar de gevestigde kerkinstituten, dan valt op dat deze vaak nog altijd functioneren als industriële mammoetorganisaties. Terwijl de westerse burger steeds meer te maken krijgt met processen waarin specialisten op voet van gelijkheid samenwerken aan de totstandkoming van een dienst of product, staat in veel kerken de hiërarchische rolverdeling nog recht overeind en functioneert het leidersteam vaak nog altijd als de wetende wegwijzer. Niet zelden wordt deze toestand met bijbelverzen onderbouwd en soms wordt het ‘weten’ van de leider zelfs onaantastbaar gemaakt doordat de “senior pastor” ook voor ‘senior prophet’ wordt aangezien.
Een toenemend aantal christenen kan dit centralisme, vaak gecombineerd met paternalisme, niet meer aanzien. Vooral veel hoger opgeleide christenen, die het meest te maken hebben met het nieuwe netwerk-denken, zien met lede ogen aan hoeveel (specialistische) kennis en kunde verloren gaat in de traditionele gezags- en organisatiestructuren van veel kerkinstituten. Hun voorkeur gaat uit naar heel andere vormen van kerk-zijn: organischer vormen, waarin niet de vaste gezags- en organisatiestructuur maar alleen een gedeelde bewogenheid de motor vormt achter inspanningen. Een setting dus, waarin dingen vooral gebeuren uit persoonlijke overtuigingskracht en niet uit onderwerping en loyaliteit. Een setting ook, waarin christenen van allerlei pluimage — muzikanten, sprekers, accountants, organisators, noem maar op — niet ‘in dienst’ zijn van een kerkinstituut, maar hun ‘diensten’ aanbieden in netwerken die tot opbouw van zowel de kerk als de samenleving strekken.
Let wel: niet wat kerkinstituten als gemeenschap doen, maar wat zij als organisatie zijn, is volgens deze buitenkerkelijke christenen aan verandering toe. De dienende liefde van kerken – naar elkaar en naar buiten – mag natuurlijk niet verloren gaan. Een netwerk verschaft echter veel meer ruimte voor gaven en talenten, zo denken deze buitenkerkelijken, omdat ieder in dit netwerk niet alleen nodig maar ook gezaghebbend is.

Individualisme op kerkniveau

Er is nog een verschijnsel dat veel christenen de kerk doet verlaten en in de richting van het netwerk-christendom drijft. Het protestantse christendom van vandaag (inclusief de evangelicale beweging) wordt nog altijd gekenmerkt door een vorm van gesanctioneerd individualisme: niet alleen ieder kerkgenootschap maar ook iedere kerkgemeenschap probeert zelfregulerend en zelfvoorzienend te zijn. Het positieve hieraan is, dat kerkgemeenschappen op veelkleurige wijze vorm en inhoud kunnen geven aan hun geloof. Het negatieve is de zelfgerichtheid en het gebrek aan verbondenheid met andere kerkgemeenschappen.
Vroeger werd deze zelfgerichtheid nauwelijks afgestraft, aangezien de meeste kerkgemeenschappen verzekerd waren van een vaste en vaak omvangrijke aanhang. Dit automatisme in de kerkgang is grotendeels verdwenen. Steeds meer kerken dienen aan de kwaliteitseisen van de gemiddelde bezoeker te beantwoorden om niet leeg te lopen of een kwijnend bestaan te leiden (zie het vorige deel).

Kleinere kerkgemeenschappen

We stuiten hier op een belangrijke organisatorische kwaal van kleinere kerkgemeenschappen. Wat de megakerken alleen lukt omdat zij groot zijn, proberen veel kleinere kerken óók te bereiken, namelijk de verwezenlijking van een gemeenschap die geheel zelfstandig – op eigen kracht en met eigen middelen – kan beantwoorden aan de kwaliteitseisen die bezoekers aan een kerkgemeenschap stellen. Hun kleinschaligheid maakt echter dat zij gewoon niet over de benodigde middelen en kwaliteiten kunnen beschikken. Vaak hebben zij wel voldoende in huis om de zaak draaiende te houden, maar beschikken zij niet over voldoende middelen en kwaliteiten om bruisend en aantrekkelijk te zijn.
Soms lijkt het alsof veel kerken inmiddels besloten hebben de krachten te bundelen met andere kerken. Maar in zulke gevallen gaat de aandacht vooral uit naar dat wat men gezamenlijk kan ondernemen als kerken — alsof dus het gemeenschapsleven van die kerken zelf al bruisend en aantrekkelijk is. Men zoekt samenwerking op stadsniveau, maar blijft koppig volharden in het individualisme op kerkniveau. Gevolg: nog altijd veel middelmatigheid, en zoveel ‘personele krapte’ dat de meeste tijd en aandacht noodgedwongen uit moet gaan naar het draaiende houden van de organisatie.
Steeds meer christenen houden deze geforceerd-zelfstandige vorm van kerk-zijn voor gezien. Velen verhuizen naar grotere kerken die wél goed functioneren. Anderen hervinden elkaar in de huiskamer, waar de aandacht niet meer uitgaat naar gezags- en organisatiestructuren, maar alleen nog naar de persoonlijke ontmoeting en de organische kant van samenzijn. Nog weer anderen raken betrokken in concrete projecten, maar dan alleen op basis van vertrouwen in elkaars kwaliteiten en middelen en niet meer uit onderwerping en loyaliteit aan één of ander instituut.

Navolgenswaardig?

Is dit de toekomst: een netwerkchristendom dat berust op gedeelde bewogenheid en egalitaire samenwerking, een netwerk waarin ieder gezaghebbend is op eigen terrein en leiders alleen de boel bij elkaar dienen te houden?
Laten we allereerst constateren, dat de onoverzichtelijkheid van onze netwerksamenleving, en de opmars van leiders die ‘slechts’ coördineren, heel wat westerlingen juist doet terugverlangen naar de krachtige, visionaire leiders van weleer. En ik hoef niet eens te zeggen ‘van weleer’, want veel christenen komen tot hun vreugde juist in megakerken dit type leider tegen. Daar, in die megakerken, zien zij nog de kracht van onderwerping en loyaliteit, terwijl de buitenkerkelijke netwerken in hun ogen van los zand aan elkaar hangen en vooral aanleiding geven tot opportunisme, egalitarisme en fragmentarisme.
Net als eerder bij de megakerken rijst ook hier de vraag: wat is er precies navolgenswaardig aan het netwerkchristendom? Wat kunnen niet alleen buitenkerkelijke christenen, maar ook kerkelijke christenen leren van het verschijnsel netwerkchristendom?

Organische breedte

Navolgenswaardig aan het netwerkchristendom is naar mijn idee, dat ook hier het verschijnsel ‘kerk-zijn’, net als bij de megakerken, alles kan omvatten. In het netwerk-christendom gaat het echter niet zozeer om organisatorische breedte, maar vooral om organische breedte. Juist door het wegvallen van oude gezags- en organisatiestructuren verschijnt hier een vorm van samenzijn en samenwerking die bepaald wordt door onvoorspelbare factoren als gedeelde bewogenheid en ‘via-via’ ontmoetingen. Deze onvoorspelbaarheid is bij uitstek een openheid die ruimte laat voor elastische wendingen, nieuwe wegen en nieuw talent. Ook het netwerkchristendom toont dus iets van het Bijbelse ideaal van het ene “Lichaam van Christus”. Dit keer staat het Lichaam als organisme centraal, waarin alle leden persoonlijk door het ene Hoofd, Jezus Christus, geïnspireerd raken en waarin de hand niet tegen de voet kan zeggen ‘ik heb je niet nodig’ of ‘doe dit en dat’, want beide, de hand en de voet, zijn nodig én deskundig op hun eigen terrein.
Niet navolgenswaardig aan het netwerkchristendom is inderdaad het opportunisme, egalitarisme en fragmentarisme waarin het gemakkelijk kan vervallen. (Ik beperk mij tot deze drie.)

Opportunisme

Wat het opportunisme betreft, wanneer oude gezags- en organisatiestructuren wegvallen en mensen niet meer handelen uit onderwerping en loyaliteit, kan er gemakkelijk een calculerende vorm van samenzijn en samenwerking ontstaan. De liefde wordt dan een ruilhandel, waarbij men zich alleen dan inspant voor een mens of zaak wanneer men er voldoende voor terugziet. Juist in een netwerkchristendom is dit een groot gevaar. Netwerkers zijn sociaal begaafde rekenaars; dat is hun kracht en hun zwakte. Het is de uitdaging voor een netwerker om in iedere ontmoeting en inspanning de pure bewogenheid voor de ander vast te houden, zodat de liefde gratis blijft.

Egalitarisme

Egalitarisme is een al even groot gevaar. Het betreft dan een gebrek aan sturing doordat mensen onvoldoende bereid zijn anderen te volgen. De afwezigheid van gezags- en organisatiestructuren leidt dan tot een gekrakeel van grote ego’s en mondt uit in een scheuring van de groep. In het gavenrijtje van 1 Korintiërs 12 wordt terecht ook de bestuurder genoemd. In het Grieks staat hier kubernesis, wat in de grond van de zaak ‘sturen’ in de zin van ‘(ergens doorheen) loodsen’ betekent. Mensen kunnen met van alles zijn toegerust, het is een afzonderlijke gave om al die (ervarings)deskundigen op één schip te krijgen en naar het ene voorgenomen doel te loodsen. Dat doel hoeft niet het idee te zijn van de bestuurder, maar hij bespoedigt wel de aankomst met zijn stuurmanskunst. Helaas is lang niet iedere deskundige van dit stuurwerk gediend. Bestuurders zijn immers niet degenen die wél de volledige kennis bezitten, dus ‘wat denken zij wel’. Zonder bestuur resteert echter de anarchie. Het blijft een opgave voor netwerkchristenen om in ieder samenzijn en iedere samenwerking de nodige sturing over te laten aan degenen die daarvoor zijn toegerust.

Fragmentarisme

Fragmentarisme is nog een derde gevaar voor het netwerkchristendom. Het netwerkchristendom ziet er veel kruimeliger uit dan het institutionele christendom. Bepaalde gemeenschapsbanden zijn verloren gegaan. Als dit verlies niet gecompenseerd wordt met andere vormen van verbondenheid, kunnen mensen in de onverschilligheid en eenzaamheid belanden. Het christendom wordt dan een eilandenrijk van individuen en gezinnen die niets met elkaar te maken hebben, behalve wanneer zij gezamenlijk een evenement bijwonen of aan een gezamenlijk project deelnemen. Schrijnend genoeg kan dit ook in kerken al het geval zijn, maar onder buitenkerkelijke christenen heeft het proces van versnippering en vereenzaming nog veel meer de ruimte. Een groeiend netwerkchristendom, waarin oude instituten voor velen hebben afgedaan, vraagt in toenemende mate om nieuwe wegen waarlangs christenen tot een besef van eenheid en saamhorigheid komen.

Verbondenheid

Eén besef van verbondenheid kan ontstaan indien kringen, celgroepen, huisgemeenten, of hoe men ze ook maar noemen wil, tot volle wasdom komen en uitgroeien tot levensaders van het christelijke geloofs- en gemeenschapsleven. Al zouden alle kerkinstituten verdwijnen, in de huiskamer kan het leven nog altijd worden gedeeld en uitgedeeld. Daar kan men bij uitstek de onderlinge liefde en verdraagzaamheid beoefenen, en elkaar opbouwen in geloof en goede werken – net als in het vroege christendom.
Een ander besef van verbondenheid kan ontstaan wanneer christenen geografisch leren denken en hun woon- of werkplaats op gaan vatten als een eenheid die verbindt. Saamhorigheid betekent dan: uit het persoonlijk en kerkelijk individualisme stappen en binnen één ‘stadskerk’ de kracht van goed organiseren (zoals megakerken dat laten zien) combineren met de kracht van organische processen (zoals netwerken en huisgemeenten dat laten zien). Tot opbouw van zowel de kerk als de samenleving.
We zijn uitgekomen bij het fenomeen dat wat mij betreft de toekomst heeft: de stadskerk.

Evert Jan Ouweneel
Filosoof en zelfstandig docent (www.websophia.com).

Naar artikel drie van dit drieluik

Kernwoorden: Gemeenteopbouw, megakerk, netwerksamenleving, gemeenteontwikkeling, stadskerk

Van megakerk en netwerk naar stadskerk (3/3)

Wed, 02 May 2012 11:14:16 +0200

Onze samenleving verandert en kerken veranderen mee. Over het succes van megakerken, de opmars van het netwerkchristendom, lokale samenwerking en de stadskerk als wenkend perspectief.

“Onderzoek alles, behoud het goede”, schrijft Paulus. Welaan dan, de ‘win-win kerk’ van de toekomst, zoals ik die voor mij zie en waarop ik mijn hoop gevestigd heb, lijkt én op de megakerk, én op de huisgemeente, én op het netwerkchristendom. Megakerken tonen ons de kracht van breed denken, goed organiseren en doelgerichtheid. Huisgemeenten (kringen, celgroepen, e.d.) tonen ons de kracht van organisch samenzijn, van flexibiliteit en intimiteit. Netwerken tonen ons de kracht van gedeelde bewogenheid en respect voor ieders deskundigheid. Hoe valt dit alles te combineren? En hoe ontlopen wij de gevaren die deze uitingsvormen met zich meebrengen? Graag doe ik hier een suggestie.

Stadskerk

Vanouds vormen denominaties de kerkelijke eenheden waarin wordt gedacht. De kerk van de toekomst denkt, naar ik hoop, geografisch. Kerkeenheden worden dan bepaald door de grenzen van een burgerlijke gemeente of regio. Zoals Paulus zijn brieven aan dé gemeente in Korinte schreef, zo moet men zich in de toekomst kunnen richten tot dé stadskerk van Utrecht, Den Helder of Zierikzee.
Met de term ‘stadskerk’ drukken christenen dan niet uit, dat iedereen hetzelfde denkt of op zondag in hetzelfde gebouw samenkomt, maar dat de ‘oecumene van het hart’ voor hen aanmerkelijk zwaarder weegt dan welk verschil in vorm of inhoud ook. Al is de stadskerk nog zo’n bonte verzameling van mensen, ideeën en verbanden, alle deelnemers zien zich met elkaar verbonden in de ene navolging van Christus. Deze eendracht en gedeelde gedrevenheid, deze vorm van samen-zijn, zal naar ik hoop voor plaatselijke christenen meer dan wat ook het ‘kerkelijk leven’ bepalen.

Flessenhals?

Net als in megakerken dient het verschijnsel ‘stadskerk’ zover te worden opgerekt, dat het alle menselijke activiteiten kan omvatten en in vele noden kan voorzien. In tegenstelling tot megakerken dienen stadskerken echter zo min mogelijk als organisatie en zo veel mogelijk als netwerk te functioneren. Stadskerken moeten vooral niet de flessenhals van het ‘kerkelijk leven’ worden, doordat alles moet passen binnen de uitgewerkte visie van een paar stadskerkleiders. Niets daarvan. Alles wat onder christenen beschikbaar is aan gaven, talenten, vurigheid en heilige verontwaardiging, moet vrijelijk kunnen worden uitgeleefd. Slechts één visie wordt gedeeld door allen die tot een stadskerk behoren: het navolgen van Christus en het bevorderen en behouden van de onderlinge eenheid en samenwerking. Deze visie is bewust zo algemeen, dat zij nog nadere invulling behoeft. En precies deze invulling mag niet komen van de stadskerkleiding, maar moet volledig afhankelijk blijven van wat er leeft onder christenen, van wat zich aandient, van wat ‘de Geest aan iedereen afzonderlijk toebedeelt zoals hij wil’ (1 Kor. 12:11).

Leiderschap

Zeker is er leiderschap nodig op stadsniveau: als mensen zich in de toekomst kunnen richten tot dé kerk van Amsterdam of Enschede, dan vereist dat de aanwezigheid van leiders die als vertegenwoordiger functioneren. Bovendien zijn er ‘bestuurders’ nodig die (niet de koers bepalen maar) de kerk op koers houden, namelijk de koers van eenheid en samenwerking. En hopelijk vallen zij niet in de verleiding om door charisma en retoriek de zaak alsnog in beweging te krijgen, wanneer het christelijk leven (de gedrevenheid en saamhorigheid) uit de stad is verdwenen. Hopelijk laten zij de dode beenderen dan voor wat zij zijn en rekenen zij het tot de zegeningen van onze tijd, dat dode kerken ook dode kerken blijken te zijn. Een stadskerk moet louter bij de gratie van beschikbaar leven en gedeelde bewogenheid bestaan. Het alternatief is leidersverheerlijking en veel gevallen van teleurstelling en burn-out.

Organisaties

Een netwerk wordt gekenmerkt door onderlinge verbondenheid, een organisatie door onderlinge taakverdeling. Een organisatie is ook een netwerk, maar een netwerk is nog geen organisatie. Pas als een netwerk aan concrete taakverdeling gaat doen, wordt het een organisatie. En worden er taken verdeeld, dan zullen medewerkers enige gehoorzaamheid en loyaliteit tegenover hun leiders moeten betrachten. (Dit laatste is een hele uitdaging voor de organisch denkende netwerkchristen van vandaag. Het gevaar van egalitarisme ligt hier op de loer.)
Een stadskerk zal zeker ook als organisatie functioneren, maar moet dit tot het minimum beperken. Coördineren betekent in een stadskerk zo min mogelijk ‘taken verdelen’ en zo veel mogelijk informeren. Dat wil zeggen: zo veel mogelijk de eenheid en samenwerking bevorderen door aan te geven op welke gebieden christenen nog weinig actief zijn, langs elkaar heen werken of elkaar tegenwerken. Wordt er op stadsniveau toch een activiteit met taakverdeling ontplooid, dan moet dit – als het even kan – in een afzonderlijke organisatie worden ondergebracht.

GIDSnetwerk

Ik moet hier denken aan de wijze waarop Stichting GIDSnetwerk (kortweg: GIDS) op dit moment al functioneert. Zij is een christelijke organisatie met als doelstelling het verenigen van leiders (uit vele geledingen: politiek, bedrijfsleven, kerken, zorg, kunst, onderwijs en wetenschap) die in de lokale samenleving kansen kunnen benutten en problemen kunnen aanpakken. Op haar website www.gidsnetwerk.nl presenteert GIDS zich als een netwerkorganisatie die nadrukkelijk niet wil concurreren met welke andere organisatie dan ook, maar alleen wil voorkomen dat lokale initiatieven niet tot stand komen doordat leiders niet verenigd zijn. GIDS wil dus niet zelf van alles organiseren, maar vanuit een christelijk-sociale bewogenheid bevorderen dat bestaande organisaties hun krachten bundelen en volle potentie benutten. Daarbij denkt zij enerzijds aan praktische daadkracht (dingen gedaan krijgen), anderzijds aan de kracht van “eendrachtig gebed”. De leiders van GIDS zien voor zichzelf niet zozeer een taakverdelende rol weggelegd, maar vooral een verbindende, informerende, adviserende, verbindende en bemiddelende rol. Dit alles maakt, dat GIDS (afgezien van haar specifieke doelstelling) een goede indruk geeft van wat wij ons bij een stadskerk kunnen voorstellen. Stadskerken verbinden op stadsniveau al diegenen die de navolging van Christus op een concrete wijze gestalte willen geven.
Net zoals het aantal parttime ondernemers in onze Nederlandse samenleving flink is gestegen (de afgelopen drie jaar met 25%), zullen ook steeds meer christenen de inzet van hun gaven en talenten niet meer willen beperken tot het kerkinstituut waartoe zij behoren. Zij zullen hun ‘diensten’ veel breder willen aanbieden, aan wie daar maar gebruik van wil maken. De stadskerk van de toekomst zal, naar ik hoop, het netwerk vormen dat al deze kwaliteiten en activiteiten verenigt en naar buiten toe als de plaatselijke uitdrukking van het ene Lichaam van Christus presenteert.

Netwerksamenleving

Het netwerk zal even onoverzichtelijk zijn als onze netwerksamenleving. De roep om ‘sterke leiders met een heldere visie’ zal dan ook aanhoudend worden gehoord. Stadskerkleiders zullen die verleiding moeten weerstaan. De veelkleurigheid, flexibiliteit en kruimeligheid van het stedelijk netwerk is juist een bron van creativiteit en nieuwe wegen van de Geest. Wie meer zekerheid en orde wil, moet zich maar aansluiten bij een instituut of organisatie die hem die zekerheid en orde verschaft. Maar niet op stadsniveau. Stadskerken zullen, naar ik hoop, wel in de breedte maar niet in de hoogte op megakerken lijken.
Wat dan te denken van de bestaande megakerken? Ik hoop van harte dat het leven daarin (de bewogenheid, breedte, creativiteit en onderlinge verbondenheid) behouden blijft. Anderzijds hoop ik, dat megakerken zichzelf als ‘industriële’ bolwerken zullen omvormen tot een netwerk van zelfstandige organisaties en gemeenschappen. Het zou dan kunnen gebeuren dat de massabijeenkomsten gewoon doorgang vinden, maar voortaan georganiseerd worden door een veel kleinere, speciaal daarvoor in het leven geroepen evenementenorganisatie. Het zou ook kunnen gebeuren dat de kleine kringen waarin deze megakerken hebben geïnvesteerd, blijven voortbestaan en een onderling netwerk vormen op stadsniveau, gecoördineerd door een veel kleinere, speciaal daarvoor in het leven geroepen bemiddelingsorganisatie.
Zo hoop ik ook, dat de facilitaire capaciteiten van veel megakerken behouden zullen blijven en juist de bóvenstedelijke ontmoetingen tussen christenen mogelijk zullen maken. Juist op provinciaal, nationaal en internationaal zullen deze ‘facilitaire reuzen’ dan de eenheid en samenwerking onder christenen kunnen bevorderen en behouden.

Gemeenschappen

In zijn boek Revolution (2005) voorspelt de bekende kerkstatisticus George Barna dat ook in de Verenigde Staten de ontkerkelijking zal toeslaan. Op dit moment gaat nog 70% van de Amerikaanse christenen op zondagochtend naar de kerk. Volgens Barna zal dat in 2025 nog maar 30-35% zijn. Een andere 30-35% zal tegen die tijd actief zijn in groeperingen die samenkomen in huiskamers, op “marktplaatsen” of op het internet. Nog weer 30-35% zal in de sfeer van media, kunst en cultuur zijn geloof beleven, en zo’n 5% zal dit alleen in familiekring doen.
Wat de waarde van deze voorspelling ook mag zijn, het is nu al duidelijk dat kerk-zijn door steeds meer christenen wordt losgekoppeld van kerk-bezoek (in de traditionele zin). Als dit verlies van oude kerkbanden niet gecompenseerd wordt met andere vormen van verbondenheid, kunnen christenen in de onverschilligheid en eenzaamheid belanden. Het christendom wordt dan een eilandenrijk van individuen en gezinnen die niets met elkaar te maken hebben, behalve wanneer zij gezamenlijk een evenement bijwonen of aan een gezamenlijk project deelnemen. Een stadskerk dat steeds meer buitenkerkelijke christenen bevat, zal nieuwe wegen moeten bewandelen waarlangs christenen zich kunnen inspannen om ‘door de samenbindende kracht van de vrede de eenheid te bewaren die de Geest [ons] geeft’ (Ef. 4:3).

Kleinschalig en grootschalig

Ik beschouw het dan ook als een waar Godsgeschenk, dat steeds meer individuele christenen en traditionele kerken investeren in kleinschalige, informele, organische verbanden (huisgemeenten, kringen, celgroepen, of hoe ze ook maar worden genoemd), waarin leden van het Lichaam van Christus leren om het gemeenschappelijke te vieren en het individuele te vijlen. Als nooit tevoren zullen deze kringen dé levensaders van het christelijke geloofs- en gemeenschapsleven blijken te zijn. Het is goed mogelijk, dat terwijl een kerkgebouw allang is omgebouwd tot appartementencomplex en de bijbehorende kerkorganisatie allang is ‘opgelost’ in het stedelijk netwerk van bedieningen en organisaties, de kleine kringen uit die kerk nog altijd springlevend zijn.
Kringen mogen echter niet teveel op zichzelf komen te staan. Het kleinschalige moet weer worden teruggebracht tot het grootschalige: kringen moeten herhaaldelijk elkaar opzoeken in grotere samenkomsten (in een theaterzaal, stadion of traditioneel kerkinstituut, maakt niet uit), zodat herhaaldelijk wordt beseft hoezeer alle gelovigen bij elkaar horen en elkaar aanvullen als leden van één Lichaam.

Slot – de tweedeling

Er is een merkwaardige tweedeling onder westerse christenen: terwijl een groot deel zich vergaapt aan het succes van allerlei megakerken in de wereld, moet een ander groot deel juist niets meer hebben van welk kerkinstituut dan ook. Wat heeft de toekomst? Sluiten beide bewegingen elkaar uit? Nee, niet zolang wij álle christenen, binnen en buiten het kerkinstituut, weer verenigd zien in één netwerk genaamd de stadskerk. Het lijkt dan misschien alsof het netwerkchristendom alsnog gewonnen heeft, maar megakerken zullen ook in de toekomst inspirerende voorbeelden blijven van kwaliteit, maatwerk, doelgerichtheid en bekwaam management. Zij tonen ons de kracht van goed organiseren. Ik hoop echter, dat de kerk van de toekomst niet gekenmerkt wordt door organisatorische kracht, maar door de kracht van Gods Geest en de kracht van eenheid en samenwerking in verscheidenheid. Om deze kracht zo min mogelijk in de weg te staan, dient er op stadsniveau sprake te zijn van een zo breed mogelijke visie en een netwerk dat geheel afhankelijk is van wat er leeft onder christenen, en van gedeelde bewogenheid.

Wil tot eenheid

Het zal voor menigeen even wennen zijn, dat hier in zulke algemene bewoordingen over het verschijnsel ‘kerk’ wordt gesproken: geen geloofsbelijdenis, geen kerkorde, alleen de wil tot eenheid en samenwerking vanuit de ene navolging van Christus. Wordt zo niet alles en iedereen wat al te gemakkelijk meegerekend? Kan de stadskerk niet wat specifieker worden aangeduid, zodat ‘kwade praktijken’ en ‘valse leringen’ worden uitgesloten?
Ik hoop dat de stadskerk van de toekomst de verleiding van institutionalisering zal weerstaan en niet zozeer aan belijdenissen, statuten en organisatiestructuren, maar boven alles aan de vrucht herkend zal worden. Dat wil zeggen aan de feitelijke eenheid en samenwerking onder plaatselijke christenen. Op stadsniveau mag niemand bij voorbaat, op grond van vastgestelde criteria, worden uitgesloten. Organisaties en instituten binnen de stadskerk, met specifieke ideeën, doelstellingen en taakverdelingen, die mogen concrete keuzes maken en ‘selecteren aan de poort’, maar niet de stadskerk. Een stadskerk wil, naar ik hoop, niet méér zijn dan het levende bewijs dat de christenen in een plaats daadwerkelijk één zijn en de krachten bundelen ten behoeve van elkaar en de stad.

Samenwerking

Zeker zal de stadskerk ook als organisatie bestaan, maar naar ik hoop zo min mogelijk, opdat ze ook gemakkelijk ter ziele kan gaan wanneer de eenheidsboom geen vrucht meer draagt. Een stadskerk moet vooral niet voortbestaan omdat het ooit als netwerkorganisatie in het leven werd geroepen. Dat is allemaal schone schijn als het bewijs van verbondenheid niet meer geleverd wordt. Als eendracht en gebundelde gedrevenheid, als déze vorm van samen-zijn meer dan wat ook het ‘kerkelijk leven’ bepaalt, dan betekent verdeeldheid de dood van de kerk. Juist door het zo scherp te stellen, blijven wij zicht houden op het levensbelang van eenheid en samenwerking onder christenen.
Ik hoop van harte dat de stadskerk van de toekomst ruimte schept voor nieuw kerkelijk leven, voor nieuwe wegen van de Geest en een nieuwe opbloei van gaven en talenten. Naïef optimisme is echter niet op zijn plaats. De gedaanteverandering van de kerk kán uitmonden in alleen maar meer individualisme, consumentisme, centralisme, egalitarisme, opportunisme en fragmentarisme. Er is grote waakzaamheid geboden. Gaat het echter goed, leidt de metamorfose tot méér ontplooiing en beschikbaarheid van kwaliteiten, méér leiding van Gods Geest en méér eenheid en samenwerking onder christenen, dan zal de kerk van de toekomst even bekoorlijk als overweldigend zijn: één netwerk van organisaties en gemeenschappen (op stedelijk, nationaal en internationaal niveau) dat, geleid door één Heer en één Geest, de wereld haar beste krachten aanbiedt en niet ophoudt met het navolgen van Christus als verkondiger en najager van vrede en gerechtigheid.

Evert Jan Ouweneel
Filosoof en zelfstandig docent (www.websophia.com).

Kernwoorden: Gemeenteopbouw, megakerk, netwerksamenleving, gemeenteontwikkeling, stadskerk

Schepping en evolutie: wie staat waar?

Thu, 19 Jan 2012 13:29:02 +0100

Waar komt het leven op aarde vandaan? En hoe is het hier gekomen? Geeft de wetenschap op deze vragen afdoende antwoord, of speelt het geloof ook een rol?

Vragen die veel mensen bezighouden en waar veel verschillende meningen over bestaan, ook onder christenen.

In dit artikel bespreekt dr. Rene Fransen de belangrijkste (christelijke) standpunten. Hoewel er tal van standpunten zijn met allerlei grote en kleine onderlinge verschillen, worden ze hier ingedeeld in drie hoofdgroepen: jonge aarde creationisme, oude aarde creationisme en theïstische evolutie. Vervolgens worden nog enkele overige standpunten kort vermeld.

Tot slot gaat dit artikel kort in op de historische ontwikkeling van de verschillende standpunten, en op de rol die de Bijbel speelt in de discussie over schepping en evolutie.

René Fransen

Download bijlage René Fransen, Schepping en evolutie: wie staat waar?

Met toestemming overgenomen van www.geloofenwetenschap.nl

Kernwoorden: Schepping, evolutie, geloof, wetenschap

Samenwerken om meer jongeren te bereiken

Thu, 19 Jan 2012 14:43:43 +0100

Plaatselijke kerken zouden ook onderling hun handen meer ineen moeten slaan. Youth for Christ ondersteunt hen daarbij graag.

We zien woonplaats X, waar vier verschillende kerken een eigen jeugdclub hebben, waarbij men zich afvraagt of er voldoende deelnemers zijn. Of regio Y, waar meerdere kerken tegen dezelfde problemen aanlopen in hun jongerenwerk. Als we dit van elkaar zouden weten, zouden we onze krachten kunnen bundelen met als mogelijk gevolg dat meer jongeren Gods liefde gaan ervaren.

Eén kerk?

God ziet één kerk, Zijn kerk, die het lichaam van Zijn Zoon Jezus Christus is. Daarom is het belangrijk dat lokale kerken elkaar erkennen, dat de ene kerk ‘een hand’, de andere ‘een voet’ is. Dan kan Gods Geest erdoorheen waaien en werken. Ook Youth for Christ is een onderdeel van datzelfde lichaam. Wij moeten ons daar niet los van zien, maar mogen vanuit onze missie het Lichaam van Christus ondersteunen.

Lokaal draagvlak

Als Youth for Christ hebben we veel kennis en deskundigheid in huis om jongeren met allerlei achtergronden te bereiken. We kennen de risico’s en zijn in staat jongerenvraagstukken snel in beeld te brengen. De kracht van onze organisatie ligt ook in haar (inter)nationale netwerk. En – niet onbelangrijk! – we zijn bekend met de mogelijkheden voor financiering van projecten, zeker voor kansarme jongeren. Op al deze vlakken kunnen wij kerken ondersteunen. Daarbij koppelen we onze inbreng graag aan lokaal draagvlak en ‘eigenaarschap’ door vrijwilligers.

Continuïteit

Uiteindelijk zijn het de leden van de plaatselijke kerk die de getuigen zijn in een stad. Zij zorgen niet alleen voor het draagvlak, maar ook voor de continuïteit. Ook daarbij kan Youth for Christ ondersteunen, binnen en samen met een bepaalde kerk, maar het is zo veel krachtiger als het werk is ingebed in een grote gemeenschap van samenwerkende kerken. Voor overheden is zo’n combinatie van samenwerkende kerken en de kwaliteit van programma’s en middelen van Youth for Christ ook een sterke partij. Het versterkt de geloofwaardigheid en de slagkracht.

Arjo Barth, jongerenwerker: "In Haarlem werken veel kerken samen. Als dat niet zo zou zijn, had Youth for Christ nooit zo veel in Haarlem kunnen doen. GIDS, het platform van kerken hier, heeft onze organisatie namelijk uitgenodigd om met The Mall te starten. Samen dragen ze het project, zowel met vrijwilligers en gebed als financieel. Eén kerk alleen had dat nooit gekund. En nu zien we een groeiend jongerenwerk, ook met kansarme jongeren, waar de overheid eveneens graag gebruik van maakt.”

Alle kerken, met al hun verschillen, hebben de gezamenlijke missionaire opdracht gekregen om jongeren te bereiken met het Evangelie. Samen mogen we dan ontdekken waar we het voor doen: voor jongeren in én om onze kerken, ten dienste van de ene Kerk van onze Heer, Jezus Christus.

Edward de Kam
directeur Youth for Christ

Overgenomen uit idea 1-2011, magazine voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie.

Kernwoorden: Samenwerking, eenheid, jongeren, Youth for Christ

Ruzi�n met beleid

Wed, 01 Feb 2012 12:06:06 +0100

Er zijn weinig dingen zo pijnlijk als ruzies en conflicten in de kerk. Volgens Jaap Ketelaar alle reden om als gemeente preventief te bespreken hoe je met spanningen omgaat en er zelfs beleid op te maken.

Spannende situaties en conflicten in de kerk doen zich op de volgende terreinen voor:

geloofsbelijdenis en Bijbelse standpunten in bepaalde zaken
visie (koers) en het beleid van de gemeente
relationele problemen
(mis)communicatie
kerkelijke gewoonten en cultuur
geestelijke strijd

Soms kunnen deze tot grote problemen uitgroeien, tot verharding in relaties en uiteindelijk tot scheiding. Zijn problemen daarmee altijd verkeerd? Nee, zeker niet! Ze kunnen ook leiden tot vernieuwing, verdieping in relaties en geestelijke vrucht. We kunnen als (team)leiders wel degelijk invloed uitoefenen op de uitkomst en door een volwassen en onbezorgde omgang met conflicten een voorbeeld zijn voor onze mensen.

Tips bij conflicten

In het zeer praktische boekje Vuistregels voor Vredestichters geeft mediator Eddy de Pender aanwijzingen voor het omgaan met conflicten.¹ We geven ze hier als volgt weer:

Conflicten zijn een ‘fact of life’, accepteer ze
Weet dat een uitslaande brand soms veroorzaakt wordt door een veenbrand, zat er nog iets?
Mensen verschillen, zie dat als een kans
Achter elk verwijt zit een wens, welke?
Heb oog voor je eigen aandeel
Boosheid kan onrechtvaardigheid aan het licht brengen en dat is goed
Praat met de ander, niet over de ander
Spreek in de ‘ik’-vorm, dat laat ruimte voor de ander
Niet alles kan opgelost worden, leer leven met gebrokenheid
Onvoorwaardelijke vergeving is de hogere weg en leidt tot persoonlijke vrijheid

Als je je van deze punten bewust bent, is het mogelijk om vanuit een ontspannen houding met conflicten om te gaan.

EHBO

Hoe kan ik constructief omgaan met spanningen en irritaties die een ander nu bij mij oproept? Denk aan de volgende stappen:

Laat boosheid of irritatie toe als reactie op mogelijke onrechtvaardigheid.Neem afstand, ontdek de oorzaak. Wat doet het met u? Maak een keuze:
a. Het is niet nodig een gesprek aan te gaan en eventueel vergeef ik de ander eenzijdig
b. Voor de zaak of relatie is het goed samen te praten en ik doe dat zo snel mogelijk

Voer een gesprek in de context van de situatie, door:

de situatie vanuit uw perspectief te beschrijven
uw irritaties uit te leggen
de ander om zijn perspectief te vragen
samen naar een constructieve oplossing te zoeken
eventueel vergeving te vragen voor uw eigen aandeel

Sluit het gesprek af met:

wederzijds concrete afspraken, leg deze vast
bevestiging van uw vertrouwen in de ander
gezamenlijk gebed

Naderhand: schrijf deze ervaringen op om te blijven weten hoe het is gegaan, ervan te leren en ervoor te kunnen blijven bidden.

Beleid

Het is goed om verder te gaan dan een EHBO-instructie en samen in gesprek te gaan over het beleid in spannende situaties, het liefst vóórdat zich een nieuw conflict aandient. Er is moed voor nodig om dit als leider op de agenda te zetten, maar het toont vooral volwassenheid. Het geeft lucht en ruimte als een gemeente dit onderwerp positief benadert en het stimuleert geestelijke groei.

Jaap Ketelaar
Gemeenteleider in Wageningen en trainer en coach in leiderschapsontwikkeling van xpand, www.xpand.eu

¹ Pender de, Eddy, Vuistregels voor Vredestichters, Driebergen: Evangelische Alliantie, december 2007. NB: dit boekje is zeer geschikt om dit thema preventief gemeentebreed te bespreken. Losse exemplaren: € 2,95 (vanaf 10 ex. korting).

