Nieuwskanaal voor: Veel gelezen artikelen (Site EA)

Ontwikkeling van het jonge schoolkind (groep 3/4)

Fri, 23 Dec 2011 09:55:08 +0100

In deze leeftijdsfase wil het kind steeds meer weten en is het niet direct tevreden met een antwoord. Vaste gewoonten bieden veiligheid aan het jonge schoolkind.

Lengtegroei

Het kleuterbuikje verdwijnt, armen worden langer en de tanden worden gewisseld. Door deze groei is het kind sneller moe, onevenwichtig en heeft het ook nog veel behoefte aan beweging. Laat ze nog niet te lang stilzitten. Tien minuten is het maximum voor een verhaal.

Kennistoename

De wereld gaat open voor jonge schoolkinderen, onder andere door het leren lezen, maar ze zijn ook nog dol op het horen van (voorgelezen) verhalen. Wel vragen ze om andere invalshoeken. Andere verhalen uit de Bijbel komen nu ook in aanmerking, maar de 'echte' Bijbel is nog te moeilijk. Er is geen behoefte meer aan herhaling, maar meer aan variatie.

Hoe-vragen

Hoe komt dit, hoe werkt dat, enzovoort. Deze vragen moeten al wat meer gefundeerd beantwoord worden. Wees ook eerlijk als je het niet weet.

Afname van de fantasie

Langzamerhand komt de interesse voor het waargebeurde verhaal. Het begrip van wat niet en wel kan breekt door. Dit is een proces dat tot ongeveer het achtste jaar doorgaat.

Samen doen

Samen doen wordt nu belangrijk: bijvoorbeeld samen bidden, samen zingen, samen feestvieren, ook bijvoorbeeld de verjaardagen.
Groepsactiviteiten en -spellen zijn al heel erg leuk, maar pas op voor competitie; zeker niet één tegen één, maar een quiz met de hele groep vinden ze wel leuk. Of samen een hoorspel spelen. Ook het verwerken van een verhaal door plakken, tekenen of eenvoudige puzzeltjes vinden ze nog heel erg leuk.

Concreet denken

Denken is nog steeds heel concreet, maar het kind hoeft het niet altijd meer te zien, te horen of te voelen, want het geheugen is al behoorlijk ontwikkeld. Kinderen van deze leeftijd kunnen ook verbanden tussen verschillende dingen leggen bijvoorbeeld: bloemen uit de wei mag je plukken, maar die uit het perk niet. Aan de hand van ervaringen kun je dingen heel goed uitleggen, bijvoorbeeld: zoals je ouders je vergeven, zo wil God je ook vergeven.

Geheugen

Het geheugen van de kinderen wordt sterker, zodat ook moeilijker dingen onthouden kunnen worden, bijvoorbeeld teksten van moeilijker liedjes.

Tijd en afstand

Er is nog niet een werkelijk inzicht in tijd en afstand. Deze begrippen zijn nog te abstract. Het is dus nog niet nodig om het verhaal in een tijdskader te zetten of een precieze plaats aan te geven. Voor deze kinderen kan het verhaal zich bij wijze van spreken hier in de buurt afspelen.

Begrip van goed en kwaad

Het begrip van goed en kwaad breekt door, maar wel aan de hand van duidelijke regels. Ze krijgen begrip over vergeven, leren zelf vergeven en beseffen dat God hen wil vergeven.

Voorbeeld

Het voorbeeld van volwassenen is heel belangrijk, ook op geestelijk terrein. Levensverhalen van zendelingen en Bijbelse figuren zijn nu boeiend. Ook vervolgverhalen worden nu leuk, zowel uit de Bijbel als uit andere boeken.

Kernwoorden: Schoolkind, basisschool, zondagschool, kindernevendienst, kinderen, kinderwerk, geloofsontwikkeling, geloofsopvoeding

De ontwikkeling van het oudere schoolkind (groep 5/6)

Fri, 23 Dec 2011 09:50:49 +0100

De verstandelijke basis om te geloven wordt nu in een versneld tempo gelegd. Ze zijn nu niet meer alleen ge�nteresseerd in objectieve informatie, maar willen ook persoonlijke opvattingen weten.

Evenwichtig

Dit is een periode van rustige groei. Ze hebben heel veel energie over voor bijvoorbeeld sporten en dergelijke.

Geheugen

Het geheugen is volkomen ontwikkeld. Wat het kind in deze fase leert 'vergeet het zijn leven niet meer'. Ook zaken die hun 'begrip' feitelijk te boven gaan, kunnen heel goed verteld worden.

Kennis

In deze periode kan er een verstandelijke basis gelegd worden voor geloven. Informatie en kennisoverdracht krijgen accent. In deze fase kunnen ze al behoorlijk lang luisteren naar een verhaal. De 'grote-mensen-Bijbel' kan nu heel goed gebruikt worden, het liefst in een eenvoudige vertaling als 'Het Boek' of de ‘Startbijbel’. De verwerking waarbij het gaat om de kern van het verhaal te versterken kan bestaan uit bijvoorbeeld toneelspel, collages plakken, pittige puzzels oplossen, een interview houden over het verhaal, op een bekende melodie een tekst laten maken, een brief of een stukje voor het kerkblad schrijven.

Leergierig

Bijbelse gewoonten en gebruiken kunnen nu heel goed uitgelegd worden. Achtergronden bij de verschillende feesten, maar ook leefwijzen van Bijbelse figuren kun je nu toelichten.

Realiteitsperiode

Kinderen ontdekken de wereld. Er is meestal een grote belangstelling voor heldenverhalen, ontdekkingsreizen, spannende verhalen en bijna allemaal zijn ze heldenvereerders.

Besef van tijd en afstand

Tijd- en afstandsbesef zijn nu aanwezig. De bijbelverhalen kun je nu heel goed in een tijdskader plaatsen. Ook kaartjes van de plaats waar het verhaal zich afspeelde zijn boeiend voor hen.

Concreet denken

Het denken is nog steeds concreet, maar vertaald in eenvoudige woorden kunnen ze heel veel begrijpen, bijvoorbeeld: God is trouw = God doet wat Hij zegt. Samenhang en verbanden kun je nu uitleggen. Ook beeldspraak kunnen ze begrijpen. Daarom zijn gelijkenissen nu ook heel geschikt.

Waarom-vragen

Het is niet meer genoeg enkel de verhalen te vertellen. Ook de reden waarom dingen gebeurden dient aan de orde te komen: Waarom moest Jezus aan het kruis, waarom zou ik dit doen? Het is niet meer het 'eenvoudige geloof'. Ze willen alles verstandelijk bevatten. Twijfel en kritische vragen zijn bedoeld om alles dieper te doorgronden en zijn zeker niet persoonlijk bedoeld.

Geloven en doen

De kinderen gaan de samenhang tussen geloven en doen inzien. Daarom zijn oefensituaties belangrijk en ook het voorbeeld van volwassenen. Zo leert het kind zien dat het geloof relevant is in het dagelijkse leven bijvoorbeeld een zendingsproject in de kerk waar ze zelf actief in meedoen.

Sociale ontwikkeling

De 'groep' is nu sociaal oefenterrein. De groep geeft een gevoel van veiligheid. Het kind maakt zich losser van de ouders, maar zelfstandig optreden gebeurt bijna altijd in groepsverband. Wat de 'groep' vindt is goed ook al denken de volwassenen daar anders over. De kinderen hebben als groep ook behoefte aan een 'eigen' duidelijke plaats en functie. Ze willen graag dingen 'samen' doen. Er zijn activiteiten te verzinnen waarbij dat tot zijn recht kan komen.

Rechtvaardigheidsgevoel

Kinderen in deze leeftijdsfase zien dingen heel zwart-wit, ook de fouten van hun eigen ouders. Gevoel voor recht en onrecht ontwikkelt zich sterk, waardoor onrecht, hoe dan ook, niet geaccepteerd wordt. Ze hebben de neiging om zich tegen grenzen te verzetten, maar zijn gebaat bij duidelijke en consequente regels. Als een kind zich tegen die regels verzet kun je heel goed in samenspraak naar een oplossing zoeken.

Verantwoordelijkheid

Kinderen leren in deze fase verantwoordelijkheden dragen. Zijn die ook in de kerk te bedenken?

Emoties

De kinderen kunnen nu ook emoties delen met anderen, bijvoorbeeld vreugde en verdriet. Ze leren karakterverschillen accepteren, kunnen ruzies voorkomen en helpen oplossen. Ze zijn vaak erg behulpzaam en meelevend.

Kernwoorden: Schoolkind, kinderen, kinderwerk, geloofsontwikkeling, geloofsopvoeding, zondagschool, kindernevendienst, kinderclub

Succes- en remfactoren voor een bloeiend gebedsleven

Wed, 21 Sep 2011 14:54:11 +0200

Gebed is de motor van de kerk. Tegelijkertijd lijden de gebedsactiviteiten in de meeste gemeenten in Nederland een moeizaam en kwijnend bestaan. Een inventarisatie van succes- en remfactoren.

Bidden is praten met God; het is de ademhaling van de ziel. Bij veel kerken in Nederland is er echter ook sprake van een verlegenheid met betrekking tot gebed. Deze constatering kwam prominent naar voren tijdens een gebedsconsultatie (okt 2008) van de Evangelische Alliantie (EA) en de Raad van Kerken.

Een geestelijke activiteit valt moeilijk te meten of in kaart te brengen. Maar juist omdat gebed zo belangrijk is, vormde de geconstateerde gebedsverlegenheid alle reden voor een ruwe inventarisatie van mogelijke succesfactoren en belemmeringen rondom gebed in de gemeente. Het afgelopen jaar heeft de werkgroep Gebed van de EA haar oor te luister gelegd bij verschillende kerkelijke gebedsinitiatieven. Hierbij is specifiek gevraagd naar de aanwezigheid van belemmerende en stimulerende factoren. Door het kleinschalige karakter van de inventarisatie zijn er nog geen vergaande conclusies aan te verbinden. De resultaten nodigen wel uit tot verdere bezinning.

Belemmeringen

Welke ‘hobbels’ of drempels spelen een rol bij gebed?

Onafhankelijkheid
Nood leert bidden. Ook het omgekeerde lijkt waar te zijn: gebed neemt af naar mate mensen het gevoel hebben God niet (meer) nodig te hebben. Een belangrijke belemmering voor een levend gebedsleven is de hoge mate van luxe en welvaart die het leven in onze samenleving kenmerkt. In ons denken hebben we ons een onafhankelijke houding en bijbehorende leefstijlen aangemeten, waaruit een attitude spreekt van: ‘Wij hebben niemand nodig; wij kunnen het zelf wel’.

Oppervlakkigheid
In heel veel kerken en gezinnen wordt regelmatig gebeden. Maar niet zelden worden deze gebeden beschreven als ‘mooie rituele handelingen’ die naar oppervlakkigheid neigen. Dit geldt zowel voor persoonlijke gebeden als kerkelijke gebeden. Mensen geven hierbij aan dat gebeden wel heel mooi of goed zijn, maar daarmee nog niet ons diepste zelf raken. Maar ook dat we er in onze gebeden er niet altijd in slagen om de innerlijke worstelingen en verlangens uit te drukken. Hiermee is niet gezegd dat gebed altijd een diepe emotionele ervaring zou moeten zijn. Of dat het ‘niet veel doet’ als we er niets bij voelen. Je zou wel kunnen stellen dat gebed voor mensen aan betekenis verliest als ze er niet met geest, ziel en lichaam bij betrokken zijn.

Lage verwachtingen
Een andere barrière die door mensen genoemd werd is de onbekendheid met de kracht van gebed. Anders gezegd: niet zelden blijken mensen te bidden, zonder besef of verwachting dat het iets zal veranderen. Als je lage verwachtingen hebt van gebed, is het de vraag of je nog wel oog hebt voor de dingen die God wil doen en doet in de wereld. Hierdoor neemt automatisch de kracht en betekenis af van wat gebed zou kunnen betekenen: een gesprek van hart tot hart met de Schepper van hemel en Aarde. Of om met de psalmist te spreken: te vertoeven in de aanwezigheid van de Allerhoogste (Psalm 91).

Onveiligheid
Samen bidden kan erg stimulerend zijn; maar ook demotiverend. Bij gebed in een groep speelt mee hoe goed je elkaar kent. Als je de anderen nauwelijks of juist te goed kent, kan dat ervoor zorgen dat je je niet vrij of veilig voelt om een gebed uit te spreken.

Geestelijke strijd
Als we het over geestelijke zaken hebben - gebed als adem van de ziel - mogen ook geestelijke verklaringen niet buiten beschouwing blijven. Waar mensen zich willen toewijden aan gebed, mag je ook verleiding, tegenwerking en geestelijke strijd verwachten.

Cultuurverschillen
Ook heel nuchtere overwegingen, blijken meer impact te hebben dan je zou denken. Denk bijvoorbeeld aan de verschillen tussen de diverse gebedsculturen en kerkelijke stromingen in ons land. Veel mensen uit traditionele kerken zijn bijvoorbeeld niet gewend om hardop te bidden, terwijl mensen uit sommige pinksterkringen niet gewend zijn aan liturgische of ‘stille’ gebeden.

Onheiligheid
Sommige mensen die moeite hebben om samen te bidden hebben een gevoel van onwaardigheid. Soms heeft dit te maken met (onbeleden) zonde, maar het kan ook een uiting zijn van diep respect voor onze Heilige Heer. Ook gebedsvormen- tradities en –gewoonten uit andere kerken kunnen we als onveilig of onheilig ervaren.

Volle kerkagenda
Een laatste remfactor die door diverse mensen werd genoemd is de overvolle (kerkelijke) agenda. Er zijn zo veel activiteiten waaraan je kunt meedoen, dat ze niet allemaal een plekje in de agenda kunnen krijgen.

Succesfactoren
Naast de bovengenoemde ‘moeizaamheid’ zijn er gelukkig ook heel veel mooie ontwikkelingen te noemen op het gebied van gebed die gezien en gehoord mogen worden. Wat zijn de factoren die bijdragen aan het succes van deze gebedsactiviteiten?

Godsbeeld
Bidden is praten met God. Henk Vroom, hoogleraar godsdienstwijsbegeerte en apologetiek aan de Vrije Universiteit van Amsterdam stelde bij de gebedsconsultatie dat bidden een persoonlijk godsbegrip vraagt. Als mensen een ontmoeting hebben met God of bij een Alpha-cursus tot geloofsvernieuwing zijn gekomen, heeft dit meestal een stimulerend effect op het gebedsleven. Mensen die dicht bij God leven, zullen waarschijnlijk weinig van bovengenoemde gebedsremmingen herkennen.