Verder lezen:
Donders, Paul, Jaap Ketelaar, Gezond leiderschap in de Kerk – Voed en koester je kerkgemeenschap, Gideon, oktober 2010

Overgenomen uit idea 2-2011, magazine voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie.

Kernwoorden: Leiderschap, conflicthantering, gemeenteopbouw

Het religieuze profiel van dertigers en veertigers

Wed, 01 Feb 2012 12:00:58 +0100

Hoe geloven dertigers en veertigers in Nederland? Het Kaski, expertisecentrum over religie en samenleving, deed er onderzoek naar in opdracht van de stichting Kerk Zonder Grenzen.

Nederland telt zo’n vijf miljoen dertigers en veertigers. Het grootste gedeelte van hen (zo’n twee miljoen) bestaat uit personen die niet-kerkelijk en niet-gelovig zijn. Zij noemen zich vooral agnostisch of atheïstisch en hebben geen behoefte aan religieus getinte programma’s. Daarnaast is er een groep kerkelijke gelovigen (1,6 miljoen). Zij zijn kerkelijk betrokken, bidden relatief vaak en hebben een theïstisch godsbeeld. Ze nemen slechts in geringe mate deel aan alternatieve vormen van spiritualiteit. Een derde groep, “niet-kerkelijk sterk gelovigen” genoemd (700.000 mensen) gaat incidenteel naar de kerk, maar beschouwt zichzelf wel als gelovig. Ze bezoeken cursussen over spiritualiteit, branden kaarsjes of mediteren regelmatig. Daarbij kiezen ze uit wat op dat moment bij hen past.

Zelfreflectie

Zo’n 645.000 dertigers en veertigers zijn enigszins gelovig, maar niet kerkelijk betrokken. Ze zijn niet erg actief op religieus gebied en noemen zich agnost. Voor hen is geloven eerder ervaringsgericht dan in de traditie geworteld. Hun geloof is gericht op zelfreflectie. Deze groep heeft behoefte aan een levensbeschouwelijk aanbod en is geneigd om daarvoor bij vertrouwde adressen aan te kloppen. Zij maken volgens het Kaski zelf hun keuzes en laten zich daarbij sterker door het gevoel dan door de principes en de leer leiden. “Ze stellen zich de vraag in hoeverre het levensbeschouwelijk aanbod hen persoonlijk raakt.” Van het reguliere kerkelijke aanbod nemen ze afstand, maar ze weten zich wel verbonden met het christelijk geloof, blijkt uit het onderzoek. „Het geheel laat zien dat zij de traditie nog steeds waardevol vinden, maar dat ze er functioneel mee omgaan. Het is de traditionele vormgeving die ze achter zich hebben gelaten.”

Podcast

De adviezen die het Kaski geeft aan Kerk Zonder Grenzen (een stichting die radiokerkdiensten en andere programma’s maakt), zijn – met hier en daar een vertaalslag - zeker ook toepasbaar voor lokale gemeenten. Zo zou Kerk Zonder Grenzen er verstandig aan doen om uitzendingen beschikbaar te stellen voor podcast en rss. Overdenkingen zouden los verkrijgbaar moeten zijn van de overige delen van radiokerkdiensten of andere uitzendingen. De preken moeten niet alleen terug te luisteren, maar ook terug te lezen zijn. Er lijkt minder interesse voor bijvoorbeeld de mogelijkheid om een kerkdienst via internet terug te kijken. Verder stelt het Kaski voor meer reportages en interviews uit te zenden en daarbij uit te gaan van de trefwoorden authenticiteit, autonomie en geluk.

Magazine

Het opzetten van een eigen tijdschrift is eveneens een mogelijkheid die het overdenken waard is, aldus het Kaski. „Een magazine met overdenkingen, reportages, interviews. De doelgroep moet als het ware interviews met zichzelf lezen, of een reportage lezen over wat henzelf raakt in hun geloof en spiritualiteit.” Dertigers en veertigers blijken ook behoefte te hebben aan activiteiten zoals kloosterweekends of retraites en pelgrimages.

Het Kaski baseert de uitkomsten op een secundaire analyse van het onderzoek ‘God in Nederland’ van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) uit 2006. Daarnaast hield het expertisecentrum gesprekken met zogeheten focusgroepen, waaraan in totaal elf personen deelnamen. In deze groepen werd de deelnemers vooral gevraagd naar hun levensbeschouwelijke interesses en activiteiten.

Vincenza La Porta

www.kerkenzondergrenzen.nl/kaski

Sinds 2010 neemt de EA deel aan informele ontmoetingen onder de naam Trendscan, een initiatief van de CHE en de EO. Trendscan is bedoeld om trends en ontwikkelingen in de cultuur en onze reactie daarop als christelijke organisaties te verkennen.

Overgenomen uit idea 1-2011, magazine voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie.

Kernwoorden: Spiritualiteit, agnost, atheïst, religie, trend, dertigers

Het lege hart van Nederland

Thu, 19 Jan 2012 15:44:25 +0100

De komst van de islam naar Nederland laat ons land niet onberoerd. Maar het meest confronterende is dat de islam ons een spiegel voorhoudt.

Jazeker, de soms problematische positie van de islam in onze samenleving zegt veel over de islam zelf. Er zijn bijna een half miljoen hindoes en boeddhisten in Nederland, maar deze groepen hebben nog geen enkele publieke discussie opgeroepen over zaken als handen schudden, de positie van de vrouw, eedaflegging, inhoud van preken, antisemitisme, homohaat. Nog geen enkele Nederlandse politicus moest beveiligd worden vanwege bedreigingen door hindoes of boeddhisten.

Opdrogende bron

De islam is zonder twijfel de meest assertieve uitdager van het Westen en manifesteert zich vaak als een weinig bescheiden godsdienst met een grote publieke pretentie. Daardoor is het vooral de islam die ons confronteert met de vraag wat voor land wij eigenlijk zijn. Maar het feit dat we er geen zinnig antwoord op kunnen geven, is een groter probleem dan de islam zelf. Uit pure armoede schermen Geert Wilders en zijn helper Martin Bosma met een christendom waar zij zelf geen snars van geloven.

We hebben afscheid genomen van het christelijk geloof, maar hebben in onze multiculturele samenleving weinig meer om handen waar we werkelijk houvast aan hebben. De bron van veel van onze waarden – solidariteit, individuele waardigheid, vrijheid – is aan het opdrogen en daarmee dreigt het gevaar dat die waarden zelf ook onder druk komen te staan.

Harvard-professor Robert J. Barro stelde vast dat er een sterke relatie is tussen enerzijds vrijheid en democratie en anderzijds de invloed van het christendom. Tegelijk bleek uit zijn onderzoek dat er ook een sterke relatie is tussen de dominantie van de islam en een gebrek aan vrijheid en democratie. Daardoor kun je vrezen voor het lot van onze vrijheden als de invloed van het christendom verder afneemt en die van de islam toeneemt.

Seculiere agenda

Tragisch genoeg ziet een seculier-liberaal deel van Nederland juist in het christendom een vijand van vrijheid. D66-voorman Pechtold staat vooraan om tegenover Wilders ‘de godsdienstvrijheid’ te verdedigen, maar het gaat dan vooral om de vrijheid van moslims. Want tegenover een christenpoliticus sneert Pechtold over ‘zwarte kousen’ of ‘de achterhaalde bijbelse waarden’. Zijn partij heeft een seculiere agenda die alles wat aan het christendom herinnert uit het publieke domein wil verwijderen. De zondag, het bijzonder onderwijs, de identiteit van religieuze organisaties – niets is heilig. Dat staat in schril contrast met een aan naïviteit grenzende kijk op de islam, waarbij Pechtold vergoelijkend suggereert dat antisemitisme van moslimjongens weleens gewoon een kwestie van ‘teveel aan testosteron’ zou kunnen zijn.

Gezien de uitwerking van de islam elders in de wereld verwacht ik weinig heil van de islam in Nederland. Maar nog minder heil verwacht ik van een cultuur die zijn eigen wortels heeft doorgesneden. Leeg en onrustig is het hart van Nederland. Ik kan alleen maar hopen en bidden dat het weer rust vindt bij de God van het Evangelie.

Gert-Jan Segers
Directeur van het Wetenschappelijk Instituut van de ChristenUnie.

Met toestemming overgenomen uit het februarinummer van maandblad De Oogst

Kernwoorden: Islam, Geert Wilders, D66, Pechtold, secularisatie, godsdienstvrijheid

Hernieuwde roeping

Thu, 19 Jan 2012 16:16:34 +0100

Spanning in de relatie tussen kerk en staat is van alle tijden. Dat er nu weer zoveel gesproken wordt over de verhouding kerk en staat betekent kennelijk dat het evenwicht verstoord is.

Eigenlijk had de Nieuwe Kerk op de Dam een toren moeten hebben. Dat was althans de bedoeling van de bouwers. Aan de Westzijde van de kerk is nog steeds het begin van de niet voltooide toren zichtbaar. Sommigen historici noemen de uit de hand lopende kosten als reden voor deze zeventiende-eeuwse bouwstop. Anderen beweren dat de bouw van de toren door de stadsregering werd verhinderd. In hun optiek mocht de kerk niet boven het stadhuis uitkomen. Spanning in de relatie tussen kerk en staat is van alle tijden.

Om nog even in Amsterdam te blijven, één keer is het daar wel heel erg uit de hand gelopen. Tijdens het wederdopersoproer – 10 mei 1535 – overmeesterde een groep gewapende wederdopers de wacht van het stadhuis. Een dag en een nacht verschansten zij zich in het stadhuis. Toen werden ze overmeesterd. Er vielen onder de wederdopers diverse doden. De overlevenden werden de volgende dag terechtgesteld. Een botsing van dat formaat is later niet meer voorgekomen, behalve dan misschien tijdens de Tweede Wereldoorlog. Maar ook in minder extreme tijden blijft het in de verhouding tussen kerk en staat altijd zoeken naar het juiste evenwicht.

Complicaties

Dat er nu weer zoveel wordt geschreven en gesproken over de verhouding kerk en staat betekent kennelijk dat het evenwicht verstoord is. Het is er de laatste decennia ook niet eenvoudiger op geworden. Er zijn lastige complicerende factoren bij gekomen. ‘Scheiding tussen kerk, moskee en staat’, las ik onlangs op een uitnodiging voor een politiek debat. De moskee is erbij gekomen. De komst van de islam heeft de balans tussen kerk en staat in ons land onder forse druk gezet. Er moet gezocht worden naar een nieuw evenwicht.

Er wordt veel geroepen, maar niemand lijkt nog echt goed raad te weten met de nieuwe situatie. Niet zozeer omdat zich een nieuwe godsdienst heeft aangediend, maar vooral in verband met de gewelddadige zijde ervan, die niet te ontkennen valt. Men spreekt bezwerende woorden dat het hier niet zo’n vaart loopt. Ik wil het heel graag geloven, maar zie wel dat in alle landen waar de islam het voor het zeggen heeft, het heel slecht gesteld is met de door ons zo hoog geroemde vrijheid van godsdienst. Maar ook in ons land zijn we niet helemaal vrij van de dreiging van geweld. Behalve de moord op Theo van Gogh zijn ook hier bijvoorbeeld tot het christendom bekeerde moslims lang niet altijd veilig. Ook durven mensen die er in onze samenleving een sport van maken om het christelijk geloof belachelijk te maken, dit beslist niet op gelijke wijze met de islam te doen. Heel weinig mensen zijn bestand tegen dreiging met geweld.

Nieuw atheïsme

Er is nog een andere factor bij gekomen. Er ontwikkelt zich steeds duidelijker een nieuwe vorm van atheïsme. Van loochenaars van God zijn atheïsten bestrijders van God geworden. Onder het mom dat men niet langer aan de goden overgeleverd wil zijn, beïnvloedt een kleine groep met succes de publieke opinie. Aartsbisschop Eijk schreef onlangs in De Volkskrant dat fanatieke atheïsten Bijbels het liefst zouden voorzien van waarschuwingsstickers: ‘Kan de geestelijke volksgezondheid ernstige schade toebrengen’. Alles wat aan godsdienst herinnert, zien de nieuwe atheïsten graag verdwijnen, te beginnen bij de publieke ruimte. Ze bedienen zich van de misleidende term ‘neutraal’.

Een van hun laatste prikacties is dat in verschillende dorpen de welkomstborden die verwijzen naar kerkdiensten verwijderd moeten worden. Voor de gemeenten hoeft dat niet echt, maar een enkele klacht is genoeg om zoiets voor elkaar te krijgen. Zoals in de gemeente Binnenmaas: ‘Een bewoner heeft de gemeente verzocht de borden te laten verwijderen, omdat er volgens hem een strikte scheiding van kerk en openbare ruimte moet zijn.’

De openbare ruimte moet neutraal ogen. Ik ben zeer benieuwd waar dit gaat stoppen. Kerkgebouwen ogen ook niet allemaal neutraal. Zitten we straks weer in schuilkerken? Gebouwen die er aan de buitenkant niet als kerk uitzien? Wanneer zal de seculiere kerk tevreden zijn? We weten vanuit de recente geschiedenis dat leven onder een atheïstisch regime voor christenen ook niet altijd een pretje was, bijvoorbeeld in het vroegere Albanië. En tot op vandaag is er het afschrikwekkende voorbeeld van Noord-Korea. Daar mag Gods Naam niet genoemd worden. Ze aanbidden daar de Grote Leider.

Inperking vrijheid

De nieuwe atheïsten hebben veel invloed in de politiek. In partijen als VVD, SP en GroenLinks spelen ze een grote rol. Een treurig voorschot op wat we van hen kunnen verwachten, was de motie die de gemeenteraad van Amsterdam eind vorig jaar aannam, betreffende de beëindiging van subsidie aan levensbeschouwelijke organisaties. Alle partijen, met uitzondering van het CDA, stemden voor een subsidiestop. Christelijke organisaties die van hun medewerkers vragen belijdend christen te zijn, discrimineren in hun ogen en dienen te worden uitgesloten van overheidssubsidie. De Amsterdamse gemeenteraad houdt kennelijk niet van kleine stapjes.

In de landelijke politiek liggen christelijke organisaties al een tijd onder vuur in verband met vragen rond de homoseksuele praxis. Minister Plasterk vindt het niet kunnen dat de homoseksuele praxis in het aannamebeleid een rol speelt. Dat is in zijn ogen een privézaak. Nu neemt de Amsterdamse gemeenteraad voor het gemak een zevenmijlsstap. Zij stelt dat er helemaal geen eisen meer gesteld mogen worden op het gebied van identiteit. Het zou duidelijker en eerlijker zijn als ze gewoon christelijke organisaties zouden verbieden. In principe komt hun motie daar ook op neer. Christelijke organisaties worden van hun hart beroofd. Moeten we in de verleden tijd gaan spreken als we het hebben over Amsterdam als stad van de vrijheid?

Homobeweging

Sommigen verwijten orthodoxe christenen dat ze het onderwerp homoseksualiteit tot een sjibbolet hebben gemaakt, het onderwerp waarop je ten slotte wordt beoordeeld. Dat kan hier of daar waar zijn, maar veel ingrijpender is het feit dat de homobeweging de totale aanvaarding van homoseksualiteit tot het ijkpunt van alles heeft gemaakt. Ga je niet in hun gedachtegang mee, dan discrimineer je. Ze ijveren ervoor dat homorechten mensenrechten worden. Iets waar niet straffeloos aan getornd kan worden. Ze moeten volgens hen in het rijtje van huidskleur en ras.

Ook de Algemene Wet Gelijke Behandeling noemt het discriminatie als je onderscheid maakt op grond van de homoseksuele praxis, maar maakt daarbij een uitzondering voor het bijzonder onderwijs en de kerk. Die mogen wel discrimineren. Ik heb die uitzonderingspositie van het begin af aan niet als een voorrecht kunnen beschouwen. Veel meer had ik het idee dat we vanaf dat moment gecriminaliseerd werden. Het is discriminatie, maar christenen mogen het. Nee, dat klinkt niet echt goed. Het blijft wat onverklaarbaar waarom de homobeweging zover gaat. Ze hebben voor zichzelf zo’n beetje alles bereikt en willen nu als bonus dat iedereen denkt en voelt als zij. Dat lijkt gewoon op dwang.

In Engeland, waar de druk op christelijke organisaties nog groter is dan bij ons, lijkt het erop dat daar toch het einde bereikt is. Onlangs werd daar in het Hogerhuis een voor de kerken zeer bedreigende motie weggestemd. De motie behelsde een verbod voor kerken om nog langer banen te weigeren aan praktiserende homoseksuelen. De motie werd (27 januari jl.) met 216 tegen 178 stemmen verworpen.

Ongehoorzaam?

We kennen in ons land vrijheid van godsdienst en vrijheid van onderwijs. Beide staan hevig onder druk. Door allerlei nieuwe wetgeving worden christenen steeds meer in de hoek gedreven. Artikel 1 van de grondwet, over de gelijkheid van de burgers wordt meer en meer verheven tot een superartikel. Artikel 1 lijkt artikel 1 en het al te worden. Het heeft iets van de geschiedenis uit het bijbelboek Daniël. Daniël was een trouw dienaar van de koning. Tot er door zijn tegenstanders een wet gemaakt werd waarvan ze wisten dat hij die niet kon houden. Hij mocht niet meer tot zijn God bidden. Dat is voor een gelovige hetzelfde als niet meer mogen ademen. Dat gaat dus niet. Daniël kon niet anders dan ongehoorzaam worden.

Ook in de huidige situatie lijkt het erop dat aan ons onmogelijke dingen worden gevraagd. Oneerbare voorstellen komen er van de kant van het Ministerie van Onderwijs. Er mag van de docenten wel gevraagd worden dat ze het gedachtegoed over seksualiteit onderwijzen, maar er mag van hen niet gevraagd worden dat ze er zelf naar leven. Daar kan onmogelijk gehoor aan worden gegeven. Als we dat wel doen, worden we een kweekschool voor hypocrieten.

Hernieuwde roeping

Belijdende christenen lijken een hernieuwde roeping te ontvangen. Ze worden door de tijd uitgedaagd om helder, open en met respect de bijbelse boodschap in woord en daad uit te dragen. Zeker ook in de daad. Ook bij christenen is de lifestyle van doorslaggevend belang. Water bij de wijn doen is een heilloze weg. Daardoor wordt het voor iedereen smakeloos. Principes opgeven is letterlijk een heilloze weg. Op applaus moet even niet gerekend worden. Ook niet op veel begrip. Maar roeping kan tegen een stootje.

Dat die toren bij de Nieuwe Kerk er indertijd niet is gekomen, is niet zo’n ramp. Maar als de overheid de preekstoel wil gaan beklimmen, gaat ze echt te ver. Daar moet het Woord van God klinken, tot heil van het volk.

Krijn de Jong

Met toestemming overgenomen uit maandblad De Oogst (februari 2010)

Kernwoorden: Kerk & Staat, godsdienstvrijheid, tolerantie, islam, nieuw atheïsme, homobeweging

Druk op Europese christenen neemt toe

Thu, 19 Jan 2012 15:44:59 +0100

De vrijheid om in Europa als christen te leven staat onder druk. Eind vorig jaar publiceerde het Observatorium voor Intolerantie en Discriminatie tegen Christenen in Wenen zijn vijfjaarlijkse rapport.

De directeur van het Observatorium, dr. Gudrun Kugler, waarschuwde er bij de presentatie van het rapport voor dat de godsdienstvrijheid in Europa vooral onder druk staat op het punt van publieke beleving en organisatie.

Rubricering

De Italiaanse Europarlementariër Mario Mauro voegde daaraan toe dat ‘onbedoeld sommige bewust neutrale regels van overheden erin resulteren dat christenen ongelijk behandeld worden’.

Het Observatorium rubriceert gevallen waarin christenen in Europa gemarginaliseerd of gediscrimineerd worden. Zo zijn er op de website www.intoleranceagainstchristians.eu een hele reeks voorbeelden te vinden. Enkele noem ik hier.

Ziekenhuis in geslagen

In Oostenrijk werd een deelnemer aan een pro-life demonstratie met een hersenschudding het ziekenhuis in geslagen. In Duitsland hebben leden van een christelijke organisatie van mensen met ongewenste homoseksuele gevoelens voortdurend te maken met intimidatie door de homobeweging. En recent liet de Europese Commissie het kerstfeest bewust weg in een miljoenenoplage van een Europese schoolagenda, terwijl feesten van andere godsdiensten wel genoemd werden.

Onrecht

Als u zelf aanloopt tegen intolerantie of discriminatie, dan kunt u dat melden bij het Observatorium. De weg op de hiervoor genoemde website wijst zich vanzelf. Schroom ook niet om voorbeelden te noemen als het verwijderen van christelijke symbolen, ongelijke kansen op het werk of negatieve typering van christenen in de media. Lijden zullen we niet kunnen ontlopen in deze wereld, maar onrecht mogen we aan de kaak stellen.

Henk van Rhee
Algemeen directeur Tot Heil des Volks

Met toestemming overgenomen van opiniesite van Tot Heil des Volks www.habakuk.nu

Kernwoorden: Godsdienstvrijheid, discriminatie, observatorium, intolerantie

De tolerantie voorbij

Thu, 19 Jan 2012 15:45:33 +0100

Een verbod op ritueel slachten raakt niet alleen de Nederlandse joden, maar alle minderheden - inclusief christenen.

Terwijl het debat over een verbod op onverdoofd ritueel slachten volop woedde, kreeg ik een mail van een oudere orthodox-joodse vrouw. ‘Ik hoop dat de wet er niet door komt’, schreef ze, ‘want anders moet ik nog naar Antwerpen verhuizen.’ Deze reactie geeft aan hoe diep een verbod op ritueel slachten joden raakt.

Het is lang geleden dat de Nederlandse joden zo volop in de schijnwerpers stonden. Vaak is er aandacht voor hen rond 4 mei en als er opzienbarende dingen in Israël gebeuren, maar het huidige joodse leven in Nederland speelt zich grotendeels in de marge af. Met de initiatiefwet van Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren was dat plotseling helemaal anders: in kranten en op televisie werd iedereen uitgebreid geïnformeerd over het kosjere slachten. De joodse gemeenschap deed verwoede pogingen om het kosjere slachten in Nederland te redden.

Heilig eten

Waarom raakte dit zoveel Nederlandse joden? Velen van hen eten zelf niet kosjer of eten ‘kosjer style’, ze halen vlees bij de gewone slager maar onthouden zich van varkensvlees. Toch sloten ze nu de rijen en gaven aan dat wie aan de kosjere slacht komt de hele joodse gemeenschap raakt, niet alleen degenen die orthodox leven.

Een kosjere slagerij is een van de fundamenten waarop een joodse gemeenschap berust. Het is zelfs belangrijker dan een synagoge. Als er namelijk geen kosjer eten verkrijgbaar is, dan is het voor een jood onmogelijk om in zo’n plaats of land te wonen. Toen vanaf de zestiende eeuw in steeds meer plaatsen in Nederland joden gingen wonen, was altijd het eerste wat ze deden het openen van een kosjere slagerij. Pas als die er was, konden ook andere joden in zo’n plaats gaan wonen en samen een gemeenschap vormen met een eigen synagoge.

Daar komt bij dat voedsel in iedere cultuur iets heel belangrijks is. Ontneem een Italiaan z’n pasta, een Fransman z’n wijn en een Brit z’n fish and chips en je raakt hen in het hart. De eetgewoontes die je van thuis hebt meegekregen, het voedsel dat je dagelijks eet, is helemaal verweven met je identiteit. Zo is het ook voor joden. Wie het kosjer eten onmogelijk maakt, slaat een gat in de beleving van de joodse identiteit.

Maar kosjer eten is voor de jood meer dan louter traditie of eetgewoontes. De basis voor het kosjer eten is te vinden in de openbaring van God op de Sinaï. Daar heeft God aan Israël leefregels gegeven met als doel om een leven te leiden dicht bij Hem. God wilde het volk Israël helemaal voor Zichzelf hebben; ze moesten wegblijven bij de afgoderij van de andere volkeren. Daarom maakte God tot in het alledaagse eten het onderscheid duidelijk: Ik ben een heilig God en daarom moeten jullie een heilig volk zijn. Tot in wat je eet wordt die heiliging zichtbaar.

Bewust kosjer eten is daarmee een uiting van eerbied voor God en voor Zijn leefregels. De vraag of kosjer eten gezonder is of wetenschappelijk beter te verdedigen, is interessant, maar uiteindelijk niet de reden om zo te eten. Israël eet kosjer omdat God dat vraagt, omdat God zo de heiligheid van Zijn volk tot uitdrukking wil brengen. Kosjer eten is heilig eten.

Vrijheid

Vanaf de zestiende eeuw hebben joden in Nederland de vrijheid gehad om koeien, kippen en schapen kosjer te slachten. Precies volgens de regels zoals die in de joodse traditie sinds de Sinaï zijn opgetekend en verder ontwikkeld. Centraal staat daarbij dat een dier volkomen gaaf moet zijn, niet ziek mag zijn of gebroken ledematen hebben. De heiligheid komt ook in de gaafheid van het dier tot uitdrukking. Bedwelming van dieren, zoals die sinds de negentiende eeuw opkwam, is voor de joodse traditie nu precies een aantasting van die gaafheid. Daarom moet op zorgvuldige wijze het dier onverdoofd geslacht worden.

Het was juist die vrijheid die Nederland joden bood om ongestoord te leven volgens de joodse traditie die ons land lange tijd zo populair maakte onder joden. Nederland had in de hele joodse wereld naam en faam als het land van de tolerantie, het land waar joden zichzelf konden zijn en blijven. Terwijl in andere landen joden werden vervolgd, synagoges waren verboden en de kosjere slacht onmogelijk werd gemaakt, genoten de Nederlandse joden alle vrijheid.

De huidige initiatiefwet van de Partij voor de Dieren is daarom voor de joden een frontale aanval op hun vrijheid om als joden in Nederland te leven. Een aanval die het hen onmogelijk wil maken om het geheiligde volk te blijven, trouw aan Gods geboden.

Minderheden

Het verbod op onverdoofd ritueel slachten raakt echter niet alleen joden en moslims, maar alle minderheden in Nederland. Dit debat staat namelijk niet op zichzelf. Voor het eerst wordt een nieuwe scheidslijn in de politiek helder zichtbaar: die tussen seculiere en religieuze partijen. Een nieuwe seculiere meerderheid kan steeds minder tolerantie opbrengen voor de religieuze minderheden, naast joden en moslims evenzeer de christenen. Elk van deze minderheden moeten zich – goedschiks of kwaadschiks – aanpassen aan de nieuwe seculiere moraal.

Wat houdt die nieuwe moraal in? In het kamerdebat gaf PvdA-kamerlid Martijn van Dam dat haarscherp aan. Hij zei dat ‘wij als samenleving’ niet langer moeten dulden als mensen afwijken van ‘onze normen en waarden’: gelijkheid van man en vrouw, homo en hetero, maar ook dierenrechten.

Nederland was tot zo’n tien jaar geleden een land van minderheden die fors met elkaar van mening konden verschillen, maar die wisten dat ze alleen samen Nederland uitmaakten. Het debat over ritueel slachten laat zien dat er langzamerhand afscheid genomen wordt van die verdraagzame visie. Voor het eerst is er een meerderheid en die wil de minderheden tot verandering dwingen. Voor christenen is er alle reden om deze signalen volop serieus te nemen en na te denken wat het betekent om als kleine minderheid te overleven in een seculiere wereld. De eeuwenlange joodse minderheidservaring kan voor die doordenking veel betekenen.

Bart Wallet

Met toestemming overgenomen uit het juli/augustusnummer van maandblad De Oogst

Kernwoorden: Ritueel slachten, joden, moslims, tolerantie, godsdienstvrijheid

Conflictmythe wetenschap en religie ontkracht

Thu, 19 Jan 2012 13:28:01 +0100

Weinig thema's zijn zo beladen met emoties en getekend door hardnekkige mythes als de relatie tussen wetenschap en religie.

Eerst een paar nuchtere constateringen: de Katholieke Kerk heeft nooit gepleit voor een platte aarde, anatomisch onderzoek aan menselijke kadavers verboden, geprobeerd het getal nul uit te bannen, of mensen op de brandstapel gegooid vanwege hun kosmologische opvattingen.

Galilei

Zelfs het proces tegen Galilei – het standaardvoorbeeld van een wetenschapper die door de kerk werd tegengewerkt – kan niet simpelweg worden gereduceerd tot een conflict tussen geloof en wetenschap. Galilei was naar de maatstaven van zijn tijd een goed katholiek en de toenmalige Paus had als kardinaal nog een lofdicht geschreven op Galilei’s astronomische ontdekkingen. Een vertrouwensbreuk in hun persoonlijke relatie en gekrenkte trots bieden een betere verklaring voor Galilei’s veroordeling.

En bovenal: tot diep in de negentiende eeuw waren vrijwel alle Europese wetenschappers religieus en velen van hen vonden in hun geloof een belangrijke inspiratiebron voor hun onderzoek. De geschiedenis toont allerminst het beeld van een voortdurend conflict tussen een vooruitstrevende, waarheidszoekende wetenschap en een dogmatische, behoudzuchtige religie.

Opkomst wetenschap

Dat het Christendom de moderne natuurwetenschap heeft voortgebracht, zoals sommigen beweren, valt ook niet vol te houden. Anderhalf millennium scheidt de geboorte van het christendom van het ontstaan van onze wetenschap, die bovendien onmiskenbare Griekse en Arabische wortels bezit. Dat de kerk in de middeleeuwen door een verwerping van rationele Aristotelische dogma’s de weg heeft geopend voor op waarneembare feiten berustend onderzoek, is ook wat kort door de bocht. Voor het ontstaan van een experimentele traditie, eeuwen later, was wel iets meer nodig. En diegenen die zich, zoals Galilei, afzetten tegen de Aristotelische leer vonden hun inspiratie eerder in rivaliserende klassieke tradities dan in kerkelijke verboden. De Reformatie, die wel samenvalt met de opkomst van de wetenschap, biedt ook geen afdoende verklaring voor die opkomst. Die speelde zich aanvankelijk namelijk vooral in katholieke landen af.

Steun en afkeer

Kerkelijke instanties hebben de wetenschap ondersteund, daar waar zij meenden dat die wetenschap kerkelijke belangen diende, en gedwarsboomd, waar zij strijdige belangen meenden te ontwaren. Omgekeerd was dat niet veel anders. In de achttiende eeuw deden wetenschappers graag een beroep op de morele plicht om God te leren kennen door de studie van zijn schepping, om aldus wetenschappelijk onderzoek te rechtvaardigen. In de tweede helft van de negentiende eeuw won de wetenschap dusdanig aan maatschappelijke betekenis dat sommige woordvoerders in hun streven naar meer autonomie en maatschappelijk prestige zich juist scherp gingen afzetten tegen religieuze inmenging in wetenschappelijke zaken. Omgekeerd zagen kerkelijke hoogwaardigheidsbekleders in diezelfde tijd de wetenschap als aanjager van de in hun ogen verderfelijke moderniteit. De conflicten die hieruit voortkwamen verdwenen grotendeels toen de wetenschap haar autonomie bewerkstelligd had en de diverse kerken zich hadden aangepast aan nieuwe maatschappelijke realiteiten.

Secularisatie

Diegenen die toch vast willen houden aan een conflictthese kunnen erop wijzen dat, zeker gedurende de laatste twee eeuwen, de opmars van de wetenschap gepaard ging met terreinverlies van de kerk. En dat deze processen al een aanvang namen in de Renaissance. Is het niet voor de handliggend om in de opkomst van de moderne wetenschap de voornaamste factor te zien van het Westerse seculariseringproces? En legt dat niet een dieperliggend conflict bloot, dat zich wellicht pas recent ten volle geopenbaard heeft? Moet het streven naar waarheid als ultieme waarde niet uiteindelijk ten koste gaan van andere, concurrerende waardesystemen?

Dat is allemaal nog maar de vraag. Secularisering en individualisering kennen ook een intern-religieuze geschiedenis (denk aan de Reformatie), waaraan de wetenschap geen zichtbare bijdrage leverde. De opkomst van een markteconomie en de daaropvolgende industrialisering en welvaartsverhoging hebben vermoedelijk een grotere rol gespeeld in de veranderende Westerse samenlevingen dan de wetenschap, die pas laat in de negentiende eeuw die processen ging versterken. Toegegeven, de autonomie van de wetenschap heeft zich vertaald in de in zichzelf geslotenheid van haar verklaringsprincipes en daarmee ruimte geboden voor diegenen die iedere hogere macht willen uitbannen. Maar faciliteren is nog iets anders dan veroorzaken. Tenslotte overstijgt elk wetenschappelijk wereldbeeld de waarheidsaanspraken van de daaraan ten grondslag liggende wetenschap.

Prof. Frans van Lunteren

Frans van Lunteren was een van de sprekers op het Nationaal Debat "No Faith in Science", dat ForumC organiseerde op 10 november 2011 in Amsterdam

Met toestemming overgenomen www.geloofenwetenschap.nl (31-10-11)

Geloofenwetenschap.nl is een initiatief van ForumC. De website biedt nieuws, opinie, achtergrondinformatie en persoonlijke verhalen over de relatie tussen geloof en wetenschap.

Kernwoorden: Wetenschap, religie, secularisatie

Preekvoorbereiding (0/9) - Betrek de gemeente

Wed, 02 May 2012 12:34:59 +0200

Deze eerste stap is niet alleen vrij ingrijpend, maar ook behoorlijk bepalend voor de inrichting van erediensten.

Het gaat erom de gemeente en de eredienst dichter bij elkaar te brengen, te zorgen voor een betere wederzijdse afstemming, zonder natuurlijk ook maar iets van de kracht van Gods Woord af te doen.

Dat kan door gemeenteleden te laten meewerken bij de voorbereiding en uitvoering van de eredienst en met name bij de preek. Door ze zo te activeren en ze een expliciete verantwoordelijkheid te geven voor (delen van) de eredienst vergroot je de betrokkenheid enorm. Met name de jeugd bereik je zo veel beter... De speciale kerkdiensten rond evangelisatie of voor verstandelijk gehandicapten vormen een prima (eerste) gelegenheid om deze zaken aan te pakken.

Het loont in velerlei opzicht de moeite hierover door te denken en het volgende abc in het oog te houden:
- Activeren: Geef gemeenteleden een actieve rol voor en in de eredienst. U kunt hierbij denken aan het voorlezen van bijbelgedeelten of de geloofsbelijdenis, het zingen in een koor, het bespelen van instrumenten, collecteren, het uitspreken van een gebed, enzovoort.
- Betrekken: Betrek gemeenteleden bij het vormgeven van de eredienst zoals het meedoen in een preekwerkgroep (zie hierna), het meedenken over de liturgie, het trainen of adviseren van de voorganger. Ook uw kerkenraad kunt u zo mee laten denken door een te bepreken bijbelgedeelte aan hen voor te leggen en er een bijbelstudie over te doen.
- Committeren: Geef gemeenteleden het gevoel dat ze onmisbaar zijn: ‘Ik voel me verantwoordelijk voor de kerk(dienst).’ Vraag regelmatig naar hun mening, evalueer met individuen of groepen (verenigingen of catechisatiegroepen) de erediensten, inclusief de preken. Kom terug op vragen uit de gemeente.

Preekwerkgroep

Eén aspect van het vergroten van de betrokkenheid van de gemeente is de preekwerkgroep. De preekwerkgroep geeft je de mogelijkheid om met een representatief deel van de gemeente je preken voor- en na te bespreken. De werkgroep helpt de predikant bij het voorbereiden en evalueren van preken. Zo kan de preek meer waarde, draagvlak en specifieke afstemming krijgen. Tijdens de evaluatie kan de predikant nagaan hoe zijn preken landen in de gemeente.

Samenstelling
De preekwerkgroep bestaat uit zo’n zes mensen die de gemeente representeren. Er dient voldoende spreiding te zijn in opleiding, achtergrond, beroep, leeftijd en geslacht. Verder moeten de deelnemers vanuit een aangeboden thema of bijbelgedeelte zinnige zaken kunnen melden die bijdragen aan preken die beter landen in de gemeente.

Werkwijze
Ongeveer eens per maand komt de preekwerkgroep bijeen. De predikant is de samenroeper. Er zijn twee soorten vergaderingen (eventueel in combinatie): een voorbereidings- en een evaluatievergadering.

Voorbereidingsvergadering

De predikant meldt -eventueel vooraf- waarover hij wil preken. Dat preekonderwerp kan een bijbeltekst zijn, een bijbelboek, een deel uit de catechismus of een thema. Het is verstandig om niet een losse preek tot onderwerp van gesprek te maken maar een onderwerp te kiezen dat in meerdere preken aan bod kan komen.

De predikant kaart tijdens de vergadering het onderwerp aan met eventueel enkele inleidende woorden. De preekwerkgroep doet een korte bijbelstudie over het schriftgedeelte.
Vervolgens bezint elk lid van de preekwerkgroep zich enkele minuten op het aangedragen preekonderwerp aan de hand van de volgende vragen:

Is dit een belangrijk onderwerp voor onze gemeente?
Welke vragen leven er rond dit onderwerp binnen onze gemeente?
Welke concrete voorbeelden die met het onderwerp verband houden ken ik vanuit mijn eigen omgeving?
Wat verwacht ik van een preek (prekenserie) rond dit onderwerp.Na deze individuele ronde vindt onder leiding van de predikant een gesprek plaats. Het doel is om ingrediënten voor de preek te verzamelen: deelonderwerpen, accenten, vragen en problemen, concrete praktijkvoorbeelden, gevoelens, overwegingen, enzovoort.

Evaluatievergadering

Na een voorbereide serie preken vindt er in de preekwerkgroep een evaluatie plaats. De predikant vraagt een ieder een antwoord te formuleren op de volgende vragen:

Wat was voor mij de boodschap van deze preek/preken?
Wat heeft in deze preek/preken mijn vertrouwen op God versterkt?
Verandert deze preek/serie mijn kijk op mezelf, mijn naaste of mijn omgeving?
Welk deel van deze preek/preken sprak mij speciaal aan? Waardoor kwam dat?
Wat heb ik van deze preek/preken in mijn gebed gebracht?
Hebben de preken voldoende gebracht voor deze gemeente?

Uit de bespreking van deze vragen trekt de vergadering een conclusie ten aanzien van:

De volgende voorbereidingsvergadering
De volgende serie preken
Het functioneren van de preekwerkgroep

Na verloop van maximaal een uur vat de predikant samen en sluit de vergadering.

© Drs. Rolf Robbe

Rolf Robbe is neerlandicus en onderwijskundige. Hij begeleidde jarenlang predikanten bij het maken van preken. Dit artikel komt uit de cursusmap Preektechnieken die hij ontwikkelde.

Hij publiceerde ook:
Spreken over preken. Met gemeente, kerkenraad en collega’s
Uitgeverij Boekencentrum,
Zoetermeer, 2004
ISBN 90 239 1622 0

Dit artikel maakt onderdeel uit van tien stappen:
Stap 1 - Het onderwerp
Stap 2 - Sla een brug
Stap 3 - Peil de pijlers
Stap 4 - De kern
Stap 5 - Kies een structuur
Stap 6 - Schrijf de inleiding
Stap 7 - Stel de inhoud vast
Stap 8 - De structuur
Stap 9 - Passende technieken

Kernwoorden: Preek, preken, preekvoorbereiding, presentatie predikant, eredienst, kerkdienst

Preekvoorbereiding (1/9) - Het onderwerp

Wed, 02 May 2012 12:35:23 +0200

Na de voorbereiding met een preekwerkgroep volgt nu een methodiek in de vorm van een stappenplan. Deze stappen neem je tijdens het maken van de preek. Niet elke stap is verplicht en ook niet elke stap is voor iedereen van even groot gewicht.

Kiezen

Kies een onderwerp: een thema, een deel uit de Bijbel of de catechismus. Het onderwerp kan dienen voor een eenmalige preek, maar kan ook in een serie aan bod komen. De keuze voor het onderwerp kan ingegeven worden door:

Het kerkelijk jaar,
De catechismus-prediking,
Ontwikkelingen in uw gemeente, de kerk of de samenleving,
Eigen studie
Thema in de gemeente
of andere overwegingen.

Verkennen

Breng nu eerst in kaart welke aspecten een rol bij dit onderwerp spelen. In eerste instantie kun je dit doen door zelf over het preekonderwerp na te denken vanuit je eigen voorkennis en ideeën. Noteer alles wat je te binnen schiet:

Welke aspecten zitten er aan het onderwerp,
Welke accenten kun je leggen,
Wat kan of moet uitgewerkt worden,
Wat is nu actueel in deze gemeente en in deze tijd,
enzovoort.

Noteer ook verdergaande ideeën als (voor)beelden, deelthema’s of vragen en problemen die leven rond dit onderwerp. Wellicht dat er enige -korte en voorlopige!- studie/exegese volgt wat weer leidt tot meer invallen.

Functie

De functie van deze stap is dat de tekst in zijn volle breedte in beeld komt om er vervolgens een of meer aspecten uit te kunnen kiezen.
De resultaten van deze stap zijn:

Een actualiseren van je kennis en ideeën rond het preekonderwerp;
Kiezen van een of meer deelonderwerp(en) waarop je je in de vervolgstappen gaat concentreren;
Besluiten om dit onderwerp te laten vallen of aan te passen.

Beperk je tot maximaal een A4.

© Drs. Rolf Robbe

Rolf Robbe is neerlandicus en onderwijskundige. Hij begeleidde jarenlang predikanten bij het maken van preken. Dit artikel komt uit de cursusmap Preektechnieken die hij ontwikkelde.

Hij publiceerde ook:

Spreken over preken. Met gemeente, kerkenraad en collega’s
Uitgeverij Boekencentrum,
Zoetermeer, 2004
ISBN 90 239 1622 0

Dit artikel maakt onderdeel uit van 10 stappen:
Stap 0 - Betrek de gemeente
Stap 2 - Sla een brug
Stap 3 - Peil de pijlers
Stap 4 - De kern
Stap 5 - Kies een structuur
Stap 6 - Schrijf de inleiding
Stap 7 - Stel de inhoud vast
Stap 8 - De structuur
Stap 9 - Passende technieken

Kernwoorden: Preek, preken, preekvoorbereiding, presentatie predikant, eredienst, kerkdienst

Preekvoorbereiding (2/9) - Sla een brug

Wed, 02 May 2012 12:35:55 +0200

De volgende stap is dat je het onderwerp tot leven brengt door het te concretiseren.

De centrale vragen bij deze stap zijn:

Wat kan mijn gemeente met dit onderwerp?
Wat kan dit onderwerp betekenen voor mijn gemeente?

Als predikant ben je immers het medium dat de schakel vormt tussen gemeente en Gods Woord. Je blikrichting verschuift nu nadrukkelijk richting de gemeente.

Voor wie preek je?

Verplaats je in de positie van een gemeentelid: een man, vrouw, meisje, jongen. Bedenk vanuit zijn of haar invalshoek welke heel concrete rol de gevonden aspecten spelen in het dagelijkse leven van deze persoon.

Verplaats je in:

vragen en problemen die iemand tegenkomt,
situaties, gebeurtenissen en ervaringen die hij of zij meemaakt,
ontmoetingen en gesprekken die ze hebben gehad thuis op school of het werk
een tv-programma dat ze hebben gezien
een actuele gebeurtenis in het maatschappelijk of persoonlijk leven
mensen die ze zijn tegengekomen.

Sla een brug

Onderzoek vanuit deze positie vanuit je onderwerp raakvlakken. Wat leeft er in de gemeente rond de zaken die in de tekst naar voren komen?

In zijn of haar relatie met God

In relaties met anderen thuis, in gezin, werk, school of kerk, echtgenoot, kinderen, familie, vrienden, gemeenteleden, collega’s, buren, enzovoort. Denk aan het aanwezig zijn of ontbreken van geestesgaven als liefde, vriendelijkheid, geduld, aandacht voor iedereen, trouw, zelfbeheersing en eerlijkheid.

In relatie met jezelf: hoe ben ik, hoe is mijn gedrag, mijn karakter en gevoel, in ziekte en gezondheid, in weelde en armoede.

In het omgaan met de schepping: geld en goed, welvaart en armoede, werk en werkloosheid, zuinig op milieu, genieten van natuur

Probeer een brug te slaan tussen je gemeente en je preekonderwerp: wat zijn de verbindende elementen, waar raakt Gods Woord je gemeente, op welke punten zijn er raakvlakken. Leg die vast: dat zijn de accenten die je in je preek kunt leggen.

© drs. Rolf Robbe

Rolf Robbe is neerlandicus en onderwijskundige. Hij begeleidde jarenlang predikanten bij het maken van preken. Dit artikel komt uit de cursusmap Preektechnieken die hij ontwikkelde.

Hij publiceerde ook:

Spreken over preken. Met gemeente, kerkenraad en collega’s
Uitgeverij Boekencentrum,
Zoetermeer, 2004
ISBN 90 239 1622 0

Dit artikel maakt onderdeel uit van tien stappen:
Stap 0 - Betrek de gemeente
Stap 1 - Het onderwerp
Stap 3 - Peil de pijlers
Stap 4 - De kern
Stap 5 - Kies een structuur
Stap 6 - Schrijf de inleiding
Stap 7 - Stel de inhoud vast
Stap 8 - De structuur
Stap 9 - Passende technieken

Kernwoorden: Preek, preken, preekvoorbereiding, presentatie predikant, eredienst, kerkdienst

Preekvoorbereiding (3/9) - Peil de pijlers

Wed, 02 May 2012 12:36:15 +0200

Nu de verbindingen tussen tekst en het leven in de gemeente zijn gelegd, komt een belangrijke stap. Stel vast wat het eigenlijke probleem is, de vraag onder de vraag. Het gaat er bij deze stap om dat duidelijk in beeld komt wat er leeft in het hart van de mensen.

Stel daarvoor vragen als:

Wat is voor u belangrijk m.b.t. dit onderwerp?
Hoe stelt u het zich voor als ideaal?
Waar loopt u tegen aan, wat houdt u tegen?
Waar gaat u interesse vooral naar uit?
Bent u bezig om … te bereiken/ te vermijden?

Voorbeeld

Een preek over Gij zijt het zout der aarde levert als accenten op: Opkomen voor Gods Woord, laten zien dat je christen bent.
Vanuit de gemeente geformuleerd leven de volgende vragen: Hoe doe ik dat, kan ik dat, wil ik dat?
De vraag onder de vraag is: Wat is voor jou belangrijk? Wat wil je bereiken?
“Dat Gods Naam geprezen wordt, dat iedereen God kent/kan herkennen door naar mij te kijken. Dat God met plezier naar mij kijkt: Hij heeft alles voor mij over gehad, nu wil ik mijn leven aan Hem geven.”
Wat wil je vermijden?
“Dat mensen mij een softie vinden, dat ik altijd Gods naam erbij sleep. Dat mensen mij erop aan kijken. Maar ik wil God natuurlijk niet negeren.”

Conclusie: Het moet niet gaan om een oproep tot handelen alleen als: laat zien dat je bij Christus hoort. Het moet dieper gaan. In de preek moet je ingaan op het spanningsveld tussen opkomen voor God en opkomen voor jezelf. Voor wie kies je nou echt? Wie is het belangrijkste in je leven? Blijkt dat alleen als je God moet ‘verdedigen’? Waarom zou je voor Hem opkomen, Hem uitdragen in woord en daad? Wat levert het voor spanning op en hoe ga je ermee om?

© drs. Rolf Robbe

Rolf Robbe is neerlandicus en onderwijskundige. Hij begeleidde jarenlang predikanten bij het maken van preken. Dit artikel komt uit de cursusmap Preektechnieken die hij ontwikkelde.

Hij publiceerde ook:

Spreken over preken. Met gemeente, kerkenraad en collega’s
Uitgeverij Boekencentrum,
Zoetermeer, 2004
ISBN 90 239 1622 0

Dit artikel maakt onderdeel uit van tien stappen:
Stap 0 - Betrek de gemeente
Stap 1 - Het onderwerp
Stap 2 - Sla een brug
Stap 4 - De kern
Stap 5 - Kies een structuur
Stap 6 - Schrijf de inleiding
Stap 7 - Stel de inhoud vast
Stap 8 - De structuur
Stap 9 - Passende technieken

Kernwoorden: Preek, preken, preekvoorbereiding, presentatie predikant, eredienst, kerkdienst

Preekvoorbereiding (4/9) - De kern

Wed, 02 May 2012 12:36:48 +0200

Na deze verkenningen van beide polen (Gods Woord en Gods gemeente) en het vaststellen van de onderliggende vragen proberen we de uitkomsten verder samen te brengen door een doel voor de preek te formuleren en vervolgens een centrale boodschap.

Selecteer de inhoud

Uit de voorgaande denksessies kies je een of twee aspecten die in je in je preek aan de orde wilt laten komen. Daarbij selecteer je een aantal op dit moment relevante en actuele zaken. Dat vormt de globale inhoud van de preek.
Let op: in de beperking toont zich de meester!

Formuleer het hoofddoel

Formuleer nu het doel van de preek: wat wil je rond het gekozen thema in je gemeente veranderen? Beschrijf in je doelstelling de situatie zoals die na de preek moet zijn: zo gaan de mensen de kerk straks uit, met deze wetenschap, dit gevoel, deze ervaring, in deze stemming.- Formulering hoofddoel: de gemeenteleden zien in / kunnen / gaan / ervaren / voelen / belijden / bidden om / danken voor / zeggen tegen elkaar na deze preek ….

Kies voor één hoofddoel. Dit hoofddoel genereert wel een aantal afgeleide subdoelen, gericht op een of meer van de gekozen aspecten, maar het hoofddoel bepaalt de preek.

Bedenk dat informatie niet een hoofddoel is, maar een middel om te komen tot een verder/hoger gelegen doel: wat moet een gemeentelid weten om te gaan inzien, ervaren, voelen, enzovoort dat ......

Eén kernzin selecteren

Nu het thema en het doel van de preek min of meer vaststaan, kunnen we verder nadenken over de inhoud. Waarschijnlijk zult u nu eerst meer studie en meditatie nodig hebben. Daarna bent u in staat om de kern van de preek te bepalen: dit wil ik aan mijn gemeente vertellen.

Let op:
Hoe meer boodschappen in de preek, hoe minder de gemeenteleden onthouden. Geef ze daarom één boodschap mee naar huis waarover ze verder kunnen nadenken en napraten. Een boodschap is een positief geformuleerde aansporing, uitspraak of mening.
Criterium:
Als mijn gemeenteleden morgen thuis, op school of in hun bedrijf bezig zijn, wat moeten ze dan nog van deze preek kunnen noemen?

Aantrekkelijk vormgeven

De zin die u nu formuleert is de kern van de preek. Het kan zijn dat u deze zin tijdens de preek en de rest van de eredienst vaak uitspreekt. In dat geval is het verstandig aandacht te geven aan de vorm van de kernboodschap. Daardoor zorgt u ervoor dat iedereen die goed kan onthouden.

De kernboodschap kun je de vorm geven van een appèl, een belofte, waarschuwing, vertroosting, bemoediging, aanprijzing of iets anders, al naar gelang de doelstelling.

Houd het kort en krachtig: een kort en krachtig geformuleerde boodschap is gemakkelijk te onthouden.

Maak het persoonlijk: door de gemeenteleden rechtstreeks aan te spreken (gebruik van persoonlijke voornaamwoorden) landt de boodschap beter.

Wees treffend en concreet: een levendig geformuleerde en voorstelbare boodschap spreekt meer aan en is beter te begrijpen.

Dit kun je bereiken door:

Een beeld uit het dagelijks leven te kiezen: de samenleving, school, werk of huishouden, een veelvoorkomend voorwerp, beelden uit de natuur, de bouw, het verkeer of een andere herkenbare situatie;

Een bekende zin uit een lied of psalm te gebruiken;

Stijlfiguren te gebruiken zoals tegenstelling, paradox of vergelijking;

De mogelijkheden van rijm, alliteratie en metrum te benutten.

Een perfecte vormgeving zal niet altijd lukken maar het is de moeite waard een pakkende kernzin te formuleren die tijdens de eredienst centraal staat en frequent genoemd wordt.

© drs. Rolf Robbe

Rolf Robbe is neerlandicus en onderwijskundige. Hij begeleidde jarenlang predikanten bij het maken van preken. Dit artikel komt uit de cursusmap Preektechnieken die hij ontwikkelde.

Robbe publiceerde ook:

Spreken over preken. Met gemeente, kerkenraad en collega’s
Uitgeverij Boekencentrum,
Zoetermeer, 2004
ISBN 90 239 1622 0

Dit artikel maakt onderdeel uit van tien stappen:
Stap 1 - Het onderwerp
Stap 2 - Sla een brug
Stap 3 - Peil de pijlers
Stap 5 - Kies een structuur
Stap 6 - Schrijf de inleiding
Stap 7 - Stel de inhoud vast
Stap 8 - De structuur
Stap 9 - Passende technieken

Kernwoorden: Preek, preken, preekvoorbereiding, presentatie predikant, eredienst, kerkdienst

Preekvoorbereiding (5/9) - Kies een structuur

Wed, 02 May 2012 12:38:10 +0200

Nu doel en kern -voorlopig- vaststaan en het onderwerp verkend is vanuit Gods Woord en de gemeente kunnen we gaan nadenken over de opbouw van de preek.

Heel bepalend voor het goed overkomen van de preek is immers een heldere structuur die voor iedereen goed te volgen is. Dat vraagt weer een stap: Het kiezen van die structuur en het voortdurend toelichten ervan tijdens de preek.

De tweede stap volgt verderop, nu gaan we eerst in op het aanbrengen van structuur. Afhankelijk van het onderwerp en de doelstelling kun je kiezen uit een scala aan structuren. Eigenlijk is elke structuur goed zolang die er maar voor zorgt dat je de kernboodschap goed kunt overdragen en de structuur voortdurend toelicht. Hierna volgen een paar mogelijkheden:

Thema en puntenverdeling

Je hebt een onderwerp dat je van een aantal kanten belicht of waarvan je een aantal deelonderwerpen (thema’s, aspecten, onderdelen, soorten) aan de orde wilt stellen.Deze veel gebruikte verdeling is tamelijk verstandelijk gericht: het geeft je de mogelijkheid aspecten van een zaak vanuit allerlei perspectief te behandelen.

Geleid door het bijbelgedeelte

De uitleg van een bijbelgedeelte bepaalt je structuur. In feite is de opbouw van de tekst de structuur van je preek. Dit is een structuur die goed past bij een langere tekst en bij een Psalm. Stap voor stap ga je door de tekst heen, je legt uit en je geeft vertalingen naar het hier en nu van de gemeenteleden.
Het doel van de uitleg van een thema of bijbelgedeelte is informatie geven. Maar bedenk wel welk doel je hebt met het geven van de uitleg en overweeg hoeveel exegese je preek moet bevatten. Een exegese heeft alleen zin als je een relatie legt tussen het onderwerp (de tekst, de zondag) en het leven van de mensen hier en nu (vergelijk je doelstelling).
Wissel daarom korte delen exegese af met een direct verband met/toepassing op het leven hier en nu.
Je kunt daarbij de volgende vormen hanteren:

Vraag: kent u dat ook?
Veronderstel: misschien is dat bij u ook zo.
Confronteer: en nu uw eigen leven. Stel gerichte vragen, noem gedrag en geef een beoordeling ervan op basis van de exegese.
Benoem zelf: gisteren sprak ik, vorige week zag ik, las ik …
Ontken en specificeer: u denkt dat is bij mij niet zo. Maar .....

Chronologisch

Het tijdsverloop vormt de structuur. Deze structuur past goed bij een verhaal, een historische tekst of een handeling die voortschrijdt in de tijd. Je kunt doorgaans de tekst op de voet volgen. In die zin is het een verbijzondering van ‘geleid door exegese’ Tussendoor kun je toelichtingen en toepassingen geven, een figuur eruit lichten en die hardop laten denken (zie ook Technieken).

Vraag en antwoord

Centraal in deze structuur staat een vraag, een probleem dat je in de inleiding opwerpt. De preek moet uitmonden in een antwoord op die vraag. Dus je stelt een probleem, een vraag en je geeft in de loop van de preek een antwoord of oplossing.
Je preek bevat dan de volgende elementen:

Vraag stellen
Bijvoorbeeld waarom lijkt God soms afwezig is in ons leven? Waarom vraagt God dit aan … Kun je God nog wel vertrouwen als Hij .. doet? Heeft je leven wel zin als je …. bent?

Beschrijving of aanleiding
Dit kan vanuit de tekst of vanuit de gemeente. Laat zien hoe het probleem zich voordoet, bij wie en in welke omstandigheden.

Belang van het probleem
Laat zien hoe zwaar het probleem is, hoe mensen het ervaren en hoe ze erop reageren. Gebruik technieken als hardop denken (zie bij Technieken)

Knelpunten in de praktijk
Welke consequenties heeft het probleem voor je relatie met God, het omgaan met je naasten in je omgeving thuis, je werk en de kerk, hoe ben je er zelf onder en hoe kijk je naar Gods schepping. Kortom: kies een aantal knelpunten (afhankelijk van je doelstelling) en licht die eruit.

Oplossing
Geef een antwoord of laat zien hoe je kunt omgaan met dit probleem.

Oproep tot handelen

Je wilt de gemeente opwekken tot een bepaald gedrag. Het kan gaan over zaken die zich voordoen in het leven met God, het omgaan met elkaar, de kijk op jezelf en de schepping. Een oproep tot handelen kan verband houden met ons leven uit dankbaarheid, gerelateerd aan de een van de Tien Geboden of in relatie met de gaven van Gods Geest.
Voorbeelden: Lees de Bijbel, bid elke dag, wees dankbaar, leef heilig, uw vriendelijkheid zij alle mensen bekend, wees niet bezorgd, geef voor … , wees geen gewitte graven, probeer niet je eigen heil te verdienen, enz.
De preek bevat de volgende elementen (waarschijnlijk zul je op het ene element meer accent legen dan op het andere):

Aanleiding
Vanuit de tekst komt een oproep op de gemeente af om zich te bekeren, om een bepaald gedrag te gaan vertonen. Bijvoorbeeld: wees eensgezind, overweeg wat waar en verheven is, bid voor mij dat ik vrijmoedigheid ontvangen.

Waarom is dat gedrag nodig
Geef aan waarom God wil dat personen in de tekst en mensen nu zo doen of leven, bijvoorbeeld
. vanuit het kader van de tekst
. wijs op het ideaal: dit is wat God vraagt, dit is wat Jezus deed
. wijs op Gods eis: God verwacht van ons dat we dankbaar leven
. laat zien dat Gods geboden je bevrijden van zonde: zo kom je af van (psychische) druk en verslaving, zo word je echt mens.

Wat heb je ervoor nodig?
Wat moeten mensen doen of denken, welke houding is ervoor nodig, welke gezindheid, welke kijk op God, je naaste of jezelf om dat specifieke gedrag te gaan vertonen.

Wat moet je doen?
Noem het concrete gedrag waartoe je oproept. Dit is de kernboodschap van de preek.

Waar leidt het toe.
Laat zien wat de gevolgen zijn van het vernieuwde leven. Wijs bijvoorbeeld op de ‘voorsmaak van de eeuwigheid’: zo begint het echte leven met God, straks is het helemaal volmaakt nu een begin.

Rolf Robbe is neerlandicus en onderwijskundige. Hij begeleidde jarenlang predikanten bij het maken van preken. Dit artikel komt uit de cursusmap Preektechnieken die hij ontwikkelde.

Hij publiceerde ook:

Spreken over preken. Met gemeente, kerkenraad en collega’s
Uitgeverij Boekencentrum,
Zoetermeer, 2004
ISBN 90 239 1622 0

Dit artikel maakt onderdeel uit van tien stappen:
Stap 0 - Betrek de gemeente
Stap 1 - Het onderwerp
Stap 2 - Sla een brug
Stap 3 - Peil de pijlers
Stap 4 - De kern
Stap 6 - Schrijf de inleiding
Stap 7 - Stel de inhoud vast
Stap 8 - De structuur
Stap 9 - Passende technieken

Kernwoorden: Preek, preken, preekvoorbereiding, presentatie predikant, eredienst, kerkdienst

Preekvoorbereiding (6/9) - De inleiding

Wed, 02 May 2012 12:39:08 +0200

Elke preek begint met een inleiding. De inleiding heeft de functie om de gemeente in de juiste houding te krijgen voor het preekonderwerp.

Het lezen van de gekozen tekstgedeelten heeft de mensen op een spoor gezet. Wellicht heb je voor en tijdens die lezingen er al een toelichting op gegeven. Daarmee heb je de mensen al een eind verder op weg geholpen.
De inleiding maakt heel nadrukkelijk een verbinding tussen tekst en gemeente. Bovendien kun je er in aangeven wat de gemeente van de preek kan verwachten. Door dit te doen ben je ervan verzekerd dat mensen beter kunnen luisteren. Ze kunnen de lijn van het verhaal beter volgen Ze pakken de kern van de preek eerder op.

De inleiding bevat de volgende drie elementen:

Herkennen

Zorg ervoor dat mensen zichzelf en hun situatie herkennen in de inleiding. Beschrijf een situatie in het leven van mensen hier en nu, passend bij het onderwerp van de preek. Dat hoeft niet altijd te gaan over problemen of vragen, het kan ook gaan om een goed gevoel, een prachtige ervaring, een ideaal waar je je leven aan wijdt. Doel: mensen in de gemeente denken, voelen en ervaren: Dit gaat over mij!

Erkennen

Laat merken dat deze situatie voor (vrijwel) alle gemeenteleden relevant is. Jij en u hebben hier ook mee te maken of kunnen hiermee in aanraking komen.
Doel: mensen in de gemeente denken, voelen en ervaren: Dit is belangrijk voor mij in mijn relatie tot God, mensen, schepping en mijzelf.

Verkennen

Geef een kort overzicht van wat volgt in de preek: wat is het onderwerp, welke vraag staat centraal, welke punten komen aan bod. Licht de inhoud en de structuur toe. Doel: mensen in de gemeente weten: Dit is de rode draad die ik moet vasthouden in de preek die volgt.

Omvang
De inleiding duurt zo’n twee minuten. Op papier is het uitgeschreven niet langer dan een half A4.

© drs. Rolf Robbe

Rolf Robbe is neerlandicus en onderwijskundige. Hij begeleidde jarenlang predikanten bij het maken van preken. Dit artikel komt uit de cursusmap Preektechnieken die hij ontwikkelde.

Hij publiceerde ook:
Spreken over preken. Met gemeente, kerkenraad en collega’s
Uitgeverij Boekencentrum,
Zoetermeer, 2004
ISBN 90 239 1622 0

Dit artikel maakt onderdeel uit van tien stappen:
Stap 0 - Betrek de gemeente
Stap 1 - Het onderwerp
Stap 2 - Sla een brug
Stap 3 - Peil de pijlers
Stap 4 - De kern
Stap 5 - Kies een structuur
Stap 7 - Stel de inhoud vast
Stap 8 - De structuur
Stap 9 - Passende technieken

Kernwoorden: Preek, preken, preekvoorbereiding, presentatie predikant, eredienst, kerkdienst

Preekvoorbereiding (7/9) - De inhoud

Wed, 02 May 2012 12:40:04 +0200

Deze stap is een van de meest uitgebreide: je gaat nu de inhoud van de preek schrijven.

Je gebruikt het raamwerk dat je bij de vorige stap hebt vastgesteld. Dat raamwerk moet worden gevuld. Houd bij het schrijven het doel van je preek voor ogen. In eerste instantie kun je je concentreren op het vullen van het raamwerk. Wellicht dat je de structuur hier en daar aanpast.

Als het raamwerk voldoende inhoud heeft, ga je je concentreren op de technieken. Die zijn ervoor bestemd om de preek beter te laten landen. Zie Presenteren, stap 9 Technieken. Ook zorg je er ten slotte voor dat de structuur helder is en goed te volgen (zie Presenteren, stap 8).

© drs. Rolf Robbe

Rolf Robbe is neerlandicus en onderwijskundige. Hij begeleidde jarenlang predikanten bij het maken van preken. Dit artikel komt uit de cursusmap Preektechnieken die hij ontwikkelde.

Hij publiceerde ook:

Spreken over preken. Met gemeente, kerkenraad en collega’s
Uitgeverij Boekencentrum,
Zoetermeer, 2004
ISBN 90 239 1622 0

Dit artikel maakt onderdeel uit van tien stappen:
Stap 0 - Betrek de gemeente
Stap 1 - Het onderwerp
Stap 2 - Sla een brug
Stap 3 - Peil de pijlers
Stap 4 - De kern
Stap 5 - Kies een structuur
Stap 6 - Schrijf de inleiding
Stap 8 - De structuur
Stap 9 - Passende technieken

Kernwoorden: Preek, preken, preekvoorbereiding, presentatie predikant, eredienst, kerkdienst

Preekvoorbereiding (8/9) - De structuur

Wed, 02 May 2012 12:40:37 +0200

Zorg dat je gekozen structuur duidelijk is voor je luisteraars. Een belangrijke functie hierin vervult de inleiding van je preek (zie Voorbereiding, stap 6)

Andere middelen om de structuur te presenteren zijn:

Vooraf

Geef een samenvatting: op papier, op sheet
Geef de structuur aan: geef kort aan hoe je preek is opgebouwd. In de inleiding, op papier, op sheet
Activeer het denken over de inhoud van je preek door vragen te stellen en stellingen te poneren: in het kerkblad, een hand-out.

Tussentijds

Geef tussentijdse samenvattingen met een terugblik en een vooruitblik. Een goed moment hiervoor is bij het schakelen van het ene onderdeel van de preek naar de volgende
Gebruik structuuraanduiders. Dat zijn de verkeersborden in je preek die duidelijk maken waar de luisteraars zich bevinden: nummeringen, fase-aanduidingen, relaties tussen delen. Voorbeelden: “Dit was punt 1. Nu komen we bij de beantwoording van onze vraag. Laten we nu eens kijken wat we hier vandaag mee kunnen. We hebben zojuist gezien hoe Jozef in de gevangenis terechtkwam. Nu gaan we kijken wat hij daar meemaakte. We zijn begonnen met de vraag … We weten nu dat …”
Kom aan het eind van de preek altijd terug op je inleiding: wat heb ik ‘beloofd’ te vertellen en wat heeft deze preek gebracht!

Achteraf

Geef een samenvatting van de preek, op sheet, op papier (kerkblad, hand-out).
Geef een hand-out mee waarop de preek wordt samengevat en waar vragen voor thuis op staan.

Rolf Robbe is neerlandicus en onderwijskundige. Hij begeleidde jarenlang predikanten bij het maken van preken. Dit artikel komt uit de cursusmap Preektechnieken die hij ontwikkelde.

Hij publiceerde ook:
Spreken over preken. Met gemeente, kerkenraad en collega’s
Uitgeverij Boekencentrum,
Zoetermeer, 2004
ISBN 90 239 1622 0

Dit artikel maakt onderdeel uit van tien stappen:
Stap 0 - Betrek de gemeente
Stap 1 - Het onderwerp
Stap 2 - Sla een brug
Stap 3 - Peil de pijlers
Stap 4 - De kern
Stap 5 - Kies een structuur
Stap 6 - Schrijf de inleiding
Stap 7 - Stel de inhoud vast
Stap 9 - Passende technieken

Kernwoorden: Preek, preken, preekvoorbereiding, presentatie predikant, eredienst, kerkdienst

Preekvoorbereiding (9/9) - Passende technieken

Wed, 02 May 2012 12:41:20 +0200

Hierna volgt een verzameling gereedschappen. Die gereedschappen of technieken kun je gebruiken om je preek beter te laten landen in de gemeente.

Kies met beleid uit de gereedschapskist en gebruik niet alle technieken tegelijk. Stem je gereedschap af op de taak die je wilt uitvoeren en bedenk: overdaad schaadt.

De technieken zijn geschaard rond vier doelen:

Rolf Robbe is neerlandicus en onderwijskundige. Hij begeleidde jarenlang predikanten bij het maken van preken. Dit artikel komt uit de cursusmap Preektechnieken die hij ontwikkelde.

Hij publiceerde ook:
Spreken over preken. Met gemeente, kerkenraad en collega’s
Uitgeverij Boekencentrum,
Zoetermeer, 2004
ISBN 90 239 1622 0

Dit artikel maakt onderdeel uit van tien stappen:
Stap 0 - Betrek de gemeente
Stap 1 - Het onderwerp
Stap 2 - Sla een brug
Stap 3 - Peil de pijlers
Stap 4 - De kern
Stap 5 - Kies een structuur
Stap 6 - Schrijf de inleiding
Stap 7 - Stel de inhoud vast
Stap 8 - De structuur

Kernwoorden: Preek, preken, preekvoorbereiding, presentatie predikant, eredienst, kerkdienst

Kunnen we nog geloven in de wetenschap?

Thu, 19 Jan 2012 13:28:28 +0100

Tijdens het Nationaal Debat 'No Faith in Science' (10 november) stond de vraag centraal: is er geloof in de wetenschap?

Natuurlijk is dit op twee manieren op te vatten: ‘Is er in de wetenschap plaats voor geloof?’ of ‘Geloven mensen wat de wetenschap hen vertelt?’

Deuk

Door de schokkende ontdekkingen rond het werk van sociaal psycholoog Diederik Stapel heeft het 'geloof', of het vertrouwen, van veel mensen in de wetenschap een flinke deuk opgelopen. Het feit dat Stapel intelligente wetenschappers en editors van wetenschappelijke tijdschriften lange tijd voor de gek kon houden, laat zien dat wetenschap en religie zich niet tot elkaar verhouden als ‘gefundeerd op bewijs’ versus ‘gestoeld op geloof’, zoals bijvoorbeeld Richard Dawkins met weinig nuance verkondigt.

Als we geloof definiëren als ‘vertrouwen in de waarheid van iets’, hangt ook de wetenschap sterk van ‘geloof’ af. Immers: zelfs voor een wetenschapper die midden in zijn vakgebied staat is het ‘bewijs’ voor het leeuwendeel van de wetenschappelijke feiten alleen beschikbaar op grond van het vertrouwen in andere wetenschappers. En dan gaat het nog om dingen die in principe bewijsbaar zijn: het vertrouwen op de rationaliteit van ons eigen denken ligt bijvoorbeeld nog veel lastiger.

Zelfs voor iemand als ik die maar weinig van epistemologie (de tak van de filosofie die gaat over hoe we dingen weten) afweet, is het duidelijk dat op vrijwel al onze kennis wel iets af te dingen valt. Ik weet redelijk zeker dat ik ben, omdat ik denk (Descartes), maar zelfs dat is allerminst zeker.

Aanname

Maar als we overal aan kunnen twijfelen, waarom zouden we dan überhaupt nog dingen geloven? Is het een pragmatische keuze, bij gebrek aan beter? In feite kunnen we natuurlijk als mens niet functioneren zonder dingen voor waar aan te nemen, zelfs al gaat ‘geloof’ als het goed is samen met ‘gezonde twijfel’.

Mensen gebruiken hun ratio, intuïtie en gevoel om waarheid te vinden. Zo ook wetenschappers, die een goedwerkend (maar zeker niet perfect) systeem hebben om deze kwaliteiten in te zetten om een bepaald deel van de werkelijkheid te onderzoeken. Voor elke wetenschapper is het volkomen natuurlijk om in zijn werk bepaalde dingen te geloven, zelfs zonder al het beschikbare bewijs gezien te hebben. Dat is immers ondoenlijk. Op grond van de aanwijzingen die hij tot zijn beschikking heeft, neemt hij bepaalde dingen aan totdat het tegendeel is bewezen. Wetenschappelijke theorieën worden gevestigd als ze lange tijd overeind blijven, terwijl ze door velen getest worden.

Werkhypothese

De dynamiek van religieus geloof verschilt van de snelle turnover van ideeën die men in de wetenschap vindt. Dit komt omdat het ‘vraagstuk’ (de grond van het bestaan) veel groter is. Maar toch zijn er sterke overeenkomsten: ook religieus geloof is een aanname op grond van een beperkte hoeveelheid aanwijzingen (rationeel, sociologisch, intuïtief, etc.), en moet zich in feite in het leven van een gelovige als ‘werkhypothese’ bewijzen. Net als een wetenschappelijke theorie wordt dit geloof sterker naarmate het in de praktijk blijkt te ‘werken’ en verschillende tests overleeft. Zo is voor mij het wetenschapper-zijn een uiterst interessant experiment voor mijn geloof in God, dat daarin tot nu toe stevig overeind blijft.

‘Stapelgate’ is een illustratie van het onmiskenbare feit dat wetenschap niet alleen zuivere rationaliteit is, net zoals religieus geloof niet alleen puur religieus gevoel is. Beiden worden bepaald door de menselijke natuur, waarin ratio, gevoel, intuïtie, en sociale factoren op complexe wijze met elkaar verweven zijn.

Diederik Stapel hield zichzelf en anderen voor de gek. Laten wij dit niet doen. Wat mij betreft betekent dat: laten we geloven in de wetenschap, ondanks alles.

Marnix Medema

Met toestemming overgenomen van www.geloofenwetenschap.nl (16-11-11). Geloofenwetenschap.nl is een initiatief van ForumC. De website biedt nieuws, opinie, achtergrondinformatie en persoonlijke verhalen over de relatie tussen geloof en wetenschap. Voor het oorspronkelijke artikel zie: geloof en wetenschap

Kernwoorden: Geloof, wetenschap, science

Relationeel tienerwerk

Thu, 19 Jan 2012 13:26:39 +0100

Doe eens even je ogen dicht en probeer ��n persoon te bedenken die een grote invloed heeft gehad op de ontwikkeling van jouw geloofsleven. Iemand kunnen bedenken? Stel je nou eens voor dat deze vraag over vijftien jaar opnieuw gesteld wordt. En dat er iemand is die jouw naam opschrijft... Tjonge...

Het is me nogal niet wat: het idee dat God door jou heen anderen Zijn liefde kan laten zien. Adembenemend. Mensen die zelf hebben meegemaakt dat God hen heeft gebruikt om een ander op Zijn spoor te brengen zullen dat beamen. De meeste tieners leren Christus kennen doordat zij een christen leren kennen.

Een verhaaltje

Er was eens een jongeman die aan een wijze verhalenverteller uit zijn stad vroeg wat de beste manier is om zijn vrienden over Jezus te vertellen.