Verwachting en afhankelijkheid
De afgelopen jaren zijn er mooie ontwikkelingen gaande rondom de Nacht voor Gebed voor de vervolgde kerk en bij het gebed rondom vele Alpha-cursussen in ons land. Het doordrongen zijn van het belang en de essentie van gebed heeft een sterke motiverende werking. Essentieel element hierbij is het bewustzijn dat we God nodig hebben om de ander lief te hebben.

Concreetheid en begrensdheid
Andere aspecten die een rol spelen bij het ‘succes’ van beide gebedsactiviteiten is dat er specifiek gebeden wordt voor concrete gebedspunten, wat de betrokkenheid bij de gebedsthema’s ten goede komt. Vaak helpt het om in aparte gebedsgroepen concreet voor verschillende gebedspunten te bidden.

Persoonlijke betrokkenheid
Een groeiend aantal mensen is actief bij schoolgebedsgroepen in honderden steden, dorpen en wijken in ons land. Hier zien we dat het element van afhankelijkheid van God gepaard gaat met betrokkenheid bij kinderen en leerkrachten op de scholen. Door deze betrokkenheid lijkt er ook een groeiende waardering van scholen voor het gebedswerk te ontstaan.

Bemoediging
Een vaak genoemd motief voor gebed is de bemoediging die er vanuit gaat. Bidden heeft een bemoedigend effect op het geloof en vertrouwen van de bidders zelf.

Geduld
Groei, diepgang en inbedding van gebed hebben net als alle andere waardevolle dingen in het leven tijd nodig. Tijd om te luisteren naar God en aan elkaar te wennen.

Variatie
Anders dan de mensen die voor ‘begrensdheid’ pleiten, wordt er volgens andere mensen juist te teveel ‘in hokjes’ gebeden (voor de kerk, voor school, et cetera). Het past bij onze tijd om met veel verschillende mensen op afwisselende manieren voor verschillende gebedspunten te bidden. Dit is bijvoorbeeld het geval bij de Nationale Gebedsdag, waarbij het steeds weer de uitdaging is om een afwisselend gebedsprogramma te ontwikkelen dat recht doet aan verschillende gebedstradities, -culturen en –onderwerpen.

Afrondend

Zoals u merkt is hierover het laatste woord nog niet gezegd. Graag willen we u uitnodigen om onze opsomming aan te vullen: Wat motiveert u om te bidden? Wat is voor u een drempel om te bidden of om naar een bidstond te gaan?

Wim Althuis
Coördinator Gebed van de Evangelische Alliantie
wim@ea.nl

Overgenomen uit idea 6-2008, vakblad voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie

Kernwoorden: gebed, groepsgebed, gebedsgroep, bidstond, gebedsleven

Goed afscheid nemen van vrijwilligers

Mon, 26 Sep 2011 16:14:27 +0200

In veel gemeenten zijn het de vrijwilligers die ervoor zorgen dat er kerkdiensten en andere activiteiten zijn. Aandacht voor de vrijwilliger - ook als hij of zij ermee stopt- is daarom heel belangrijk.

Vrijwilligers zijn goud waard. Zonder vrijwilligers zou er geen gezonde economie zijn. En ook de kerk heeft mensen nodig die zich belangeloos inzetten. Een gemeente is niet een gebouw van stenen. Gods gemeente bestaat uit mensen. Het was Jezus zelf die ons opdroeg om te dienen. En Hij stelde zichzelf tot voorbeeld. Kort voor Pasen hielden Jezus en de discipelen een maaltijd. Tijdens deze maaltijd stond Jezus op om zijn leerlingen de voeten te wassen. Het verhaal is tweeledig. Enerzijds laat Jezus hiermee zien dat Hij ons moet reinigen om bij Hem te horen. Anderzijds toont Hij het voorbeeld van een nederige meester. En zo moeten wij ook zijn. Liefdevol dienend. “Als ik, jullie Heer en jullie meester, je voeten gewassen heb, moet je ook elkaars voeten wassen. Ik heb een voorbeeld gegeven; wat ik voor jullie heb gedaan, moeten jullie ook doen.” ^[1]

In de kerk leer je dat je ‘moet’ dienen. Het hoort erbij. Iedereen moet zijn of haar steentje bijdragen. Misschien is het zo gewoon geworden dat we dienen, dat we daardoor vergeten hoe speciaal het is dat mensen zich wíllen inzetten voor de gemeente. De wereld bedankt mensen die dingen voor haar doen. Mensen die veel goede dingen doen krijgen een lintje. Hoge bazen krijgen forse bonussen. En Gods lichaam? Wat krijgen mensen die zich inzetten voor de kerk?

Beloning

Vanuit het oogpunt van de vrijwilliger is het in eerste instantie van belang dat je het werk doet voor God. “Wat u ook doet, doe het van harte, alsof het voor de Heer is en niet voor de mensen, want u weet dat u van de Heer een erfenis als beloning zult ontvangen- uw meester is Christus!” ^[2]

Wanneer je je taak alleen maar doet om eer te ontvangen van de andere kerkleden, dan is dat niet ‘in liefde dienen’. God zegt dat we schatten in de hemel moeten verzamelen en niet op aarde. Maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Natuurlijk weet je dat het Gods wil is dat je zijn gemeente dient, maar je wilt af en toe ook van mensen om je heen horen dat ze het zien en waarderen.

Vanuit het perspectief van de gemeente is het van belang te weten dat het bedanken van mensen essentieel is om gemotiveerde mensen te hebben en te houden. Het is goed om elkaar te bemoedigen en te bedanken voor het verrichte werk. Hoe komt het dat er ook in de gemeente zoveel mensen zijn die op een gegeven moment opgebrand raken? Is dat omdat ze te weinig waardering krijgen voor al het werk dat ze doen?

Gemeenteleden

Ik zeg met nadruk dat dit waarderen van de vrijwilligers niet altijd vanuit de kerkenraad hoeft te komen. Ook de gemeenteleden zijn er verantwoordelijk voor dat ze elkaar bedanken. Juist dan ervaar je dat je één lichaam in Christus bent. En hoe groot is de moeite om tegen de crècheleiding te zeggen dat je het fijn vond dat ze weer op je baby pasten? Of tegen de koffiedame dat de koffie lekker was? En ook voor de voorganger is het goed om te horen dat je wat aan zijn preek hebt gehad. Bemoedig elkaar door te bedanken en door regelmatig je waardering uit te spreken. Je zult zelf ook gemotiveerder zijn om je eigen taak te doen!

Je taak neerleggen

In Prediker 3:1 staat: “Voor alles wat er gebeurt is er een uur, een tijd voor alles wat er is onder de hemel.” We kunnen opbouwen en we zullen moeten afbreken en dat is niet altijd zo gemakkelijk. Er komt een tijd dat iemand zijn of haar taak neerlegt. Bijvoorbeeld door gezinsomstandigheden of door lichamelijke klachten. Of gewoon omdat de termijn erop zit. De manier waarop er afscheid genomen wordt, bepaalt voor een groot deel hoe iemand op zijn gedane taak terugkijkt. Als het met strijd gepaard gaat, is het veel moeilijker om je er goed over te voelen, dan als iemand in volledige harmonie en in onderling overleg afscheid neemt.

Rouwen

In sommige gemeenten staat iemand ineens niet meer op het rooster en dat is dan dat. Geen woord van dank of waardering. Ineens ben je er niet meer. Tel je niet meer mee. Dat is niet goed, want loslaten is een heel moeilijk menselijk proces. Loslaten is een vorm van rouwen en er is tijd voor nodig om dat een plek te geven. Zeker voor mensen die zich zeer intensief hebben ingezet kan het zwaar zijn. Met een taak ‘ben’ je iemand. Je hebt aanspraak en verantwoordelijkheid. En ineens is dat er niet meer.

Wanneer je jarenlang trouw je taak hebt verricht en er komt een einde aan, dan kan dat verschillende gevoelens geven. Wellicht is er in eerste instantie het gevoel van opluchting: ‘Ik ben toch wel blij dat ik niet meer elke week een avond in de week kwijt ben aan die taak.’ De verantwoordelijkheid valt weg en je krijgt meer tijd voor andere dingen. Maar naast de opluchting kan er ook teleurstelling zijn: ‘Toch wel jammer dat ik dat nu niet meer doe. Het was altijd zo gezellig.’ Soms geeft het ook verdriet om een taak neer te leggen. Je mist het contact met anderen en het gaf een invulling aan je leven, waardoor er ook gevoelens van zinloosheid naar boven komen. ‘Wat beteken ik nu nog voor de gemeente?’ Of je voelt je schuldig, omdat anderen allerlei taken in de gemeente hebben en jij het gevoel hebt dat je alleen maar consumeert.

Als de taak niet vrijwillig is neergelegd, kan er ook boosheid bij komen: ‘Ik voel me gepasseerd. Ik heb me jarenlang trouw ingezet en nu zetten ze me uit die functie.’ Als er geen ruimte is om die boosheid te uiten, dan ontstaan wrok en bitterheid. Dus het is essentieel dat eventuele meningsverschillen uitgesproken worden en dat de persoon die de taak heeft moeten neerleggen de ruimte krijgt om zijn of haar gevoelens te ventileren. Er moet vergeving plaatsvinden van beide zijden wanneer er dingen gezegd zijn die niet liefdevol waren.

Nieuwe mensen

Iedereen doet een taak op zijn of haar eigen manier. Het geeft degene die weggaat een naar gevoel, wanneer ineens alle methoden vernieuwd worden. Houd daar rekening mee. Natuurlijk moeten soms nieuwe methodes ingevoerd worden, maar zorg ervoor dat het ‘oude’ met respect behandeld wordt. Dan gaat het zowel om de persoon als om de taak. Teksten als: ‘Nou, ik ben blij dat we nu eindelijk een gezellig team hebben.’ Of: ‘Deze methode was zo slecht, het is maar goed dat we nu opnieuw kunnen beginnen’ mogen niet gezegd worden. Dat is onaardig en respectloos voor degenen die zich jarenlang hebben ingezet. Spreek liever je waardering uit: ‘Wat geweldig dat hij of zij zoveel heeft gedaan voor de kerk.’ Of: ‘We hebben een goed fundament om verder op te kunnen bouwen.’ Zorg ervoor dat het voor iedereen fijn is om in de gemeente te komen en spreek liefdevol met en over elkaar. Tenslotte kom je elkaar elke zondag weer tegen.

Vrijwilligers waarderen

Wat zou je als gemeente kunnen doen om vrijwilligers op een goede manier te waarderen?

Organiseer eens per jaar of twee jaar een dankdienst, waarbij de vrijwilligers centraal staan. Zet ze in het zonnetje. Haal ze op het podium. Geef ze allemaal een kleinigheidje. Organiseer een lunch voor de vrijwilligers. Als dit lastig is, zou je kunnen vragen of iedereen iets meeneemt, zodat je met elkaar de maaltijd kunt delen. Dit geeft een speciaal gevoel van verbondenheid. Laat op een positieve manier blijken dat het gewaardeerd wordt dat de vrijwilligers zich inzetten voor de gemeente.
Als iemand afscheid neemt, besteedt hier dan specifiek aandacht aan. Noem het in de dienst. Bedank iemand op het podium (als hij of zij dat wil, want niet iedereen vindt dit fijn). Regel een mooi (zelfgemaakt) cadeau. Geef iemand de ruimte in het mededelingenblad om iets te vertellen over hoe hij of zij de periode van vrijwilligerswerk in de kerk heeft ervaren. Als er meerdere mensen zijn die tegelijkertijd afscheid nemen, organiseer dan bijvoorbeeld een borrel voor hen en hun partners. Hun partners hebben tenslotte ook vaak de vrijwilliger ondersteund om het werk in de gemeente te kunnen doen.
Zorg voor elkaar. Ook als de taak al een tijd geleden is neergelegd, is het fijn wanneer er nog naar iemand gevraagd wordt. Iedereen wil bijzonder en geliefd zijn. En niet alleen de actieve leden maken deel uit van de gemeente, ook anderen die geen taak op zich (kunnen) nemen horen erbij.

Carianne Ros van Dok
Christentherapeut en Personal Coach

www.totalbalance.nl

Overgenomen uit idea 2-2010, vakblad voor gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie.

^[1] Johannes 13:14,15
^[2] Kolossenzen 3:23,24

10 idee�n voor kerst

Wed, 01 Feb 2012 17:41:02 +0100

Kerst is in het kerkelijk jaar misschien wel h�t aanknopingspunt om niet-christenen te vertellen over de betekenis van ons geloof. Tien tips.

1. Levende kerststal

Bouw je kerkzaal om tot levende stal en laat daarin het verhaal van Jezus’ geboorte afspelen. Met (engelen)zang, muziek en een korte overdenking.

2. Winterkerk op de stoep

Neem de drempel van je kerkgebouw weg en installeer jezelf eens met koffie en cake op de stoep. Verspreid van te voren folders in de wijk en nodig mensen door middel van een koffiebon uit om de naar ‘de stoep’ te komen voor een kopje koffie of soep. Het Leger des Heils in Rotterdam-Centrum ontwikkelde deze actie, al zoekend naar nieuwe wegen om buitenkerkelijke wijkgenoten te ontmoeten. In de periode voorafgaand aan het kerstfeest wil het korps de actie herhalen, om mensen kennis te laten maken met het Leger des Heils en iets te laten ontdekken over de Heer die de heilssoldaten liefhebben en dienen.

3. Ouderwetse kerstzang

Haak aan bij de romantische gevoelens rondom kerst en organiseer een ouderwetse zangdienst. Zet vuurkorven of kaarsen langs het pad naar de kerk en kleed de kerk in kerststijl aan. Honderden waxinelichtjes geven een speciaal effect. Zing bekende kerstliederen. In een korte toespraak kun je stilstaan bij de wezenlijke vragen die met kerst te maken hebben. Schenk na afloop koffie en warme chocolademelk. Geef iedereen iets mee en zorg ook voor informatie over de gemeente.

Vooraf kun je eventueel met groepjes zangers en muzikanten (op een open wagen of bakfiets) door de buurt trekken om kerstliederen te zingen en mensen uit te nodigen. De evangelische gemeente De Lichtstad in Eindhoven heeft hier goede ervaringen mee. Jaap Bos, oudste: “Als we eens een straat overslaan, krijgen we daar commentaar op. De kerk is dan meestal voor de helft gevuld met vreemdelingen.”