“Ik wil graag weten hoe ik het verhaal van Jezus aan mijn vrienden kan vertellen”, zei de jongen. Het antwoord van de wijze man verbaasde de jonge man: “Eerst moet je tijd doorbrengen met Jezus en van Hem leren. Heb je dat al gedaan?” “Nee”, zei de jongen, “Ik ben druk geweest om Zijn verhaal bekend te maken.” “Dan zou ik maar eens tijd met Hem gaan besteden. Kom daarna terug, dan vertel ik hoe je in drie stappen Gods verhaal vertelt.”
Een paar dagen later ging de jonge man terug naar de wijze man en vroeg wat de eerste stap was. “Die heb je al gezet”, zei de wijze man. “Jezus kennen en gehoorzamen vormen de eerste stap om Zijn verhaal te vertellen. Hoe meer je van Hem en Zijn verhaal weet, des te meer zal Zijn licht, liefde, hoop, vreugde en vrede in jou te zien zijn!”
De jonge man zei: “Ok, maar vertel me dan nu hoe ik mijn vrienden over Jezus kan vertellen.” De wijze man ging verder en zei: “De tweede stap is dat je gaat luisteren naar wat je vrienden te zeggen hebben. Als je lang genoeg naar hen luistert, zullen ze vanzelf aan jou gaan vragen wat je te vertellen hebt. Wanneer je naar hun verhaal luistert, en dat van jou vertelt, moet je wel eerlijk en echt blijven.”
“Maar wat als…” , maar voordat de jonge man verder kon praten zei de wijze man: “Geen ‘maar’. Gewoon eerlijk zijn en echt zijn. En net zo belangrijk: wanneer je naar je vrienden luistert, blijf dan ook tijd besteden met Jezus.”
“Wanneer vertel ik ze dan over Jezus? Wat is de derde stap?”
“ De derde stap gebeurt wanneer je de connectie ziet tussen het verhaal van jouw vrienden en hun nood en het verhaal van Jezus en wat Hij kan geven. Het verhaal van Jezus gaat niet alleen over zijn dood. Daarom zei ik tegen je dat je meer en meer van Jezus moet gaan ontdekken. De kracht van het verhaal van Jezus is dat het aanhaakt bij verschillende mensen op allerlei verschillende manieren. Wees aardig en bewogen wanneer je je vrienden over Hem vertelt. Als zij er klaar voor zijn om Jezus te leren kennen, bid dan met ze en vertel hen meer over Jezus. Sommige mensen noemen dat ‘discipelschap’. Als je vrienden er niet klaar voor zijn, blijf dan voor ze bidden en blijf luisteren naar hun verhaal. Misschien komt er dan later wel een moment waarop je ze kunt laten zien dat Jezus verhaal wel degelijk raakt met hun verhaal.”

Grote opdracht of grote gebod?

De jongen uit het verhaaltje is erop gebrand om zijn vrienden het verhaal van Jezus te vertellen en vraagt de wijze verhalenverteller daarom om advies. Die stuurt hem terug met de opdracht om eerst zelf maar eens met het verhaal van Jezus aan de slag te gaan. Want hoewel de grote opdracht van Jezus (Matteüs 28:19) hoog op de agenda van Gods volk en dus van jou als tienerleider behoort te staan, vergeten we wel eens dat er ook nog zoiets is als het grote gebod. (Lucas 10:27). Daar begint het allemaal mee: eerst het grote gebod, dan de grote opdracht. Daarom begint tienerwerk bij jouw toewijding aan Christus. Want het wordt heel lastig om anderen het verhaal van Jezus te vertellen als je daar zelf niet veel mee bezig bent. Daarom is in (missionair) jeugdwerk niets belangrijker dan jouw leven met God. Want tieners willen het evangelie niet alleen horen, ze willen het vooral zíen. Aan mensen als jij. Bovendien ga je, naarmate je meer van Jezus gaat houden, vanzelf meer over Hem spreken.
Tieners luisteren naar leiders die luisteren.

Het verhaal van de ander

De wijze verhalenverteller legt de jongen vervolgens uit hoe belangrijk het is om het verhaal van de ander te leren kennen. Als je niets liever wilt dan het evangelie met iemand delen líjkt dat misschien nogal omslachtig. Maar het is een essentiële stap en wel om een paar redenen:

Sommige tieners moeten eerst hun ‘ei’ kwijt voor ze überhaupt open kunnen staan voor het verhaal van een ander of van God. Voor sommigen werkt alleen het vertellen van hun eigen verhaal al genezend. Heel veel tieners verlangen enorm naar iemand die de tijd neemt om naar hen te luisteren;
Het verhaal van een tiener biedt je aanknopingspunten voor de manier waarop je het verhaal van Jezus introduceert;
Het eigen verhaal van een tiener heeft een grote invloed op hoe hij of zij jouw eigen verhaal interpreteert;
Luisteren naar iemands verhaal helpt je om dicht bij het hart van die persoon te komen.

Luisteren

Een goede tienerwerker is dus een goede luisteraar. Een tiener die deelnam aan een Solid Friends-club schreef op haar evaluatie: “Solid Friends is het belangrijkste wat ik heb in een week, want daar kan ik mezelf zijn en daar wordt naar me geluisterd.” Luisteren doe je trouwens niet alleen met je oren, maar ook met je ogen en met je hart. Je kent het misschien wel, van die mensen die alleen al door je aan te kijken je het gevoel geen dat ze je begrijpen…

Luisteren naar tieners geeft hen het gevoel dat ze gezien, gekend, geaccepteerd worden. Als je voldoende tijd neemt voor het verhaal van Jezus en van de tiener(s), kan het zijn dat er vragen komen over wie jij bent, hoe jij dingen ervaart. Dat geeft je de gelegenheid om op en eerlijke en realistische manier uit te leggen wat jou bezig houdt en op welke manier God in jouw leven aanwezig is. Leiders die goed zijn in luisteren zijn vaak ook leiders die veel kunnen vertellen over zichzelf en over hun hemelse Vader. Want tieners luisteren (en zijn nieuwsgierig) naar leiders die luisteren!

Aanknopingspunten

Vraag aan twintig christenen wat hen zo heeft aangesproken in het Evangelie en je krijgt misschien wel twintig verschillende antwoorden. Zo kunnen mensen bijvoorbeeld geraakt worden door Gods trouw, Zijn vergeving of Zijn grenzeloze liefde. Anderen vinden in het christelijk geloof een antwoord op de vraag wat de zin van het leven is of wat er na de dood gebeurt. Het is prachtig hoe Jezus ook in de ontmoetingen die Hij met mensen heeft steeds weer andere accenten legt. Hij weet als geen ander wat mensen nodig hebben, wat hen bezighoudt.

De kunst voor ons is dus om te ontdekken waar in het leven van tieners aanknopingspunten zitten voor het verhaal van God. Dat kost veel tijd en zorgvuldigheid en heeft dus alles te maken met jouw eigen verhaal en met jouw relatie met God. Het daagt je uit om meer oog te hebben voor je tieners dan voor je programma. Om meer tijd in hen te investeren en meer te gaan luisteren. Het roept je op zorg te besteden aan je eigen geestelijk leven en jezelf aan te leren niet te snel te willen vertellen over jezelf of over het evangelie. Tienerwerk gaat in de eerste plaats om jou en je relatie met Christus. Ontmoeten tieners Christus als ze ons ontmoeten? Laten we erom bidden!

Vragen:

- Kun je je voorstellen dat God jou gebruikt om Zichzelf aan een tiener te laten zien
- Wat kun je doen om vandaag meer van God te houden dan gisteren en morgen meer dan vandaag?
- Ben je in je tienerwerk meer activiteitgericht of meer relatiegericht?
- Hoe kun je jezelf oefenen in het luisteren naar andermans verhaal?

Youth for Christ

Kernwoorden: Jongerenwerk, tienerwerk, tiener, jongere, kinderen, jeugdwerk, relationeel jeugdwerk, relaties, evangelisatie, missionair

Rekening houden met leerstijlen

Thu, 26 Jan 2012 15:37:48 +0100

Niet iedereen leert op dezelfde manier. De ene persoon leert meer van het doen en de ander door leerstof te bestuderen. Kort samengevat zijn er vier groepen van 'leerders' waar in catechese rekening gehouden moet worden.

• Doeners

Catechisanten met deze leerstijl:
- zijn sterk in het opdoen van ervaringen en in het experimenteren
- leren het meest van oefenen en het doen van dingen in praktijksituaties
- vertonen een proberend doe-gedrag
- zijn actief, impulsief en ongeduldig en willen snel resultaat zien
- durven risico’s te nemen
- denken vaak hardop
- vertrouwen eerder op informatie van anderen, dan op hun eigen analytische vermogen
- willen graag ervaringen uitwisselen

• Dromers

Catechisanten met deze leerstijl:
- zijn sterk in het opdoen van ervaringen en het observeren, doordenken en analyseren
- hebben veel voorstellingsvermogen en zijn rijk aan emoties
- leren het best aan de hand van voorbeeldsituaties uit de werkelijkheid
- zien veelsoortige oplossingen en creëren ideeën
- zijn op andere mensen gericht, willen graag meningen en gevoelens peilen, maar vinden het zelf moeilijk zelf besluiten te nemen
- zijn goed in het verzamelen van informatie, feiten en het trekken van conclusies

• Denkers

Catechisanten met deze leerstijl:
- zijn sterk in abstracte begripsvorming, het maken van regels en in het observeren en reflecteren
- leren gemakkelijk van ingekaderde informatie, colleges, inleidingen en moeten ruimte krijgen voor zelfstudie
- nemen afstand van het concrete en gaan inductief, abstraherend te werk
- zijn goed in het verkennen van en analyseren van achtergrondinformatie
- zoeken naar relaties en verklaringen

• Beslissers

Catechisanten met deze leerstijl:
- zijn sterk in het vormen en praktisch toepassen van begrippen en regels in nieuwe situaties
- leren goed via instructies en het uitvoeren ervan in praktische oefensituaties
- kunnen abstracte ideeën omzetten in concrete daden, ze gaan deductief te werk
- houden emoties in toom en zijn zaakgericht
- zijn sterk gericht op beslissingen nemen op basis van evaluaties

A. Pals

Kernwoorden: Leerstijlen, catechese, catechisatie, catechisanten, geloofsontwikkeling, kinderwerk, tienerwerk

Prepubers (kinderen van 9-12)

Thu, 26 Jan 2012 15:48:29 +0100

Prepubers... dat zijn kinderen van tien en elf jaar; al volop aan het puberen en toch nog basisschoolkinderen.

Een generatie eerder speelden tien- en elfjarigen met (technisch) lego en barbies. De huidige generatie houdt zich bezig met mobieltjes, playstations en mp3-spelers.

Omslagpunt

Tegenwoordig is het omslagpunt op negenjarige leeftijd. Vanaf die leeftijd spelen ze niet meer met speelgoed, ze kijken naar soaps, clips en films in plaats van naar kinderprogramma’s, ze kleden zich als jongeren, weten veel van muziek, gaan naar (jongeren)disco’s en weten alles van computers.

Volgens de media:

moeten kinderen met elf jaar volledig voorgelicht zijn op seksueel gebied, inclusief veilig vrijen en het omgaan met een condoom.
chatten en msn-en in groep acht vrijwel alle kinderen (99%) dagelijks en internetten ze ongeveer een uur per dag.
drinken kinderen van elf a twaalf jaar af en toe alcohol met medeweten van ouders
beginnen kinderen van elf jaar met roken
doen kinderen rond die tijd hun eerste ervaringen op met blowen

Verder:

stellen kinderen zich veel onafhankelijker op van hun ouders
toetsen ze ouders en andere opvoeders op echtheid en authenticiteit
maken kinderen op school hun eigen leerdoelen.
besluiten kinderen ongeveer tussen hun achtste en elfde of ze willen geloven in de God die hun ouders voorleven.
en zijn ze beter in onderhandelingsvaardigheden dan hun ouders

De media bewaren voor deze leeftijdsgroep geen enkel taboe. Alles krijgen ze te zien. Aanbieders van hebbedingen weten precies hoe ze deze leeftijdsgroep moeten benaderen om keuzes te maken en invloed uit te oefenen op aankopen van hun ouders.

KGOY-syndroom

Prepubertijd wordt het KGOY-syndroom genoemd: Kids Getting Older Younger. Op steeds jongere leeftijd wordt steeds meer van kinderen verwacht. Ze maken 'eerder' kennis met de wereld. De media informeren hen uitgebreid over dierenleed, seksualiteit en oorlog en ook op school moeten ze steeds vroeger keuzes maken. Er rust steeds meer verantwoordelijkheid op hun schouders.

Multitaskers

Daarnaast wordt de term ‘multitaskers’ gebruikt voor de jongeren van nu: ze kunnen veel dingen tegelijk. Televisie, tijdschriften, radio, websites en weblogs - jongeren gebruiken al deze media intensief en vaak ook tegelijkertijd. Daarin zappen ze moeiteloos van het ene naar het andere kanaal, van de ene naar de andere URL, tegelijkertijd bellend, sms-end en chattend met hun vrienden en bekenden. Ook leren ze op een andere manier: niet meer lineair, zoals hun voorgangers gewend zijn, maar lateraal. Ze halen hun informatie overal vandaan.

Verlegenheid

Ondertussen zitten ouders met een 'opvoedingsverlegenheid': hoe ga je hiermee om? Ouders worden onzeker en krijgen het gevoel dat ze hun kinderen niet meer in de hand hebben. En wat doet de kerk met deze kinderen? Is er een visie?

Ontwikkeling van prepubers

Op basis van de ontwikkelingspsychologie kun je het volgende over de ontwikkelingen in deze leeftijdsfase zeggen:

Lichamelijke groei
Kenmerken: ongelijke lichamelijke groei waardoor wanverhoudingen ontstaan (slungelachtig), huidproblemen beginnen, seksueel ontwaken, mentaal labieler. Doordat de leeftijdsfase van prepubers eerder begint geldt dit nog lang niet voor alle prepubers. Vaak komen ze er met hun lichamelijke ontwikkeling achteraan, maar ‘moeten’ ze al wel heel veel weten voor ‘daarna’.
Denkontwikkeling
Toename van abstract denken. Ze kunnen langzamerhand dingen analyseren en zoeken naar een oplossing. Hun denken is nog steeds concreet, maar vertaald in eenvoudige woorden kunnen ze heel veel begrijpen. Concreet materiaal is niet altijd meer nodig. Zelfs tegenstrijdigheden kunnen naast elkaar bestaan: vegetariër willen worden, maar batterijen in de vuilnisbak gooien.
Het geheugen is volkomen ontwikkeld. Wat het kind in deze fase leert 'vergeet het zijn leven niet meer.' Ze zijn in staat tot een grote kennisvermeerdering in een relatief korte tijd. Ze zijn leergierig, willen ook meer van achtergronden weten. Ze zitten in de realiteitsperiode en ontdekken de wereld. Tijd- en afstandsbesef zijn nu aanwezig.
Losmakingsproces
Eigenlijk zitten ze nog heel erg klem tussen het verlangen van hun ouders en dat van de groep. Maar ze maken zich meer en meer los van ouders door onder meer een kritische houding, experimenteren met regels en normen, opgaan in de groep, zichzelf terugtrekken en zelfstandig optreden. Er ontstaat gedrag, dat lijkt op een primitieve stam: eigen kleding, eigen muziek, eigen signalen, eigen symbolen. Ze kijken graag soaps en zijn slechte eters. Het is ook de leeftijd waarop ze alles op waarde beginnen te toetsen.
Inlevingvermogen
Een prepuber kan zich nu goed inleven in de ander en in vraagstukken die buiten hem zelf staan. Ook zelfreflectie begint te komen; kinderen van deze leeftijd kunnen een reactie geven op hun eigen gedrag. Ze kunnen emoties delen met anderen, bijvoorbeeld vreugde en verdriet. Ze leren karakterverschillen accepteren, kunnen ruzies voorkomen en helpen oplossen. Ze zijn vaak erg behulpzaam en meelevend.
Rechtvaardigheidsgevoel
Ze ontwikkelen een heel sterk rechtvaardigheidsgevoel. Ze zien alles zwart-wit, ook de fouten van hun eigen ouders. Gevoel voor recht en onrecht ontwikkelt zich sterk, waardoor onrecht, hoe dan ook, niet geaccepteerd wordt. Ze zijn in staat verantwoordelijkheid te dragen.
Vragen, vragen, vragen
Prepubers zitten vol vragen. Ze verkennen en testen mensen en meningen. Wees beschikbaar om actief te luisteren en oprecht in je eigen houding en mening naar hen toe. Neem ze serieus. Je hoeft hun kleding en muziek niet mooi te vinden, maar probeer er iets van te snappen. Een 'echt' geloofsvoorbeeld is van 'levensbelang' in deze fase. Ze moeten zien dat het geloof invloed heeft in het leven van volwassenen om hen heen. Ze willen vooral de 'betekenis' van veel dingen weten. Wat betekent dat geloof nu eigenlijk voor mij? Wat heb ik aan het geloof op maandag? En in de kerk moet het wel een beetje 'leuk' zijn.
Een discussie naar aanleiding van bijvoorbeeld een stelling als verwerking werkt bij deze groep al heel goed.
Kerk & prepubers
Op grond van de ontwikkeling die deze kinderen doormaken heb je als kerk heel veel kansen om bij ze aan te sluiten. Ze worden materialistischer, maar ook idealistischer: ze zijn begaan met het milieu, bedreigde diersoorten en slachtoffers van oorlogen en natuurrampen.
Daarnaast worden relaties met anderen belangrijker. Dat betekent dat je in de kerk echt kunt investeren in personen die er speciaal voor hen zijn. Denk na over goede voorbeeldfiguren, mensen die er speciaal voor hen willen zijn. Prepubers hebben ook heel duidelijk behoefte als groep aan een 'eigen' duidelijke plaats en functie in de kerk. Ze willen graag dingen 'samen' doen. Er zijn tal van activiteiten te verzinnen waarbij dat tot zijn recht kan komen.

Kinderen van deze leeftijd weten veel van de nieuwe media. Ze laten zich er door inspireren. Gebruik dat. En betrek ze er bij.

Ze hebben de neiging zich tegen grenzen te verzetten, maar zijn gebaat bij duidelijke en consequente regels. Als een kind zich tegen die regels verzet kun je heel goed in samenspraak naar een oplossing zoeken.

Ze kunnen heel goed leren verantwoordelijkheden te dragen. Zijn die te bedenken in de kerk?

Geloofsontwikkeling

Wat betreft hun geloofsontwikkeling kunnen ze vanuit hun denkontwikkeling veel meer begrijpen. De fase die ze nu ingaan noem je: geordend geloof. Ze willen alles verstandelijk bevatten. Twijfel en kritische vragen zijn bedoeld om alles dieper te doorgronden en niet persoonlijk bedoeld.
In deze fase kunnen ze al heel goed woorden geven aan hun geloof. Zo ontwikkelt het geloof zich en gaan ze nog meer vragen stellen. Ze zijn in staat keuzes te maken. In deze fase kunnen ze zeggen: Jezus is mijn Heer. De meeste kinderen maken die keuze dan ook in deze leeftijdsfase. Feitelijk leggen ze dan al hun basisgeloof vast: dit wat mijn ouders geloven, dit wat ik in de kerk hoor, daar wil ik verder in…..

Prepubers thuis

Zorg dat je communiceert; praat niet tegen ze, maar praat met ze. Begin daar al mee als ze jong zijn. Gezinstijd, gezinsoverleg, vader-zoonuitjes, moeder-dochteractiviteiten. Zorg dat je regelmatig tijd met ze hebt. Groei in die communicatie met ze mee. Praat met ze over dingen die hen interesseren.
En als je daar mee niet binnenkomt: doe dingen met ze. Zoals je gaat stoeien en voetballen, ga je ook internetten, want hoeveel tijd is je kind daar mee bezig en weet jij wat hij of zij dan doet? Op welke pagina’s komt hij en hoe zoekt het dingen? Wat doet het op school op de computer en welke spellen speelt het zoal?
Laat je kind eens uitleggen hoe je moet MSN-en en ga dat vervolgens ook zelf met je kind doen. Dan kom je binnen in die wereld waar je kind feitelijk alleen opereert. En als er dan iets voorbij komt waar je kind hulp bij zou moeten hebben (en willen) ben je dan in de buurt?

Verder: wees echt en eerlijk. Laat zien hoe jij zoekt naar antwoorden in je leven, hoe jij leeft met God, waarom jij bepaalde keuzes maakt.

Thuis en in de kerk kun je de uitdaging aangaan om een soort geloofsschrift te maken. Laat ze regelmatig waarheden opschrijven en er achteraan wat dat voor hen zelf betekent. Begin daarmee op negen- a tienjarige leeftijd. Biedt volgens een plan de basis van het geloof aan. Koppel dat aan hun belangstellingswereld en maak de vertaalslag altijd naar hun dagelijks leven. Praat regelmatig over de keuze die ze kunnen maken voor God.

Basis voor tienertijd

En als ze dan ‘overgaan’ naar de ‘tieners’, daag ze uit om te delen van wat ze geleerd hebben op de zondagsschool. Laat ze vertellen wie Jezus voor ze is. Het geeft een stevige basis voor de roerige tienertijd. En als ze het dan toch (even) anders doen dan de ‘groten’ hadden verwacht, dan ligt er wel die basis, uitgesproken woorden die via hun hart zijn gegaan.

Kernwoorden: Prepubers, pubers, tieners, kinderen, kinderwerk, geloofsontwikkeling, geloofsopvoeding, zondagschool, kindernevendienst

Praten over geld in de kerk

Wed, 01 Feb 2012 13:29:36 +0100

'We mogen nu onze gaven geven. De eerste rondgang is voor de kerk en de tweede voor de diaconie.' Een ingesleten zinnetje op de zondagmorgen. Hoe kunnen we meer bewust omgaan met geven in de kerk?

In de kerk wordt niet zo veel over geld gepraat. Geld is immers een gevoelig onderwerp in onze maatschappij. Mensen praten op TV honderduit over seks, over hun psychische problemen en de ziektes waaraan ze lijden. Maar de eerste talkshow waarin mensen openhartig vertellen over hun inkomen en de manier waarop ze dat uitgeven moet nog worden gemaakt. De Bijbel is een stuk openhartiger over geld. Een op de acht verzen in de evangeliën heeft direct of indirect betrekking op geld. Jezus sprak er bijzonder veel over. In dat licht bezien zou je de vraag kunnen stellen of het onderwerp niet wat onderbelicht is in de gemeente. In elk geval is het duidelijk dat het een Bijbelse zaak is om in de kerk openlijk te spreken over geld en over geven.

Geven in Bijbels perspectief

Theoretisch gezien is geld een neutrale substantie, die kan worden ingewisseld voor allerlei goederen en diensten. In de praktijk is geld een macht, die zich laat gelden in de samenleving en in het persoonlijk leven van mensen. Als Jezus zegt: 'Gij kunt niet God dienen en Mammon' spreekt Hij over het geld alsof het over een persoon gaat. Sterker nog: Hij typeert het geld als een concurrerende god die onze totale loyaliteit opeist. Maarten Luther stelde dat er drie bekeringen nodig zijn: die van het hart, die van het verstand en die van onze portemonnee. Deze laatste bekering is zeker niet de gemakkelijkste.
'De aarde en haar volheid zijn des Heren.' Dat is de gedachte die ten grondslag ligt aan alle christelijk omgaan met geld. Mensen zijn geen eigenaars, maar rentmeesters van de schepping en al wat daartoe behoort. Een rentmeester heeft behoorlijk veel vrijheid. Hij dient echter wel te handelen in de geest van zijn heer, want hij moet achteraf rekenschap afleggen.
Geven in Bijbelse zin moet dan ook niet worden gezien als een gunst van degene die heeft aan degene die niet heeft. Geven is veeleer: delen met elkaar wat God ons in zijn goedheid heeft toevertrouwd (1 Kron.29:14). Mensen ontmoeten elkaar daarin als volstrekt gelijkwaardig.
Geven betekent niet alleen heil voor de ontvanger, maar ook voor de gever. Het is niet zo dat de een erbij wint, terwijl de ander verliest. Geven maakt vrij van de gebondenheid aan geld en bezit. Bovendien is het een middel om iets van Gods Koninkrijk zichtbaar te maken in een gebroken wereld – en dat geeft grote voldoening.
De Bijbel stelt duidelijk dat wie geeft, door God gezegend wordt (Mal.3:10). We moeten op onze hoede zijn dat we dit niet financieel vertalen: als je een euro geeft, kun je een tientje terug verwachten. Dat is de benadering van de welvaartstheologie. Op die manier wordt geven een verkapte manier om jezelf te verrijken. Gods zegen is veel dieper en veelomvattender dan materieel gewin en heeft niet primair betrekking op wat we krijgen, maar op wat we worden.

Geven: hoeveel?

Mensen met een kerkelijke achtergrond geven heel wat meer dan de gemiddelde Nederland doet, blijkt uit een onderzoek dat Trouw jaren geleden uitvoerde. Mensen met een kerkelijke achtergrond geven niet alleen aan christelijke, maar ook aan algemene organisaties. Een ander opmerkelijk feit is dat rijken absoluut gezien weliswaar meer geven dan armere mensen, maar in verhouding tot hun inkomen geven zij minder. Kennelijk raken mensen gemakkelijker in de greep van het geld, naarmate ze er meer van hebben: geld is inderdaad een macht die gediend wil worden, zoals Jezus zei.

Tienden

Gesprekken over geven onder christenen concentreren zich vaak op de vraag of je tienden moet geven. Is dat gebod nog geldig onder het Nieuwe Testament? Zo ja, ga je dan uit van je bruto, je netto of je belastbaar inkomen? Mag je soms eerst je vaste lasten aftrekken? Daar zit een gevaarlijke kant aan. Al gauw draait het om de vraag hoeveel je God minimaal moet geven om van Hem af te zijn. Bovendien betekent het geven van tienden voor sommige mensen honger lijden, terwijl anderen tienden kunnen geven en zich evengoed nog baden in weelde. Jezus vond het niet zo belangrijk hoeveel iemand precies gaf. Hij was vooral geïnteresseerd in de vraag of er sprake was van een wezenlijk offer. Vandaar dat Hij het muntje van de weduwe hoger inschatte dan alle andere giften, die in de offerkist werden gegooid.
De bekende opwekkingsprediker John Wesley (1703-1791) was een gulle gever. Zijn eerste baan leverde 32 pond per jaar op. Hij leefde van 28 pond en gaf de rest weg. Toen hij meer ging verdienen, bleef hij leven van 28 pond. Zelfs toen hij professor in Oxford was, hield hij dit vol. De Britse schrijver C.S. Lewis was uit hetzelfde hout gesneden. Alles wat hij met zijn boeken verdiende, gaf hij weg. Zijn opinie over de vraag hoeveel een mens weg zou moeten geven: “Ik vrees dat er maar één veilige regel is: meer geven dan we missen kunnen. Als we onszelf niets hoeven te ontzeggen om te kunnen geven, geven we te weinig.”

De praktijk

Geven is een investering in Gods Koninkrijk. Wie gaat investeren, doet dat niet lukraak maar gericht. Het is immers de bedoeling dat de investering ook daadwerkelijk iets oplevert. Daarom is het goed om bewust na te denken bij wat je geeft. Is deze organisatie bona fide? Geeft zij opening van zaken over haar financiën? Blijven de overheadkosten binnen de perken? Wordt het beoogde doel daadwerkelijk bereikt? Een ander punt is het streven naar diversiteit. Een bewuste gever stelt een evenwichtige portefeuille samen van goede doelen, die met elkaar een breed terrein van activiteiten bestrijken.
Spreuken 3:9 moedigt ons aan om de Heer te vereren met onze rijkdom. Met de eerstelingen wel te verstaan. Om te zorgen dat God geen genoegen hoeft te nemen met wat overblijft, kunnen we onze giften automatisch laten afschrijven. Wie bang is daardoor zijn betrokkenheid te verliezen, kan zijn vaste giften maandelijks aanvullen met de 'gift van de maand', waarvoor telkens een ander doel wordt gekozen.

Geven in de gemeente

Elke kerkelijke gemeente werft geld. Een deel daarvan dient om de gemeente zelf draaiende te houden, een deel wordt besteed aan externe doelen. Het aantal goede doelen om uit te kiezen is enorm groot. De afweging rond de bestemming kunnen we verhelderen door jaarlijks een collecterooster op te stellen: per zondag de bestemming (naam), de soort (binnen het eigen kerkgenootschap of daarbuiten) en het type bestemming (zending, evangelisatie, diaconaat, diversen). Om ruimte te houden voor actuele noden en nieuwe bestemmingen kan men eens in de vier of zes weken een bestemming open laten.

Manipulatie

Vaak worden collectes 'van harte aanbevolen'. Wat bedoelen we met deze zinsnede? Dat we hopen op een goede opbrengst? Dan kunnen we dat beter hardop zeggen. Geld werven voor Gods Koninkrijk is een respectabele bezigheid. Vertellen waarom het doel uw hart raakt en op welk bedrag u hoopt, daar is niets mis mee. U kunt ook gerust aangeven wat het totaalbedrag betekent per persoon of per huishouding. Maar laat ook merken dat giften van harte gegeven moeten worden, niet gedwongen of met tegenzin (2 Kor.9:7).
Gebed rond een collecte is uitstekend, maar gebed vooraf heeft zijn gevaarlijke kanten. Voor we het weten gebruiken we het gebed om de toehoorders te manen tot vrijgevigheid. Dat is manipulatie. Gebed is gericht tot God. Wie mensen wil aanspreken moet dat rechtstreeks doen en niet via een vroom omweggetje. Bidden achteraf kan ons voor deze valkuil bewaren: we kunnen de opbrengst aan God aanbieden, zoals de vijf broden en de twee vissen, met de bede dat Hij zijn zegen eraan wil verbinden.

Betty Heynis

Bronnen:
Diaconaatsmap Kerk in Uitvoering
Werkboek Time to Turn

Kernwoorden: Geven, financiën, geld, collecte, tienden, manipulatie

Praktijkvoorbeeld: Bruggen bouwen in Groningen

Thu, 19 Jan 2012 14:44:21 +0100

In Groningen zorgt het Evangelisch Contact Groningen voor een effectieve samenwerking tussen kerken, organisaties en de plaatselijke overheid. Cor Snieder legt uit hoe dat is ontstaan.

Diaconaat houdt in dat we als christenen betrokken zijn bij anderen. Je moet je hart volgen en voor Cor Snieder (58) betekent dat: je richten op Gods Koninkrijk. Hokjes en hekjes die we in kerk en maatschappij hooghouden, vervagen dan. Er ontstaat ruimte, met veel meer mogelijkheden dan we eerst zagen. Zo ook in Groningen, waar Cor al jaren werkzaam is. Hij kwam er als regiocoördinator voor Stichting Agapè en raakte in de loop der tijd betrokken bij verschillende interkerkelijke initiatieven. Deze brachten hem in aanraking met het Evangelisch Contact Groningen (ECG). Daar trof hij mensen naar zijn hart: bruggenbouwers, waar hij zich graag bij aansloot.

Cor: “Alle mensen die de Here Jezus liefhebben, zijn mijn broers en zussen. Het maakt dan niet uit of het een ‘pinksterman’ is, een rooms-katholiek priester of iemand van een gereformeerde gemeente. Je kunt prima met elkaar samenwerken, als je je focus maar richt op het Koninkrijk. Daar gaat het om. Het betekent automatisch dat je ook oog hebt voor elkaar.”

Partnerschap

“Het ECG is ontstaan vanuit de behoefte elkaar beter te leren kennen. Onbekend maakt vaak zo onbemind. Daarom besloot een aantal voorgangers van verschillende kerken om regelmatig bijeen te komen in een soort ‘pastoresoverleg’. Dat was in eerste instantie niet taakgericht. Maar er werden banden gesmeed, omdat er onderling zo veel erkenning en herkenning bleek te zijn. En zo groeide de bereidheid en het verlangen om samen te werken. Het ECG is nu een stichting, waar verschillende initiatieven als het ware samenkomen. Ik denk dat dat heel goed is. Als je als christenen iets in en voor de stad wil betekenen, doe dat dan vanuit het ene Lichaam van Christus, zoals dat in die stad – hoe veelkleurig ook – gestalte krijgt. Zo staan bijvoorbeeld de Nationale Gebedsweek hier en ook de activiteiten van Sonrise, die ik eerst vanuit Agapè aanstuurde, nu onder auspiciën van het ECG.”

Koninkrijkjes

“Eén van de kernwoorden tijdens de derde Lausanne-conferentie in Kaapstad was ‘partnership’. Daar komt het op neer. We moeten stoppen met al die kleine koninkrijkjes van ons. We denken misschien dat we de ander niet nodig hebben. Of de ander gaat ons niet snel genoeg. Maar dat soort ideeën komen voort uit eigenzinnigheid of een gevoel van bedreiging. Wat nodig is, is het besef dat we bij elkaar horen, dat we aan elkaar gegeven zijn en aan de stad waarin we samen wonen. We hebben dus een gedeelde verantwoordelijkheid en zijn daarvoor van elkaar afhankelijk. En die verantwoordelijkheid moeten we breed inzetten, niet slechts voor een paar op zichzelf staande projectjes.”

Diakonia

“Het Nieuwtestamentische diakonia is breder dan de diaconie van onze kerk. Tenminste, onder dat laatste verstaan we nog altijd vaak alleen de instantie voor armenzorg binnen de eigen gemeente. Natuurlijk is die heel belangrijk. Maar de Bijbel spreekt ook van het bedienen van de verzoening, de gerechtigheid, de geest, enzovoort. Dat is dienen op alle niveaus tegelijk: geestelijk, mentaal, sociaal, fysiek. Daarom moeten we diaconie niet te makkelijk zetten tegenover bijvoorbeeld evangelisatie. We moeten het meer als een eenheid zien. En om die ene, veelomvattende opdracht als één Lichaam van Christus vorm te geven moet je elkaar eerst opzoeken en leren kennen. Daar is openheid en vertrouwen voor nodig én de bereidheid om te dienen: de gezindheid van onze Here Jezus zelf. Ja, ik heb het over nederigheid, maar dat gaat heel goed samen met felheid en doelgerichtheid.”

“Het ECG is nog steeds geen uitvoerend orgaan. We willen dat ook niet zijn. De verantwoordelijkheid ligt bij het Lichaam van Christus als geheel. Wat wij doen is het vormen van die ‘partnership’: we brengen mensen samen en leggen lijntjes, onderling en met onze omgeving. Zo kunnen we activiteiten goed afstemmen en onze gaven effectiever inzetten. Ik geef een voorbeeld. In Groningen hebben we de Stichting Present, de Stichting Hulp in Praktijk en de Stichting Help een Handje, naast de diaconieën van de verschillende kerken. Dan ligt het gevaar van ‘in hokjes denken’ op de loer. Maar als je elkaar opzoekt en goed met elkaar overlegt, merk je dat je volledig op elkaar kunt aansluiten.”

Waardering

“Omdat in het ECG zo veel lijntjes samenkomen, zijn we ook sterk in onze vertegenwoordigende rol. We hebben een vast overleg met de dienst OCSW (Onderwijs, Cultuur, Sport & Welzijn) van de gemeente. We participeren in het Ouderenpact en zitten in het Wmo Platform Groningen. In dat laatste hebben we zelfs drie bestuurszetels, omdat de kerken en organisaties achter ons zo veel wijkgericht werk doen. Daarbij merken we dat we gewaardeerd worden om de deskundigheid die we inbrengen. En dat kan doordat we aan de andere kant Wmo -overleg hebben tussen de kerken onderling en de genoemde organisaties Present, HiP en Help een Handje. Ook de Raad van Kerken en – opnieuw – de gemeente hebben daarin een vertegenwoordiger.”

“Die overdracht van kennis is een ontzettend belangrijk aspect, ook naar kerken toe. Regelmatig verzorgen we bijeenkomsten, waarin de gemeente onze diaconieën van nieuwe informatie voorziet. Er zijn cursussen, bijvoorbeeld in het kader van het project Schulphulpmaatje, ook weer in samenwerking met de gemeente. We slaan de handen ineen, maar elk met zijn eigen rol. Dat komt ook mooi tot uitdrukking in het feit dat de gemeente op plaatsen waar zij locaties voor wijkgericht werk opent, de kerk graag ruimte voor een eigen kantoortje biedt.”

Synergie

“Het is de kracht van de synergie. En dat is dus begonnen met de wil van een aantal voorgangers om elkaar te ontmoeten. Zij moeten – denk ik – hierin ook het voortouw nemen en ik zou dat graag nog meer zien. Eigenlijk zou elke stad een pastoresoverleg moeten hebben om te weten wat er in de stad leeft. Het hoeft niet tijdrovend te zijn: eens per maand een kort maar krachtig programma van een uurtje, waarbij we elkaar vertellen wat we doen. En daarna samen eten. Heel wat voorgangers zullen in eerste instantie alsnog denken: mijn agenda is overvol; ik geef mijn gemeente prioriteit boven interkerkelijk werk. Maar dan verlies je juist een heel stuk kracht die je elkaar kunt geven.”

“Uiteindelijk moeten we veel meer mensen erbij betrekken: het moet bij de gemeenteleden zelf komen. Daarvoor moeten we terug naar kleine kringen, groepjes die gericht zijn op ontmoeting en eens in de veertien dagen samenkomen voor aanbidding, bijbelstudie en ontspanning. Maar die vervolgens ook uitreiken naar de directe omgeving. Is er een verzorgingstehuis in de buurt? Ga dan wandelingetjes maken met de bewoners. Heel praktische dingen. Om dat gemeentebreed voor elkaar te krijgen, is een langetermijnproces. Maar ik ben ervan overtuigd dat we zo weer uitkomen bij wat we in Handelingen over de eerste gemeente lezen: zij stonden in gunst bij het gehele volk.”

Robert-Jan van den Hoorn

Overgenomen uit idea 1-2011, magazine voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie, www.ea.nl/idea

Kernwoorden: Samenwerking, eenheid, lokaal, Wmo, Groningen, pastoresoverleg

Hoe houd ik orde?

Thu, 08 Dec 2011 15:26:13 +0100

Veel kinderwerkers ervaren problemen bij het houden van orde. Kennis over hoe het gedrag van kinderen kan helpen om makkelijker met de groep om te gaan.

Als er structurele onrust is in een groep of bij de kinderwerker is het goed met anderen na te gaan welke punten verbetering nodig hebben:
• gebed
• voorbereiding
• beheersing van stof
• afwisseling en variatie
• uitdagingen
• gezellige ruimte
• zelf uitgerust zijn
• eenheid als leiding
• houden aan afspraken
• relatie met de kinderen

Interventies

Er zijn verschillende manieren om op het gedrag van kinderen te reageren.
Kinderen reageren over het algemeen beter op correcties als er al een zekere relatie is tussen hem en de leiding.

1. Bewust negeren
Bijvoorbeeld bij uitlokgedrag. Negeren kan ook de boodschap hebben: “Ik grijp niet in. Je weet het best en kunt het zonder mij.”

2. Signaal tussenkomst
Door het geven van een signaal (knippen met de vingers, noemen naam) laat je de grens zien tussen aanvaardbaar en onaanvaardbaar gedrag. Je steunt het kind in het maken van een keuze.

3. Nabijheid/invloed en aanraking
Vlakbij het kind zijn en/of even aanraken.

4. Interesse tonen
Door het geven van gerichte aandacht kan voorkomen worden dan het kind door negatief gedrag aandacht gaat opeisen.

5. Affectie tonen
Het laten merken dat je van het kind houdt kan een kind helpen weer grip te krijgen op zijn gedrag.

6. Humor
Het gebruik van dit middel is aantrekkelijk omdat je speels kunt laten zien dat je de situatie in de hand hebt. Het kind kan zich makkelijk uit de situatie onttrekken zonder gezichtsverlies of schuldgevoel.

7. Hulp bij zware hindernissen
Sommige kinderen gaan zich misdragen als iets hen niet lukt. Tijdig het kind bijstaan kan helpen gedrag uit frustratie te voorkomen.

8. Situatie verduidelijken
Sommige kinderen vinden het moeilijk situaties te overzien. Vooraf of achteraf de situatie verduidelijken heeft tot gevolg dat het kind de situatie beter gaat begrijpen.

9. Hergroeperen
Soms kan door hergroeperen (de kinderen, de tafels, de kring) de situatie voor kinderen duidelijker of beter hanteerbaar gemaakt worden.

10. Herstructureren
In sommige situaties kunnen onverwachte dingen gebeuren waardoor een kind de greep op zijn gedrag kan verliezen. Bijvoorbeeld bij een spel. Het kan dan nodig zijn de activiteit te stoppen om deze eerst opnieuw duidelijk te maken.

11. Rechtstreeks aanspreken
Dit is een directe opmerking gericht op het ongewenste gedrag (“Ik wil dat je je stoel laat staan.”)

12. Beperking van ruimte en materiaal
Door het beperken van ruimte en materiaal heeft het kind minder prikkels om op te reageren.

13. Verwijdering uit de ruimte
Het zonder woede en ophef een kind tijdelijk verwijderen uit de situatie die het kind niet aankan, kan het kind helpen zijn evenwicht te herstellen.

14. Toestemming
Soms kan het toelaten van gedrag helpen als het gedrag bedoeld is de kinderwerker uit te dagen.

15. Autoritair verbod
Een duidelijk verbod of regel uitspreken.

16. Beloften en beloningen
Het in het vooruitzicht stellen van een beloning helpt kinderen soms om te luisteren.

17. Straffen
Straffen onderstreept de onaanvaardbaarheid van bepaald gedrag. Belangrijk bij straffen is dat:
• het kind de straf als redelijk ervaart en niet als wraak
• er een relatie is tussen de straf en de overtreding
• de straf redelijk is in vergelijking met de overtreding

Vuistregels:

• Onderbreek zo weinig mogelijk de hele groep/les voor persoonlijke waarschuwingen.
• Voorkom zoveel mogelijk dreigementen. Een dreigement dat je later niet wil of kunt uitvoeren werkt averechts.
• Laat kinderen van te voren weten wat de gevolgen zijn van wangedrag. Houd je eraan.
• Veroorzaak niet meer tumult dan het kind deed door zijn gedrag.
• Vergeet niet te bemoedigen en te prijzen
• Wees duidelijk in je opdrachten
• Maak oogcontact
• Gebruik de naam van het kind
• Benoem je eigen gevoel erbij

Bij structurele problemen:
• Je hebt je team nodig. Elkaar!
• Je hebt de ouders nodig. Op tijd!
• Een gevoel dat de groep of een kind je ontglipt, is geen falen.
• Overleg met de coördinator

Je doet het kind, de ouder(s), je team en jezelf recht als je tijdig moeilijkheden bespreekt.

Sylvia van Asperen

Kernwoorden: Ordeproblemen, kinderen, kinderwerk, kinderclub, zondagschool, kindernevendienst, kinderdienst, geloofsopvoeding, gedragsproblemen

Op zoek naar een professionele jeugdwerker

Thu, 26 Jan 2012 10:53:32 +0100

"Wij zoeken een jeugdwerker voor onze gemeente, kun jij ons helpen?" Die vraag krijgt Sabine van der Heijden, als co�rdinator van de Jongerenwerkeropleiding aan de Wittenberg, steeds vaker.

Was het tot enkele jaren geleden voor christelijke jeugdwerkers onzeker of ze wel werk zouden vinden, de laatste tijd is er een sterke groei in het aantal banen.

Professionalisering

Meer en meer kerken ontwikkelen visie voor jeugdwerk en komen tot de conclusie dat ze een deskundig iemand moeten vrijstellen om echt tijd en energie te steken in kwalitatief goed kinder- en/of jongerenwerk. Er is dus een duidelijke professionalisering van het jeugdwerk gaande. De praktijk laat zien dat het wérkt: tal van enthousiaste werkers slagen erin het kinder- en jongerenwerk te verbeteren en jongeren enthousiast te maken.¹ Maar vanzelf gaat dat allemaal niet. In dit artikel onderzoeken we wat er allemaal bij komt kijken om een jeugdwerker succesvol te laten werken.

Acht poten

Een gemeente die een jongerenwerker wil aanstellen, kan niet zomaar een advertentie plaatsen, maar moet eerst een traject doorlopen waarin ze een aantal vragen beantwoordt. Zo’n traject duurt vaak een jaar, soms ook langer. Hans Maat, clustermanager gemeente ondersteuning van de Hervormd Gereformeerde Jeugd Bond (HGJB): “Je moet beginnen met een onderzoek naar hoe de vlag erbij staat: wat is je identiteit als gemeente? Wat doe je nu voor jongeren en wat wil je gaan doen? Pas als je helder hebt wie je bent en wat je wilt, kun je een jongerenwerker aannemen die daarbij past.”

Sommige kerken zoeken een schaap met acht poten: iemand die de jongeren die al vertrokken zijn weer terug kan brengen, die buitenkerkelijke jongeren bereikt, catechese geeft, jeugddiensten organiseert, vrijwilligers mobiliseert, pastoraat doet en veranderingsprocessen op gang brengt, zonder iemand voor het hoofd te stoten. En dat alles in nog geen twintig uur per week voor een periode van twee jaar. Wie zo te werk gaat, frustreert de jongerenwerker, de jongeren en de gemeente. Vaak is de financiële situatie van de gemeente bepalend voor dit soort keuzes en denken kerken te weinig na over hoe veranderingsprocessen in de praktijk werken.

Takenpakket

Robert Matzier werkt als adjunct programma manager voor JOP (Jeugdorganisatie van de Protestantse kerk) en beaamt het belang van bezinning vooraf: “Het is belangrijk voor gemeenten om te bepalen wat voor soort jeugdwerker nodig is. Wanneer je dat helder hebt, kun je komen tot een specifiek takenpakket met bijbehorende competenties. Zo zijn er kinder-, tiener- en jongerenwerkers en mensen die ook op het gebied van geloofsopvoeding actief zijn. Ook kan juist de nadruk liggen op missionair of diaconaal werk.” De fase en situatie waarin een gemeente zich bevindt speelt ook een rol. “Het is nogal een verschil of een gemeente een coördinator of beleidsmaker zoekt of iemand die zich stort op pastoraat en activiteiten. Een andere mogelijke taak is die van trainer en toeruster voor leidinggevenden in het jeugdwerk of van docent (bijvoorbeeld namens de gemeente in het openbaar onderwijs). Vaak is er sprake van combinaties van taken, maar soms is het juist goed om een keuze te maken.”

Lonely job

Een gemeente moet goed nadenken over zowel de inhoudelijke als de praktische kanten van een professionele jeugdwerker. Bijvoorbeeld de omvang en de lengte van het arbeidscontract. Veel jeugdwerkbanen zijn zo klein (vanaf acht uur per week) dat de werker in die tijd nauwelijks het werk kan doen wat van hem verwacht wordt en er zeker niet van kan rondkomen. Daarnaast zijn veel banen slechts voor een periode van twee of drie jaar. Het is een illusie om te verwachten dat de werker zich in die tijd inwerkt en een bloeiend jeugdwerk uit de grond stampt wat na zijn vertrek uit zichzelf goed blijft draaien.

Een ander aandachtspunt vormen de arbeidsomstandigheden. Om goed te kunnen werken, heeft de jeugdwerker allereerst een werk- en gespreksruimte nodig. Ook zaken als vergoeding van onkosten en wat wel en niet onder werk valt, moet de kerk goed regelen. En vergeet de werkbegeleiding niet: jeugdwerker zijn is vaak een lonely job. Veel werkers zijn jong en hebben nog weinig werkervaring. Wie begeleidt ze op deze lastige post?

Netwerk

In de praktijk lopen kinder- en jongerenwerkers nogal eens stuk op de slechte voorbereiding van een gemeente. Jeugdwerkorganisaties als HGJB, JOP en Youth for Christ (YfC) zijn hierop in gesprongen. Zij nemen een jeugdwerker aan, bieden een fatsoenlijk arbeidscontract en detacheren de werker naar een plaatselijke gemeente. Ook bieden zij een netwerk van professionele collega’s met de broodnodige werkbegeleiding, intervisie, functioneringsgesprekken en training.

Stappenplan

Robert Mazier: “JOP, HGJB en YfC kunnen gemeentes helpen met het aantrekken van geschikte jeugdwerkers. Zij definiëren de vraag, doen de selectie en later de coaching.” Hans Maat: “Wij vragen gemeentes eerst wat ze nu met jongeren doen en wat ze willen gaan doen? Wij geven onze visie daarop en komen met aanbevelingen. Vervolgens
voeren we een stappenplan uit om met predikant, kerkenraad en gemeente op weg te gaan en te komen tot een vorm van kinder- en jongerenwerk die past bij die specifieke gemeente.”

Wie op zoek is naar een missionaire jongerenwerker, kan aankloppen bij Youth for Christ. Vanuit verschillend lokaal buurtwerk, doet de organisatie ook werk voor de kerk, door specifiek daarvoor aangetrokken jeugdwerkers. YfC wil in al die plaatsen graag zowel werkers op straat als op school als in de kerk, zodat er netwerken ontstaan waarin jongeren vanaf straat en school in de kerk terecht kunnen komen.

Opleidingen

Last but not least is ook de scholing van de jongerenwerkers belangrijk. Voor mensen die als jeugdwerker zijn aangesteld, maar een andere opleiding hebben, is er de Jongerenwerkersopleiding van de Wittenberg in Zeist, waar studenten een praktijkgerichtige opleiding in alle facetten van het kinder- en jongerenwerk krijgen. Sinds kort biedt ook de CHE in haar GPW-opleiding een officiële jeugdwerkminor aan.

Waar haal ik een professionele jeugdwerker vandaan?

• Youth for Christ – christelijke jongerenorganisatie. Detacheert werkers naar kerken en gemeenten die een missionaire jongerenwerker willen. YfC heeft nu ongeveer 160 mensen in dienst, waarvan een groeiend aantal in plaatselijk werk. http://www.yfc/nl

• JOP – Jeugdbeweging van de Protestantse Kerk in Nederland. Richt zich op de volle breedte van de kerk. Heeft ongeveer dertig werkers in dienst die gedetacheerd zijn bij lokale gemeenten. www.jop.nl/coach/diensten

• HGJB – Hervormd Gereformeerde Jeugd Bond. Richt zich op het meer orthodoxe deel van de Protestantse Kerk. De HGJB heeft momenteel acht jeugdwerkers in dienst; in twaalf plaatsen is een jeugdwerker actief in een gemeente die begeleid wordt door de organisatie. www.hgjb.nl/support

Ook afzonderlijke kerkgenootschappen begeleiden gemeentes soms in het traject naar het aanstellen van een jeugdwerker (zie bijv. Nederlands Gereformeerde Jeugdwerk en Christelijk Gereformeerde Jeugdwerk Organisatie).

Sabine van der Heijden

Overgenomen uit idea 4-2008, vakblad voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie, www.ea.nl/idea

Kernwoorden: Jeugdwerk, jeugdwerker, professioneel, kinderwerk, kinderwerker

1. Zie bijvoorbeeld de verhalen van jeugdwerkers in ‘Mooie Mensen’, Sabine van der Heijden (red.), Kok, 2006

Ontdekken en trainen van gezond leiderschap

Wed, 01 Feb 2012 15:13:17 +0100

We leven in een tijd waarin op alle niveaus goed leiderschap verwacht wordt. De vraag is alleen: waar zijn de leiders?

Leiderschappotentieel

Leiderschap is een talent dat iemand meekrijgt en in meer of mindere mate ontwikkelt. Iedereen heeft het talent om zichzelf leiding te geven en is daar ook verantwoordelijk voor. Sommigen zijn goed om projecten te leiden, anderen om teams aan te sturen, anderen om één op één mensen leiding te geven als mentoren, en weer anderen om hele organisaties te leiden. Maar enkele van de volgende eigenschappen zijn altijd in de kern aanwezig als er sprake is van leiderschappotentieel.

1. De wil om richting te geven en verantwoordelijkheid te nemen (Matteüs 21).
2. De vaardigheid om mensen aan te trekken en ze te motiveren om mee te gaan (Johannes 10).
3. De actieve instelling om vorm te willen geven aan een organisatie (Spreuken 24).
4. Het verlangen om een visie te communiceren en anderen aan te moedigen op te staan en in beweging te komen (Handelingen 1).

Voorwaarden

Een van de grote kerkvaders, ‘Benedictus van Nursia’ leefde in 400 na Chr. Hij wordt ook wel de ‘Vader van Europa’ genoemd, omdat door middel van zijn beweging in duizenden kloosters over heel Europa het evangelie werd verkondigd en voorgeleefd. Hij gaf drie voorwaarden aan voor leidinggevenden:

1. Aanbidding
Een christelijk leider is sterk in aanbidding en zal altijd anderen aansteken om de grote Heer Jezus te aanbidden. Dit kan veel verschillende vormen hebben, maar het verlangen om te aanbidden (op welke manier dan ook) zal altijd aanwezig zijn bij gezond christelijk leiderschap.

2. Relatie
Leidinggeven betekent mensen uitdagen, op hun plek brengen en trainen. Dat gaat natuurlijk alleen als je ook relaties kunt bouwen.

3. Prestatie
Resultaten zijn ook noodzakelijk om als gemeente te groeien en het Koninkrijk van God mee te bouwen.

1600 jaar geleden wisten ze dus heel goed waar je naar moest zoeken als je potentiële leiders zoekt. In onze moderne 21ste eeuw doen we er goed aan ook op deze manier leiders te ontdekken.

Hoe train je leiders binnen de gemeente?

Nadat je potentiële leiders hebt ontdekt en je ze weet te motiveren om in de gemeente actief te worden, is het essentieel een ‘stap voor stap’ trainingsprogramma te ontwikkelen. Veel gemeentes denken dan gelijk aan uitgebreide scholingen waar de nieuwe leiders worden opgeleid in de juiste leer. Uiteraard is dat ook belangrijk, maar theorie alleen is zeker niet genoeg. Tegelijkertijd moet een opgroeiende leider kunnen ‘oefenen in de realiteit’.

In een stap-voor-stap-model zullen we hieronder een gezonde volgorde aangeven (zie ook Leiders Trainen).

Stap 1: Jezelf leiden

De oorsprong van het christelijke mensbeeld ligt in Genesis, hoofdstuk 1: 26. Hier zegt God: ´Ik schiep de mens naar mijn beeld.´ Het betekent dat wij, mensen, kenmerken hebben als:
1. creator / schepper
2. heerser en dienaar
3. vriend
4. vader en moeder

Ik denk dat ieder mens de opdracht heeft om leiding te geven. Alleen zijn er verschillende niveaus waarop dat gebeurt. Het eerste niveau, dat voor iedereen geldt, is het leidinggeven aan jezelf. Daar kun je ook het best beginnen. Leidinggeven aan jezelf leidt tot fitness voor geest, ziel en lichaam. Word je eigen coach. Zet een eigen trainingsprogramma op, om zowel je geest als je ziel en je lichaam fit te houden. Wie zichzelf niet vertrouwt en respecteert, kan dit ook niet van anderen verwachten. Begin dus bij jezelf en investeer in je eigen gezonde ontwikkeling.

Stap 2: Projecten leiden

In projecten ben je bezig om samen met andere mensen resultaten te bereiken, terwijl je niet de eindverantwoordelijkheid voor hen hebt. Dit is een oefenveld voor het leidinggeven. Mensen kunnen in de samenwerking zien hoe jouw karakter en competentie zich ontwikkelen. Dat hebben ze nodig om vertrouwen in jou te kunnen stellen.

Stap 3: Mensen leiden (bijvoorbeeld een celgroep).

Mensen volgen jou, als je groeit in het leiden van jezelf en in het leiden van projecten. Ze volgen je, omdat je geloofwaardig bent geworden. Begin met een klein team – twee tot vijf medewerkers. Groei in het communiceren, in het coachen van je mensen, in mentoring en in het samen behalen van resultaten. Het leiden van mensen is gecompliceerd. Mensen zijn veel complexer dan machines, of wat dan ook. Neem de tijd om stap voor stap vaardigheden te ontwikkelen in het leiden van mensen.

Stap 4: Gemeente leiden (als oudste, voorganger, predikant, priester)

De volgende stap is dat je een geheel nieuwe complexiteit aandurft. In een gemeente ben je bezig mensen te ontwikkelen, structuren te bouwen, communicatie te ontplooien en financiën te ordenen. Buiten de gemeente ben je bezig om mensen te ontmoeten en te winnen. Je bent verantwoordelijk voor het ontwikkelen van nieuwe activiteiten en het uitbouwen van de bestaande activiteiten. Bij het leiden van een grotere gemeente stijgt de complexiteit enorm. Deze taak vraagt een groei in strategieontwikkeling, organisatieontwikkeling, financiële planning en personeelsontwikkeling. Mensen geven jou mandaat, als ze de kans krijgen te zien hoe jij groeit in de balans tussen competentie en karakter en ook in balans tussen mensgerichtheid en resultaatgerichtheid.

Waar beginnen?

Begin bij jezelf! Kies uit de vijf trainingsvelden van gezond leiderschap (discipline, dienstbaarheid, communicatie, management, mandaat) telkens 1 thema wat jou aanspreekt of wat je graag verder zou willen ontwikkelen. Zoek voor elk van de 5 thema’s een boek waar je ideeën uit kunt halen om een actief trainingsprogramma op te zetten. Neem dan 2 van de 5 thema´s als trainingsfocus voor 1 jaar en pak de 3 andere thema´s voor het volgende jaar. Heel belangrijk voor het succes van elk trainingsprogramma is het vinden en winnen van een trainingspartner. Een trainingspartner is iemand die, of met jou samen aan hetzelfde thema werkt, of iemand die gewoon bereid is om eens per maand een half uur te investeren om jou evaluerende vragen te stellen.
In principe wil ik hiermee zeggen: begin bij jezelf! Begin bij stap 1.
Mocht je allang bij stap 4 (het leidinggeven aan organisaties) beland zijn, is het toch belangrijk ook stap 1 steeds weer op te frissen. Niets is gevaarlijker dan een leider die zichzelf niet leid. Maar ook niets is meer motiverend voor jou en de mensen die jij leidinggeeft, als je samen met Jezus Christus een ‘lerende leider’ blijft.

Paul Donders

Verder lezen:
‘De Authentieke Leider’ (Gezond leiderschap 1), Paul Ch. Donders – Uitgeverij Gideon, 2005, www.gideonboeken.nl
‘De Inspirerende Leider’ (Gezond leiderschap 2), Paul Ch. Donders – Uitgeverij Gideon, 2007, www.gideonboeken.nl

Kernwoorden: Leiderschap, leidinggeven, leider, dienaar, predikant, voorganger, ouderling, oudste,

Oikos-evangelisatie

Fri, 03 Feb 2012 18:32:07 +0100

Een bepaald percentage christenen heeft de gave om te evangeliseren. De meerderheid heeft die gave niet. Hoe kunnen wij, die de evangelisatiegave niet hebben, t�ch een goede getuige van Christus zijn?

Gave van evangelisatie

Wie de gave van evangelisatie hebben ontvangen, evangeliseren graag. Ze doen niets liever dan met mensen praten over Jezus, over de Bijbel, over het geloof. Als ze een hele dag met niemand over het evangelie hebben kunnen praten, hebben ze – voor hun gevoel – een slechte dag. Ze voelen ook goed aan welk aspect van het evangelie voor de ander van belang is. Ze onderkennen of vergeving van zonden, vertroosting in verdriet of heling van verwondingen nodig is, dan wel kracht om een bepaalde zonde te overwinnen of hoop op de toekomst of zingeving aan het leven of gemeenschap in een wereld van eenzaamheid, enzovoort.
Ze hebben eveneens een fijne intuïtie voor het moment dat iemand ‘eraan toe’ is om een beslissing voor Christus te nemen. Met andere woorden: Ze proberen niet een onrijpe vrucht te plukken. Ze voeren ook een echt tweegesprek met de ander. Dat wil zeggen dat ze de ander niet vermoeien met een onstuitbare monoloog. Integendeel, ze tasten voortdurend af of de ander vragen heeft, opmerkingen of tegenwerpingen, waarop ingegaan moet worden. De ander haakt dan ook niet af, maar blijft bij het gesprek betrokken. Blijft geïnteresseerd in het gesprek.
En wie de gave van de evangelisatie heeft, leidt regelmatig mensen tot het geloof in Jezus Christus. De Geest gebruikt deze gave om mensen tot bekering en wedergeboorte te brengen. Kortom: wie de gave van evangelisatie heeft, die evangeliseert graag en doet dat goed! Maar… niet iedere christen heeft die gave ontvangen. Ik heb zelf deze gave niet.

Oikos-evangelisatie

Voor ons die deze gave niet gekregen hebben (de Heilige Geest heeft ons andere gaven gegeven), is er de weg die men tegenwoordig wel de ‘oikos-evangelisatie’ noemt.
Oikos is het Griekse woord voor ‘huis’. En dan niet ‘huis’ in de tegenwoordige betekenis van het woord (een huisgezin met vader, moeder en een of twee kinderen), maar in de betekenis zoals die in de Bijbel voorkomt. Toen behoorde tot het ‘huis’ van bijvoorbeeld Abraham niet alleen zijn vrouw en kinderen, maar ook zijn slaven en zijn dienaren-in-loondienst en hun gezinnen. En ook zijn neef Lot met zijn familie, slaven en knechten. Vervolgens ook een aantal handwerkslieden die een poos met hem optrokken en ten slotte wat reizigers die tijdelijk bij hem onderdak gekregen hadden. Al deze mensen vormden tezamen het ‘huis’ (de oikos) van Abraham.
Ook wij hebben tegenwoordig zo’n oikos. We noemen dat ‘onze leefwereld’. Een relatienetwerk van mensen met wie we een goed en regelmatig contact hebben: onze familieleden, vrienden, collega’s, buren, enzovoort. Het concept van de oikos-evangelisatie zegt nu: Wees een getuige van Christus speciaal voor je oikos-leden. Zoals Jezus gezegd heeft tegen de (door Hem genezen) bezetene van Gadara: ‘Ga naar uw huis (uw ‘oikos’, staat er in het Grieks) tot de uwen (!) en bericht hun al wat de Here in zijn ontferming u gedaan heeft’ (Marcus 5:19).

Beperk je

Oikos-evangelisatie zegt dus: Beperk je tot je bestaande contacten en ga niet proberen ‘iedereen’ te bereiken. Want wie ‘iedereen’ probeert te bereiken, bereikt waarschijnlijk niemand. Je hoeft in je eentje je niet voor de hele wereld verantwoordelijk te voelen, maar je mag de liefde van God betonen aan een (klein) aantal mensen uit je naaste omgeving, uit je eigen leefwereld, je oikos.

1. Dien hen met de gave(n) die de Heilige Geest je geschonken
heeft; laat hun zo zien wat God door jou heen wil en kan doen.
2. Breng hen in contact met evangelisatieactiviteiten. Maak hen erop attent, ga met hen erheen.
3. Ten slotte, probeer hen in aanraking te brengen met iemand die de gave van evangelisatie heeft.

Deze oikos-evangelisatiemethode wordt kennelijk door God gezegend. Uit onderzoeken blijkt dat vijfenzeventig procent en meer van de mensen die tot Christus komen, zeggen dat dat gebeurd is door bemiddeling van vrienden en bekenden, familieleden, collega’s of buren.

Voordelen oikos-evangelisatie

Levensstijl
Mensen met wie je een regelmatig contact hebt, kunnen je leven gadeslaan. Ze kunnen in je doen en laten zien wat het geloof voor je betekent en wat het in je leven uitwerkt. En een (door God) veranderd leven heeft aantrekkingskracht!

Gesprek
Oikos-relaties zijn gewoonlijk ongedwongen en ontspannen. Je komt gemakkelijk tot vertrouwelijke gesprekken. In zulke gesprekken is het niet vreemd als je heel persoonlijke dingen vertelt. En het is ook niet vreemd als je vertelt over dat wat voor jou het allerbelangrijkste is in je leven: je relatie met God.

Behoeften
Omdat je je oikos-contacten goed kent, is het niet moeilijk vast te stellen wat hun vragen, hun noden, hun zorgen, hun behoeften zijn. In ‘het grote gebod’ zegt de Heer ons dat we onze naaste moeten liefhebben. Zouden de leden van onze oikos niet onze naasten zijn? Laten we hun de liefde van de Heer bewijzen in de noden, zorgen en behoeften die ze hebben.

Nazorg
Als je voor iemand uit je oikos het middel geworden bent waardoor hij of zij Christus heeft leren kennen, dan ben je ook de aangewezen persoon om zo iemand daarna verder te helpen. Een ‘beslissing voor Christus nemen’ is immers niet een sluitstuk, want daarna komt een levenslang proces van geestelijke ontwikkeling. Voor je oikos-leden kun je ook daarbij een hulp zijn. Weer op dezelfde manier als in de voorafgaande fase:

1. De ander dienen met de gaven die God je geschonken heeft;
2. De ander in aanraking brengen met activiteiten op het gebied van toerusting en van pastoraat;
3. De ander in contact brengen met christenen die gaven hebben op het gebied van onderricht en toerusting.

Werkwijze

Wie met het bovenstaande instemt, zal belangstellen in de vraag: hoe gaat oikos-evangelisatie in z’n werk? Daarom nu enkele praktische aanwijzingen.

Maak een schema ‘Mijn leefwereld’: Teken een cirkel en schrijf daarin je eigen naam. Teken nu vijf cirkels (verschillende leefgebieden) daaromheen en vul in die vijf cirkels een of meer namen in van mensen die geen persoonlijke relatie met Jezus Christus hebben en met wie je zowel een goed als een regelmatig contact hebt.

Verdiep je in de personen van wie je de naam hebt opgeschreven, heb belangstelling voor ze, leef met ze mee. Vraag je af wat hen beweegt, wat hen bezighoudt, wat hun vragen, hun zorgen zijn. In welk opzicht kun je iets voor hen betekenen en de liefde van Christus aan hen bewijzen? Als je je zo in hen verdiept hebt, kun je ook heel concreet en specifiek voor hen gaan bidden.

Vraag God of er misschien één bij is, of twee, die Hij heel speciaal op jouw weg geplaatst heeft. ‘Heer, wie legt U in het bijzonder op mijn hart, voor wie wilt U mij gebruiken?’

Overdenk op welke verschillende manieren je de ander met de boodschap van het evangelie in aanraking kunt brengen. Behalve het evangelie zichtbaar maken in je eigen leven en ter sprake brengen in je gesprekken, zijn er vele andere mogelijkheden: met de ander naar een evangelisatiesamenkomst of -gesprekskring gaan. En er dan samen over doorpraten. Evangelisatielectuur geven en daarna samen bespreken. Samen een boek of een bijbelgedeelte lezen en daarover praten, enzovoort.

Zoek contact met anderen die ook op deze wijze een getuige van Christus willen zijn. Bid voor elkaar, help en bemoedig elkaar, bespreek met elkaar wat je doet en hoe je het aanpakt en sta open voor elkaars goede raad en kritiek.

Zo mogen we onze aandacht richten op een of twee mensen uit onze eigen omgeving, onze oikos, en tot onze verrassing merken dat God daar zijn zegen aan verbindt. Zo kunnen we, ook al hebben we niet het speciale charisma van evangelisatie ontvangen, tóch een getuige van Christus zijn.

Overgenomen uit: Ik houd van de kerk, Erik Veenhuizen, uitgeverij Medema

Kernwoorden: Evangelisatie, vriendschapsevangelisatie, oikosevangelisatie, missionair, missionaire gemeente, evangeliseren, buitenkerkelijken, niet-christenen

Wim Dekker: 'Missionair' begint met bezinning

Fri, 03 Feb 2012 18:27:55 +0100

Ds. Wim Dekker schreef een 'kleine theologie voor een krimpende kerk': Marginaal en missionair.

Waarom vond u het tijd voor dit eigen geluid?

Wim Dekker: “Ik heb de indruk dat er met het woord ‘missionair’ bij veel mensen meteen een luikje in het hoofd opengaat, waaruit ook het woord ‘actie’ tevoorschijn komt. Sommigen schrikken daarvan en vragen zich af: ‘Is dit wel ons ding?’ Anderen gaan ervoor, want: ‘Het wordt tijd voor wat leven in de brouwerij!’ Mijn punt is: ‘missionair’ begint niet met activiteiten, maar met een gezamenlijke bezinning op wat ons geloof zo uniek maakt.

Jezus vergelijkt zijn Koninkrijk met een koopman die zo vol is van één ‘parel van grote waarde’, dat hij er alles voor overhad. Beleven wij het geloof zo? Veel mensen in onze kerken zijn druk met allerlei parels die best schoon zijn, maar zien wij die Ene ook? We gaan hele dagen leuk om met collega’s en kennissen, zonder dat ons geloof ter sprake komt, om vervolgens ’s avonds in een commissievergadering van de kerk te praten over onze ‘missionaire opdracht’. En daar wordt weer een of andere actie bedacht. Ik teken het wat karikaturaal, maar zo gaat het wel.”

Zoals u zelf schrijft, is deze geloofscrisis niet van vandaag of gisteren.

Dekker: “Mijn zorg over de verdamping van het geloof in onze kerk is niet nieuw. In de negentiende eeuw hebben anderen die al ervaren, toen de vrijzinnigheid opkwam. Tijdens de Tweede Wereldoorlog schreef Bonhoeffer erover in zijn gevangenisbrieven. Zijn gedreven taal raakt me, zodat ik me vroeger al in zijn gedachtegang verdiept heb. Maar eerlijk gezegd zijn de vragen rond secularisatie de laatste jaren actueler, urgenter voor mij geworden. Toen ik twintig was, zag ik de vervlakking vooral bij ‘de anderen’, met name de meer vooruitstrevende kringen. En ik dacht: als wij maar bijbelgetrouw gereformeerd blijven, houden we die trend wel buiten de deur. Maar dat is slechts zeer ten dele zo gebleken. Er is geen succesformule, want secularisatie trekt zich niets van formules aan. Secularisatie zit in de lucht en adem je in. En dan wordt God een steeds kleinere stip in onze achteruitkijkspiegel, zoals Okke Jager de kern van secularisatie omschrijft.”

En in hoeverre is de situatie nu anders?

“Het grote verschil is dat we vroeger in een christelijk referentiekader leefden: kerk, school, cultuur, een complete zuil. Daardoor kon je een hele poos onbekeerd zijn en toch binnen dat kader blijven met alle mogelijke ‘hulplijntjes’. Je trouwde bijvoorbeeld met een meisje dat er wel wat aan deed, of je trof een dominee die je aansprak en dan kwam je bijna als vanzelf weer terug. Dat kader is nu weg. Vroeger had je wat uit te leggen, als je niet in God geloofde; nu als je juist wel gelooft. En we vinden steeds minder kapstokken in onze cultuur om onze uitleg aan op te hangen. Wat ik vooral zorgelijk vind, is de vraag wat dat psychologisch met ons doet. Wat doet het met je, als je vrienden niet geloven en niets lijken te missen? Wat doet het met je als je partner niet gelooft, je kinderen er niets mee willen, je kleinkinderen niet gedoopt worden? Dat knaagt aan je. Het is niet simpel om zo’n seculier netwerk te koesteren en tegelijkertijd ervan overtuigd te blijven dat Jezus de Waarheid is. Ik zie dat veel mensen in die situatie het geloof als optie gaan zien. Ze zijn het nog net niet kwijt, maar toch…”

…toch bent u niet pessimistisch.

Dekker: “Door alles heen kom je gelukkig ook levend geloof tegen. Als mensen de kerk – ook hun eigen kerk – maar een ‘dooie boel’ vinden, zou ik hen wel eens mee willen nemen naar ontmoetingen die ik als predikant heb. Ik ben erg dankbaar voor gemeenteleden met authentiek geloof. Dat is werk van God. Dat moet je proeven. Laten we hopen en bidden dat dat er blijft. Maar het is ook onze verantwoordelijkheid om dat te voeden. In die zin leven we in een heel spannende tijd.”

U pleit wel voor een terugtrekkende beweging.

Dekker: “Er zit bij mij een zekere ambivalentie. Moeten we nu die missionaire kant op of eerst een time-out nemen voor geloofsverdieping? Ik hoor vaak dat een missionaire instelling tot persoonlijke geloofsverdieping leidt, maar in de praktijk zie ik zo veel vaagheid. Op de vraag wie Jezus is, krijg ik heel veel verschillende, hakkelende antwoorden. Dat zie ik terug in de schutterigheid van veel missionair werk: ‘Tja, wij kunnen het ook niet helpen dat het Evangelie niet zo leuk is.’ Het is waar dat het Evangelie haaks staat op de hedendaagse ideologie van zelfontplooiing. De Bijbel stelt dat je het leven alleen behoudt, als je het omwille van Jezus verliest. De confrontatie die dat inhoudt, kunnen we alleen aangaan, als we ervan overtuigd zijn dat we niemand bedotten met de boodschap dat je door Jezus juist meer mens wordt.”

Juist in die terugtrekkende beweging ziet u missionaire kansen, die sommigen zullen verbazen. Zo stelt u dat de eredienst niet laagdrempelig hoeft te zijn.

Dekker: “We moeten de eredienst, als plek waar we samen God ontmoeten en door Hem gevoed worden, zorgvuldig koesteren. Ik vind het nu vaak te rommelig, te menselijk, alsof we ons geen raad weten met het mysterie dat de ontmoeting met God nu eenmaal is. Zeker, voor veel ‘nieuwkomers’ betekent dit dat ze eerst nog veel moeten ontdekken, al worden sommigen juist door dat mysterie geboeid.”

“Ik denk wel dat je voor een apart aanbod moet zorgen voor mensen die instappen, op het gebied van ontmoeting, toerusting en pastoraat. Die initiatieven mogen best laagdrempelig zijn. Vroeger dacht ik dan wel: ‘Als ze op den duur maar naar de eredienst komen!’ Daarvan ben ik een beetje afgestapt. Als iemand me zegt dat de vrouwengroep op vrijdagochtend haar kerk is, vind ik dat niet zo erg meer. Maar de leidinggevende daar moet wel een lijntje – of liever: een goede, inhoudelijke lijn – met de kern hebben. En die kern beleven we in de eredienst. Degenen die daar God ontmoeten, mogen de zegen meedragen in de kringen om de kerk heen, de wereld in. Dat is missionair. Het is natuurlijk de vraag of dat voor de zichtbare kerk veel winst oplevert. Maar marginaal zijn is op zich niet erg, als het geheim maar bewaard blijft.”

Welke rol zou een beweging als de EA kunnen spelen?