4. Televisie-interviews

Ga met een camera de straat op, deel beschuit met muisjes of geboortekaartjes uit en vraag mensen naar de betekenis van kerst. Nodig ze vervolgens uit voor de kersnachtdienst om zichzelf terug te zien. In de preek kun je aanhaken op de gefilmde gesprekken.

5. Kerstcadeaus inpakken

Regel een tafel op de kerstmarkt en deel aan het winkelend publiek bonnen uit voor gratis koffie of het inpakken van kerstcadeautjes. Wie moe is van het winkelen, kan bij de kraam terecht voor een kop koffie en ondertussen zijn of haar cadeaus laten inpakken. Op de kraam leg je dan bijvoorbeeld ook folders over de betekenis van kerst, de gemeente, de kerstdiensten of een Alpha-cursus. Bron: Jeruzalemkerk, Amsterdam

6. Koopavond

Als je kerk in de buurt van een winkelcentrum staat, open dan de deuren eens tijdens een drukke winkeldag of -avond. Ga mee in de kerstsfeer en laat bijvoorbeeld een koor op treden. In Delft zijn de Oude en de Nieuwe Kerk op de lichtjesavond voor kerst voor bezoekers geopend. Er is muziek, er wordt koffie aangeboden en er zijn stands. Voor kinderen is er een speciale ‘kindercorner’. Bron: Hervormde gemeente Delft

7. Wandeltheater

Ga met een groep naar het Kerstevent Wandeltheater in de bossen rond Voorthuizen. Daar kun je op 12 en 13 december terug in de tijd, naar het jaar 0.
Samen met een authentiek geklede gids ga je, gewapend met een fakkel, de donkere nacht in en maak je te voet een tocht door de tijd. In het bos wandel je van scène naar scène. Meer dan honderd acteurs, dansers en zangers voeren het kerstverhaal op. Als afsluiting van deze 2,5 uur durende tijdreis kun je in de herberg uitrusten en napraten.

U kunt natuurlijk ook zelf een dergelijke wandeling organiseren. In Eindhoven doet de Kruispuntgemeente dat al jaren in de vorm van een herdertjestocht. Op de zaterdag voor kerst ontmoeten mensen al wandelend door de wijk de herders, de engelen en natuurlijk Jozef en Maria. Wie het koud krijgt, kan zich warmen aan een van de vuurkorven onderweg. Na afloop is er in het gemeenschapshuis gratis koffie, chocolademelk of erwtensoep. Er worden kerstliederen gezongen, er staat een boekentafel en voor kinderen is er een knutseltafel. Bron: Kruispuntgemeente, Eindhoven

8. Kerstdiner

Organiseer een kerstmaaltijd voor buurtbewoners, alleenstaanden, daklozen, of vluchtelingen in je kerk. Natuurlijk kun je ook individuele gemeenteleden aanmoedigen om zelf thuis een kerstdiner te organiseren voor mensen die alleen zijn met kerst.

9. Waarom Kerst?

Gebruik de materialen van ‘Waarom Kerst?’ om de kerstboodschap te communiceren. Bij de actie hoort ook een laagdrempelige website met informatie over de ware betekenis van kerst, speciaal gericht op niet-christenen. Op www.waaromkerst.nl vindt u meer informatie en allerlei ondersteunende middelen die u kunt gebruiken. Er zijn bijvoorbeeld uitnodigingskaartjes, posters en korte filmpjes. ‘Waarom Kerst?’ is een gezamenlijk project van de EO, Agapè, NBG en Alpha Cursus.

10. Superkerstfeest

Organiseer een superkerstfeest voor de wijk. Nodig iedereen uit om mee te doen aan een kerstmiddag met verschillende activiteiten voor jong en oud. Bijvoorbeeld kerststukjes maken, film kijken, sporten, koffiedrinken. Open en eindig gezamenlijk met het zingen van kerstliederen en het doorgeven van de echte betekenis van kerst. Bron: Protestantse gemeente Ternaard

Overgenomen uit idea 5-2008, vakblad voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie, www.ea.nl

Kernwoorden: Kerst, evangelisatie, kerstactie

Baby's in de kerk

Thu, 22 Dec 2011 16:40:00 +0100

In veel kerken brengen ouders ook hun allerkleinsten naar de cr�che. Dit vraag speciale aandacht wat betreft inrichting, veiligheid en kennis van de leeftijdsgroep.

Visie

Matteüs 18:5: "Wie in mijn naam zo'n kind gastvrij ontvangt, ontvangt Mij".
Deze tekst stimuleert ons om na te denken over de kinderen als individu. We vangen de kinderen niet enkel op zodat hun ouders rustig naar de preek kunnen luisteren. Nee, we ontvangen ieder kind apart als individueel persoon en gaan op zo'n manier met elk kind om. Het zegt ons ook dat we aandacht en ruimte moeten geven aan het eigene van elk kind. De kinderen genieten niet alleen van wat wij met elkaar doen, maar als leiding genieten we ook van hen. De kinderen zijn door God geschapen en geliefd. Gun hen 'ik-succes'.

Bij baby's zal dat zich in de eerste plaats uiten in de wijze waarop we ze verzorgen. Kennis van de ontwikkeling van deze leeftijdsgroep is dan ook onontbeerlijk om op een goede manier in te spelen op hun behoeften en noden.

Verzorgen

Voor kinderen van 0 – 2 jaar is het vooral van belang dat er mensen zijn die ze verzorgen, troosten, knuffelen en op hen reageren. De ouders zijn in deze fase van de ontwikkeling erg belangrijk, ze vormen de fundamenten voor de hechting van het kind. De meeste baby's zijn niet eenkennig: ze lachen tegen iedereen die aardig tegen hen doet. Als de ouders weg zijn, kan de leiding in de crèche het meestal gemakkelijk overnemen. De baby is nog niet in staat om zijn ouders echt te missen. Wat hij niet ziet, bestaat niet (meer).

Genieten

Baby's kunnen heel intens genieten. Ze vinden het heerlijk om geknuffeld te worden. Topmomenten voor kinderen van ongeveer een jaar oud zijn het samen voelen aan zachte voorwerpen (bijvoorbeeld ook: het aaien van een knuffelbeest), het samen luisteren naar muziek, het voorgelezen worden, het lekker ondergestopt worden in bed, het enthousiasme als hun vader of moeder in het zicht verschijnt.
Naast rust en tevredenheid is er bij jonge baby's vooral sprake van opwinding en verdriet. De baby is of opgewonden blij, waarbij alle delen van zijn lichaam in actie zijn, óf hij is één brok verdriet. Naarmate hij groeit, worden ook zijn gevoelens meer genuanceerd: rustiger blij of minder intens verdrietig.

Structuur

Jonge baby's kunnen gemakkelijk overprikkeld raken. Ze moeten veel nieuwe indrukken verwerken. Dat stelt eisen aan de crèche en de medewerkers. Er moet structuur zijn in zo wel de ruimte, de tijd, als de persoon. Dat is in de crèche heel lastig. Daarom is het van belang om goede afspraken te maken over zoveel mogelijk zaken. Kinderen zijn van nature verschillend, het ene kind is kwetsbaarder dan het andere.

Veiligheid

Wanneer je in je kerk ook een crèche voor baby’s hebt, is het belangrijk om deze af te stemmen op de allerkleinsten. Kunnen ze veilig op de grond spelen? Of zijn er grotere kinderen die met fietsjes en loopwagens voor potentieel gevaar zorgen? Zorg (dan) voor aparte speelkleden, boxen, kinderbedjes en wipstoeltjes. Speciaal babyspeelgoed is van belang.
Een ander aandachtpunt is hygiëne. Als kinderen tijdens de dienst in een bedje slapen kun je de ouders vragen of ze in de week erna het beddengoed wassen. Speelgoed moet regelmatig schoongemaakt worden. Aandacht voor ouders als ze de kinderen brengen is ook essentieel. Luister naar hun zorgen, schrijf ze eventueel op.

Tip: doe de persoonlijke spulletjes van ieder kind in een mandje met een briefje met opmerkingen. Roep ouders als het kind overstuur is en niet meer kalm wil worden.

Kernwoorden: Baby, crèche, kinderen, kinderwerk, zondagschool, geloofsontwikkeling

Samenwerken om meer jongeren te bereiken

Thu, 19 Jan 2012 14:43:43 +0100

Plaatselijke kerken zouden ook onderling hun handen meer ineen moeten slaan. Youth for Christ ondersteunt hen daarbij graag.

We zien woonplaats X, waar vier verschillende kerken een eigen jeugdclub hebben, waarbij men zich afvraagt of er voldoende deelnemers zijn. Of regio Y, waar meerdere kerken tegen dezelfde problemen aanlopen in hun jongerenwerk. Als we dit van elkaar zouden weten, zouden we onze krachten kunnen bundelen met als mogelijk gevolg dat meer jongeren Gods liefde gaan ervaren.

Eén kerk?

God ziet één kerk, Zijn kerk, die het lichaam van Zijn Zoon Jezus Christus is. Daarom is het belangrijk dat lokale kerken elkaar erkennen, dat de ene kerk ‘een hand’, de andere ‘een voet’ is. Dan kan Gods Geest erdoorheen waaien en werken. Ook Youth for Christ is een onderdeel van datzelfde lichaam. Wij moeten ons daar niet los van zien, maar mogen vanuit onze missie het Lichaam van Christus ondersteunen.

Lokaal draagvlak

Als Youth for Christ hebben we veel kennis en deskundigheid in huis om jongeren met allerlei achtergronden te bereiken. We kennen de risico’s en zijn in staat jongerenvraagstukken snel in beeld te brengen. De kracht van onze organisatie ligt ook in haar (inter)nationale netwerk. En – niet onbelangrijk! – we zijn bekend met de mogelijkheden voor financiering van projecten, zeker voor kansarme jongeren. Op al deze vlakken kunnen wij kerken ondersteunen. Daarbij koppelen we onze inbreng graag aan lokaal draagvlak en ‘eigenaarschap’ door vrijwilligers.

Continuïteit

Uiteindelijk zijn het de leden van de plaatselijke kerk die de getuigen zijn in een stad. Zij zorgen niet alleen voor het draagvlak, maar ook voor de continuïteit. Ook daarbij kan Youth for Christ ondersteunen, binnen en samen met een bepaalde kerk, maar het is zo veel krachtiger als het werk is ingebed in een grote gemeenschap van samenwerkende kerken. Voor overheden is zo’n combinatie van samenwerkende kerken en de kwaliteit van programma’s en middelen van Youth for Christ ook een sterke partij. Het versterkt de geloofwaardigheid en de slagkracht.

Arjo Barth, jongerenwerker: "In Haarlem werken veel kerken samen. Als dat niet zo zou zijn, had Youth for Christ nooit zo veel in Haarlem kunnen doen. GIDS, het platform van kerken hier, heeft onze organisatie namelijk uitgenodigd om met The Mall te starten. Samen dragen ze het project, zowel met vrijwilligers en gebed als financieel. Eén kerk alleen had dat nooit gekund. En nu zien we een groeiend jongerenwerk, ook met kansarme jongeren, waar de overheid eveneens graag gebruik van maakt.”

Alle kerken, met al hun verschillen, hebben de gezamenlijke missionaire opdracht gekregen om jongeren te bereiken met het Evangelie. Samen mogen we dan ontdekken waar we het voor doen: voor jongeren in én om onze kerken, ten dienste van de ene Kerk van onze Heer, Jezus Christus.

Edward de Kam
directeur Youth for Christ

Overgenomen uit idea 1-2011, magazine voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie.

Kernwoorden: Samenwerking, eenheid, jongeren, Youth for Christ

Peuters in de kerk

Fri, 23 Dec 2011 09:52:38 +0100

In de peuterfase is het belangrijk om het juiste klimaat te scheppen. In deze leeftijdfase draag je niet de inhoud van het evangelie over, maar meer de sfeer van Gods liefdevolle evangelie.

Visie

Matteüs 18:5: "Wie in mijn naam zo’n kind gastvrij ontvangt, ontvangt Mij".
2 Korintiërs 2:14: "Hij gebruikt ons om Zich bekend te maken en het goede nieuws als een aangename geur te verspreiden".
Deze bijbelteksten stimuleren ons om na te denken over de kinderen als individu. We ontvangen ieder kind als individueel persoon en gaan op zo’n manier met hem of haar om dat we de aangename geur van Christus verspreiden.
Het zegt ons ook dat we aandacht en ruimte moeten geven aan het eigene van elk kind. De kinderen zijn door God geschapen en geliefd. Gun hen ‘ik-succes’. Geef ruimte tot experimenteren. Prijs ze voor wat ze goed doen. Houd rekening met hun mogelijkheden. Bij peuters kunnen we dat ook al doen door een kort programma, afgestemd op hun leeftijd. Kennis van de ontwikkeling van deze leeftijdsgroep is dan ook onontbeerlijk om op een goede manier in te spelen op hun behoeften.

Grote ontdekkingsdrang

Peuters leren meer en meer gebruik te maken van hun zintuigen: horen, voelen, ruiken. Ze ontdekken de dingen om hen heen door te experimenteren, te imiteren en te ervaren. Zo gaat het ook met geloofszaken. Geen ingewikkelde gesprekken, maar iets beleven. Er moet iets te horen, te voelen, te ruiken en te doen zijn. Dan bereiken we de harten van onze kinderen met de liefde van God.

• Zien: Prentenboeken, platen en ook handpoppen, vingerpopjes en een poppenkast kunnen heel bruikbare middelen zijn. Als verwerking kun je bijvoorbeeld een plaat laten zien en erover laten vertellen, of de plaat wegdoen en er dan vragen over stellen.

• Horen: Praten, voorlezen, dingen benoemen, muziek en liedjes, rijmen, klankverschillen en geluiden. Als verwerking kun je bijvoorbeeld een gedichtje voorlezen en steeds het rijmwoord laten aanvullen of een verhaaltje met geluiden.

• Voelen: Begrippen als hoger, lager, veel en weinig krijgen peuters onder de knie door er mee bezig te zijn; afstanden leren ze schatten door lopen, aanraken en gooien; door voelen krijgen ze idee van hard, zacht, sterk, ruw, glad, enzovoort. Tekenen met kleurpotloden en vetkrijt, verven en kleien horen er op deze leeftijd helmaal bij.

Sfeergevoelig

Belangrijk is emotionele nabijheid en liefdevolle zorg in een vertrouwde omgeving. Ga dus niet iedere keer in een andere ruimte zitten en spreek met elkaar af waar je de stoelen in een kring zet. Het gaat in feite nog niet om het bijbelverhaal, het zingen en bidden. Het gaat meer om de sfeer en de beleving. Het vieren van feesten is op deze leeftijd heel belangrijk. Kinderen kunnen dan het geloof beleven samen met groot en klein.