“Ik geloof niet in grote evangelisatieacties waar we allemaal aan mee moeten doen. Dat heeft iets van een vlucht naar voren en dan jagen we elkaar op, terwijl ik zo veel mensen zie leeglopen, ook wat hun geloof betreft. Ze zien geloof als het zoveelste ‘to do-punt’ op hun lijstje en niet als iets waardoor ze juist vrij kunnen ademen. Maar als de EA met ‘missionair’ bedoeld dat zij ons wil helpen om christen te zijn in een missionaire context, dan geloof ik daar wel in. Onder die ‘missionaire context’ versta ik dan dus dat wij een minderheid geworden zijn. Alle vanzelfsprekendheid is weg. Wat betekent die positie voor ons, theologisch en psychologisch gezien? Hoe vinden we een weg tussen bescheidenheid en assertiviteit om in volle overtuiging ons geloof te delen? De EA is in staat mensen over de kerkgrenzen heen bijeen te brengen om daarover na te denken en elkaar te bemoedigen. Dat inspireert niet alleen, dat is ook nodig.”

Robert-Jan van den Hoorn

Wim Dekker, ‘Marginaal en missionair. Kleine theologie voor een krimpende kerk’, Boekencentrum/IZB, 2011, www.boekencentrum.nl, www.izb.nl

Overgenomen uit idea 3-2011, magazine voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie, www.ea.nl/idea

Kernwoorden: Missionair, Marginaal en missionair, Wim Dekker, evangelisatie

Ministry gebed

Tue, 20 Mar 2012 12:07:43 +0100

Ministry is een gebedsmodel waarbij twee personen bidden voor een derde persoon. Een groot aantal kerken in Nederland heeft er inmiddels ervaring mee opgedaan.

Het woord 'ministry' betekent letterlijk 'bediening'. Deze vertaling roept echter verschillende associaties op en geeft niet precies weer wat dit gebedsmodel inhoudt. Vandaar de volgende definitie: Ministry gebed is: “Bidden met mensen in de kracht van de Heilige Geest.” In sommige gemeenten wordt ministry vertaald met persoonlijk gebed, persoonlijke voorbede of zegenend bidden.

Oorsprong

Het ministry gebed is met name bekend geworden door de Alpha-cursussen en de activiteiten van New Wine. Bij ministry verwachten we dat God door zijn Geest daadwerkelijk aanwezig is (Lucas 11:13). Het gaat daarbij niet om de bidders, maar om God die door de Heilige Geest wil werken in het leven van de persoon die om gebed vraagt. In Engeland wordt gezegd: "Ministry is zegenen wat God aan het doen is." De bidders bidden met een open hart en open handen (en open ogen!) in de verwachting dat de Heilige Geest de liefde van God in de harten uitstort (Rom. 5:5).

Bijbel

Het ministry gebed is niet één op één in de Bijbel terug te vinden. Overigens komen we in het Nieuwe Testament helemaal geen voorgeschreven gebedsmodel tegen. Ook ons gebruikelijke model van ogen dicht, handen gevouwen en hoofd gebogen vinden we niet in de Bijbel terug.
Blijkbaar gaat het in de Bijbel meer om de geloofshouding en het doel dan de manier waarop er wordt gebeden.
Wel kent het ministrygebed een paar kenmerken, die we in de Bijbel terug kunnen vinden, zoals handoplegging, het verwachten van de Heilige Geest, geloven dat God ook hier-en-nu aanwezig is en wil werken, elkaar zegenen, woorden van bemoediging doorgeven.
Ook al is de vorm niet direct terug te vinden in de Bijbel, het is een vorm die God op een bijzondere manier zegent. (Als twee of drie vergaderd zijn in Mijn naam…)

Kenmerken

• Bij ministry gaat het niet om de bidders en om hun woorden, maar het gaat er om wat de Heilige Geest wil betekenen voor de persoon voor wie gebeden wordt. Daarom wordt vaak gebeden om de aanwezigheid van de Heilige Geest en we geloven dat deze altijd komt (Lucas 11:13).
• Soms is het merkbaar dat Gods Geest aan het werk is, soms ook niet. Het gaat niet om de ervaring, maar om wat God wil doen in de persoon die om gebed vraagt.
• Er wordt gebeden met open ogen. We kunnen dan zien wat God aan het doen is en we voorkomen dat we met onze woorden Gods werk verstoren. Ook heb je zo oogcontact met je gebedspartner.
• Als we bidden staan we vaak rechtop, we houden één hand open (naar God) en leggen één hand op de schouder van de persoon. Er wordt altijd toestemming gevraagd aan degene die voor gebed komt.
• Het ‘ideale’ gebedsteam is een man en een vrouw, die samen bidden voor een derde persoon. Twee mannen, die voor een vrouw bidden, wordt niet aangeboden.
• Hoewel ministry soms diep kan gaan, is het geen pastoraat. Ministry is een gebedsmoment van gemiddeld 10-15 minuten. Zijn er zaken die meer aandacht vragen, dan wordt doorverwezen naar de predikant of een pastoraal team.
• Ministry is niet alleen bedoeld voor diepe problemen. In principe kunnen alle mogelijke onderwerpen in een ministry gebed aan de orde komen. Wel is het zo dat het onderwerp betrekking moet hebben op de persoon zelf die om gebed vraagt. Gebed voor bijvoorbeeld het zieke kind wordt niet afgewezen, maar er wordt ook nadrukkelijk gebeden voor Gods nabijheid voor de betrokkene in dat ziekteproces.
• Het is belangrijk om stiltes in te bouwen. Het gaat tenslotte om God. Ook de bidder mag zich op God richten en luisteren of God misschien wat wil zeggen voor de persoon waarvoor wordt gebeden.
Mocht dat zo zijn, dan wordt dat nooit opgedrongen (“Zo zegt de Heer”), maar wordt het voorzichtig aangeboden (“Ik moet ergens aan denken, kun je er wat mee?”).
• Hoewel we ‘slechts’ instrumenten zijn in Gods hand en de Heilige Geest het werk doet, mogen we soms ook Jezus volmacht en gezag gebruiken door te zegenen en in zijn naam vergeving uit te spreken (1 Joh. 1:9).
• Alles wat besproken wordt is en blijft geheim. Zonder toestemming van de betrokkene wordt er niet met anderen over het gebed gesproken. Ook is het niet de bedoeling er later op terug te komen. De ministry tijd moet een plek zijn van veiligheid en vertrouwelijkheid.

Toegevoegde waarde:

• Ministry is een uitdrukking van gemeente-zijn
In het ministrygebed zijn er een broeder en een zuster die voor iemand bidden en samen het aangezicht van God zoeken. Een volgende keer zijn de rollen omgedraaid. Er wordt voor en met elkaar gebeden en samen wordt de aanwezigheid van de hemelse Vader gezocht. Zo ben je voor elkaar een hand en een voet. Het er-zijn-voor-elkaar wordt mede door ministry vormgegeven.

• Ministry is een vorm van dienstbaarheid
Ministry is dienst aan elkaar. Er wordt een eindje met een ander meegelopen op zijn of haar weg in het leven met God. Men stelt zichzelf ter beschikking om de ander in liefde te dienen.

• Ministry betekent ontspanning voor degene voor wie gebeden wordt
“Ik hoef zelf niet te bidden, er wordt voor mij gebeden.” Degene die voor gebed komt, laat zich voor Gods troon brengen. Een ander persoon verwoordt wat de betrokkene denkt of voelt. Voor veel mensen is dat ontspannend: ik hoef even niets, ik kan me volledig richten op God, zonder zelf iets te moeten doen.

• Ministry stimuleert de afhankelijkheid van God
Ministry is het gebedsmodel van de lege handen. God moet het doen. Hij is degene die het hart van de ander kan aanraken en een leven kan vernieuwen.
Het is zeer bemoedigend te ontdekken dat als je samen bij God komt Hij door zijn Geest in ons werkt. Als bidder mag je daarin een schakeltje zijn. Je ontdekt: ik heb niets van mijzelf in te brengen, dan alleen mijn afhankelijkheid van God.

• Ministry vergroot de verwachting
Als men ziet en merkt dat God nog steeds dezelfde is als duizenden jaren geleden, dat de Heilige Geest nog steeds harten aanraakt en wonderen doet als ten tijde van Handelingen, dan groeit de verwachting wat God hier-en-nu wil doen. Hier in ons leven, in onze gemeente, in deze samenleving.

• Ministry stimuleert gebed
Samen met alle andere stimulansen stimuleert ministry dat mensen meer met elkaar gaan bidden, ook buiten de gestructureerde momenten om. Bidden in de kerk is ‘gewoon’. Steeds meer kerken zien dat als mensen na de dienst met elkaar in gesprek raken er vaak daarna met elkaar wordt gebeden. Het hoort erbij. Na gesprekken op andere ‘gewone’ gelegenheden wordt vaak gebeden met en voor elkaar. Gebed wordt ‘alledaags’.

Toerusting

Om op een zorgvuldige manier om te gaan met deze manier van worden regelmatig cursussen verzorgd. Tijdens deze cursussen wordt ‘geoefend’ met dit gebedsmodel en wordt onderwijs gegeven over onderwerpen als Vervulling met de Heilige Geest, Genezing, Vergeving en dergelijke.

De cursussen staan vermeld op www.new-wine.nl. New Wine is een beweging die kerkelijke gemeenten wil ondersteunen in het vormgeven van geestelijke vernieuwing van de gemeente.

Kernwoorden: New Wine, Alpha-cursus, ministry, ministrygebed, ministry-gebed, bidden, gebed, gebeden, bidder, bidstond, gebedsgroep

Milieudiaconaat: genieten van genoeg

Thu, 19 Jan 2012 13:29:32 +0100

In dit artikel staan we stil bij wat milieudiaconaat is en tot welke keuzes dit kan leiden. Keuzes, die vaak verder gaan dan de glasbak en het oud papier.

Natuurlijk doen we iets aan het milieu: het oud papier gaat apart, we pakken soms de fiets. Denken aan het milieu is redelijk ingeburgerd in onze maatschappij. Kinderen krijgen het als standaardonderdeel op school en wijzen hun ouders op ‘milieuzondes’. Maar welke keuzes worden er gemaakt in uw kerk of gemeente? Wat doet de christelijke gemeente met de bijbelse opdracht om de schepping te ‘bewerken en bewaren’ (Genenis 2:15)?

Een kleine checklist voor kerken en gemeenteleden kan meer duidelijkheid verschaffen:
- Hoeveel auto’s staan er ’s zondags voor de kerk? Door carpoolen en een goede fietsenstalling kan dit worden verminderd.
- Hoeveel papier wordt gebruikt voor alle kerkelijke activiteiten (liturgie, notulen, kinderwerkjes, et cetera)? Het is al eenvoudig om hiervoor kringlooppapier en een kleiner lettertype te gebruiken en om dubbelzijdig te kopiëren.
- Hoe zit het met verwarming en verlichting? Vaak kan er eenvoudig op bespaard worden.

Wat is milieudiaconaat?

Diaconaat wordt vaak vanzelfsprekend betrokken op de zorg voor de mens in nood. Ook het behoud van de schepping, van natuur en milieu, valt echter onder diaconaat. We spreken dan meestal over ‘milieudiaconaat’, de zorg voor de door God geschapen natuur die bedreigd wordt en in nood verkeert. Dat is wat we in dit artikel vanuit de Bijbel willen aantonen. We trekken daarvoor een lijn door de Bijbelse geschiedenis. Deze begint bij de schepping en Gods opdracht aan de mens, direct gevolgd door de zondeval en haar gevolgen, ook voor de natuurlijke leefomgeving. De Bijbel getuigt echter ook van de verlossing door Jezus Christus, van de levensvernieuwing door de Heilige Geest en van de hoop op een nieuwe hemel en een nieuwe aarde. Wat betekent dit alles voor onze omgang met de natuur en voor onze manier van leven?

Gods aarde

Ons uitgangspunt is dat het milieuprobleem een reëel probleem is. Vervuiling en uitputting door de mens bedreigen de aarde fundamenteel in haar voortbestaan. De natuur is wel berekend op onze menselijke behoeften, maar niet op onze begeerten. De levensvoorwaarden voor de komende generaties lopen daarom gevaar. Met name voor de armen, die geen (financiële) buffer hebben om op terug te vallen. De milieuproblematiek raakt echter ieder mens in de kern van zijn bestaan, in zijn gezondheid, welzijn en welvaart. Maar … als behoud van natuur voor het overleven van de mens de enige reden is tot natuurbehoud, is dat een vorm van menselijk egoïsme. Milieudiaconaat gaat dieper of beter gezegd: hoger. Het begint met het besef dat de aarde Gods schepping is en dat ook de inzet voor natuur en milieu daarom dienst aan God is.

De schepping weerspiegelt de heerlijkheid van de Schepper

Milieuproblematiek zoals wij die sinds de twintigste eeuw kennen komt in de Bijbel niet voor. Wel vertelt de Bijbel ons over het ontstaan van de natuur. God was er ‘voor den beginne’, Hij schiep uit niets en bracht orde aan. De geschapen dingen hebben een bestaan gekregen in zichzelf. Na de zondvloed heeft God een verbond gesloten met Zijn schepping (Genesis 9:11). Psalm 8 beschrijft de schepping als het ‘werk van Uw vingers’. Een beeldspraak waarin Gods persoonlijke betrokkenheid bij het kunstwerk van de schepping wordt benadrukt. Bij een oppervlakkig lezen van deze Psalm lijkt misschien de mens centraal te staan, maar het is een loflied op God Zelf. De mens wordt in zijn kleinheid ‘Wat is de mens dat Gij zijner gedenkt?’ geplaatst tussen het refrein: ‘O Here, hoe heerlijk is Uw naam op de ganse aarde!’. God heeft alles goed (‘tov’) geschapen en is nog steeds bezig met Zijn schepping. Psalm 104:24 bezingt de werken van God: “Gij hebt ze alle met wijsheid gemaakt, de aarde is vol van uw schepselen”. De natuur weerspiegelt de heerlijkheid van God.

De mens dient God in het heersen over de schepping

God plaatst de mens als Zijn beelddrager en vertegenwoordiger in de door Hem geschapen wereld. De mens, geschapen naar het beeld van God, krijgt in Genesis 1:28 meteen een functie. Hij wordt aangesteld als ‘heerser’ over de schepping. Dit heersen staat dus in direct verband met het beelddrager zijn van God. In de westerse cultuur is van dit gedachtegoed veelvuldig misbruik gemaakt. Het heersen is in de praktijk een uitbuiten voor eigen behoeften geworden. Daarbij is vergeten dat dit heersen een afspiegeling zou moeten zijn van Gods Heer-zijn over deze aarde. Het heersen in Bijbelse betekenis staat in het teken van dienstbaarheid. Het koninklijke heersen richt zich op wijsheid en gerechtigheid. Heersen over de aarde kan dus niet anders dan ten goede komen aan de schepping. Als persoon is de mens gescheiden van de natuur, omdat hij als enige schepsel is gemaakt naar Gods beeld. Tegelijkertijd zijn we verbonden met de natuur, omdat we beide door God geschapen zijn.

Een veel voorkomende term bij milieudiaconaat is rentmeesterschap. Met dit begrip wordt geprobeerd de verhouding tussen mens en natuur weer te geven. De mens is door God tot heer en meester over de schepping gesteld en is daarbij aan de geboden van zijn opdrachtgever gebonden. Daarmee heeft de rentmeester twee functies: naar boven toe en naar beneden toe. De rentmeester heeft macht, hij heeft het land goed te beheren, de oogst binnen te halen en de arbeiders aan te sturen. Tegelijkertijd is hij op zijn beurt weer ondergeschikt aan zijn meester en is hem verantwoording schuldig. God is en blijft de eigenaar van deze aarde (Psalm 24:1). “We mogen de aarde slechts beheren als iets wat we in goed vertrouwen in bruikleen ontvangen hebben en dat we dienen te gebruiken in het besef dat het ten diepste ons niet toebehoort” (F.A. Schaeffer). Ons rentmeester zijn geldt de ethische opdracht tot een zorgvuldig en verantwoord gebruik van de aarde. In het omgaan met de schepping komt het beelddrager zijn van God tot uiting. Milieudiaconaat is daarom geworteld in een persoonlijke relatie tot God, de Schepper van deze aarde en komt voort uit liefde tot Hem.

De gevolgen van de zonde voor de schepping

De milieucrisis is ten diepste een gevolg van de zondeval en de daarbij verstoorde relatie tussen niet alleen mens en God en mensen onderling, maar ook tussen mens en natuur en de interacties binnen de natuur. De eerstgenoemde breuklijnen krijgen binnen de kerk veelal de aandacht, de twee ecologische breuklijnen worden nauwelijks genoemd. De natuur lijdt onder de ontrouw van mensen om het beeld zijn van God te vertalen in zorg voor Zijn schepping. Hosea 4:1-3 laat zien dat het land treurt en de dieren, vogels en vissen omkomen, omdat er geen trouw, geen liefde en geen kennis van God is in het land. Daarmee raken mensen het zicht kwijt op de Bijbelse betekenis van het heersen naar Gods beeld. Geleid door eigen verlangens, beheersdrang en geldzucht wordt de natuur uitgebuit voor eigen behoeften. Dier- en plantensoorten sterven in een steeds sneller tempo uit. Kennis van Gods woord leidt daarentegen tot een verantwoord omgaan met Zijn schepping en maakt dat de aarde vrucht draagt.

Jezus Christus verlost de gehele schepping

God laat Zijn schepping niet los. God heeft de wereld zo liefgehad, dat Hij Zijn Zoon gegeven heeft, tot behoud van de wereld. Het woord ‘wereld’ in Johannes 3:16 (‘kosmos’) verwijst naar de hele aarde, inclusief mens, plant en dier. De verlossing geldt niet alleen voor de mens, maar voor de schepping als geheel. Jezus’ dood maakt verzoening mogelijk voor de gehele schepping (Korintiërs 1:19,20). We hebben grenzen overschreden en ontoelaatbare dingen met de schepping gedaan. Als we doordringen tot de diepere oorzaken van de milieucrisis, beseffen we dat we ernstig te kort zijn geschoten in het beeld zijn van God. Door Christus’ verlossingswerk is herstel mogelijk. Ook hier is er vaak meer aandacht voor het herstellen van de relatie tussen mens en God en mensen onderling. Het herstel geldt echter ook de mens en de rest van de schepping. Het besef van Gods betrokkenheid met deze aarde kan niet anders dan ons aanzetten tot respect voor Gods scheppingswerk. Het vraagt van ons dat we oprecht willen nadenken over onze omgang met de natuur. Dat betekent dat niet zomaar bomen vernield worden of dieren worden doodgetrapt. Ze zijn als schepsel van God van grote waarde. Bijbels christendom heeft een wezenlijk antwoord op de milieucrisis. Het vraagt een goede doordenking van individuele keuzes, maar ook van collectieve structuren, met als uitgangspunt het behoud van de schepping.

De schepping verlangt naar mensen die gaan leven als kinderen van God

Romeinen 8 spreekt daarbij van een hoopvol verlangen van de schepping op het openbaar worden van de zonen Gods. Voor nu betekent dit een vernieuwde levensstijl, gekenmerkt door het besef dat we beelddragers zijn van God. Uiteindelijk doel is dat God verheerlijkt wordt, ook in de schepping waarmee Hij is begonnen. Gericht op de toekomst betekent dit dat we de schepping behouden in het perspectief van de nieuwe hemel en de nieuwe aarde. Daar vinden we niet alleen mensen, maar wordt ook gesproken van planten, bomen en dieren. Over de vraag of dit een voortzetting is van de huidige, zij het gelouterde aarde of van een geheel nieuwe aarde lopen de opvattingen uiteen (toegespitst op de uitleg van 2 Petrus 3:10-13). We kunnen leren van het aan Luther toegeschreven beeld van het appelboompje dat hij zou planten, ook al wist hij dat de volgende dag de aarde zou vergaan.

‘Genieten van genoeg’ als christelijke levensstijl

Oog krijgen voor de schepping houdt meer in dan het genieten van een mooie achtertuin. Een diep besef van de schepping als Gods werk grijpt in, omdat het niet zonder gevolgen kan blijven. Ook al lijkt het misschien weinig uit te halen op de totale milieuvervuiling om ons heen, dan nog is het zinvol om te ‘genieten van genoeg’. Een eenvoudige levensstijl zet de aandacht op een leven in afhankelijkheid van God en wordt niet geleid door hebzucht en verspilling. Het is een uiting van gerichtheid op God als Schepper en het serieus nemen van Zijn opdracht beelddrager te zijn. Daarmee verwijzen we naar de God die aan de oorsprong van het leven staat. Wat ons persoonlijke leven betreft: voor ons voedsel en daarmee ons leven zijn we afhankelijk van wat God ons in de schepping geeft. Zonder dit besef wordt het gebed ‘Geef ons heden ons dagelijks brood’ een holle frase.

Milieudiaconaat: verantwoordelijkheid van de gehele gemeente

Milieudiaconaat betreft de kerkelijke gemeente en de levens van de individuele gemeenteleden. Het kan bijvoorbeeld een plaats krijgen in de eredienst, in het onderwijs, op kringen en in het jeugdwerk. Daarnaast komt het tot uiting in de praktische invulling als het gaat om gebruik van materialen, energie, water en vervoer. Milieu is daarbij niet de hobby van een enkeling, maar gaat dieper: ieder lid draagt daarvoor een verantwoordelijkheid. Deze verantwoordelijkheid gaat verder dan het scheiden van afval en douchen met een waterbesparende douchekop. Voor de meeste mensen ligt daar overigens wel het beginpunt. Maar laten we elkaar stimuleren om daadwerkelijk een andere leefstijl te laten zien in onze maatschappij, gericht op het Koninkrijk van God. H.W. de Knijff verwoordde dit op de volgende diepzinnige manier:

“Het gaat om een verantwoorde inrichting, die de aarde als leengoed beschouwt, haar daarom respecteert en haar steeds aan de toets van een zinvol en rechtvaardig gebruik onderwerpt en dat zonodig met een royale achterstelling van het onmiddellijke eigenbelang”.

Gespreksvragen

1. Op welke manier wordt tegen de schepping en natuur aangekeken in uw gemeente?
2. Ervaart u spanning tussen de kleinheid en zondigheid van de mens en tegelijkertijd zijn grote taak als beelddrager van God binnen de schepping (Psalm 8)?
3. Wat betekent uw visie op de nieuwe hemel en nieuwe aarde voor het omgaan met de schepping nu? Gelooft u bijvoorbeeld dat de vogels die nu om ons heen vliegen ook een plek krijgen op de nieuwe aarde?
4. Moeten we als christenen grenzen stellen aan ons handelen met het oog op de beperkingen van de aarde? Zo ja, op welke terreinen en hoe kunnen we deze grenzen bepalen?
5. Bespreek samen wat ‘genieten van genoeg’ in zou kunnen houden binnen de activiteiten van uw kerk of gemeente.
6. Op welke manier zou milieudiaconaat nog meer een plaats kunnen krijgen in uw gemeente? Denk hierbij zowel aan toerusting en gebed, als aan praktische diaconale mogelijkheden.

Voor verdere bezinning

- Heijden, S. van der en M. Vonk, Time to Turn – Milieu, bijbelse bezinning en actie; 1997, Kok Voorhoeve, Kampen
- Knijff, H.W., Tussen woning en woestijn – milieuzorg als aspect van christelijke cultuur; 1995, Kok Kampen
- Murris, H.R. en U.G. Hosper, Ecologie en rentmeesterschap; 1995 Uitgeverij J.J. Groen en Zoon, Leiden
- Poll, E. van der en J. Stapert, Als het water bitter is – evangelisch denken en de milieucrisis; 1988 Merweboek, Sliedrecht
- Schaeffer, F.A., Milieuvervuiling en de dood van de mens – De christelijke visie op ecologie; 1973 Buijten & Schipperheijn, Amsterdam
- Tuin, L. van der, Catechese en diaconie – Een empirisch theologisch onderzoek naar de effecten van milieucatechese op milieubewust handelen; 1999 Tilburg University Press

www.timetoturn.nl

Kernwoorden: Milieu, duurzaamheid, schepping, diaken, diaconie, diaconaat

Meer contact met je buren

Fri, 03 Feb 2012 18:26:33 +0100

We leven gemakkelijk langs elkaar heen als buren. Iedereen is druk, ook christenen. Tien tips voor meer en beter contact met je buren.

1. Praat eens over het weer met je buren, ook al heb ze in geen maanden gesproken.
Andere gespreksonderwerpen:
- parkeerproblemen
- afval in de straat
- de huizen/huurprijzen in de straat
- wie er verhuist in de straat, wie er verbouwt, et cetera.

2. Probeer vaker op straat te zijn.
Repareer je fiets, of poets je auto op straat. Schoffel je voortuin of verf je voordeur. Zonder haast. Neem een klapstoel en thermosfles koffie mee naar buiten. Dan weet iedereen dat je de tijd ervoor neemt. Veel mensen die langskomen zullen spontaan met je gaan praten. Ruim ook af en toe de rommel op die op straat ligt. Dan kun je over afval op straat praten met iemand die toevallig voorbijloopt.

3. Pak vaker de fiets, of ga lopen.
Zo kom je meer mensen uit de straat tegen. Groet hen en ontdek waar iedereen woont of welke auto/ fiets hij heeft.

4. Leen je spullen makkelijk uit.
Bied je boor, ladder, snoeischaar, auto of wat dan ook aan om buren te helpen. Of ga zelf iets lenen bij buren in plaats van te huren bij een doe-het-zelfzaak en bied daarna aan dat de ander ook bij jou iets kan lenen. Wees bereid om mee te sjouwen als je een verhuizing ziet of bak een welkomstcake, en stel je meteen voor.

5. Wees actief in je straat.
Woon eens een straat/wijkberaad bij of neem er zitting in. Leer de mensen daar kennen. Probeer met anderen een straatBBQ te organiseren, of een simpele koffieochtend om elkaar te leren kennen.

6. Plak je raam vol.
Bijzondere kerkdiensten, evenementen, je afstuderen, de verjaardag van je kind: alles mag je groots op je ramen plakken. Zo weten buren wie je bent en spreken ze je mogelijk sneller aan op straat.

7. Neem de tijd voor je buren.
Veel mensen in Nederland hebben weinig familie en geen gezellige kerk en zijn daarom meer afhankelijk van leuke collega’s of leuke buren voor contact. Probeer zo’n contact te zijn voor iemand.

8. Kinderen.
Kinderen en zwangerschappen zijn een dankbare bron van contact in de buurt. Iedereen wil er wel over babbelen; neem er dan ook de tijd voor. Stuur alle directe buren een geboortekaartje. Nodig ze uit voor de doopdienst. Wees gastvrij naar kinderen van de buren en laat ze bij jou spelen, en bied ruiloppas aan.

9. Speciale kerkdiensten.
Geef met een speciale kerkdienst al je buren persoonlijk een uitnodigingskaart, met je naam en huisnummer erop. Nu christenen steeds publiekelijker geaccepteerd zijn (ChristenUnie in de regering, EO-jongerendag op het journaal,) en mensen minder weten over het christelijk geloof, komt zoiets minder vreemd over dan jaren terug. Als je buren eenmaal weten dat je christen bent, verwachten, nee misschien hopen ze zelfs op een uitnodiging?

10. Uitstraling.
Kortom, “Laat iedereen u kennen als vriendelijke mensen.” (Fil.4:5)

Bewerking van een krantenartikel van Maaike Harmsen over deze tien tips

Kernwoorden: Buren, straat, evangelisatie, vriendschapsevangelisatie, missionair, missionaire gemeente

Marcondes Borges, zendeling in Nederland

Thu, 19 Jan 2012 15:05:15 +0100

"Noord-Europeanen hebben het evangelie naar Brazili� gebracht. Nu zien wij de noodzaak om het geloof hier weer op te bouwen zoals het vroeger was."

Aan het woord is Marcondes Borges, voorganger van New Life Christian Centre Maranatha in Den Haag en Spijkenisse.

Roeping voor Nederland

Marcondes Borges’ Portugees doet aan warme oorden denken, ook al zitten we in een flat in Den Haag. Drie jaar geleden verhuisde hij samen met zijn vrouw en vijf kinderen naar Nederland om te evangeliseren. “Jezus zegt ons het evangelie in elke natie te prediken. Ik voelde een roeping om naar Nederland en Europa te gaan.” Enkele jaren voordat hij naar Nederland kwam, verhuisde hij vanuit Brazilië naar Aruba. Daar kreeg hij een visioen om een kerk te stichten in Nederland. “Ik was aan het bidden en ik zag een gedeelte van Den Haag en een gedeelte van een park, ook al kende ik de stad niet. Ik begon voorbereidingen te treffen. Iedereen vertelde me om het niet te doen, het zou een te moeilijke taal zijn, het zou bijna onmogelijk zijn.”

Hard werken

“Toen we hier aankwamen en ik na enkele dagen langs het Zuiderpark liep, herkende ik het uit mijn visioen! We zijn begonnen om te evangeliseren en mensen uit te nodigen voor huissamenkomsten. In de gemeente in Den Haag komen nu ongeveer zeventig mensen, in de gemeente in Spijkenisse ongeveer veertig.

Onze visie is om deze groep mensen toe te rusten om het evangelie te verspreiden en uiteindelijk ook zendingswerk te doen in andere landen in Europa. Het is wel wat anders dan evangeliseren in Zuid-Amerika waar opwekkingen zijn. Als je daar een actie houdt komen er duizenden mensen op af. Hier komen ook wel mensen tot geloof die zich laten dopen, maar het is hard werken.”

Drang

Borges wist op jonge leeftijd al dat God hem riep om predikant te worden. “35 jaar geleden kwam mijn moeder tot geloof. Zij was de eerste evangelische christen in haar dorp. Na haar kwamen al haar kinderen tot bekering en ten slotte mijn vader. Mijn moeder startte een gemeente bij ons thuis. Toen ik veertien was, kreeg ik een profetie dat ik voorganger zou zijn. Ik voelde al steeds de drang om het evangelie te prediken. Net zoals Paulus zegt: ‘Wee mij, als ik het evangelie niet verkondig’. Zo voelde ik het ook. Toen ik achttien was leidde ik een huisgemeente.”

Samenwerken

De Braziliaan en zijn gemeente voelen zich geaccepteerd door de Nederlandse maatschappij en Nederlandse christenen. Ze hebben vooral veel contact met andere multiculturele gemeenten. Ook zijn ze betrokken bij een lokaal verband van kerken en door de huur van hun gebouw hebben ze contact met een Nederlandse kerk.

Toch is het contact met Nederlandse christenen nog niet optimaal. Op een bijeenkomst van Nederlandse voorgangers werd Borges bijvoorbeeld niet bij zijn naam genoemd, maar enkel als ‘de allochtone voorganger.’ Dat vond hij pijnlijk.

“We willen graag meer contact. Als we een opwekking willen voor Nederland, moeten we als kerken van Christus in Nederland niet allemaal op ons eigen eilandje blijven. We moeten samenwerken.”

Suzanna Blackmore

www.nlccm.com

Overgenomen uit idea 4-2007, vakblad voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie, www.ea.nl/idea

Kernwoorden: Migrant, migrantenkerk, zending, evangelisatie, samenwerking, multicultureel

Lessen van nieuwe christenen

Wed, 01 Feb 2012 17:25:02 +0100

Toetreders beschrijven de overgang die zij hebben gemaakt meestal als een proces en veel minder als een plotselinge verandering. Hieronder een aantal feiten over toetreders op een rijtje.

De overgrote meerderheid van de toetreders (ca. 70%) komt in contact met de kerk via persoonlijke en langdurige contacten met christenen.
Het is niet zo dat mensen per se op jongere leeftijd bereikt moeten worden.
Toetreders beschrijven de overgang die zij hebben gemaakt meestal als een proces en veel minder als een plotselinge verandering. Gemiddeld duurt het 2-5 jaar van het eerste contact met een christen tot een volledig lidmaatschap van een kerk.
De weg van het geloof begint bij de meeste toetreders niet met een besef van zonde en schuld.
Sommige toetreders maken ‘bijzondere’ ervaringen mee op hun weg naar geloof en kerk.
De christelijke gemeenschap is onmisbaar voor toetreders.
Cursussen en kringen zijn belangrijk en effectief.
Veel (niet alle) toetreders hebben behoefte aan persoonlijke begeleiding.
De rol van de predikant / voorganger kan erg belangrijk zijn voor de toetreder.
Toetreders hebben vaak moeite met verdere groei en ‘thuisraken’ in het kerkelijk leven.

Stefan Paas
uit 'Werkers van het laatste uur', uitgegeven bij Boekencentrum.

Kernwoorden: Evangelisatie, buitenkerkelijk, toetreder

Kunnen kinderen zich bekeren?

Thu, 26 Jan 2012 14:19:01 +0100

Over kinderen en hun relatie tot God heerst veel onduidelijkheid en onzekerheid. Kunnen kinderen zich 'bekeren'? Moeten ze zich eigenlijk wel 'bekeren'?

Mijn kinderen

Ik kon mijn ogen nauwelijks geloven. Daar stond onze dochter van zeven jaar in haar mooiste jurk voor me. Zag ik dat goed? Nee maar, ze had nota bene haar kamer al opgeruimd. 'Papa, heb je tijd? Ik wil me bekeren'. Verheugd en verwonderd tegelijk bad ik tot God of Hij mij wijsheid wilde geven. Toen pakte ik mijn Bijbel, ging naast haar zitten en legde stap voor stap de grondbeginselen van het geloof in Jezus Christus uit. Af en toe vroeg ik: ‘Heb je het begrepen?’ Telkens weer knikte de kleine meid blij van ja’. Ten slotte knielden we neer en onze dochter aanvaardde Jezus in haar leven. Na het 'amen' hadden we allebei tranen in onze ogen. 'Zo papa, nu ben je ook mijn broer', zei ze stralend.

Bij onze zoon ging het heel anders. Ook hij hoorde van jongs af aan het Evangelie. Toen hij acht was, deelde hij ons mee, dat hij zich zou bekeren op zijn tiende. En dat deed hij. Hij kwam thuis uit de kinderclub van de kerk. Nauwelijks binnen, gooide hij zijn rugzak in de gang, haalde er een bijbeltje uit en las ons hardop voor: 'Maar allen die Hem aangenomen hebben, hen heeft Hij macht gegeven om kinderen Gods te worden'. 'Heb ik gedaan', was zijn opgewekte commentaar. En daarmee was het tussen hem en Jezus geregeld. Sindsdien leeft hij bewust als christen.

Onze jongste dochter hield van Jezus van haar vroegste jeugd af. Zij heeft geen beslissende bekeringservaring gehad — in elk geval heeft ze ons daar niets over verteld. Ze leest de Bijbel, bidt en wil haar relatie met Jezus in de toekomst nog intensiever gestalte geven.

Drie verschillende verhalen - kinderverhalen? Hoe serieus moeten we een dergelijk kinderlijk besluit nemen? Kunnen kinderen op deze leeftijd eigenlijk wel de draagwijdte van zo’n beslissing overzien? Is het eigenlijk wel nodig dat kinderen zich bekeren? Behoren zij niet automatisch bij het Koninkrijk van God?

Kinderen in de Bijbel

Het is de moeite waard om zorgvuldig na te gaan wat de Bijbel hierover te zeggen heeft Maarten Luther heeft al gezegd: “Het veronachtzamen van de kinderen is de grootste fout die christenen kunnen maken.” Maar hoe kunnen we kinderen in hun geloofsleven stimuleren en begeleiden?
Wil de gemeente van Christus gestalte geven aan deze grote en belangrijke taak, dan heeft zij behoefte aan een verantwoorde pedagogiek en aan een heldere theologische doordenking van het hele onderwerp. Wie het Bijbels getuigenis op dit punt gaat bestuderen, zal merken dat er heel wat te ontdekken valt.

1. Een bijzonder positie

Kinderen hebben vanwege hun geringe status een bijzonder positie in het Koninkrijk van God. De uitspraken van Jezus over het behoren bij het Koninkrijk van God (Matteüs 19:14; Marcus 10:14; Lucas 18:16) hebben niet alleen betrekking op kinderen, maar op een ieder die is als een kind. We kunnen het kind hier beschouwen als een metafoor, waarmee de geringheid van de mens wordt geïllustreerd. De inhoudelijke parallel met Jezus’ uitspraak over de ‘armen van geest’ (Matteüs 5:3) rechtvaardigt de stelling dat het hier niet in eerste instantie om de vraag van de verlossing gaat. Eerder is het zo dat kinderen worden aangewezen als een bijzondere doelgroep van het Koninkrijk Gods. Het Koninkrijk is bestemd voor de kinderen en voor allen die met kinderen vergelijkbaar zijn, op dezelfde wijze waarop het ook bestemd is voor de 'armen van geest'.

Dit woord van Jezus rechtvaardigt echter niet de stelling dat voor kinderen (op grond van dit behoren bij het Koninkrijk van God) bekering, geloof, doop en ontvangen van de Geest overbodig zijn.
De bijzondere band die kinderen met Jezus hebben komt het duidelijkst naar voren in het woord waar Jezus zich met de kinderen identificeert (Matteüs 18:5). Zo identificeert Jezus zich ook met Israël. Zoals het Joodse volk een bijzondere positie inneemt onder de volkeren van de wereld, zo geldt dat ook voor de kleinen en de geringen onder de mensen. Zoals God een eigen weg gaat met zijn volk - een weg die overigens niet voorbijgaat aan de openbaring van Christus (zie Romeinen 9-11) - zo kan Hij ook een eigen weg gaan met de kinderen.

2. Een kind kan in Jezus geloven

Jezus spreekt over de 'kleinen' die in Hem geloven (Matteüs 18:6). Dit kindergeloof staat enerzijds bloot aan bijzondere gevaren. Anderzijds heeft het een voorbeeldfunctie als het gaat om de navolging in het Koninkrijk van God.

Als een kind door iemand anders van het geloof wordt afgebracht en misleid, doorkruist deze persoon daarmee de heilswil van God. Hij of zij verliest daardoor ook zelf het heil.

Jezus ziet ervan af het specifieke karakter van het kinderlijke geloof verder uit te leggen. Hij antwoordt op de vraag naar de grootste in het Koninkrijk Gods met een symbolische handeling. Deze leidt echter tot de volgende stelling: Het geloof van een kind kenmerkt zich door de specifiek kinderlijke religiositeit, door vertrouwen, overgave, directheid en een openlijke behoefte aan liefde.
Jezus’ woorden rechtvaardigen niet de conclusie dat zo’n kinderlijk geloof in vergelijking met het doordachte geloof van een volwassene als minderwaardig gezien moet worden.
Het begrip 'bekering' suggereert dat het bij de overgang naar het christelijke geloof uitsluitend gaat om een zich afwenden van een leven zonder God. Christen worden omvat echter ook andere elementen: persoonlijke omkeer (boete), geloof, doop en ontvangen van de Geest. Afhankelijk van de doopopvatting zal in dit verband in het bijzonder nagedacht moeten worden over de positie van de doop.

3. Een kind kan van het geloof worden afgebracht

Jezus spreekt in het Mattheüsevangelie (18:6-14) duidelijk over de mogelijkheid dat kinderen verloren kunnen gaan. Die mogelijkheid is zeer nadrukkelijk in strijd met de wens van God. Als een kind dus door iemand anders van het geloof wordt afgebracht en misleid, doorkruist deze persoon daarmee de heilswil van God. Hij of zij verliest daardoor ook zelf het heil.
Jezus woorden impliceren niet de verlorenheid van kinderen in het algemeen. Veeleer vermanen zij ons om het geloof van een kind zeer ernstig te nemen. Niet het kind wordt (in het licht van de mogelijkheid om verloren te gaan) aangespoord tot waakzaamheid en zorgzaamheid, maar de volwassen volgeling van Jezus.

4. Primair een taak van de ouders

Een kind heeft een christelijke opvoeding nodig en is geroepen om zijn ouders te gehoorzamen.
De begeleiding en opvoeding van kinderen is primair de taak van de ouders. De openbaring in Christus heft het vierde gebod voor kinderen niet op, tenzij de navolging van Christus zelf op het spel staat. Het opvoedingsgebeuren wordt ‘in de Heer’ beleefd en daarmee christelijk gefundeerd en gemotiveerd (Efeziërs 6:4; Kollozensen 3:20). Een kind dat in een gelovig gezin opgroeit, komt daarmee in een invloedssfeer waardoor het geheiligd wordt (1 Korintiërs 7:14). Dat geldt ook wanneer slechts één van de ouders in Christus gelooft.
De christelijke gemeente is slechts indirect bij de opvoeding betrokken. Zij wordt niet nadrukkelijk aangesproken op haar verantwoordelijkheid in dezen. Het kind heeft een eigen verantwoordelijkheid, doordat het is geroepen tot naleving van het vierde gebod.

Bij alle nadruk op het belang van een christelijke opvoeding moeten we ons echter blijven realiseren dat een mens alleen op grond van Gods genade christen wordt. We kunnen geen enkel kind opvoeden tot christen. We kunnen door een christelijke opvoeding slechts uitnodigen tot geloof in Jezus.

Misverstanden

Behalve deze fundamentele uitspraken vinden we in de Bijbel nog een groot aantal andere teksten, die betrekking hebben op het heil van kinderen. Maar er doen ook theologische opvattingen de ronde, die verder gaan dan het nieuwtestamentisch getuigenis rechtvaardigt Zulke opvattingen moeten we als valkuilen aanmerken. Ik wil er enkele noemen.

Misverstand 1: Alle kinderen komen in de hemel
Deze uitspraak baseert men in de regel op Jezus’ uitspraak over de relatie van kinderen tot het Koninkrijk van God. Wat Jezus heeft gezegd over de mogelijkheid dat kinderen verloren gaan wordt weggepoetst of eigenmachtig uitgelegd. Matteüs 8:14 wordt geïnterpreteerd in de zin van alverzoening, althans met betrekking tot kinderen.
Met andere woorden: Gods wil, dat geen kind verloren gaat, zal volledig werkelijkheid worden. Kinderen kunnen slechts tot zonde verleid worden, waarbij de straf voor hun zonde echter degene treft die hen verleid heeft. Een dergelijke interpretatie ziet voorbij aan het feit dat Jezus uitdrukkelijk spreekt over de mogelijkheid dat kinderen verloren gaan.

Misverstand 2: Alle kinderen die zich niet bekeren, gaan verloren
Deze opvatting wordt meestal gebaseerd op de Bijbelse gedachte dat elk mens verlossing nodig heeft (Romeinen 3:5 e.a.). Daarbij wordt over het hoofd gezien dat God voor kinderen een bijzondere plaats heeft ingeruimd in zijn Koninkrijk, zodat voor hen wellicht ook een andere toegang tot Jezus Christus mogelijk is. Het geeft te denken dat nergens in het Nieuwe Testament kinderen worden opgeroepen tot bekering.

Misverstand 3: Kleine kinderen kunnen het kruis en de opstanding van Jezus nog niet begrijpen
Sommigen menen, dat kleine kinderen het kruis en de opstanding van Jezus nog niet kunnen begrijpen en daarom ook geen zondebesef kunnen hebben.
Telkens weer komen we deze opvatting tegen. Kinderen, in het bijzonder als ze nog klein zijn, zouden niet in staat zijn om de heilsgeschiedenis te begrijpen. Deze bewering is niet alleen vanuit godsdienstpsychologisch gezichtspunt twijfelachtig, maar roept ook de vraag op: wat is de betekenis van een verstandelijk inzicht in kruis en opstanding van Jezus? En hoe verhoudt zich dit verstandelijke inzicht tot geloof?

Alle kerken en alle christelijke ouders zouden zich op grond van de Bijbel moeten inspannen om kinderen te begeleiden op hun weg met Jezus.

Wij kunnen niet uitsluiten dat kinderen toegang hebben tot de fundamentele inhoud van het Evangelie op een eigen wijze, die op hun kind-zijn is afgestemd. Hoe de overdracht van thema’s als 'schuld', 'rechtvaardiging' en 'vergeving' op een pedagogisch verantwoorde manier gestalte moet krijgen, dat is een moeilijke vraag. Het verzwijgen van kruis en opstanding is in elk geval niet de juiste oplossing.

Misverstand 4: Het geloof van een kind is slechts een ‘voorstadium’ van het rijpe, volwassen geloof.
Het feit dat Jezus een kind naar voren schuift als voorbeeld voor zijn discipelen (Matteüs 18:1-5), is duidelijk met deze stelling in tegenspraak. De stelling wordt door het Bijbels getuigenis niet gerechtvaardigd. Het begripsvermogen van de volwassene is geen maatstaf voor de kwaliteit van iemands geloof.
Bij elke bijbelstheologische uitspraak die wij doen over kinderen, moeten we het kinderlijk vertrouwen op God naar waarde schatten. Alle kerken en alle christelijke ouders zouden zich op grond van de Bijbel moeten inspannen om kinderen te begeleiden op hun weg met Jezus. Ook volwassenen zullen daarvan veel kunnen leren.

Kernwoorden: Bekering, kinderen, kinderwerk, kinderclub, kindernevendienst, zondagschool, geloofsopvoeding, geloofsontwikkeling, evangelisatie

Koerswijziging in tien stappen

Wed, 01 Feb 2012 12:14:18 +0100

Veranderingen werken op de meeste mensen als een rode lap op een stier. Een christelijke gemeente vormt geen uitzondering op deze regel.

Hoe kunt u veranderingen in de gemeente voorbereiden en realiseren, zonder grote schade aan te richten op het grondvlak? Tien tips:

Stap 1: Zorg dat u het verleden positief waardeert

Als u werkt in een bestaande gemeente, bouwt u in het algemeen op een fundament dat door anderen gelegd is. Hun toewijding, hun liefde tot God en hun offers hebben de gemeente gebracht waar zij nu is. Geef blijk van respect voor de leiders die de gemeente al die jaren trouw gediend hebben.

Stap 2: Bevestig bestaande bedieningen

Vraag uzelf af welke bedieningen in uw gemeente een geweldige reputatie hebben. Versterk die, en moedig de mensen aan die daarin werkzaam zijn. Dat is vooral belangrijk als het gaat om activiteiten die u anders wilt opzetten of die u wilt vervangen.

Stap 3: Leg de nadruk op principes, niet op methodes

Leg een sterke nadruk op de principes, waarop de bestaande activiteiten gebaseerd zijn. Maak een goede analyse van elke bediening die veranderd moet worden en probeer de Bijbelse principes te distilleren, waaraan zij haar bestaansrecht ontleent. Onderwijs en verkondig die principes.

Stap 4: Maak duidelijk dat gaat om een uitbreiding van de bestaande activiteiten

Presenteer alle geplande veranderingen als uitbreiding van, of aanvulling op, bestaande activiteiten. Als u bijvoorbeeld een nieuw soort kerkdienst wilt invoeren, leg dan uit dat u daarmee alleen de reeds bestaande diensten wilt aanvullen, om nog meer mensen te kunnen aanspreken.

Stap 5: Laat zien dat, ondanks de verandering, de wezenlijke waarde van de bestaande activiteiten behouden blijft

Een gemeente wilde bijvoorbeeld haar wekelijkse grootschalige gebedsbijeenkomst vervangen door kleine gebedsgroepen. De leiders van de gemeente hielpen de gemeenteleden om zich te realiseren, dat gebed de essentie was van de bijeenkomst oude stijl. De gemeente begreep dat meer mensen zouden bidden, als er meerdere gebedsbijeenkomsten waren, verspreid over de hele week. Daarom stemde zij in met de verandering.

Stap 6: Leg er de nadruk op, dat u ook in de toekomst op Bijbelse principes zult bouwen

Neem er de tijd voor om mensen duidelijk te maken, dat alleen de vorm van een bepaalde activiteit verandert, maar dat de basis gelijk blijft. Beklemtoon de bijbelse principes van de bediening meer dan de oude vormen, en leg uit hoe de oude principes opnieuw gestalte krijgen in de nieuwe vormen.

Stap 7: Luister goed en breng het liefdegebod in de praktijk

Geef mensen de gelegenheid om hun ervaringen te delen, hun frustraties af te reageren en te wennen aan de nieuwe situatie. Laat zien dat u hen begrijpt. Het is beter om in een persoonlijk kader ruimte te geven voor vragen, dan een gemeentevergadering te beleggen, waar de eenling te gemakkelijk ondersneeuwt.

Stap 8: Maak duidelijk, dat tradities het best kunnen worden bewaard, als ze in de nieuwe bediening worden ingebracht

Er zijn dode en levende tradities. De dode tradities zullen weliswaar niet vergeten worden, maar ze zullen weinig praktische invloed hebben op het leven van de gemeente. De levende tradities blijven bestaan, want zij vormen de basis voor de activiteiten van nu. Het beste zijn toekomstgerichte tradities; hieruit komen bedieningen voort, waarmee mensen in onze tijd daadwerkelijk bereikt kunnen worden.

Stap 9: Wees geduldig

Houd er rekening mee dat er in een stad ongeveer vijf tot zeven jaar voor nodig is om een traditionele gemeente in een nieuwe richting om te buigen. Op het platteland duurt het tien tot twaalf jaar of nog langer. Neem u tijdschema dus niet te krap en wees geduldig - met uzelf en met uw gemeente.

Stap 10: Vertrouw op Gods mogelijkheden

Als we God en zijn kinderen liefhebben, zal Hij ons helpen als wij bezig zijn met veranderingen, die dienstbaar zijn aan de voortgang van zijn rijk. Vergeet niet dat Gods mogelijkheden onbeperkt en vaak ook verrassend zijn. Laat u dus niet te vroeg door uw eigen beperkte mogelijkheden inperken of ontmoedigen.

Gary L. McIntosh

Dit artikel is overgenomen uit idea, vakblad voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie, www.ea.nl/idea

Kernwoorden: veranderen, verandermanagement, veranderproces, leiderschap

Klimaatverandering in wereldkerk

Fri, 03 Feb 2012 19:54:34 +0100

Iedereen heeft een mening over klimaatverandering en de invloed ervan. In de christelijke kerk wereldwijd is zich ook een 'klimaatverandering' aan het voltrekken.

De kerk van de 21ste eeuw is die van Afrika, Azië en Latijns-Amerika. Het zwaartepunt van de wereldkerk is verschoven van Noord naar Zuid: dáár groeit de kerk in aantallen en in kwaliteit. Christenen van niet-westerse oorsprong in Nederland vormen een exponent van deze ontwikkeling. Een aantal decennia geleden was zo’n beetje elke ‘gastarbeider’ moslim, nu is de groep migrantenchristenen aanzienlijk. Hoe gaan we als Nederlandse kerken en christenen om met deze zusters en broeders die vanuit het Zuiden hierheen gekomen zijn? Gaan we überhaupt wel met ze om? Zouden we in het contact met ‘alle heiligen’ misschien méér van de liefde van Christus gaan ontdekken (vlg. Efeziërs 3)?

Wereldstad Rotterdam

Vroeger vertrokken zendelingen via de Rotterdamse haven naar verre en vreemde streken. Die tijden zijn voorbij. Op de plek waar zij aan boord gingen, wonen nu de vreemdelingen zelf. Vandaag komen uit diezelfde verre landen evangelisten deze kant op. Met hen arriveren duizenden anderen, met de hoop op een nieuwe toekomst. Op plekken waar dertig jaar geleden de christelijke presentie vrijwel was verdwenen, is het christendom terug. Zo telt Rotterdam zeker 95 migrantenkerken afkomstig uit Azië, Afrika en Latijns-Amerika. Veel van die kerken zijn krachtig missionair aanwezig. Verspreid over Nederland zijn er honderden migrantenkerken.

Deze werkelijkheid biedt de kerken van het Westen unieke kansen om de wereldkerk op eigen bodem te ontmoeten. De oude Europese kerken zien zich geconfronteerd met nieuwe gezichten van christendom vlak bij hen om de hoek. Zij worden uitgedaagd door tot nu toe onbekende uitdrukkingen van christelijk geloof. Op een doorsnee zondag kom je méér niet-westerse christenen tegen op weg naar hun plaatsen van samenkomst, dan christenen van gevestigde denominaties onderweg naar hun kerkgebouwen.

Pentecostalisering

Dit beeld van Rotterdam staat niet op zichzelf. De veelheid van migrantenkerken in onze Europese steden weerspiegelt de sterk veranderende situatie op mondiale schaal. Het zwaartepunt van het wereldchristendom heeft zich definitief verplaatst van het noordelijk naar het zuidelijk halfrond. Terwijl in het Noorden de kerken vaak worstelen om te overleven, zijn in het Zuiden veel kerken explosief gegroeid.

Kerken en zendingsorganisaties zijn zich onvoldoende bewust van het feit dat het christendom opnieuw een niet-westerse religie is. In korte tijd zouden Europese christenen niet meer dan een fragment kunnen zijn van een niet-westerse meerderheid, waarin charismatische christenen de boventoon voeren. Van elke vier christenen op aarde is er telkens één een pinksterchristen. Wij zijn getuige van een snelle ‘pentecostalisering’ van de christenheid, die grote gevolgen heeft voor het karakter van de toekomstige wereldkerk. In de veelkleurige aanwezigheid van migrantenkerken gaat het niet om exotische resten uit de oude ‘zendingsdoos’, maar worden we geconfronteerd met voorposten van het christendom van de toekomst.

Zuid naar Noord

Door deze verschuivingen is het raamwerk waarbinnen ‘zending’ plaatsvindt compleet veranderd. Het traditionele model veronderstelde de beweging van Noord naar Zuid, van rijk naar arm, van boven naar beneden. De ‘zendeling’ vertegenwoordigt de rijke wereld en heeft een bundel met geld en projecten. Vandaag zien we het omgekeerde gebeuren: de hoofdstroom van de missionaire beweging gaat van Zuid naar Noord en van Zuid naar Zuid, van de arme naar de rijke wereld, vanuit de marges naar de centra van de macht, van onderaf naar boven. Het is voornamelijk ten gevolge van de enorme migratiestromen in de wereld dat het evangelie wordt verspreid. Vaak gebeurt dit spontaan, ongecontroleerd en doorgaans buiten onze organisatiestructuren om. Dit vindt plaats in de missionaire aanwezigheid van migrantenkerken in West-Europa. Maar ook ziet Europa zich geconfronteerd met tal van zendingsinitiatieven uit Afrika, Latijns-Amerika en Azië. In de marges van de wereld en vanuit een context van armoede ontstaan ons onbekende vormen van zending en getuigenis.

De ‘historische’ kerken lijken er niet echt klaar voor om creatief in te spelen op de nieuwe verhoudingen binnen de wereldkerk. Zendingsorganisaties vertonen de neiging om de gevolgen van het nieuwe model te ontkennen. Als wij als kerken en missionaire organisaties van betekenis willen zijn in de 21ste eeuw, dan zullen we het oude zendingsbeeld achter ons moeten laten ten gunste van een nieuw missionair model.

Radicale veranderingen

Multicultureel kerk-zijn houdt veel meer in dan een beetje kleur en folklore brengen in onze traditionele diensten. Het houdt radicale veranderingen in van de manier waarop wij onszelf verstaan en de manier waarop wij onze zaken doen. Er is een verandering van mentaliteit in de gevestigde kerken nodig ten opzichte van de ‘vreemdeling’ en wat God ons door zijn aanwezigheid te zeggen heeft. Het vreemde te willen verstaan, daar gaat het om. In een klimaat van vreemdelingenvijandigheid mogen de kerken de noties ‘gastvrijheid’ en ‘vreemdeling zijn’ herontdekken in hun oorspronkelijke diepte. Daarin ligt de uiteindelijke maatstaf om te beoordelen of een samenleving rechtvaardig is of niet.

Tips

Hoe geven we dit nu concreet handen en voeten? In een aantal plaatsen in Nederland zijn gemeenten daar al heel actief mee bezig (bijvoorbeeld in de Hervormde gemeente Delfshaven). We geven een aantal suggesties.

Communicatie

De basis is dat gevestigde en ‘nieuwere’ kerken met elkaar in contact komen. Alleen in de ontmoeting met elkaar ontdekken we overeenkomsten én verschillen. Dan blijkt ook dat de culturele verschillen toch iets anders liggen dan we dachten en dat we samen kunnen zoeken naar wat ons bindt.

Gastvrijheid

Als Nederlanders moeten we vaak ons best doen om gastvrij te zijn. Maar als we deze Bijbelse opdracht serieus nemen, dan worden we gezegend. Is het mogelijk om als Nederlandse gemeente het kerkgebouw te delen met een migrantenkerk? Het is ook een feest om samen (multicultureel) te eten. Er zijn genoeg gelegenheden te bedenken wanneer dit kan gebeuren!

Activiteiten

Wij denken vaak in termen van overleg en vergaderen, maar als je samen dingen doet, leer je elkaar op een andere (en misschien wel betere) manier kennen. Denk bijvoorbeeld aan: samen muziek maken, een bazaar organiseren, een cultureel festival houden, samen sporten en samen diaconaal en missionair bezig zijn in de wijk.

Leren

Migrantenchristenen kunnen ons laten zien hoe ook wij in onze geloofsbeleving bepaald worden door onze omgeving en cultuur. Als we samen gaan bijbellezen en bidden en gezamenlijke diensten houden, dan zullen we meer ontdekken van de veelkleurige wijsheid van God.

Ondersteunen

Nederlandse kerken kunnen migrantenchristenen op allerlei manieren ondersteunen (bijvoorbeeld met taalcursussen en diaconale hulp) maar durven we ook omgekeerd te denken? Hoe zouden migrantenkerken ons kunnen helpen bij het werk onder ouderen, onder jongeren in de wijk en bij evangelisatie? Zij hebben ons vaak heel wat te bieden als het gaat om warme relaties, het geven van tijd en het delen van het evangelie met passie.

Zo lang wij de nieuwe, ‘allochtone’ kerken als exotische en tijdelijke verschijnselen zien, kunnen we hooghartig aan hen voorbijgaan en onze eigen vormen en tradities als normatief blijven zien. Hun blijvende aanwezigheid zal ons er meer en meer toe dwingen om te kijken naar hun rijkdom en bijdrage.De spirituele ziekten en de crisis die het rijke Noorden kenmerken zouden misschien wel eens genezing kunnen vinden als de stemmen van de niet-westerse wereld werkelijk zouden worden gehoord en verstaan.

Jaap Haasnoot
voormalig beleidsmedewerker van de Evangelische Zendingsalliantie www.eza.nl

Wout van Laar
directeur van de Nederlandse Zendingsraad www.zendingsraad.nl

Overgenomen uit idea 4-2007, vakblad voor gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie, www.ea.nl/idea

Kernwoorden: Migrant, migrantenkerk, zending, zendeling, evangelisatie

Kindermomenten in de dienst

Tue, 06 Dec 2011 16:15:02 +0100

Geef kinderen in de dienst hun eigen moment. De kinderen ervaren dat ze er bij horen; er is letterlijk ruimte en aandacht voor hen.

Ontvang

Jezus nam een kind, zette het voor zich en leerde de mensen. Het is voor ‘grote mensen’ belangrijk dat ze iedere zondag bepaald worden bij ‘geloven als een kind’; ontvang uit Gods hand zonder reserves zoals kinderen dat doen.

Gods Geest verwekt geloof

De kinderdienst is minimaal zo belangrijk als de volwassendienst. In kinderharten wordt geloof verwekt. Laat zien dat je daar Gods Geest verwacht door er altijd voor te bidden.

Zegen de kinderen

Vraag een zegen voor ieder individueel kind: ze zijn kwetsbaar en kostbaar. Voor ouders is het een spannende weg om ze op te voeden in de geest van de belofte bij doop of opdragen: draag als kerk het kind mee. Laat het kind zelf ook voelen hoe kostbaar en waardevol het is. Een mooi moment is als het kind jarig is (geweest).
Kinderen zijn de kerk van nu: kinderen horen er helemaal bij. Geef een stukje onderwijs aan de kinderen met de volwassenen erbij. Voor ouders om over door te praten, voor kinderen om te ervaren dat ze er echt bij horen en de boodschap van de Bijbel ook helemaal voor hen is.

Kindgericht

Doe het zo dat het kan binnenkomen in de harten van de kinderen. Richt je op het niveau van de kinderen (en houd geen preekje wat eigenlijk voor volwassenen is).

Wie

Zorg voor inhoud in het kindermoment en kwaliteit. Dat vraagt voorbereiding. Vaak is er iemand in de kerk met visie, verlangen en gaven hiervoor! Stimuleer en bemoedig hem of haar om te groeien in deze mooie taak. Laat hem of haar kijken bij andere gemeenten.

Wanneer

Als kinderen naar hun eigen ruimte gaan voor zondagsschool (maar ook als ze in de dienst blijven) past het kindermoment op een vast moment een beetje aan het begin van de dienst. Bijvoorbeeld na het welkom, votumgebed en lied.

Waar

Vooraan in de kerk. Zorg dat de kinderen zichtbaar zijn. Degene die het kindermoment leidt een beetje aan de zijkant, half naar de gemeente en half naar de kinderen gericht.

Wat

Kinderlied: Verzamel een lijst van geschikte liedjes die begeleid kunnen worden en zet er iets over de objectles bij (het thema, een bijbeltekst en het voorwerp dat je gebruikt). Heel leuk is een stapellied – elke week een couplet erbij. Bijvoorbeeld met Advent, de Lijdenstijd. Tip: geef het stapellied aan ouders mee om thuis te herhalen. Als er een beamer beschikbaar is, kan de tekst van het lied mooi geïllustreerd worden.

Objectles

Een objectles behandelt in 3-5 minuten een Bijbels thema (één woord of korte zin) afgesloten met een bijpassend lied. Het is voor kinderen spannend als er een voorwerp aan te pas komt en als die steeds uit dezelfde koffer of tas wordt gehaald. Kinderen houden van vaste patronen. Als je een buiksprekende pop weet te gebruiken, maak je er helemaal iets moois van!

Voorbeelden

1.Dieren
Een lied met 10 coupletten over eigenschappen van God die we ook zien in dieren. Elke week mogen kinderen de bijbehorend knuffeldieren meenemen.

2. Kleuren
Behandel de kleuren van de regenboog en zing een regenbooglied. Elke kleur kent wel een Bijbelse invalshoek. Neem een voorwerp in die kleur mee – of vraag het vooraf ook aan kinderen of hun ouders (per mail).

3. Advent
Behandel vier gedeelten uit het Oude Testament die op Jezus’ komst duiden. Bijvoorbeeld Mozes (Deut. 18:18), Jesaja, de boodschap aan Maria en aan de herders.

4. Lijdenstijd

Bedenk een vervolgverhaal over een kind (met een pop in je handen, genaamd Lisa of zo) dat een klasgenoot pest maar daar spijt van heeft. In week 1 pest Lisa, de week erna probeert ze het weer goed te maken, in week 3 merkt ze dat ze nog steeds wil pesten, etc. Totdat ze merkt dat ze vergeving van zonden in haar innerlijk en een nieuw hart nodig heeft.

5. Pinksteren
Maak een lied over landen waar uw gemeente bij betrokken is, door zending, adoptiekinderen, werkvakantie van jongeren, et cetera. Zorg voor een vlag (op beamer) en andere kenmerken van dat land. Vraag, indien mogelijk, iemand iets over dit land en zijn ervaring te vertellen. Bid daarna dat ook daar mensen Jezus Christus zullen kennen en volgen.

6. Max en Maja
Ds. Frits Jongboom schreef korte humoristische kindermomentverhalen met illustraties in powerpoint. Max en Maja beleven iets tegen de achtergrond van een Bijbels thema. Zie www.jongboom.nl.

Bidden

Neem de tijd om van harte voor de kinderen te bidden. Daarin ervaren ze iets van jouw relatie met God. Probeer te variëren in je gebed; je bent voor hen een voorbeeld! Je kunt in je gebed bidden voor de kinderen, voor de medewerkers, iets van het thema meenemen en misschien zijn er speciale omstandigheden (verhuizing, start schooljaar, ziekte).
Voor kinderen die jarig zijn kun je apart en bij name bidden. Vraag ze dan eerst even bij je, dat vinden de meesten prachtig, en ook de ouder(s) en gemeente.

Gerard van der Schee

Kernwoorden: Kindermoment, kerkdienst, kinderen, kinderwerk, geloofsopvoeding, geloofsontwikkeling

Omgaan met leefwereld van jongeren

Thu, 26 Jan 2012 15:38:32 +0100

't Is wat met die jongeren tegenwoordig. Als oudere kun je soms verbaasd / geamuseerd / verontrust / met afschuw kijken naar wat er zich in hun leven afspeelt.

Ze vinden films leuk waar ú zich voor zou schamen. Ze komen thuis op momenten dat u er al een paar uur nachtrust op hebt zitten. De muziek waar ze naar luisteren, is niet om aan te horen. En wat ze over seksualiteit denken… dat durft u ze niet eens te vragen. De leefwereld van jongeren, daar staat u als oudere buiten.

Onbehagelijk

Als ambtsdrager kun je daarover tijdens huisbezoeken de verhalen van ouders horen. Of niet natuurlijk, want waarom zou je het er nog over hebben? ‘Het heeft geen enkele zin! Je kunt zeggen wat je wilt, maar jongeren gaan gewoon hun eigen gang…’ Ondertussen houdt u er een onbehagelijk gevoel bij: het gaat tenslotte niet om onbelangrijke dingen! En soms heb je het idee dat er echt dingen misgaan. Moet je dan zomaar accepteren dat we hierover het contact met jongeren kwijt zijn? Wat betekent verbondenheid met jongeren in de gemeente dan nog?

Geen contact

Het is goed om er op huisbezoek naar te vragen: praat u met uw kinderen wel eens over hun muziek, over uitgaan, over wat hen bezighoudt? Of informeer er eens naar bij leidinggevenden in het jeugdwerk: stellen jullie dit soort dingen wel eens aan de orde op club of vereniging? En als dat gebeurt, zijn het dan ook werkelijke gesprekken? Of blijft het bij een uitwisselen van standpunten? Met andere woorden: is er werkelijk contact, verbondenheid op dit punt?
In veel gevallen zal blijken dat dat contact er níet is: er wordt gewoon niet echt, niet open over gepraat. Ligt dat dan aan de jongeren? Lang niet altijd! Er zijn verschillende situaties denkbaar waarin het eerlijker is om eerst maar eens kritisch te kijken naar de rol van ouders of leidinggevenden.

1.Veel ouders en leidinggevenden in het jeugdwerk weten niet eens wat zich afspeelt in de leefwereld van jongeren, en vaak willen ze het ook niet weten. Er zijn legio ouderen die zich bijvoorbeeld nog nooit verdiept hebben in de radioprogramma’s, jongerenbladen of films die er tegenwoordig voor jongeren zijn. Nu is dat op zich niet zo erg, ware het niet dat hun eigen jongeren daar wél heel goed van de op de hoogte zijn en er ook grondig kennis van nemen. Zonder sturing dus!

2. Andere ouders en leidinggevenden weten wel wat zich afspeelt in de leefwereld van jongeren, maar het kan ze eigenlijk niet zoveel schelen. “We zijn tenslotte zelf óók jong geweest, en het is met ons óók nog goed gekomen.” En dus laten ze de eigen jongeren rustig experimenteren met van alles en nog wat, zonder erbij stil te staan dat er heel wat jongeren zijn met wie het níet goed is gekomen!

3. Ten slotte zijn er ouders en leidinggevenden die wél (zo ongeveer) weten wat zich afspeelt in de leefwereld van jongeren, zich daar ook ongerust over maken, maar ondertussen zelf niet het goede voorbeeld geven. Neem bijvoorbeeld wat een jongere vertelde die met zijn ouders was mee geweest naar een orgelconcert: ‘Van gospelmuziek willen ze niks weten, omdat dat wereldgelijkvormig zou zijn. Ondertussen vond ikzelf juist dat orgelconcert ontzettend leeg: het was puur amusement en persoonsverheerlijking, maar dan met een christelijk sausje. Dan vraag ík me af wat er méér wereldgelijkvormig is…”

Contact houden

Ouderen kunnen er dus zélf debet aan zijn als het (bijna) niet meer lukt om als gemeente contact te houden met de leefwereld van jongeren. Als het erop aankomt, vinden velen het niet eens belangrijk: waarom zou je die leefwereld überhaupt met het geloof moeten verbinden? Je kunt die twee toch rustig naast elkaar laten bestaan? Anderen hebben de leefwereld van jongeren bij voorbaat al afgeschreven: er is gewoon helemaal geen verbinding met het geloof mogelijk! Misschien (hopelijk) komt het vanzelf wel goed, en anders moeten we gewoon het gevecht aangaan. Praktijk in alle gevallen is ondertussen dat de gemeente steeds meer het contact met (de leefwereld van) jongeren verliest. Het wordt steeds moeilijker om (bij) te sturen!

Willen we als gemeente werkelijk contact houden of krijgen met jongeren in hun eigen leefwereld, dan zullen we daarom over twee dingen moeten nadenken:

In de eerste plaats moeten we (her)ontdekken dat geloven álles te maken heeft met ons leven van alledag. Geloven is niet alleen op zondag naar de kerk gaan, het is vooral ook hoe je op maandag omgaat met je relaties, je geld en je vrije tijd. In prediking en jeugdwerk gaat het er dus om dat we de brug weten te slaan van ‘de zondag’ naar de leefwereld van jongeren. Dat klinkt vanzelfsprekend, maar het blijkt bar lastig om dit principe in de praktijk te brengen. Het betekent op z’n minst dat je die leefwereld erg serieus neemt.

Daarom zullen we in de tweede plaats moeten nadenken over onze visie op de leefwereld van jongeren. Wat geloven we over die leefwereld? Hoe positief of negatief denken we erover? Wélke dingen zijn positief en van welke dingen moeten we afstand (leren) nemen?

Harmen van Wijnen

Voormalig directeur HGJB, programmamanager jeugdwerk Protestantse Kerk

Lees verder:
Jongeren in de Bijbel
Hoe voer je goede gesprekken
Praten over seksualiteit
Ruimte en richting geven
Vermoeiende discussies over uitgaan

Kernwoorden: Jongeren, tieners, jeugdwerk, kinderen, leefwereld, tienerclub, missionair, evangelisatie,

'Kinderen leren'

Thu, 26 Jan 2012 15:40:45 +0100

Achter deze titel zou je zowel een uitroepteken als vraagteken kunnen plaatsen. Leren kinderen nog wel? Wordt het leren eigenlijk wel op het goede moment gestimuleerd?

Deze vragen zijn aanleiding geweest voor een bezinning binnen het HGJB-Centrum voor Catechese. De uitkomst hebben wij verwoord in een visiedocument.

www.hgjb.nl

Kernwoorden: Geloofsopvoeding, geloofsontwikkeling, leerplan, catechese, catechisatie, catechisanten

Geweldsverhalen op de zondagschool

Tue, 20 Mar 2012 12:05:31 +0100

Geweldverhalen. Je vindt ze door heel de Bijbel heen. Het bijzondere is, dat God er zelf mee gemoeid is. God is toch liefde? Wat moet je dan als opvoeder: Vertellen, overslaan of verzachten?

Om op dit soort vragen antwoord te vinden, kun je tegenwoordig goed terecht bij het Europees Netwerk Kindertheologie¹. Theologen en pedagogen werken er in samen. Ze denken graag mee met de mensen in de praktijk.

Best veel geweld

In het Netwerk Kindertheologie is bijbelstudie altijd eerst aan zet. Zo ook bij de vraag hoe om te gaan met geweldverhalen. Het eerste wat die studie oplevert is, dat God zich best veel van geweld bedient. Het begint al bij Noach. Behalve Noach en zijn familie en van iedere diersoort twee overleeft geen enkel wezen de zondvloed. Zo bestraft God het kwaad van mensen.
Met sterke hand bevrijdt God Israël uit Egypte. Maar die hand is wel een harde hand: een hand die Egyptenaren met plagen treft en eerstgeborenen doodt.
Ook Israël zelf wordt getroffen door Gods straffend geweld. Na de dans rond het gouden kalf vinden velen de dood.
In de Bijbel, vooral in het Oude Testament, zijn God en geweld direct verbonden. En dat roept de vraag op: Wat is God eigenlijk voor een God?

Niet zomaar

Wie de God van de Bijbel vergelijkt met andere ‘godenverhalen’ van dezelfde regio en tijd, komt tot verhelderende inzichten. De God van de Bijbel gebruikt anders dan ‘andere goden’ niet zo maar geweld. Hij heeft er altijd redenen voor. En die redenen hebben alles te maken met Zijn bedoelingen. Hij wil ‘goed leven’ voor de mensen. Daartoe gaat God een verbond van vriendschap met hen aan. En geeft Hij regels voor goed leven. Wie daar tegen ingaat, straft Hij. Maar nooit – al weer een verschil met ‘andere goden’- verheerlijkt God geweld of doet Hij er triomfantelijk over.

Wie achter elkaar geweldverhalen leest, ziet steeds hetzelfde patroon. Gods geweld heeft steeds ‘verandering’ als keerzijde. Door straf en geweld heen wil God foute mensen het goede leren en met hen een nieuw begin maken.

Kind en straf

Straffen om kinderen te laten beseffen wat fout is en het goede te leren, constateren pedagogen in het Netwerk Kindertheologie, is minder vanzelfsprekend dan vroeger. De aanpak nu is: kinderen goede gedragingen voorhouden en die bevestigen en belonen. Toch vinden kinderen het heel normaal, dat op gedragingen als slaan, afpakken en pesten straf volgt. Vanuit dit begrip kunnen ze Gods straffen zeker begrijpen.

Vertraagde waarneming

Kunnen jonge kinderen geweldverhalen aan? Kennis van kinderen, opgedaan in het Netwerk Kindertheologie, leert dat hier bijzondere fenomenen spelen. Een eerste fenomeen is, dat jonge kinderen geweld in een verhaal ‘vertraagd’ waarnemen. Waar komt dat door? Dat komt omdat ze in een vertrouwde, geborgen omgeving naar het verhaal luisteren. En dat opvoeders, vertellers, geholpen door goede bronnen, geweld in Bijbelverhalen niet ‘uitvergroten.’ Het meest bijzondere fenomeen is echter, dat jonge kinderen zelf ‘het goede’ uit een verhaal halen en met ‘dat goede’ hun eigen verhaal maken. Zo deed ook Redmer van vier. Hij was dol op het verhaal van Noach met al die prachtige dierenplaten. “Maar al die dode mensen dan?” vroeg zijn moeder. “De vrienden van God zitten in de boot,” antwoordde Redmer. En dat haalde hij letterlijk uit de Kijkbijbel, waar Noach vriend van God wordt genoemd. En een vriend van God was Redmer zelf ook.