Bewegingsbehoefte

Op deze leeftijd wil en moet het kind steeds bewegen. Het kan dus ook niet zo lang stilzitten en aandacht voor iets opbrengen. Dat noemen ze ook wel een korte spanningsboog. Zorg dus voor afwisseling van rust en beweging. Vertel niet langer dan vijf minuten en speel daarna het verhaal uit. Liedjes met bewegingen doen het altijd goed.

Grote fantasie

Alles kan en niets is onmogelijk. Het kind heeft nog geen idee van tijd of afstanden en weinig begrip van de werkelijkheid. Het kan dus nog niet logisch denken. Vertel op deze leeftijd nog niet over bepaalde wonderen, bijvoorbeeld dat Jezus op het water liep.

Wat- en waaromvragen

Meestal zijn dit eenvoudige vragen. Geef ook een eenvoudig antwoord, maar geen dooddoeners. Wij zijn vaak geneigd een veel te diepzinnig antwoord te geven

Imiteren

Peuters willen graag met alles meedoen, ook met bidden en zingen. Je kunt op deze leeftijd heel veel imitatiespelletjes doen.

Woordenschat

Door de snelle taalontwikkeling kan een kind in deze fase al veel meer contact krijgen met volwassenen en kinderen dan daarvoor, maar moeilijke begrippen en beeldspraak kun je nog niet gebruiken. Ze vatten alles letterlijk op. Gelijkenissen zijn dus nog heel moeilijk in deze leeftijd: "Ik ben toch geen schaapje".

Egocentrisch

Het kind denkt nog egocentrisch en kan zich nog niet goed in anderen verplaatsen. Maar het vindt het langzamerhand wel leuk om iets met of naast andere kinderen te doen.

Eenvoudig

Peuters kunnen van gecompliceerde situaties maar één aspect tegelijk bevatten; van een bijbelverhaal is het dus belangrijk dat er één ding uitspringt wat ze kunnen begrijpen. Kies verhalen met een eenvoudig verloop en laat allerlei details weg

Herhaling

Het vertellen van verhalen op deze leeftijd is heel goed. Vooral verhalen over wie Jezus is en hoe Hij omgaat met mensen en verhalen die gaan over God die alles gemaakt heeft en die van ons houdt zijn voor deze leeftijd geschikt. Bijbelverhalen hoeven nog niet chronologisch verteld te worden want de kinderen hebben nog geen historisch besef. Ook als je een bijbelverhaal simpel naspeelt willen ze dat steeds herhalen, met steeds andere rolverdelingen. Allemaal willen ze een keer Goliath zijn.

Morele ontwikkeling

Heel veel ‘stout’ gedrag wordt niet opzettelijk zo bedoeld door de peuter. Het is beter om het kind op een speelse manier af te leiden in plaats van op een boze manier te reageren.

Spelmaterialen

Veilige en mooie materialen zijn aan te raden voor de kinderen. Ze staan zo open in het leven, dat we hen het beste en mooiste willen aanbieden. Mooi hoeft niet altijd duur te zijn. Maak alles kleurig en prettig om aan te voelen. Bij het aanbieden van materialen vinden de kinderen het fijn om eerst de gelegenheid te krijgen het te verkennen. Wat kun je er allemaal mee? Geef ze daar de gelegenheid voor en ga daarna pas een gestructureerde spelvorm doen.

Knutselwerkjes

Maak altijd eerst zelf een voorbeeld, zodat de kinderen zien hoe het er uit komt te zien. Bedenk dat het werkje van de kinderen er anders zal gaan uitzien dan jouw voorbeeld. Dit is niet fout, het gaat om het gezellig bezig zijn. Bij wat ingewikkelder werkjes zul je zelf het een en ander moeten voorbereiden. Zing onder het knutselen ook regelmatig de liedjes die bij het betreffende onderwerp horen.

De leiding

Bij kleuters kun je al spreken van groepsdiscipline en ieder doet mee omdat de juf het zegt. Bij peuters werkt dat anders. Daar heb je vaak uitvallers bij het doen van een programma. Daarom is het aan te raden een persoon te hebben die verantwoordelijk is voor het programma en een paar mensen die speciaal oog hebben voor die paar kinderen die graag op schoot willen, net gevallen zijn of wat dan ook.

De ruimte

Veel spellen zijn gebaseerd op zoveel mogelijk vrij vloeroppervlak. Dus met zo min mogelijk tafeltjes en stoeltjes. Wil je knutselen met een groep kinderen dan kan dat beter wel aan tafeltjes gebeuren. Maak de ruimte gezellig door bijvoorbeeld wat posters aan de muur te hangen. Desnoods met posterbuddies als ze er niet kunnen blijven. Zorg voor veilige stopcontacten. Een kast of een hoge tafel om de spelmaterialen onbereikbaar weg te zetten is ook aan te raden. Zo kun je de kinderen verrassen en zien ze niet alles tegelijk. Anders willen ze met alles tegelijk spelen.

Kernwoorden: Peuter, geloofsontwikkeling, kinderen, kinderwerk, zondagschool, crèche

Geweldsverhalen op de zondagschool

Tue, 20 Mar 2012 12:05:31 +0100

Geweldverhalen. Je vindt ze door heel de Bijbel heen. Het bijzondere is, dat God er zelf mee gemoeid is. God is toch liefde? Wat moet je dan als opvoeder: Vertellen, overslaan of verzachten?

Om op dit soort vragen antwoord te vinden, kun je tegenwoordig goed terecht bij het Europees Netwerk Kindertheologie¹. Theologen en pedagogen werken er in samen. Ze denken graag mee met de mensen in de praktijk.

Best veel geweld

In het Netwerk Kindertheologie is bijbelstudie altijd eerst aan zet. Zo ook bij de vraag hoe om te gaan met geweldverhalen. Het eerste wat die studie oplevert is, dat God zich best veel van geweld bedient. Het begint al bij Noach. Behalve Noach en zijn familie en van iedere diersoort twee overleeft geen enkel wezen de zondvloed. Zo bestraft God het kwaad van mensen.
Met sterke hand bevrijdt God Israël uit Egypte. Maar die hand is wel een harde hand: een hand die Egyptenaren met plagen treft en eerstgeborenen doodt.
Ook Israël zelf wordt getroffen door Gods straffend geweld. Na de dans rond het gouden kalf vinden velen de dood.
In de Bijbel, vooral in het Oude Testament, zijn God en geweld direct verbonden. En dat roept de vraag op: Wat is God eigenlijk voor een God?

Niet zomaar

Wie de God van de Bijbel vergelijkt met andere ‘godenverhalen’ van dezelfde regio en tijd, komt tot verhelderende inzichten. De God van de Bijbel gebruikt anders dan ‘andere goden’ niet zo maar geweld. Hij heeft er altijd redenen voor. En die redenen hebben alles te maken met Zijn bedoelingen. Hij wil ‘goed leven’ voor de mensen. Daartoe gaat God een verbond van vriendschap met hen aan. En geeft Hij regels voor goed leven. Wie daar tegen ingaat, straft Hij. Maar nooit – al weer een verschil met ‘andere goden’- verheerlijkt God geweld of doet Hij er triomfantelijk over.

Wie achter elkaar geweldverhalen leest, ziet steeds hetzelfde patroon. Gods geweld heeft steeds ‘verandering’ als keerzijde. Door straf en geweld heen wil God foute mensen het goede leren en met hen een nieuw begin maken.

Kind en straf

Straffen om kinderen te laten beseffen wat fout is en het goede te leren, constateren pedagogen in het Netwerk Kindertheologie, is minder vanzelfsprekend dan vroeger. De aanpak nu is: kinderen goede gedragingen voorhouden en die bevestigen en belonen. Toch vinden kinderen het heel normaal, dat op gedragingen als slaan, afpakken en pesten straf volgt. Vanuit dit begrip kunnen ze Gods straffen zeker begrijpen.

Vertraagde waarneming

Kunnen jonge kinderen geweldverhalen aan? Kennis van kinderen, opgedaan in het Netwerk Kindertheologie, leert dat hier bijzondere fenomenen spelen. Een eerste fenomeen is, dat jonge kinderen geweld in een verhaal ‘vertraagd’ waarnemen. Waar komt dat door? Dat komt omdat ze in een vertrouwde, geborgen omgeving naar het verhaal luisteren. En dat opvoeders, vertellers, geholpen door goede bronnen, geweld in Bijbelverhalen niet ‘uitvergroten.’ Het meest bijzondere fenomeen is echter, dat jonge kinderen zelf ‘het goede’ uit een verhaal halen en met ‘dat goede’ hun eigen verhaal maken. Zo deed ook Redmer van vier. Hij was dol op het verhaal van Noach met al die prachtige dierenplaten. “Maar al die dode mensen dan?” vroeg zijn moeder. “De vrienden van God zitten in de boot,” antwoordde Redmer. En dat haalde hij letterlijk uit de Kijkbijbel, waar Noach vriend van God wordt genoemd. En een vriend van God was Redmer zelf ook.

Erg streng

Hoe zit het dan met oudere kinderen. In de zakelijkheid, die bij hun leeftijdsfase past, nemen ze heel concreet waar wat er in een verhaal gebeurd. Twee collega’s uit het Netwerk Kindertheologie vertelden aan tienjarigen de verhalen over de jonge Samuël. Kernthema daarin is het wangedrag van de zonen van Eli bij de offerdienst. God ziet dat en Hij stuurt een boodschapper. En die zegt tot Eli: “God zal jouw familie hard straffen. Alle mannen zullen jong sterven en niemand van hen mag meer priester zijn. God zal iemand anders als priester kiezen. En jij Eli: je ogen zullen dof worden en je zult alleen nog verdriet kennen.”

Hier stopten de vertellers om met de kinderen in gesprek te gaan. Wat vonden de kinderen van de straf van God? Het werd een heel levendig gesprek. De kinderen vonden God wel erg streng. Om het kwaad van enkel de zonen van Eli werd de hele familie gestraft. Maar God kan ook geen ‘slappe’ God zijn, die het kwaad maar laat begaan. God moet wel wat doen. Maar één van de kinderen zei: “Ik geloof niet dat God die mensen voor straf vroeg dood wil hebben. Net als in het verhaal van Jona geeft God waarschuwingen. Ze moeten zich veranderen. Dat wil God. Misschien gebeurt dat wel.” Daar konden de andere kinderen het mee eens zijn. Maar gebeurt dat veranderen ook? Als het verhaal verder gaat, is dat tot teleurstelling van de kinderen niet zo. De kinderen kwamen daarop tot de gedachte: “Toen kon God niet anders meer dan straffen.”
“Hoe moet het nu verder?” vroegen de vertellers. De kinderen vervolgden zo het verhaal. Ze stelden hun hoop op Samuël. God maakte vast met hem een nieuw begin.

Keerzijde

Geweldverhalen overslaan? Alleen het mooie van God vertellen en alleen Gods liefde benadrukken? Het is niet nodig. Het ontneemt kinderen bovendien de mogelijkheid om de keerzijde van ‘de straffende God’ te ontdekken.

In een vertrouwde sfeer verwerken jonge kinderen geweldverhalen op eigen wijze. En mits er in de vertelling de juist accenten worden gelegd, komen ze geregeld tot verrassende betekenissen.

Oudere kinderen komen vanuit goed geleide gesprekken tot begrip van geweldverhalen. Vooral tot het begrip, dat God geen plezier in straffen heeft, maar wil dat mensen hun kwade leven in goede zin veranderen. En daarin spreekt volop Gods liefde als keerzijde van geweld.

We stonden vooral stil bij het Oude Testament, omdat vooral daar geweldverhalen spelen. Maar de motieven ‘liefde’ en ‘verandering’ zijn direct herkenbaar in het Nieuwe Testament, in het verhaal van Jezus, Gods zoon. Die als geen ander het program van zijn Vaders liefde concretiseerde.

Dr. Henk Kuindersma - Godsdienstpedagoog

Kuindersma was tot 1 juli 2011 verbonden aan de Protestantse Theologische Universiteit in Kampen.

Overgenomen uit idea 4-2011, magazine voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie, www.ea.nl/idea

Geestelijk leven > Bijbelstudie > Vraagstukken

Kernwoorden: Bijbellezen, bijbelverhaal, bijbel en kind, kinderen, zondagschool, geweldverhalen, geloofsopvoeding

1 Zie voor kindertheologie www.verwonderenenontdekken.nl

Ministry gebed

Tue, 20 Mar 2012 12:07:43 +0100

Ministry is een gebedsmodel waarbij twee personen bidden voor een derde persoon. Een groot aantal kerken in Nederland heeft er inmiddels ervaring mee opgedaan.

Het woord 'ministry' betekent letterlijk 'bediening'. Deze vertaling roept echter verschillende associaties op en geeft niet precies weer wat dit gebedsmodel inhoudt. Vandaar de volgende definitie: Ministry gebed is: “Bidden met mensen in de kracht van de Heilige Geest.” In sommige gemeenten wordt ministry vertaald met persoonlijk gebed, persoonlijke voorbede of zegenend bidden.

Oorsprong

Het ministry gebed is met name bekend geworden door de Alpha-cursussen en de activiteiten van New Wine. Bij ministry verwachten we dat God door zijn Geest daadwerkelijk aanwezig is (Lucas 11:13). Het gaat daarbij niet om de bidders, maar om God die door de Heilige Geest wil werken in het leven van de persoon die om gebed vraagt. In Engeland wordt gezegd: "Ministry is zegenen wat God aan het doen is." De bidders bidden met een open hart en open handen (en open ogen!) in de verwachting dat de Heilige Geest de liefde van God in de harten uitstort (Rom. 5:5).

Bijbel

Het ministry gebed is niet één op één in de Bijbel terug te vinden. Overigens komen we in het Nieuwe Testament helemaal geen voorgeschreven gebedsmodel tegen. Ook ons gebruikelijke model van ogen dicht, handen gevouwen en hoofd gebogen vinden we niet in de Bijbel terug.
Blijkbaar gaat het in de Bijbel meer om de geloofshouding en het doel dan de manier waarop er wordt gebeden.
Wel kent het ministrygebed een paar kenmerken, die we in de Bijbel terug kunnen vinden, zoals handoplegging, het verwachten van de Heilige Geest, geloven dat God ook hier-en-nu aanwezig is en wil werken, elkaar zegenen, woorden van bemoediging doorgeven.
Ook al is de vorm niet direct terug te vinden in de Bijbel, het is een vorm die God op een bijzondere manier zegent. (Als twee of drie vergaderd zijn in Mijn naam…)

Kenmerken

• Bij ministry gaat het niet om de bidders en om hun woorden, maar het gaat er om wat de Heilige Geest wil betekenen voor de persoon voor wie gebeden wordt. Daarom wordt vaak gebeden om de aanwezigheid van de Heilige Geest en we geloven dat deze altijd komt (Lucas 11:13).
• Soms is het merkbaar dat Gods Geest aan het werk is, soms ook niet. Het gaat niet om de ervaring, maar om wat God wil doen in de persoon die om gebed vraagt.
• Er wordt gebeden met open ogen. We kunnen dan zien wat God aan het doen is en we voorkomen dat we met onze woorden Gods werk verstoren. Ook heb je zo oogcontact met je gebedspartner.
• Als we bidden staan we vaak rechtop, we houden één hand open (naar God) en leggen één hand op de schouder van de persoon. Er wordt altijd toestemming gevraagd aan degene die voor gebed komt.
• Het ‘ideale’ gebedsteam is een man en een vrouw, die samen bidden voor een derde persoon. Twee mannen, die voor een vrouw bidden, wordt niet aangeboden.
• Hoewel ministry soms diep kan gaan, is het geen pastoraat. Ministry is een gebedsmoment van gemiddeld 10-15 minuten. Zijn er zaken die meer aandacht vragen, dan wordt doorverwezen naar de predikant of een pastoraal team.
• Ministry is niet alleen bedoeld voor diepe problemen. In principe kunnen alle mogelijke onderwerpen in een ministry gebed aan de orde komen. Wel is het zo dat het onderwerp betrekking moet hebben op de persoon zelf die om gebed vraagt. Gebed voor bijvoorbeeld het zieke kind wordt niet afgewezen, maar er wordt ook nadrukkelijk gebeden voor Gods nabijheid voor de betrokkene in dat ziekteproces.
• Het is belangrijk om stiltes in te bouwen. Het gaat tenslotte om God. Ook de bidder mag zich op God richten en luisteren of God misschien wat wil zeggen voor de persoon waarvoor wordt gebeden.
Mocht dat zo zijn, dan wordt dat nooit opgedrongen (“Zo zegt de Heer”), maar wordt het voorzichtig aangeboden (“Ik moet ergens aan denken, kun je er wat mee?”).
• Hoewel we ‘slechts’ instrumenten zijn in Gods hand en de Heilige Geest het werk doet, mogen we soms ook Jezus volmacht en gezag gebruiken door te zegenen en in zijn naam vergeving uit te spreken (1 Joh. 1:9).
• Alles wat besproken wordt is en blijft geheim. Zonder toestemming van de betrokkene wordt er niet met anderen over het gebed gesproken. Ook is het niet de bedoeling er later op terug te komen. De ministry tijd moet een plek zijn van veiligheid en vertrouwelijkheid.

Toegevoegde waarde:

• Ministry is een uitdrukking van gemeente-zijn
In het ministrygebed zijn er een broeder en een zuster die voor iemand bidden en samen het aangezicht van God zoeken. Een volgende keer zijn de rollen omgedraaid. Er wordt voor en met elkaar gebeden en samen wordt de aanwezigheid van de hemelse Vader gezocht. Zo ben je voor elkaar een hand en een voet. Het er-zijn-voor-elkaar wordt mede door ministry vormgegeven.

• Ministry is een vorm van dienstbaarheid
Ministry is dienst aan elkaar. Er wordt een eindje met een ander meegelopen op zijn of haar weg in het leven met God. Men stelt zichzelf ter beschikking om de ander in liefde te dienen.

• Ministry betekent ontspanning voor degene voor wie gebeden wordt
“Ik hoef zelf niet te bidden, er wordt voor mij gebeden.” Degene die voor gebed komt, laat zich voor Gods troon brengen. Een ander persoon verwoordt wat de betrokkene denkt of voelt. Voor veel mensen is dat ontspannend: ik hoef even niets, ik kan me volledig richten op God, zonder zelf iets te moeten doen.

• Ministry stimuleert de afhankelijkheid van God
Ministry is het gebedsmodel van de lege handen. God moet het doen. Hij is degene die het hart van de ander kan aanraken en een leven kan vernieuwen.
Het is zeer bemoedigend te ontdekken dat als je samen bij God komt Hij door zijn Geest in ons werkt. Als bidder mag je daarin een schakeltje zijn. Je ontdekt: ik heb niets van mijzelf in te brengen, dan alleen mijn afhankelijkheid van God.

• Ministry vergroot de verwachting
Als men ziet en merkt dat God nog steeds dezelfde is als duizenden jaren geleden, dat de Heilige Geest nog steeds harten aanraakt en wonderen doet als ten tijde van Handelingen, dan groeit de verwachting wat God hier-en-nu wil doen. Hier in ons leven, in onze gemeente, in deze samenleving.

• Ministry stimuleert gebed
Samen met alle andere stimulansen stimuleert ministry dat mensen meer met elkaar gaan bidden, ook buiten de gestructureerde momenten om. Bidden in de kerk is ‘gewoon’. Steeds meer kerken zien dat als mensen na de dienst met elkaar in gesprek raken er vaak daarna met elkaar wordt gebeden. Het hoort erbij. Na gesprekken op andere ‘gewone’ gelegenheden wordt vaak gebeden met en voor elkaar. Gebed wordt ‘alledaags’.

Toerusting

Om op een zorgvuldige manier om te gaan met deze manier van worden regelmatig cursussen verzorgd. Tijdens deze cursussen wordt ‘geoefend’ met dit gebedsmodel en wordt onderwijs gegeven over onderwerpen als Vervulling met de Heilige Geest, Genezing, Vergeving en dergelijke.

De cursussen staan vermeld op www.new-wine.nl. New Wine is een beweging die kerkelijke gemeenten wil ondersteunen in het vormgeven van geestelijke vernieuwing van de gemeente.

Kernwoorden: New Wine, Alpha-cursus, ministry, ministrygebed, ministry-gebed, bidden, gebed, gebeden, bidder, bidstond, gebedsgroep

Coaching in de kerk

Tue, 13 Mar 2012 10:11:43 +0100

Coaching is een begrip waar vandaag de dag veel aandacht voor is. Toch kunnen we het niet als een hype afdoen, als we zien dat de Bijbel zelf spreekt van persoonlijke begeleiding van medewerkers.

Als we gavengericht willen werken, komen onderwerpen als toerusting en begeleiding naar voren. Met alleen maar mensen voor bepaalde taken polsen en hen dan aanstellen, vragen we om onduidelijkheid en problemen. Bovendien missen we zo kansen om deze mensen te laten groeien in het potentieel dat God hun gegeven heeft. Een enthousiast begin kan dan eindigen in teleurstelling en het vaste voornemen niet snel weer een taak in de kerk op te pakken.

Paulus heeft Timoteüs gecoacht en draagt hem in 2 Timoteüs 2:2 op om zelf weer anderen te coachen: “Geef wat je in aanwezigheid van velen van mij hebt gehoord, door aan betrouwbare mensen die geschikt zijn om anderen te onderwijzen.” Hoe doen we dit echter in de praktijk? Waar denken we dan aan? In de afgelopen jaren is een praktisch concept ontwikkeld voor persoonlijke coachingstrajecten. Hieronder geef ik kort de hoofdpunten weer, zoals die in kerkelijke gemeenten kunnen worden toegepast:

Stap 1. Zelfbewustzijn opbouwen

De eerste stap van het coachingsproces heeft als doel ons teamlid te ondersteunen in het ontwikkelen van een gezond zelfinzicht. Denk aan de volgende punten:

Wat zijn vanuit je geschiedenis je persoonlijke waarden of passies?
Wat zijn je gaven en talenten?
Wat zijn de sterke punten van je persoonlijkheid?
Wat zijn motiverende omstandigheden voor je om in te werken?

Voor deze analyse kunnen geestelijke gaventests als die van Netwerk of Christian Schwarz gebruikt worden.

Stap 2. Zelfverantwoordelijkheid trainen

Nadat ons teamlid een beter inzicht in zijn eigen potentieel heeft gekregen, is het van belang om het niet daarbij te laten. Nu is het teamlid weer aan zet en mag hij ‘antwoord geven’ op wie hij is en wat zijn mogelijkheden zijn. Als coach helpen wij hem om een persoonlijk ontwikkelplan (POP) te schrijven, waarin hij aangeeft welke gaven en talenten hij met het oog op welke taak wil trainen. Dit kan door dagelijks of wekelijks concrete oefeningen te doen, een boek over dit thema te lezen en/of een sparringpartner te zoeken waarmee hij samen gaat trainen.

Stap 3. Prestatieniveau opbouwen

Hoe kunnen we onze medewerker helpen om verder te groeien?

Help hem te zien welke hindernissen er eventueel voor zijn gewenste ontwikkeling zijn en hoe hij die kan overwinnen. Stimuleer hem zich daaraan toe te wijden.
Toon waardering door oprechte complimenten te geven als hij doelen bereikt.
Geef constructieve kritiek als iets niet goed is gegaan en bevestig het vertrouwen dat het de komende keer wel zal lukken.

Stap 4. Zelfreflectie trainen

De uitdaging van coaching is om mensen te leren niet afhankelijk van je te zijn. Dit kan door de frequentie van onze coaching af te bouwen en daarbinnen vooral te focussen op de manier waarop onze teamleden hun eigen ontwikkeling verder kunnen vormgeven.

Jaap Ketelaar
Gemeentepredikant in Wageningen en trainer en coach in leiderschapsontwikkeling van xpand

Literatuur:
Whitmore, John, Succesvol coachen – Coachen: de managementstijl voor betere prestaties van individu en team, Uitgeverij Nelissen, 2006 (8e druk)
Donders, Paul, Jaap Ketelaar, Gezond Leiderschap in de Kerk – voed en koester je kerkgemeenschap, Hoornaar: Gideon, oktober 2010

Overgenomen uit idea 6-2010, magazine voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie, www.ea.nl/idea

Kleuters in de kerk

Fri, 23 Dec 2011 09:54:35 +0100

Het is vaak een feest om de kleutergroep in de kerk te mogen leiden. De kinderen zijn aanhankelijk, genieten van alles wat je met ze doet en ze doen mee met hun hele lijf.

Beleving

In deze leeftijdsfase die al begint tussen het tweede en derde jaar (peuterleeftijd), is het belangrijk om een klimaat te scheppen waarin de godsdienstige aspecten een wezenlijk bestanddeel vormen. Een sfeer van liefdevolle zorg en verwondering, en een sfeer waarin de kinderen gelegenheid krijgen om mee te doen. In deze leeftijdfase draag je niet de inhoud van het evangelie over, maar de sfeer van Gods liefdevolle evangelie die ze vooral oppikken doordat ze alles heel sterk beleven. Het is een zoeken naar mogelijkheden die de kinderen aanspreken, waarin ze kunnen groeien van meedoen naar zelfdoen. De volgende kenmerken kunnen helpen in dat zoekproces.

Ontdekkingsdrang

Kinderen hebben in deze fase een grote ontdekkingsdrang. Maak gebruik van hun zintuigen:

• Zien: prentenboeken, platen, handpoppen, vingerpopjes en een poppenkast kunnen heel bruikbare middelen zijn. Als verwerking kun je bijvoorbeeld een plaat laten zien en erover laten vertellen, of de plaat wegdoen en er dan vragen over stellen.

• Horen: praten, voorlezen, dingen benoemen, muziek en liedjes, rijmen, klankverschillen en geluiden. Als verwerking kun je bijvoorbeeld een gedichtje voorlezen en steeds het rijmwoord laten aanvullen of een verhaaltje met geluiden.

• Voelen: begrippen als hoger, lager, veel en weinig krijgen ze onder de knie door er mee bezig te zijn; afstanden leren ze schatten door lopen, aanraken en gooien; door voelen krijgen ze idee van hard, zacht, sterk, ruw, glad, enzovoort. Tekenen met kleurpotloden en vetkrijt, verven en kleien horen er op deze leeftijd helemaal bij.

Sfeergevoelig

Belangrijk is emotionele nabijheid en liefdevolle zorg in een vertrouwde omgeving ga dus niet iedere keer in een andere ruimte zitten en spreek met elkaar af waar je de stoelen in een kring zet. Het bijbelverhaal is op deze leeftijd nog net zo belangrijk als het zingen en bidden. Het gaat meer om de sfeer en de beleving. Het vieren van feesten is op deze leeftijd heel belangrijk. Kinderen kunnen dan het geloof beleven samen met groot en klein.

Bewegingsbehoefte

Op deze leeftijd wil en moet het kind steeds bewegen. Het kan dus ook niet zo lang stilzitten en aandacht voor iets opbrengen. Dat noemen ze ook wel een korte spanningsboog. Zorg dus voor afwisseling van rust en beweging. Vertel niet langer als 5 minuten en speel daarna het verhaal uit. Liedjes met bewegingen doen het altijd goed.

Grote fantasie

Alles kan en niets is onmogelijk. Het kind heeft nog geen idee over tijd, afstanden en weinig begrip van de werkelijkheid. Het kan dus nog niet logisch denken. Als we dus vertellen over bepaalde wonderen, bijvoorbeeld dat Jezus op het water liep, moeten we dat voorzichtig doen.

Vragen

In deze ontwikkelingsfase bestoken de kinderen je met wat- en waarom-vragen. Meestal zijn dit eenvoudige vragen. Geef ook een eenvoudig antwoord, maar geen dooddoeners. Wij zijn vaak geneigd een veel te diepzinnig antwoord te geven

Imitators

Graag imiteren kleuters volwassenen. Ze willen graag met alles meedoen, ook met bidden en zingen. Er zijn dus volwassenen nodig die geloof uiten in woorden, gebed en zingen.

Groeiende woordenschat

Door de snelle taalontwikkeling kan een kind in deze fase veel meer contact krijgen met volwassenen en kinderen als daarvoor, maar moeilijke begrippen kun je nog niet gebruiken, evenals beeldspraak. Ze vatten alles letterlijk op. Gelijkenissen zijn dus nog heel moeilijk in deze leeftijd: "ik ben toch geen schaapje."

Egocentrisch

Het kind denkt nog egocentrisch en kan zich nog niet goed in anderen verplaatsen. Maar het vindt het langzamerhand wel leuk om iets met andere kinderen te doen

Eenvoudig

Kleuters kunnen van gecompliceerde situaties maar één aspect tegelijk bevatten; van een bijbelverhaal is het dus belangrijk dat er één ding uitspringt wat ze kunnen begrijpen. Kies verhalen met een eenvoudig verloop en laat allerlei details weg.