Erg streng

Hoe zit het dan met oudere kinderen. In de zakelijkheid, die bij hun leeftijdsfase past, nemen ze heel concreet waar wat er in een verhaal gebeurd. Twee collega’s uit het Netwerk Kindertheologie vertelden aan tienjarigen de verhalen over de jonge Samuël. Kernthema daarin is het wangedrag van de zonen van Eli bij de offerdienst. God ziet dat en Hij stuurt een boodschapper. En die zegt tot Eli: “God zal jouw familie hard straffen. Alle mannen zullen jong sterven en niemand van hen mag meer priester zijn. God zal iemand anders als priester kiezen. En jij Eli: je ogen zullen dof worden en je zult alleen nog verdriet kennen.”

Hier stopten de vertellers om met de kinderen in gesprek te gaan. Wat vonden de kinderen van de straf van God? Het werd een heel levendig gesprek. De kinderen vonden God wel erg streng. Om het kwaad van enkel de zonen van Eli werd de hele familie gestraft. Maar God kan ook geen ‘slappe’ God zijn, die het kwaad maar laat begaan. God moet wel wat doen. Maar één van de kinderen zei: “Ik geloof niet dat God die mensen voor straf vroeg dood wil hebben. Net als in het verhaal van Jona geeft God waarschuwingen. Ze moeten zich veranderen. Dat wil God. Misschien gebeurt dat wel.” Daar konden de andere kinderen het mee eens zijn. Maar gebeurt dat veranderen ook? Als het verhaal verder gaat, is dat tot teleurstelling van de kinderen niet zo. De kinderen kwamen daarop tot de gedachte: “Toen kon God niet anders meer dan straffen.”
“Hoe moet het nu verder?” vroegen de vertellers. De kinderen vervolgden zo het verhaal. Ze stelden hun hoop op Samuël. God maakte vast met hem een nieuw begin.

Keerzijde

Geweldverhalen overslaan? Alleen het mooie van God vertellen en alleen Gods liefde benadrukken? Het is niet nodig. Het ontneemt kinderen bovendien de mogelijkheid om de keerzijde van ‘de straffende God’ te ontdekken.

In een vertrouwde sfeer verwerken jonge kinderen geweldverhalen op eigen wijze. En mits er in de vertelling de juist accenten worden gelegd, komen ze geregeld tot verrassende betekenissen.

Oudere kinderen komen vanuit goed geleide gesprekken tot begrip van geweldverhalen. Vooral tot het begrip, dat God geen plezier in straffen heeft, maar wil dat mensen hun kwade leven in goede zin veranderen. En daarin spreekt volop Gods liefde als keerzijde van geweld.

We stonden vooral stil bij het Oude Testament, omdat vooral daar geweldverhalen spelen. Maar de motieven ‘liefde’ en ‘verandering’ zijn direct herkenbaar in het Nieuwe Testament, in het verhaal van Jezus, Gods zoon. Die als geen ander het program van zijn Vaders liefde concretiseerde.

Dr. Henk Kuindersma - Godsdienstpedagoog

Kuindersma was tot 1 juli 2011 verbonden aan de Protestantse Theologische Universiteit in Kampen.

Overgenomen uit idea 4-2011, magazine voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie, www.ea.nl/idea

Geestelijk leven > Bijbelstudie > Vraagstukken

Kernwoorden: Bijbellezen, bijbelverhaal, bijbel en kind, kinderen, zondagschool, geweldverhalen, geloofsopvoeding

1 Zie voor kindertheologie www.verwonderenenontdekken.nl

Kindernevendiensten - wat, hoe en waarom?

Thu, 26 Jan 2012 14:16:46 +0100

Kinderen maken een wezenlijk onderdeel uit van de gemeente. Hoe geef je daar uiting aan? Blijven kinderen op zondag in de dienst of gaan ze naar hun eigen groep?

Kinderen horen er helemaal bij

De eerste gedachte die in de Bijbel heel duidelijk naar voren komt is: kinderen horen er helemaal bij. Op meerdere plaatsen zie je dat kinderen delen in de belofte van het heil in de lijn van de generaties. Dit gegeven is belangrijk voor de bezinning op de plaats van het kind in de gemeente.
Nauw verbonden met de gemeente en de plek van het kind daarin is de gedachte van het verbond en de beloften van het evangelie. In onze gemeenten wordt die verbondsgedachte onderstreept door de doop of door het opdragen van jonge kinderen. De Bijbel laat op een aantal plaatsen duidelijk zien dat kinderen delen in dat verbond en in de belofte van het heil.

• Genesis 17:7 - De belofte aan Abraham gegeven is een belofte ook voor het nageslacht. Het verbond wordt hier dus duidelijk gezet in de lijn van de geslachten.

• Handelingen 2:39 - De belofte geldt, aldus Petrus, allen die geloven en hun kinderen. Die worden hier expliciet genoemd als degenen die vanuit het geloof van de ouders delen in de belofte van het Evangelie.

• Handelingen 16 - De bekende geschiedenis van de gevangenbewaarder in Filippi die tot geloof komt. Als teken daarvan wordt hij gedoopt en zijn hele huis(gezin) eveneens. Ook hier zie je dat allen die wonen in hetzelfde huis (niet alleen kinderen maar zelfs ook slaven) het teken van de doop ontvangen als onderstreping van het feit dat de beloften van het Evangelie ook voor hen bedoeld zijn.

• 1 Korintiërs 12 - Het bekende beeld van het lichaam en de vele leden zegt ook iets over kinderen en de gemeente. Wij betrekken dat beeld vaak eenzijdig en uitsluitend op de verscheidenheid aan gaven. Maar daarnaast zegt dit beeld natuurlijk ook dat alle leden (en dus ook elk lid) van de gemeente zijn eigen volwaardige plek heeft. En daar horen kinderen dus bij.

Tot zover een aantal bijbelteksten die laten zien dat het kind er in de gemeente helemaal bij hoort. Voor sommige mensen is dat een argument om het als ideaal te zien dat het kind er ook bij is tijdens de hele kerkdienst of samenkomst. Maar de vraag is of dat klopt. Immers, er is ook een tweede lijn in de Bijbel.

Kinderen hebben hun eigen plek

Binnen de gemeenschap van de gemeente nemen kinderen hun eigen plek in. Een plek die aansluit bij de eigenheid van het kind, de eigen wijze waarop een kind gelooft en een plek die mogelijkheden biedt voor een aanpak die aansluit bij dat eigene van het kind.

We zetten weer een aantal bijbelwoorden op een rij:

• Jozua 4 - Als het volk Israël door de Jordaan getrokken is moet een gedenksteen worden opgericht. Zeer nadrukkelijk wordt erbij gezegd dat dit is met het oog op de kinderen. Een zichtbaar teken zodat kinderen zullen vragen en er een aanleiding is om hen te vertellen wat God gedaan heeft. De ‘geloofsoverdracht’ aan kinderen vraagt dus om een eigen, bij hun eigenheid aansluitende aanpak.

• Marcus 10: 13-16 - Het bekende gedeelte van de moeders (?) die hun kinderen bij Jezus brengen. Opvallend is wat er staat: het verlangen van de moeders is dat Jezus hun kind zal aanraken, Jezus is degene die volwassenen terzijde plaatst. De kinderen mogen het meest nabij zijn (een arm om hen heen, een hand op hun hoofd).

• Johannes 21:15 - In de zorg voor de gemeente (het beeld wat Jezus hier gebruikt heeft daarmee te maken) gaan de lammetjes voorop. De jongste leden van de kudde worden als eerste genoemd. Kinderen hebben de eerste plek. En de lammetjes mogen lammetje zijn: geen klein schaapje, geen volwassene in zakformaat maar lam: dartel, tegendraads, speels, jong et cetera.

Deze bijbelteksten laten zien: binnen de gemeenschap van de gemeente horen kinderen er helemaal bij en hebben ze hun eigen plek en is sprake van een eigen aanpak.

Een eigen plek in de gemeente

Als je deze beide lijnen vanuit de Bijbel op je in laat werken blijkt de kindernevendienst een sprekend voorbeeld te zijn van de manier waarop je deze beide gegevens met elkaar combineert.
Enerzijds de gedachte dat het kind er helemaal bij hoort. Die gedachte krijgt vorm, immers tijdens een deel van de kerkdienst zijn de kinderen er daadwerkelijk bij. En anderzijds de gedachte van een eigen plek: tijdens een ander deel van de kerkdienst hebben de kinderen hun eigen plek waar op hun (eigen) manier in hun eigen dienst gezongen, gesproken, gewerkt en (eventueel ook) gebeden wordt.

De kindernevendienst ligt dus veel meer in de lijn dan een situatie waarbij de kinderen de totale kerkdienst bijwonen. Immers, die praktijk biedt onvoldoende mogelijkheid voor een eigen plek en een eigen aanpak. En tegelijk ligt de kindernevendienst ook veel meer in de lijn dan een situatie waarin kinderen tijdens de gehele dienst weg zijn en bijvoorbeeld de zondagsschool bezoeken. Immers, dan ontbreekt de gedachte van het ‘erbij horen en erbij zijn’.

Juist de combinatie van die twee uitersten zie je in de kindernevendienst heel duidelijk terug en is een praktische toepassing van de beide grondlijnen die de Bijbel aanreikt als het gaat om de plaats van het kind in de gemeente, ook op zondag.

Een eigen wijze van geloven

De eigen plek die kinderen in de lijn van de Bijbelse gegevens behoren te hebben, heeft te maken met de eigen manier waarop kinderen geloven. Over de vraag hoe kinderen geloven is heel veel te zeggen, maar in het kader van dit programma slechts twee lijnen:

• Kinderen geloven via ervaring
• Kinderen geloven via het voorbeeld dat je als kinderwerker geeft/bent

Ervaring

Ervaring is een belangrijke bouwsteen voor geloof bij met name jonge kinderen. Dat blijkt heel duidelijk als je kinderen bijvoorbeeld vraagt wie God is. Alle antwoorden die je dan krijgt zijn ervaringsantwoorden (iemand die je altijd helpt, die bij je is als je alleen bent, die je troost als je verdriet hebt, die je helpt als het moeilijk is et cetera). Zo gelooft een kind. Dat zie je bijvoorbeeld ook in de grote betekenis die liederen hebben voor kinderen. Muziek en zang zijn ervaringsmomenten voor een kind. Die raken hen diep. Treffend is dat dementerende bejaarden vaak alleen nog de zondagsschoolliedjes van vroeger kennen.

Voorbeelden

Sprekende voorbeelden vormen een tweede belangrijke bouwsteen voor geloven bij kinderen. Kinderen geloven via het voorbeeld dat je als kinderwerker (of als ouder) bent. Als je vertelt over de vergevingsgezindheid van God zal een kind dat eerder geloven wanneer je zelf als medewerker bereid bent om (ook dat kind) te vergeven. Maar wanneer je vertelt over God die altijd vergeeft en nooit meer aan onze zonde terugdenkt, terwijl de sfeer op de nevendienst bepaald wordt door oude vetes en je daarop kinderen blijft aanspreken, dan kunnen kinderen niet eens geloven wat je zegt. Je eigen leven staat er haaks op en dat blokkeert het proces van het (leren) geloven.

Echtheid

In dat ‘voorbeeld-zijn’ komt het aan op echtheid. En echtheid ontdek je in de relatie van nabijheid. Relaties zijn dus belangrijk voor een kind op de weg van het geloof. Daarom is het gezin zo belangrijk en onopgeefbaar als plek van geloofsopvoeding. En tegelijk laat dat zien waar het in het grote huisgezin van God, de gemeente, om gaat: een eigen plek voor het kind waar het geloofservaringen kan opdoen, waar het echtheid proeft bij volwassenen die daar zijn en waar relaties kunnen groeien.
De kindernevendienst biedt daarvoor bij uitstek mogelijkheden: een eigen plek en tegelijk een plek die in meerdere opzichten staat in het verlengde van de samenkomst/kerkdienst en waar kinderen ook geleerd wordt om hun plek in de gemeente, ook in de zondagse eredienst of samenkomst, in te nemen. De naam kindernevendienst is in dit opzicht veelbetekenend!

De praktijk

Rondom de praktijk van de kindernevendienst worden allerlei werkwijzen toegepast. In dit kader noemen we een aantal mogelijkheden en plaatsen en daarbij enkele gedachten ter overweging. We reiken geen model aan maar geven mogelijkheden van waaruit iedereen zelf dat model kan kiezen dat het beste past bij de eigen situatie.

1. Voor de kinderen weggaan

Voor de kinderen naar hun eigen dienst gaan zijn er in de ‘ gewone’ dienst twee belangrijke momenten:

• In het gebed om de opening van het Woord (openingsgebed van de dienst) hoort de kindernevendienst, horen de kinderen en de leiding genoemd te worden. Immers de nevendienst is een volstrekt gelijkwaardige dienst voor de kinderen.

• Aandacht voor de kinderen als ze weg gaan. Dat kan door de voorganger gebeuren, het kan ook zijn dat iemand van de kindernevendienst dat doet. Even een moment: de kinderen een fijne dienst toewensen, iets vertellen van wat daar gebeurt, een gesprekje met de kinderen et cetera.

2. Wanneer gaan ze weg?

Het moment waarop kinderen de dienst verlaten verschilt per gemeente. In veel gemeenten is dat na de Schriftlezing(en), tijdens of na afloop van het lied voorafgaand aan de verkondiging. De nevendienstleiding vindt dat moment vaak niet ideaal. Immers, de kinderen komen na de preek terug en dat betekent dat de tijd van de kindernevendienst erg kort is.
Naast dit praktische moment is er ook een meer inhoudelijk argument te noemen om kinderen eerder te laten gaan. De vraag is wat het nut ervan is dat kinderen de Schriftlezing meemaken in de dienst. Wanneer er geen sprake is van aansluiting tussen nevendienst en ‘ gewone’ dienst is de Schriftlezing voor de kinderen meestal zinloos en mogelijk zelfs onnodig verwarrend. Ze horen een verhaal en in de nevendienst gaat het opeens over heel iets anders. En als wel sprake is van aansluiting is ook de vraag wat de zin is van het lezen van het verhaal in de kerk wat de kinderen vervolgens in de nevendienst verteld wordt. Op grond van die gegevens is te overwegen om kinderen voor de Schriftlezing(en) weg te laten gaan: dat voorkomt deze effecten en levert behoorlijk wat tijdwinst op.

3. Wat doen we tijdens de kindernevendienst?

Voor het programma van de kindernevendienst bestaan meerdere methodes. Belangrijk is om ons te realiseren dat het gaat om een dienst. Dat betekent dat het bijbelverhaal een centrale plek in het programma behoort in te nemen. Daar omheen doen we andere dingen: zingen, een (creatieve) verwerking maken en eventueel ook samen met de kinderen bidden. Juist deze werkvormen sluiten in sterke mate aan bij de eigenheid van het kind en de eigen wijze van geloven van een kind. Vertellen, zingen en verwerken zijn daarom heel wezenlijke onderdelen.

4. Wanneer komen de kinderen terug?

In de meeste gevallen komen kinderen aan het eind van de dienst weer terug bij de ouders. Op zich is dat een heel mooie gedachte, waarvoor juist vanuit het gegeven dat het kind erbij hoort veel te zeggen valt. Soms komen kinderen (meestal om praktische redenen) niet meer terug. Dat is jammer! Het is in elk geval aan te bevelen dat de kinderen er zijn wanneer aan het slot van de dienst of samenkomst de zegen op de gemeente wordt gelegd. Ouders en kinderen ontvangen samen als gezin de zegen en gaan als gezegend gezin de week in! Dat is eigenlijk onopgeefbaar!
In veel gemeenten komen kinderen voor de voorbede (dus na de verkondiging tijdens of na afloop van het lied dat dan gezongen wordt) terug. Ook daarvoor valt iets te zeggen. Op dat moment kan opnieuw door de voorganger aandacht geschonken worden aan het kind (wat heb je gemaakt, waarover ging het, was het leuk, welk liedje hebben jullie gezongen etc.). Bovendien is het goed dat kinderen ook aanwezig zijn bij de voorbede. Dat element kan ook voor de kinderen extra betekenis krijgen wanneer vanuit de nevendienst voorbedepunten worden genoteerd die de voorganger vervolgens een plek geeft in de voorbede als gemeente. Ook op die manier ervaart het kind daadwerkelijk dat het bij de gemeente hoort.

5. Overgang

Een heel belangrijke vraag is hoe we kinderen leren om vanuit de kindernevendienst hun plek in te nemen in de ‘gewone’ kerkdienst of samenkomst. Volgens sommigen is de nevendienst daarvoor een belemmering. Het is maar de vraag of dat zo is. In elk geval is het ‘ uitzitten’ van kerkdiensten die onvoldoende op kinderen gericht zijn niet bevorderlijk om kinderen te leren hun plek in de kerkdienst in te nemen. Om dat leerproces te bevorderen is te overwegen dat je ervoor kiest om voor de oudste groep kinderen niet wekelijks maar één keer per twee weken nevendienst te houden. De andere zondag gaan ze met hun ouders mee en blijven in de dienst. Dat vraagt er dan wel om dat de voorganger in die dienst rekening houdt met het feit dat er oudere kinderen bij zijn en de dienst zo invulling geeft dat ook die kinderen (meer) begrijpen en zich in elk geval ‘gezien’ weten. Er zijn ook gemeenten waar, als vervolg op de kindernevendienst een tiener- of jongerendienst gehouden wordt om de overgang naar de gewone kerkdienst vloeiender te laten verlopen.

6. De gewone dienst en kinderen

Het instellen van een kindernevendienst betekent niet dat er in de gewone dienst dus geen rekening meer gehouden hoeft worden met kinderen. Het omgekeerde is eerder waar. Juist omdat er een nevendienst is, is het belangrijk dat kinderen duidelijk ervaren dat op die momenten dat ze in de gewone dienst zijn er met hen gerekend wordt. Dat is een heel belangrijk gegeven om via de nevendienst kinderen hun eigen plek te geven in het midden van de gemeente.

Henk van Dam
Toerustingswerker bij stichting Radar.

Kernwoorden: Kinderdienst, kindernevendienst, zondagschool, kinderen, kerkdienst, kinderwerk

Kerkvernieuwing door kerkplanting

Fri, 03 Feb 2012 19:13:26 +0100

Europa werd christelijk in meer dan een millennium en seculier in minder dan een eeuw. Bij het aanvaarden van zijn hoogleraarschap aan de VU hield Stefan Paas een pleidooi voor kerkplanting.

Naar de mens gesproken hangt het succes van de kerk af van de vraag of zij haar traditie kan doorgeven aan de toekomst. In theologische termen: deze tijd vraagt om een visie voor christelijke zending. Bij zending gaat het erom of het christelijk geloof in staat is om nieuwe contexten in te gaan, nieuwe generaties te fascineren, verschillende groepen te verbinden en impact te hebben op samenlevingen.

Beschikbaarheid

Logisch dat de huidige toestand van Europa zendingsvragen oproept. Onze laatmoderne samenleving drijft steeds meer uiteen in levensbeschouwingen, culturen, subculturen en generaties. En nu de kerk in Europa haar rol als ‘volkskerk’ verliest, wordt zij steeds meer teruggedrongen in bepaalde van deze subculturen, bijvoorbeeld die van de oudere conservatieve burger of de Afrikaanse immigrant. Daardoor komt de beschikbaarheid van het Evangelie onder druk te staan. Volgens de Duitse theoloog Michael Herbst is daarom de vraag: “Hoe kunnen we, in deze naderende na-volkskerkelijke tijd, aan zoveel mogelijk mensen zoveel mogelijk gelegenheid bieden het Woord van Christus te horen?” Dat dit ook een grotere variatie in vormen van kerk-zijn inhoudt, lijkt wel duidelijk. Een eerste argument voor nieuwe gemeentevorming.

Geloofwaardigheid

Naast het afnemend bereik is er voor het christendom in Europa ook een ‘geloofwaardigheidsprobleem’. Tussen kerk en wereld, geloof en leven is een afstand ontstaan, die op de een of andere manier overwonnen moet worden. Als we in onze veelkleurige samenleving nieuwe groepen willen bereiken met het Evangelie, kan dat alleen als dat Evangelie het leven van deze groepen raakt. Dat gaat niet buiten een gemeenschap om. En vaak zullen het nieuwe gemeenschappen zijn.

Klassieke en hedendaagse kerkplanting

Kerkplanting is al zo oud als het christelijk geloof. Paulus deed niet anders. En ook in de zending van de Westerse kerk sinds de Middeleeuwen was sprake van kerkplanting. Toch is er een verschil tussen ‘klassieke kerkplanting’ en hedendaagse ‘church planting’. Klassieke kerkplanting gebeurde in drie stappen. Eerst werd het Evangelie verkondigd, vervolgens werden nieuwe gelovigen verzameld in gemeenschappen, en als die gemeenschappen oud en wijs genoeg waren, konden zij geïnstitueerd worden als kerken. Bij church planting wordt de volgorde omgedraaid. Bekend is de slogan van Peter Wagner van de Church Growth-beweging: kerkplanting is het meest effectieve instrument voor evangelisatie.

Enerzijds heeft dit geleid tot een instrumentele, arme benadering van de kerk. Aan de andere kant biedt een benadering die evangelisatie en kerkvorming ziet als een dynamisch, in elkaar grijpend proces, meer ruimte om ook aan het kerk-zijn zelf zendingsvragen te stellen. In dat kader wil ik het hebben over kerkvernieuwing en de rol van kerkplanting daarin, aangezien het besef steeds meer wortel schiet dat de christelijke traditie in West-Europa het niet zal redden met alleen aanpassingen. Vernieuwing is noodzakelijk.

Vernieuwing langs een omweg

De Nederlandse wetenschapper Bart Nooteboom stelt: “Verandering van het bestaande vergt vaak een lange omweg van experimenten buiten de bestaande orde.” Dat kan bijvoorbeeld wanneer creatieve mensen bij elkaar worden gebracht in uitdagende ‘vrijhavens’: een aparte afdeling binnen een organisatie of zelfs een nieuwe organisatie. De Protestantse Reformatie van de zestiende eeuw was zo’n doorbraak die gedurende honderden jaren was voorbereid door bewegingen aan de rand van de Christenheid. Een ander voorbeeld is de Protestantse zendingsbeweging, die in de late achttiende eeuw buiten de kerk om ontstond, zich nestelde in genootschappen en vanaf het midden van de twintigste eeuw geleidelijk aan de weg terugvond naar de kerk. Een hedendaags voorbeeld is de Evangelische Beweging, die een broedplaats is geweest van liturgische vernieuwing.

Spiritualiteit, zending, liturgie. Het is belangrijk te zien dat dit soort praktijken niet zijn bedacht door een geniale of rebelse theoloog en door een welwillende kerk zijn overgenomen. Nee, zij hebben gedurende langere tijd buiten de legerplaats verbleven, zijn verketterd en verguisd, hebben een proces van loutering doorstaan en zijn uiteindelijk komen bovendrijven als vitale vormen van geloof die meer mensen aanspreken dan alleen de ‘lunatic fringe’. Nieuwe ideeën moeten ontstaan en vorm krijgen in een stimulerende omgeving, een broedplaats.

Bezinning op de basis

Zo kijk ik graag tegen kerkplanting aan: als het inrichten van een missiologisch laboratorium. Die benadering vindt steeds meer ingang. Dit heeft deels te maken met de teleurstellende ervaringen met kerkplanting in de jaren tachtig en negentig. Toen lag de nadruk op het repliceren van bekende kerkmodellen en niet zozeer op het innoveren daarvan. Het bleek vaak niet te werken. Vooral in Engeland heeft deze ervaring geleid tot diepgaande bezinning op kerkplanting, die onder andere is neergeslagen in het rapport Mission-Shaped Church (2004) van Anglicanen en Methodisten.

Deze bezinning heeft geleid tot een veel sterkere theologische basis onder kerkplanting dan in de vooral op kerkgroei gerichte oudere benadering. Naast de al genoemde drijfveren van contextualisatie (beschikbaarheid) en geloofwaardigheid worden tegenwoordig twee andere motieven voor gemeentevorming benadrukt. In de eerste plaats een ecclesiologisch motief: een kerk die zich toewijdt aan kerkplanting moet wel nadenken over zichzelf. Zo kan de kerk in Europa, door haar identiteit als zendingskerk te herontdekken in een kwetsbare minderheidssituatie, zich vrijmaken van conformiteit met de omringende cultuur en haar eigen traditie en de vitaliteit van het Evangelie opnieuw ervaren.

Kleine gemeenten

In de tweede plaats zien we ook een praktisch-theologisch motief: kerkplanting kan ons bewust maken van de kracht van kleine gemeenten. In het Westen zien we vooral de gevaren van kleine gemeenschappen: sektarisme, manipulerend leiderschap, verstikkende relaties. Maar in het algemeen zullen kleine gemeenschappen op een veel natuurlijker manier het gemeenschapsleven van de nieuwtestamentische kerk kunnen weerspiegelen.

Rechtvaardiging

Al deze motieven onderstrepen wat mij betreft dat het niet gaat om het stichten van meer kerken, maar om het ontwikkelen van nieuwe manieren van kerk-zijn, broedplaatsen van creativiteit, opoffering en bezieling, aan de organisatorische rand van het kerkelijk leven. Dat, en niets anders, is de rechtvaardiging voor kerkplanting in onze post-christelijke samenleving.

Stefan Paas

Buitengewoon hoogleraar op de J.H. Bavinck-leerstoel voor Church Planting and Church Renewal in a Secular Context, bij het Center for Evangelical and Reformation Studies aan de Vrije Universiteit Amsterdam

Overgenomen uit idea 3-2011, magazine voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie, www.ea.nl/idea

Kernwoorden: Gemeentestichting, secularisatie, missionair,Stefan Paas

Kansen van lokale samenwerking

Thu, 19 Jan 2012 14:44:45 +0100

Onderzoek van de Evangelische Alliantie, Agap�, Geloven in de Stad en CHE-studenten toont het aan: lokale samenwerking is mogelijk en kan vruchtbaar zijn.

Eenheid van christenen. Op bepaalde momenten, zoals rond de publicatie ‘Wij kiezen voor eenheid’ en de Nationale Synode, praten we erover en dromen we van de ‘oecumene van het hart’. We herkennen dan het verlangen van onze Heer naar eenheid onder zijn volgelingen, zoals Hij dat uitspreekt in zijn gebed in Johannes 17. Ook hebben we in het verleden geweldige voorbeelden gezien van lokale samenwerking en oecumene, zoals de campagne ‘Er is Hoop’ in 1979, campagnes rond Billy Graham, de gebedsweken van de Evangelische Alliantie en de Raad van Kerken en andere gebedsmomenten.

Frustrerend

Nog steeds zijn er in veel plaatsen in ons land af en toe acties waarbij verschillende kerken samen optrekken. Maar op heel veel andere momenten zijn we weer zó druk met activiteiten en verplichtingen van onze eigen gemeente of organisatie dat we er niet aan toekomen om die andere gelovigen om ons heen op te zoeken. En als we dan de handen ineen slaan, kost het vaak frustrerend veel tijd om elkaar te vinden te midden van al onze verschillende gewoontes, visies, gebruiken, bijbelopvattingen en prioriteiten. Dan gaat het veel sneller om het zelf te doen, of met één of twee gemeenten die ‘op ons lijken’.

Keys of connection

Het hierboven genoemde onderzoek heeft de naam ‘Keys of Connection’ gekregen. Er zijn daarin namelijk sleutels naar voren gekomen om onze verlangens ten aanzien van samenwerking en Bijbelse waarheden daarover te vertalen naar de praktijk. Hieronder willen we eerst stilstaan bij de redenen voor lokale samenwerking. Daarna zullen we de ‘keys of connection’ bespreken en een aantal concrete handvatten geven om ermee aan de slag te gaan.

Argumenten lokale samenwerking

Er zijn allerlei redenen om aan de slag te gaan met lokale samenwerking. De drie belangrijkste zijn:

1. Het praktische belang

Vanuit verschillende invalshoeken komt het praktische belang van samenwerking naar voren:

Planning – Het is zinvol om van elkaar te weten wat iedere kerk en organisatie doet en activiteiten op elkaar af te stemmen. Het is immers zonde van tijd, geld en energie om bijvoorbeeld op één avond vergelijkbare activiteiten voor bijvoorbeeld jongeren te organiseren.
Van de nood een deugd maken – Het is soms noodzakelijk, bijvoorbeeld door een gebrek aan middelen en mensen, om gebruik te maken van de mogelijkheden van andere gemeenten of organisaties. Dat geldt ook voor contacten met de overheid, welzijnsinstellingen et cetera, die liever met één vertegenwoordiger spreken dan met een hele serie mogelijke partners.
Bewust een ‘win-winsituatie’ zoeken – Waar meerdere gemeenten en organisaties iets inbrengen, worden zijzelf en anderen er vaak beter van. De ene gemeente heeft bijvoorbeeld het geld en een gebouw, de andere genoeg jonge leden om daar een aantrekkelijke jongerenavond te organiseren. De ene gemeente heeft voldoende werkers, de andere een goede coördinator, zodat zij samen een diaconale activiteit kunnen realiseren.

2. Visie voor de eigen omgeving

De profeet Jeremia spreekt in Jeremia 29: 7: “Bid tot de HEER voor de stad waarheen ik jullie weggevoerd heb en zet je in voor haar bloei, want de bloei van de stad is ook jullie bloei.” Als volk van God en Lichaam van Christus zijn we geroepen om te zoeken naar bloei voor de stad en de omgeving waarin wij wonen. Dat geldt voor christenen individueel, maar ook voor gemeenten en parakerkelijke organisaties. We zien dit ook steeds meer om ons heen vorm krijgen.

3. Inhoudelijke visie op samenwerking

Ten slotte – en hopelijk vooral – kan samenwerking voortkomen uit een inhoudelijke visie op samenwerking. Al eerder is Johannes 17 aangehaald. Jezus bidt hier dat God de Vader Zijn volgelingen bewaart “zodat zij één zijn zoals wij één zijn” (vers 11). Als Hij dit zo belangrijk vindt, hoe leeft het dan bij ons? Wat denken wij van het beeld van de gemeente als het Lichaam van Christus (zie 1 Korintiërs 12)? Gaat het elkaar dienen en samenwerken alleen op voor onze eigen gemeente of kunnen we dit ook betrekken op het hele Lichaam van Christus? En als we denken aan Efeziërs 3: 18-19? Hier staat dat we “met alle heiligen de lengte en de breedte, de hoogte en de diepte kunnen begrijpen, ja de liefde van Christus kennen die alle kennis te boven gaat, opdat u zult volstromen met Gods volkomenheid”. God heeft het kennen van Hem verbonden aan het kennen van en optrekken met elkaar. Eenheid zoeken is een zaak van Gods hart!

Keys of Connection

Doel van het onderzoek ‘Keys of Connection’ was om te zien wat de sleutels zijn voor een effectief lokaal netwerk waarmee het Evangelie hoorbaar en zichtbaar wordt in de samenleving. Daarvoor zijn in drie plaatsen de lokale netwerken onderzocht: Groningen, Haarlem en Spijkenisse. In elk van deze plaatsen zijn vijf tot zes interviews gehouden met een gevarieerde groep mensen die bij het netwerk betrokken zijn en er vanuit verschillende invalshoeken tegenaan kijken. De uitkomsten van de interviews zijn vergeleken met literatuur over dit onderwerp. Uiteindelijk is een twaalftal sleutels benoemd, die we hieronder in zes aspecten samenbrengen:

1. Visie

Een goede visie is motiverend en inspirerend. Het biedt helderheid over ‘de droom’ van het netwerk: wat willen we doen en waar willen we komen. Voor een netwerk is een goede visie groter dan wat de afzonderlijke deelnemers op zichzelf zouden kunnen realiseren.

2. Gedreven leiderschap

Een goede leider – een netwerker, kartrekker – is van cruciaal belang. Een goede leider heeft een aansprekende visie en weet deze te ontwikkelen met en over te brengen op de deelnemers. Voor het realiseren van deze visie bedenkt de leider strategische stappen. Hij dient en inspireert en heeft het vertrouwen van de deelnemers.

3. Resultaten zien en vieren

Niet alleen praten, maar doen! En vervolgens de zegen zien van het samen optrekken. Van daaruit kun je dan weer visie ontwikkelen voor de volgende stap. Het is van doorslaggevend belang dat de verwachtingen ook worden waargemaakt. Verwachtingen moeten daarom relevant en haalbaar zijn. Dat is deels een zaak van haalbare doelen en deels van concreet geloof. Door de bevestiging groeit het vertrouwen en de motivatie voor het zetten van nieuwe, grotere stappen.

4. Relaties en communicatie

Samenwerken als gelovigen begint bij relaties. Belangrijker nog is de inhoud van die relaties: niet formeel, maar persoonlijk. Hoe meer mensen binnen het netwerk hun harten met elkaar delen, hoe meer vertrouwen en verbondenheid groeit. Communicatie is dan van groot belang en hiervoor zijn de sleutelfiguren bij elke deelnemer cruciaal. Zij zijn de verbindende schakels die de samenwerking verankeren en continuïteit geven.

5. Procesgericht en toegewijd

Een netwerk is langetermijnwerk. Natuurlijk wordt gestreefd naar successen op korte termijn, maar het proces van groeien in relaties en de lessen die daarbij worden geleerd, is belangrijker. Hiertoe is toewijding aan elkaar – in mensen, middelen en financiën – van groot belang. Daardoor ontstaat ruimte voor ontwikkeling.

6. Gebed!

Gebed is dé sleutel voor geestelijk leven en dus ook voor samenwerken binnen het Koninkrijk van God. Zonder uitzondering vindt men gebed heel belangrijk voor het netwerk. In de praktijk lijkt het echter niet zo te functioneren. Bidden blijkt één van de lastigste aspecten om écht samen te beleven, omdat het zo persoonlijk is. Tegelijkertijd wordt het gebed op dit moment als sterk onvoldoende ervaren, zowel in de vruchtbare als in de minder vruchtbare netwerken. Blijkt hieruit opnieuw hoe groot Gods genade is? En is er dan nog veel meer mogelijk, als we ook echt samen gaan bidden?!

Handvatten

Lokale samenwerking is mogelijk. Gelooft u het ook? Denk eens aan activiteiten in allerlei vorm: diaconaal rond de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), de Voedselbank of schuldhulpverlening; een pastoresconvent of evangelisatie-initiatieven als de Alpha-uitnodiging, Sonrise-weken met Athletes in Action of gospelevents. Ook rond gebed en jongerenwerk zijn allerlei initiatieven gegroeid. Jeugdkerken hebben in de korte tijd van hun bestaan een enorme impuls gegeven. Maar wat kunt u in uw plaats doen om ermee aan de slag te gaan? We geven een aantal handvatten:

1. Ontmoet elkaar

Kom bij elkaar met een groep mensen met een verlangen. Deel je verlangens, je hoop, je drive.

2. Ga wat doen

Kies een actie waarvoor je allemaal gemotiveerd bent: een jongerenevent, voedselbank, gebedsactiviteit, sportweek, Alpha-uitnodiging, Present-project, et cetera. Samen God zoeken, werken, plezier beleven en Zijn zegen ervaren verbindt en creëert de ruimte om meer te laten groeien.

3. Luister goed

Wat heeft God in het hart van de mensen in die andere gemeenten gelegd? Hoe past dat bij wat in jullie eigen harten leeft? Natuurlijk zitten daar soms grote verschillen in. Maar als God spreekt tot delen van hetzelfde lichaam, dan moeten er ook gezamenlijke verlangens naar boven komen. Als we biddend luisteren, zullen we ontdekken “wat God tot de lokale gemeenten zegt”, zoals de brieven in Openbaring het zo mooi verwoorden. Laat zo een visie opkomen en herken wat Gods plan is.

4. Laat de visie verder groeien

Blijf je verlangens en visie delen en intussen samen aan de slag gaan en daarin zegen ervaren en deze ook weer delen en vieren. Daardoor groeit de visie verder.

5. Blijf bouwen en communiceren

In alle stappen is het essentieel om te blijven werken aan relaties en om te blijven communiceren. De verleiding is groot om de samenwerking te verzakelijken in structuren en organisatie, terwijl onze relaties met God en met elkaar de basis vormen van het netwerk dat we willen zijn. Structureer daarom organisch en functioneel, niet als doel op zich. De sleutelfiguren per deelnemende gemeente of organisatie zijn daarbij erg belangrijk, om hierop toe te zien, de kar te trekken en zaken op te volgen.

6. Blijf stappen zetten en heb geduld

Wanneer de visie weer verder ontwikkeld en gegroeid is, vertaal dat dan in praktische stappen, concrete doelen en activiteiten waardoor de relaties en de samenwerking zichtbaar zijn en beleefd kunnen worden. Er wordt wel eens gezegd: “Overschat niet wat je in één jaar kunt doen, maar onderschat ook niet wat je in tien jaar kunt doen!” Heb dus geduld en een langetermijnvisie. Jezus gebruikte veel beeldspraak uit de natuur. Ook daarin zien we dat we de factor ‘tijd’ een kans moeten geven. De vruchten aan planten en struiken zien we niet van vandaag op morgen, maar ondertussen groeien ze wel.

Jaap Ketelaar
Gemeentepredikant in Wageningen en coach in leiderschapsontwikkeling van xpand. www.xpand.eu

Hans Luttik
Geloven in de stad, Haarlem www.gelovenindestad.nl

Overgenomen uit idea 1-2011, magazine voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie, www.ea.nl/idea

Kernwoorden: Samenwerking, eenheid, lokaal