Herhaling

Het vertellen van verhalen op deze leeftijd is heel goed. Met name verhalen over wie Jezus is en hoe hij omgaat met mensen en verhalen die gaan over God die alles gemaakt heeft, die van ons houdt en voor ons zorgt. Bijbelverhalen hoeven nog niet chronologisch verteld te worden want de kinderen hebben nog geen historisch besef. Ook als je een bijbelverhaal simpel naspeelt willen ze dat steeds herhalen, met steeds andere rolverdelingen. Allemaal willen ze een keer Goliath zijn.

Kernwoorden: Kleuter, kinderen, kinderwerk, zondagschool, geloofsontwikkeling, geloofsopvoeding

Peuters verdienen een eigen plek

Thu, 26 Jan 2012 15:44:47 +0100

De kerk heeft peuters meer te bieden dan anderhalf uur lang rondcrossen op een fietsje. Dit vindt Nel Hoevers. Ze ontwikkelde zeven jaar geleden het eerste peuterprogramma voor kerken in Nederland.

Pas met speciale programma's voor kinderen beginnen als ze een jaar of vier zijn, slaat nergens op vindt Nel Hoevers. Ze is eindverantwoordelijke peuterdiensten in de evangelische baptistengemeente te Tilburg en teamleidster van een peuterspeelzaal. "Van jongs af aan horen kinderen erbij. In de Bijbel staat dat we ze bij ons geloof moeten betrekken. Ze zijn mee op weg. Met twee- en driejarigen valt zeker iets te doen, maar natuurlijk wel op hun niveau. In de maatschappij hebben ze via de kinderdagverblijven en peuterspeelzalen ook een eigen plek. Waarom erkennen we dat als kerk niet?”

Fijne plek

"In de eerste plaats gaat het er om dat de peuter het fijn vindt om in de kerk te zijn. Dat hij de kerk gaat zien als een plek waar het goed is en daardoor ook gaat zien dat het goed en fijn is om bij God te zijn. Het tweede doel is om kinderen mee te helpen in het ontdekken wie God is. Dat klinkt groots, maar al ontdekken ze maar een klein stukje, bijvoorbeeld dat het bij God goed is, dan is dat heel waardevol. Een nevendoel is dat de ouders met een gerust hart in de kerk kunnen zitten. Ze moeten de hele week al voor de kinderen zorgen. Het is prettig als iemand anders eens voor je kinderen zorgt.”

Niet makkelijk

Een peuterprogramma moet je op het niveau van de kinderen brengen, zegt Hoevers. “En daar struikelen mensen al heel snel. Je moet goed kunnen nagaan wat ze snappen en wat niet." Het lezen van een opvoedingsboek of een pedagogisch naslagwerk raadt ze dan ook van harte aan. "De hoofdmoot van wat je moet weten van de peuter is dat hij gericht is op zelf ervaren en beleven, een korte concentratie heeft en heel egocentrisch is. Een programma dient daarom heel eenvoudig te zijn, vaak dingen te herhalen, een vaste structuur te hebben en gericht te zijn op het zelf beleven."

"Pas daarbij op dat je van peuters geen kleuters maakt. Samen spelen kost peuters bijvoorbeeld nog heel veel energie. Ze kunnen wel in de kring zitten, maar denken dan niet als kleuters: dit doen we samen. In spelletjes of een verwerking moet je niet veel samenwerking verwachten. Bij peuters is het meer naast elkaar spelen dan met elkaar. Maar dat naast elkaar vinden ze wel heel gezellig.
Een peuter kan ook nog niet veel tegelijk, zoals kleuters. Ze kunnen nog niet een liedje zingen met bewegingen terwijl ze ook een muziekinstrumentje vasthouden. Ze vinden dat wel heel leuk, maar kijk dan niet vreemd op als je als leiding alleen zit te zingen.”

Bijbelverhalen

"Hetzelfde geldt voor een bijbelverhaal. Laat je doel bijvoorbeeld niet zijn dat ze weten wie Abraham is. Dat is veel te hoog gegrepen. Wij vertellen drie of vier keer hetzelfde verhaal. Over de schepping hebben we wel tien keer gedaan. Als de kinderen dan bij mama achterop de fiets zitten en de bloemetjes en wolken zien gaan ze aanvoelen dat God dat gemaakt heeft. Ze kunnen dat nooit verwoorden als: nu snap ik dat God het gemaakt heeft. Maar ze kunnen wel aanvoelen dat God er is ook al zie je Hem niet. Het geeft herkenning in hun dagelijks leventje."

Visueel materiaal

Ga bij het vertellen van de bijbelverhalen op zoek naar aanknopingspunten uit de belevingswereld van de peuter, raadt de leidster aan. “Het is belangrijk om verhalen te kiezen die dichtbij ze staan. Ga zelf stapjes naar beneden en vraag steeds weer: wat is logisch voor ze, wat snappen ze nu?
Met kerstfeest had ik bijvoorbeeld een pyjama meegenomen. 'Wat is dat? Je hebt het aan als je in bed ligt als het nacht is. De herders hadden geen pyjama aan.' Dan ben je er. Dan heb je een aanknopingspunt uit hun leventje."

"Bij een bijbelverhaal hoort standaard visueel materiaal. De kinderen moeten iets kunnen vastpakken of bekijken. Voor het verhaal over de wonderbare spijziging hadden wij bijvoorbeeld visjes van papier en ronde toastjes. We begonnen met een mandje en hadden vervolgens overal in de ruimte visjes en toastjes gelegd. Aan het eind gingen we het samen opruimen. Er was zóveel. De kinderen zagen zelf dat er heel veel over was. Op deze manier maakten we de begrippen ‘veel’ en ‘weinig’ duidelijk. En bij het verhaal van de wonderbare visvangst hadden we een bak water met rubberen visjes en een goudvissennetje. Je moet namelijk eerst uitleggen wat vissen vangen is."

Programma

In de evangelische baptistengemeente in Tilburg komen sommige kinderen aan het begin van de dienst binnen, om tien uur. Anderen gaan eerst met hun ouders de dienst in en komen om half elf binnen. "Als iedereen er is, begint het programma. Daarna is er tijd om te spelen. We zingen altijd een welkomstliedje met een beertje. Dat is een vast ritueel. De kinderen weten dan waar ze aan toe zijn. Het gebedje is een gedichtje dat ook elke week herhaald wordt, zodat de kinderen het gaan kennen.
Verder vormen liedjes zingen en muziek maken een belangrijk onderdeel van het programma omdat er een stuk emotie en gevoel in zit. Het gebruik van hulpmiddelen hierbij geeft een grotere betrokkenheid, bijvoorbeeld vingerpoppetjes en muziekinstrumentjes.
Naar aanleiding van het verhaaltje of thema kun je de kinderen verder iets laten verven of plakken. Ook hierbij geldt: Maak het alsjeblieft niet te moeilijk. Voor peuters is het heerlijk dat ze gewoon lekker bezig kunnen zijn. Het eindresultaat vinden ze niet zo belangrijk."

Baby's

Tot slot bespreken we nog een aantal lastige situaties die je in gemeenten tegenkomt. In sommige kerken en gemeenten is de groep van nul- tot vierjarigen bijvoorbeeld zo klein dat baby's en peuters een ruimte delen. "Daar is geen pasklaar antwoord op. Als er veel baby's zijn en er zijn te weinig handen en te weinig schoten dan is het moeilijk. Als er genoeg handen zijn, kan het iets heel leuks hebben. Het is wel veel intensiever. Soms is het lastig als er baby's bij zijn die je niet stil krijgt, die slokken dan ook de aandacht van de peuters op."

Leiding

Het vinden van voldoende leidsters en leiders is een andere uitdaging. Hoevers: "Ik droom nog steeds dat er een groep komt die één keer in de drie weken wil draaien. Dat heb ik in onze gemeente nog nooit voor elkaar gekregen. Eén keer in de vijf of zes weken vind ik eigenlijk veel te weinig voor de peuters. Voor kinderen is het belangrijk dat ze vertrouwde gezichten zien. Bij het probleem van huilen en moeilijk afscheid nemen, vraag ik me af of dat het probleem van de peuter is of van de organisatie. Ook komen lang niet alle kinderen elke week. Dan wennen ze slecht. Hoe kleiner de kinderen, hoe vaker dezelfde leiding er zou moeten zijn."

Onderdelen peuterprogramma

• Welkomstliedje
De peuter weet: nu gaan we beginnen!
• Bijbelverhaal
Denk aan visueel materiaal, aansluiting bij de leefwereld, eenvoud en herhaling
• Liedjes en muziek
Uitingsvorm van gevoel, laten aansluiten bij verhaal, hulpmiddelen geven een grotere betrokkenheid (bijv. vingerpoppetjes, muziekinstrumentjes)
• Gebedje
Gebruik bijvoorbeeld elke week hetzelfde gedichtje, zodat de kinderen het gaan kennen.
• Knutselen/spelletje
Het eindresultaat is niet belangrijk, wel het plezierig bezig zijn, bij spel heeft een peuter nog veel individuele aandacht nodig.
• Spelen
• Drinken/koekje

Zorg dat deze onderdelen niet los komen te staan en maak een vaste indeling. Voor peuters is het belangrijk dat ze het verloop van de morgen kennen. Dat geeft ze houvast en herkenning.

Suzanna Blackmore

Overgenomen uit idea, vakblad voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie.

Kernwoorden: Peuter, kinderen, kinderwerk, crèche, zondagschool, geloofsontwikkeling, geloofsopvoeding

Geestelijke vrijheid als kern van de mensenrechten

Tue, 13 Mar 2012 10:15:53 +0100

De godsdienstvrijheid staat onder druk. In dit artikel wordt betoogd dat geestelijke vrijheid aan de basis staat van onze mensenrechten.

Vragen over de vrijheid van godsdienst kunnen vanuit verschillende achtergronden ontstaan. Ouders vragen zich af welke vrijheden ze hun kinderen kunnen toestaan, werkgevers worden geconfronteerd met een diversiteit aan religieuze feestdagen, en kerken worstelen met de grenzen van interne onenigheid. In dit artikel wil ik me echter concentreren op vraagstukken waar godsdienstvrijheid gerelateerd is aan de overheid.

De eerste vrijheid

Godsdienstvrijheid vertoont problemen omdat religie niet een los aspect is van het menselijk bestaan: het is niet simpelweg het aanbidden van God of een afgod. Het omvat ook altijd de vrijheid van gedachte, de vrijheid van vereniging en de vrijheid van meningsuiting. Godsdienstvrijheid moet met andere woorden worden gezien als de belangrijkste vrijheid en vormt zodoende de kern van de mensenrechten. Als godsdienstvrijheid niet wordt beschermd, loopt elke andere vrijheid gevaar. Omdat godsdienst de fundamentele vormgever is van het menselijk leven, betekent godsdienstvrijheid de blootstelling van het menselijk leven aan het vormende, ingrijpende karakter van godsdienst: dit brengt kosten met zich mee, wat de reden is dat het vaak wordt ingeperkt.

Israël

De wet van Mozes schrijft voor dat afgodendienaars de doodstraf verdienen. De reden hiervoor is de relatie van afgoderij met andere handelingen. Gods oordeel kwam voort uit de wijze waarop Israëlieten hun levens leefden, niet hun formele liturgie als zodanig. Deze nadruk was tevens gekoppeld aan de speciale roeping van Israël. De geboden waren gericht aan ‘Jullie’: de bevelen werden gegeven aan het volk Israël als Gods uitverkoren volk. Israël was geroepen om een bijzonder volk te zijn, met een politieke en sociale orde die gebaseerd was op het geloof en vertrouwen in Jahweh. Een structuur die onmiddellijk zou worden verstoord als andere religieuze levenswijzen zouden binnendringen^[1]. Niettemin werden de omringende volken vrijgelaten in het volgen van hun eigen religies. De goddelijke vrijheid om het gemeenschappelijke geloofsleven te structuren was niet alleen toebedeeld aan Israël, maar ook aan alle andere volken. Tegelijkertijd werden deze andere geloofsovertuigingen en –praktijken vaak betiteld als onjuist.

Vreemdelingenwet

Deze vrijheid was verder uitgebreid naar vreemdelingen die in Israël woonachtig waren. De in Exodus 22:20 aangekondigde doodstraf voor Israëlieten die andere goden aanbaden, wordt in de daaropvolgende verzen gevolgd door een ‘vreemdelingenwet’: “Vreemdelingen mag je niet uitbuiten of onderdrukken, want jullie zijn zelf vreemdelingen geweest in Egypte” (22:21,23:9). De grond van Israëls tolerantie voor vreemdelingen moet gezocht worden in Israëls eigen ervaring met het vreemdelingenbestaan. De in Egypte opgedane ervaringen bewerkstelligden een samenlevingsstructuur in Israël waarbinnen vreemdelingen toestemming hadden hun geloof te praktiseren. Er was wel een belangrijke uitzondering, die de regel lijkt te bewijzen, zo lezen we in Leviticus: “Wanneer een Israëliet of een vreemdeling die in Israël woont een van zijn kinderen aan Moloch offert, moet hij ter dood gebracht worden” (20:2). In dit specifieke geval had de doodstraf ook betrekking op vreemdelingen, omdat het brengen van kinderoffers behoorde tot de aanbidding van Moloch. Na de intocht in Kanaän werd de Israëlieten op dezelfde wijze opgedragen de woonachtige volken niet te vernietigingen of met dwang te bekeren; een tolerantie die doorsloeg in het veelvuldig aangaan van onderlinge huwelijken^[2]. Alleen als de joodse levenswijze beschermd was, konden andere godsdienstige praktijken vrijheid tegemoet zien.

Politieke en priesterlijke functies

De geboden tegen het aanhangen van valse godsdiensten werden verder ontwikkeld in de vroege historie van Israel, waarin politieke en priesterlijke functies aanvankelijk nauw met elkaar verweven waren. Toen politieke en priesterlijke elementen zich geleidelijk ontwikkelden als afzonderlijke vormen kwam er meer tolerantie voor vreemdelingen die andere godsdiensten praktiseerden. Hoe dan ook, Israëls doel strekte zich niet tot een algemene poging tot het uitdrijven van afgodendienst onder niet-joden.

Nieuwe Testament

In het Nieuwe Testament komt godsdienstvrijheid minder aan bod, simpelweg omdat het als een vanzelfsprekend gegeven lijkt te worden beschouwd. Het crossculturele karakter van het nieuwe heidense en joodse christendom, in combinatie met de opdracht tot missionair getuigen was kennelijk gegrondvest in de aanname dat mensen vrij zijn in hun geloof. De kerk was nu tevens losgekoppeld van nationale, etnische en met name territoriale banden – “noch Jood, noch Griek” – waardoor de uitsluiting van gelovigen van een specifiek grondgebied geen basis had^[3]. Het was de kerk, meer dan een specifiek land of grondgebied, die drager was van het christelijk geloof.

Twee Rijken: pausen en keizers

Naarmate de kerk zich verspreidde, zochten de Latijnssprekende kerken in het westen (in tegenstelling tot enkele Grieks- en later Slavisch-sprekende kerken in het oosten) naar de precieze rol van de kerk en die van de politieke orde. De twee werden beschouwd als gescheiden lichamen, zelfs in de tijd dat Constantijn het christendom vastlegde als officiële religie van het Romeinse Rijk^[4]. De twee rijken van sacerdotium (“kerk”) en regnum (“staat”) begonnen zichtbaar te worden. Er waren dus twee autoriteitscentra in de samenleving, en geen van beide kon tot de ander gereduceerd worden. Van een splitsing tussen religie en politiek was echter geen sprake. Beide autoriteitscentra werden gezien als goddelijke instituties. Met gescheiden functies en taken, maar beide onder het gezag van God.

Deze opdeling van het Christendom in twee rijken kende grote en langdurige gevolgen. Niettemin was het verre van duidelijk wat de juiste grenzen en relatie tussen kerk en staat zouden moeten zijn. Het was meer een kader waarbinnen mensen vragen stelden over bijvoorbeeld de paus of de keizer, dan dat er daadwerkelijk een duidelijk antwoord werd gegeven. We moeten ons wel herinneren dat het, zelfs met de beste wil van de wereld, een bijzonder moeilijk probleem is. Denk eens na over de vraag, “Wie heeft het hoogste gezag in een conflict tussen kerk en staat?” ^[5]. In de praktijk was er in veel gevallen niet de beste wil van de wereld. Pausen en keizers vochten over de verdeling, beiden zoekende naar meer macht en controle ten aanzien van de ander.

Meest revolutionaire gebeurtenis

Ondanks deze voortslepende conflicten droeg de verdeeldheid tussen de twee rijken bij aan de latere ontwikkeling van religieuze tolerantie (en van vrije samenlevingen en, ook, democratie) in het westen. George Sabine schreef terecht: “De opkomst van de christelijke kerk, die als een aparte institutie gerechtigd was om onafhankelijk van de staat de geestelijke zaken van de mensheid te beheren, mag met reden beschouwd worden als de meest revolutionaire gebeurtenis in de geschiedenis van West-Europa, met betrekking tot zowel de politiek als het politieke denken.” ^[6]

Het was niet dat de kerken of het politieke systeem godsdienstvrijheid direct hebben bepleit: vaak niet zelfs. Joden en ketters werden gemarginaliseerd en vervolgd, en de inquisities werden gesteund. Mensen waren echter wel altijd in de overtuiging dat er duidelijke grenzen zouden moeten zijn, en ze worstelden eeuwenlang hoe deze te definiëren. Dit hield in dat de kerk, met welke hang naar maatschappelijke onderwerping dan ook, altijd heeft moeten erkennen dat er vormen van politieke macht bestaan die niet door haar beoefend kunnen en moeten worden. Tegelijkertijd heeft de politieke orde, met welke drang naar sociale controle dan ook, altijd moeten erkennen dat bepaalde onderdelen van het menselijk leven om noodzakelijke en terechte redenen buiten haar bereik lagen. Hoezeer de grenzen van kerk en staat waren vertroebeld en bebloed, er was een voortdurend besef dat de politieke orde niet geïdentificeerd kon worden met zingevingsvraagstukken; dat de geestelijke kern van het menselijk leven, en de autoriteit die dit belichaamde, een rijk was buiten de burgerlijke controle om. Het is met politiek leiders als met Pontius Pilatus: hij wordt altijd geconfronteerd met ‘een andere koning’. Het hoofdingrediënt in deze ontwikkeling was niet in de eerste plaats een doctrine of een expliciete roep om vrijheid. Het was bovenal een blik op de verschillende functies van verschillende instituties. Dit perspectief doordrong de cultuur met de overtuiging dat politieke en geestelijke rechtsgebieden gescheiden en gelimiteerd waren in hun autoriteit en dat dat altijd zo zou moeten blijven.

Onpartijdige overheid

Het voor de wet gelijk behandelen van verschillende religieuze lichamen en levensbeschouwelijke instanties moet niet gezien worden als een compromis met een christelijke visie op de moderne staat. Het ís een christelijke visie op de moderne staat. Het vermindert niet het waarheidsgehalte van het christelijk geloof (of van een ander geloof) om die gelijkheid voor de wet te hebben. Het laat simpelweg zien dat overheidsambtenaren een specifieke, gelimiteerde taak bezitten. Hun taak is om recht te doen aan alle mensen binnen de landsgrenzen, ongeacht wie deze mensen zijn en wat ze geloven ^[7]. Principieel gezien is een staat die gevormd is door bijbels geloof niet bevoegd om speciale voorrechten uit te delen aan welke religieuze groep dan ook.

Godsdienstvrijheid onder druk

Ondanks de centrale positie van godsdienstvrijheid wordt haar betekenis in seculiere kringen regelmatig ontkend en in veel gevallen zelfs genegeerd, vaak omdat het belang van religie wordt ontkend. Zoals Edward Luttwak schreef: “Beleidsmakers, diplomaten, journalisten en wetenschappers die met gemak economische causaliteiten overdrijven, die geneigd zijn sociale differentiaties te ontleden, en die op minutieuze wijze politieke voorkeuren categoriseren, hebben nog altijd de gewoonte om de rol van religie buiten hun verklarende, politieke beschouwingen te laten.” ^[8] Er zijn tevens wijdverbreide tendensen om religie te behandelen als een product van etniciteit of psychologie, of als een bijkomstigheid van armoede, economische veranderingen en spanningen van de moderne tijd. Natuurlijk spelen deze factoren een rol, geen onderdeel van het menselijk leven is buiten de invloed van welk ander onderdeel ook. Maar te vaak komen we een a priori methodologisch commitment tegen om religie te behandelen als secundair, als een vergankelijk en te herleiden fenomeen dat kan worden verklaard, maar dat nooit wordt gebruikt als verklarend uitgangspunt. Godsdienstvrijheid zelf wordt daardoor ook te vaak behandeld als herleidbaar tot iets anders en dus secundair.

Religie als centrale factor

In tegenstelling tot deze bijziendheid moeten we juist blijven omgaan met religie als een belangrijke, onafhankelijke factor in de politiek en in andere aspecten van het menselijk leven en opkomen voor de vitale rol van godsdienstvrijheid binnen de mensenrechten en de democratie. Religieuze overtuigingen hebben betrekking hebben op diepgewortelde overtuigingen en kunnen conflicten daardoor inderdaad onhandelbaar maken (compromissen over religie zijn moeilijker te sluiten dan die over land of water). Maar deze legitieme zorg leidt te vaak tot een stilte rondom levensbeschouwelijke aspecten, zelfs bij diegenen die haar invloed onderkennen. Religieuze zaken worden door sommigen niet benoemd uit angst dat hun terechte uitspraken conflicten zullen oproepen. Religieuze conflicten en onderdrukkingen zullen echter niet verdwijnen als we er simpelweg over zwijgen. Godsdienstvrijheid is historisch gezien de eerste vrijheid in de ontwikkeling van de mensenrechten, en heeft vaak meer te maken met de ontwikkeling van de democratie dan politieke activiteiten zelf. Daarom dient godsdienstvrijheid centraal te staan in onze politiek.

SAMENVATTING

- Levensbeschouwelijke vrijheid moet worden gezien als de belangrijkste vrijheid
- De scheiding van kerk en staat ontwikkelde zich met de opkomst van het christendom
- Het belang en de zelfstandigheid van de factor ‘religie’ dient te worden erkend.

Paul Marshall
Verbonden aan het Hudson Institute als senior fellow van het Center for Religious Freedom. Hij publiceerde vele boeken over religieuze vrijheid. Dit artikel is vertaald uit het Engels door Pieter Felten.

Met toestemming overgenomen uit Denkwijzer 2010/2, pagina 4-7, www.christenunie.nl

Kernwoorden: Godsdienstvrijheid, gewetensvrijheid, staat & kerk

^[1] F.F. Bruce omschrijft dit als “practical monotheism” in zijn Israel and the Nations (Grand Rapids: Eerdmans, 1963).
^[2] Rechters 3:1 lijkt te impliceren dat andere volken werden ‘vrijgelaten’ door God om zo het volk Israël te testen.
^[3] De loskoppeling van de kerk van een bepaald grondgebied verdient meer aandacht dan het doorgaans krijgt. Veel verhandelingen van christelijk-sociale ethici maken te snel een vergelijking tussen het ethische gemeenschapsleven in Israël en de huidige situatie in onze landen, zie Walter Brueggeman, The Land: Place as Gift, Promise and Challenge in Biblical Faith (Philadelphia: Fortress, 1977). Dit fenomeen is vaak een communalisme waarbij het stammenvolk Israël als norm wordt verheven voor onze modern politieke structuren, resulterend in een pleiten voor een soort tribaal socialisme. Als we het Israëlische leven als norm zouden willen overnemen, dan zouden we niet alleen de economische, maar ook de godsdienstige en politieke normen moeten kopiëren, met alle gevaarlijke gevolgen voor godsdienstvrijheid van dien.
^[4] Het Christendom werd in deze periode politiek intolerant. Mijn bedoeling is hier niet om de kerkelijke praktijken in deze periode te verdedigen, maar de diverse omstandigheden aan te stippen waarbinnen godsdienstvrijheid zich steeds meer kon profileren. Een complete geschiedenis van godsdienstvrijheid dient de kwalijke periods natuurlijk ook aan te stippen. Toch heeft de kerk het niet zo slecht gedaan als veel critici menen. Zie hierover bijvoorbeeld Edward Peters, Inquisition (New York: Free Press, 1988).
^[5] Om meer te lezen over de knelpunten rondom de verzoening van verschillende visies op godsdienstvrijheid, zie Keith Pavlischek, John Courtney Murray and the Dilemma of Religious Toleration (Jefferson City: Thomas Jefferson University Press, 1999).
^[6] History of Political Theory (New York, 1961), 180. David Little voegt toe, “ik zou die stelling talloze malen onderschrijven” in zijn Religion, Order and Law (New York; Harper, 1969), 36. Zie ook Henry Kissinger, “Restraints on government derived from custom, not constitutions, and from the universal Catholic Church, which preserved its own autonomy, thereby laying the basis – quite unintentionally – for pluralism and democratic restrains on state power that evolved centuries later,” Does America Need a Foreign Policy? (New York: Simon and Schuster, 2001), 20-21. Voor stukken die suggereren dat dit niet per ongeluk gebeurde, zie Brian Tierney, Religion, Law and the Growth of Constitutional Thought, 1150-1650 (Cambridge: Cambridge University Press, 1982).
^[7] Natuurlijk zijn er sommige religieuze uitingen die ingeperkt zouden moeten worden.
^[8]Zie Luttwak’s “The Missing Dimension” in Douglas Johnston and Cynthia Sampson, eds., Religion, the Missing Dimension of Statecraft (Oxford: Oxford University Press, 1994)

Wat doet een diaconie?

Fri, 04 May 2012 12:39:51 +0200

Vaak is de eerste gedachte bij een diaconie dat het een groep medewerkers is die collectes organiseert. Maar dat is maar een van de vele aspecten.

Intern als diaconale werkgroep

Vorming:
-Gebed rond taken en noden. Laat dit geen sluitpost zijn aan het eind van de vergadering!
-Bijbelstudie/bezinning. Artikelen van deze website zijn een mogelijkheid tot bezinning in het eerste halfuur van een bijeenkomst van de diaconale werkgroep.
-Onderlinge aandacht en bemoediging. Een goede teamgeest en betrokkenheid bij elkaars uitvoerende taken is een basisvoorwaarde.
-Leren van christelijke organisaties, professionals, andere gemeenten en literatuur

Overleg:
-Maken, bijhouden en scherp houden van een beleidsplan, onder andere wat doet de diaconie zelf en hoe motiveert ze gemeenteleden en rust ze hen toe tot diaconaal werk?
-Bespreken van activiteiten, taken en actuele noden in de gemeente, woonplaats/regio of ver weg. Ook vaststellen van grenzen in mogelijkheden, kennis of capaciteit.
-Bespreking inkomsten, zoals benodigde collectes en fondsen, zowel op korte als lange termijn.
-Toerusting van de gemeente

Contacten

Bespreken en afspraken maken rond:
-Contacten met hulpverlenende organisaties, zowel maatschappelijke als kerkelijke.
-Communicatie naar kerkleiding, kerkelijke werkgroepen, gemeenteleden (oud en jong).
-Doorgeven van gebedspunten aan gebedsgroep en/of voorganger.
-Berichtgeving via kerkblad, website, plaatselijke pers.

Maak in ieder geval in een duidelijke actielijst met wie, wat, wanneer zal doen.

Naar de gemeente:

Toerusting
-Toerusting van de gemeente, bijvoorbeeld via gemeenteblad, praktische projecten en gemeenteavonden. Onder andere over levensstijl in de consumptiemaatschappij, inzet van tijd en geld en diaconale voorbede.

Afstemming
- Afstemming van plannen en aanpak met de kerkenraad of oudsten/broederraad. Wat zien zij als taak voor de diaconie en als prioriteiten?
- Bespreken van het diaconale beleidsplan en overleg over geldinzameling en besteding.
- Inschakelen van gemeenteleden in diaconale projecten.
- Denk ook aan de afstemming met de zendingswerkgroep (werelddiaconaat) en het pastoraal team (overlap pastoraat/diaconaat).

Overige taken
- Contact met jeugd- en kindergroepen.
- Ondersteunen en stimuleren van individuele gemeenteleden die diaconaal bezig zijn.
- Inzameling, besteding en verantwoording van diaconale gelden (collectes, spaarprojecten, e.d.)

Naar hulpbehoevenden in de eigen gemeente:

Bekendmaken
Maak bekend waar en hoe hulp aangevraagd kan worden. Denk aan eenoudergezinnen, ouderen, gehandicapten en mantelzorgers. Maak bijvoorbeeld met een folder duidelijk hoe de privacy beschermd wordt, wat voor vragen er gesteld zullen worden, hoe een hulpvraag behandeld wordt, en dergelijke.

Adviseren en/of concrete hulp bieden of regelen.

Naar hulpbehoevenden in de eigen woonplaats/regio:
- Op de hoogte zijn van noden en onrecht.
- Bekend zijn met sociale voorzieningen van de overheid en mogelijke hulporganisaties.
- Contact hebben met andere kerken en instanties i.v.m. mogelijke samenwerking.
- Regelen van steun in bepaalde vorm met passende verwijzing naar de Bron van hulp.

Naar hulpbehoevenden in de wereld:
- Ondersteuning van acute noden.
- Kiezen van langdurige steun aan projecten of diaconale werkers in het buitenland. Zorg voor regelmatige betrokkenheid, bezoek de werkers ter plaatse en/of tijdens hun verlof, verzenden van brieven (e-mailen!), foto's, producten.

Eerder gepubliceerd in de Werkmap Kerk in Uitvoering-Diaconaat van de Evangelische Alliantie, www.ea.nl

Kernwoorden: Diaconie, diaconaat, diaken, hulpverlening, zorg

Geven omdat het moet?

Wed, 21 Mar 2012 14:00:19 +0100

Ananias en Saffira - wie de namen herkent wordt al ongemakkelijk bij het horen ervan. Ananias en Saffira, dat zijn toch die man en die vrouw, die dood neervielen aan de voeten van Petrus?

Midden in herhaalde vrolijke berichten, dat in de eerste gemeente niemand iets tekort kwam omdat mensen hun bezit met anderen deelden, staat ineens dit vreselijke verhaal van hun dood. En dat omdat zij niet alles wilden delen, maar ook iets voor zichzelf achterhielden. En omdat ze daarover logen.

Straffe des doods

Tja. Liegen mag natuurlijk niet, dat weten we allemaal. Maar dood – is liegen zo erg dat je daar aan dood gaat? En iets voor jezelf achterhouden – ja, in het vrome lied: ‘Neem mijn leven, laat het, Heer, toegewijd zijn aan uw eer’ staan ook de regels: ‘Neem mijn zilver en mijn goud dat ik niets daarvan behoud’. Maar die zingen we zelden, ook niet nadat in het nieuwe liedboek het al te duidelijke verband met ons goud en zilver is verdwenen. Hooguit doen we er lacherig over – stel je voor dat je dat zou menen! Dat Ananias en Saffira iets voor zichzelf willen overhouden, begrijpen we maar al te goed. Wil de Bijbel werkelijk beweren, dat dat verboden is op straffe des doods?

Dat kan ik niet geloven. En als ik Handelingen 5 dan toch nog eens lees, zie ik, dat Petrus nóg een zin zegt, die veel minder wordt aangehaald. ‘Het was toch van jou, je mocht er toch mee doen wat je wilde?’ En dat lijkt mij het punt waar het om draait: dat je vrij bent, dat dit evangelie je vrij maakt, ook om met je bezit te doen wat je wilt.

Bang

Dat is ongetwijfeld ook kritisch bedoeld. We herinneren ons allemaal ook het verhaal van die rijke jongeling, die zijn bezit niet aan de armen kon geven, omdat hij veel had. Zo gaat dat met bezit: eer je het weet, heb niet jij bezit, maar heeft dat bezit jou – ben je bang het te verliezen, ben je bang dat het niet genoeg is, moet je eraf blijven omdat je het geërfd hebt en in de lijn der generaties niet degene wilt zijn die het heeft opgemaakt, vul maar aan.

Omgekeerd is dat delen van bezit in de eerste gemeente beslist bedoeld als opgewekt en opwekkend voorbeeld, wat er allemaal wel niet mogelijk is, als je van die angst voor verlies wordt bevrijd. Als je met je bezit kunt doen wat je wilt – moet je kijken wat er dan allemaal kan! Maar dat plezier om wat er allemaal mogelijk is, moet niet worden verward met een nieuw gebod: dat je alles moet weggeven. Dat is, geloof ik, wat er fout gaat bij Ananias en Saffira: dat ze denken dat zij dit ook moeten doen. Niet uit vrije wil maar omdat het verplicht zou zijn. En dan is de aardigheid er inderdaad af. Dan is de ene angst, om je bezit te verliezen, vervangen door de andere: doe ik het wel goed? En dan gaat het inderdaad mis, dan gaat het leven eruit.

Vrolijk delen

Het is goed om elkaar te spreken over hoe het met het geld zit in onze gemeente. Dat maken die verhalen uit de eerste gemeente ons ook heel duidelijk: geestelijk leven blijkt ook uit hoe je met geld om gaat. Maar laten we het doen in de geest van de apostelen: dat het ons vrij staat om met het onze te doen wat we willen. Alleen in die vrijheid kunnen we vrolijk delen in wat we elkaar te bieden hebben.

Eddy Reefhuis

Predikant Oude Kerk Amsterdam

Stervensbegeleiding (0/2)

Wed, 02 May 2012 11:15:12 +0200

In twee artikelen staan we stil bij het begeleiden van gemeenteleden in de laatste fase van hun leven.

Deel 1 van dit tweeluik staat stil bij de grote verscheidenheid in situaties die op je pad kunnen komen en de manier waarop gelovigen met de dood omgaan. Ook de specifieke vaardigheden van de pastoraal begeleider komen aan bod.

In deel 2 volgt de uitwerking. Daarbij ga ik in op de begeleiding van het sterfproces en de nazorg die daarbij hoort.

Auke van Slooten
Gemeentepastor Vrije Evangelisatie Zwolle

Kernwoorden: Stervensbegeleiding, pastoraat, dood, gemeentezorg, overlijden

Voorbede - hoe doe je dat?

Sun, 22 Jan 2012 21:11:49 +0100

De eerste betekenis van het nieuwtestamentische woord voor bidden (aiteio) is 'vragen'. We kunnen daarbij een onderscheid maken tussen vragen voor onszelf en vragen voor een ander - de voorbede.

Heeft voorbede zin? Ja, want onze God is een aanspreekbare God, een God bij wie wij inspraak hebben. We mogen erop vertrouwen dat Hij Zich laat verbidden. God heeft Zich in zijn bestuur over deze wereld vrijwillig aan ons mensen gebonden. Hij regeert de wereld mede door het gebed van zijn kinderen. Als we dat goed tot ons laten doordringen, gaan we beseffen hoe belangrijk en noodzakelijk de voorbede is. Met onze voorbede kunnen we werkelijk iets aan deze wereld veranderen. Soms is dat een zaak van lange adem; denk maar aan de gelijkenis van de onrechtvaardige rechter (Luc. 18:18).

Volhouden

Voorbede is een voortdurende toewijding om tot God te blijven bidden totdat er iets gebeurt. Toen Jezus sprak over ‘bidden zonder ophouden’ heeft hij vast iets dergelijks bedoeld, en niet dat wij vierentwintig uur per dag op onze knieën moeten liggen. Volhouden is belangrijk, want als we bidden voor anderen, is dat vaak frustrerend; de resultaten komen meestal langzaam tot stand. Dit hangt samen met het feit dat God een God is die nooit forceert. Dit aspect van zijn karakter – zijn respect, zijn geduld – is voor ons vaak moeilijk te verteren, omdat wij zelf zo anders werken. God werkt zonder manipulatie; hij laat ieder mens volkomen vrij. Wij kunnen daardoor gemakkelijk ontmoedigd raken. Wie kent die ervaring niet? Je bidt een paar keer voor een bepaald onderwerp en als er niets lijkt te gebeuren, ga je over op iets anders. Jezus spoort ons echter aan ‘altijd te bidden en nooit te verslappen’ (Luc. 18:1). Dat is beslist geen gemakkelijke opdracht in onze hap-snap-tijd vol snel-klaar
oplossingen. Toch hebben we die opdracht gekregen. We moeten blijven vragen. Daarmee laten we ook zien, dat het ons echt ernst is met het betreffende gebedsonderwerp.

Informatie

Als u wilt bidden voor een persoon of een situatie, is het belangrijk u goed te verdiepen in het onderwerp. Verzamel voldoende informatie; dan kunt u met meer betrokkenheid bidden. Wie kennis van zaken heeft, blijft niet in allerlei algemeenheden steken (‘zegen hem’, ‘help haar’), maar kan concrete verzoeken aan God voorleggen. Sommige mensen vinden het handig om een lijstje te maken, waarop al hun gebedsonderwerpen staan: familie, vrienden, buren, de gemeente, hun woonwijk, de regering, evangelisatiewerk in Nederland, zending wereldwijd, vrede in de wereld, enzovoort. Anderen ervaren zo’n lijstje juist als een belemmering. Iedereen moet daarin zijn eigen weg zoeken. Bij veel organisaties zijn gebedsbrieven en gebedskalenders verkrijgbaar. En natuurlijk is er de krant en het nieuws op de televisie. Eigenlijk is er te veel. Durf dus te kiezen en neem niet de hele wereld op uw nek.

Dit artikel is eerder gepubliceerd in Veelkleurig bidden, een gezamenlijke uitgave van de Evangelische Alliantie en uitgeverij Gideon, onder redactie van Betty Heynis.

Kernwoorden: Voorbede, gebed, bidden, bidstond

Zoek de vrede voor de stad en bid voor haar

Sun, 22 Jan 2012 21:10:51 +0100

In mei 2004 ging het Stadsgebed Amersfoort van start. In dit stadsgebed komen kerken en christenen samen die hart voor de stad hebben, omdat zij geloven dat God hart voor de stad heeft.

De stad heeft een bijzondere plaats in de voortgang van de heilsgeschiedenis. Paulus zoekt in zijn zendingsreizen bewust de steden op als culturele centra met invloed over een wijde omgeving. Denk aan Jeruzalem, Antiochië, Efeze, Korinthe en Rome.

De stad is aan de ene kant de plaats van ontmoeting, van cultuur en creativiteit. Een plaats van bruisend leven. Aan de andere kant is de stad ook de plaats van menselijke overmoed, van ontreddering en kwaad. Een plaats van gebroken leven. In de Bijbel is Jeruzalem symbool voor de stad waar God Koning is en waar vrede heerst. Babel is symbool voor de stad waar menselijke trots heerst. In onze tijd lijkt de stad het bruggenhoofd van een cultuur die ‘van God los' is. Toch geeft God de stad niet op. De voleinding van de wereld zal leiden tot de nieuwe stad, Jeruzalem! (Op. 21)

Onze houding

Hoe reageren we als christenen en kerken op de stad? Een multiple choice (eerlijk invullen!):

a. Ik ben huiverig voor de grote boze stad (Kijk uit voor de stad!)
b. Ik voel me verheven boven de grote boze stad (Ik ben veel beter!)
c. Ik pas me aan om mee te kunnen doen in de stad (Ik hoor erbij!)
d. Ik doe zoveel mogelijk mee, zonder ‘besmet' te raken (Ik profiteer van de stad!)
e. Ik heb medelijden met de stad (De stad heeft mij nodig!)

Terwijl het volk Israël in ballingschap is in Babel komt God met een verbazende, misschien wel verbijsterende opdracht: ,,Zoekt de vrede voor de stad … en bidt voor haar'' (Jer. 29:7). Deze weg van God gebruiken we als model voor onze houding naar de stad. In contrast hiermee komen twee verkeerde agenda's naar voren.

Assimilatie of isolatie

Allereerst de strategie van Babel ten opzichte van de door hen overwonnen volken: assimilatie. Je kunt met ons leven. Je krijgt de beste banen, de beste opleiding (vgl. Daniël). Je wordt zoals wij, intellectueel, sociaal, cultureel, geestelijk. Daarnaast de strategie van de joodse profeten (zie Jer. 28): isolatie. Doe niet mee in de stad. God zal je snel terugbrengen naar Jeruzalem. Laten we alleen contact hebben voor zover het in het voordeel is van ons volk.

Dienen

De weg die God wijst is: doe helemaal mee in de stad. Niet om er zelf beter van te worden (assimilatie). Ook niet in het belang van je eigen groep (isolatie). Maar voor de stad zelf! Dien de stad . Er volgt nog een opmerkelijke toevoeging: ,,want in haar vrede, zal uw vrede gelegen zijn''. Vertaald voor vandaag, betekent dit een diep besef dat we als kerk de stad nodig hebben voor Gods koninkrijk! Gods koninkrijk is niet een vage spirituele dimensie. Het woord ‘shalom', vrede voor de stad, omvat een totale bloei in alle dimensies: sociaal, fysiek, economisch, geestelijk (zie bijv. Jesaja 26; Psalm 72). Om deze vrede te laten stralen tot eer van God is de stad nodig!

Afhankelijk van God

We bidden voor de stad in de overtuiging dat God de Heer is van de wereld en de Heer ook van de steden. Hij is werkzaam in de steden. Bidden is je richten op God die werkt. Het gaat niet om een christelijke actie, niet om een gezamenlijke actie van kerken. Het heil hangt niet af van onze gedrevenheid of christelijkheid. Alles hangt af van God, die wil, en kiest en werkt. Het gebed voor de stad is een gebed, gericht tot God, die zelf al op de stad is gericht. In het bidden is dit een gereformeerd accent! Al kunnen gereformeerden hier geen monopolie op laten gelden… Ons afhankelijk naar God opstellen komt onder andere tot uiting in vasten en in stil zijn voor God om Hem te vragen: is er iets wat U wilt zeggen?

Ingeschakeld door God

Gebed voor de stad is geen ‘onderhoudsgebed': kort, meer mechanisch, gericht op de eigen (kerkelijke) noden. Gebed voor de stad is een ‘frontliniegebed'. Vanuit de stad, in veel opzichten inderdaad ‘van God los', vragen we om genade. Er is een besef van urgentie, van de noodzaak van Gods aanwezigheid. Een diep verlangen God te kennen en Zijn glorie te zien (vgl. Ex. 33-34). God werkt daarbij niet ‘in splendid isolation '. Hij schakelt mensen in, in de eerste plaats door te bidden. Dat is het eerste werk. Bidden is het eerste werk, omdat het ons richt op God, en Hem oproept tot Zijn werk. Maar het schakelt ons wel echt in: bidden is werk, is ingenomen worden in het plan van God.

Dat maakt ons actief. Om in een intiem contact met God te overleggen over Zijn plannen en vrijmoedig te pleiten op Gods genade, zoals Abraham deed voor Sodom (Gen. 18). En om met autoriteit te bidden voor de voortgang van Zijn rijk van vrede. Fundament van dit gebed is de overwinning van Jezus Christus aan het kruis over de machten van zonde, dood en duisternis. Wij bidden in de naam van Jezus Christus, de Heer. Bidden en het zoeken van de vrede voor de stad gaan overigens hand in hand. Bidden maakt vindingrijk en al biddend zullen zich nieuwe wegen openen voor getuigenis en dienen in de stad. Je wordt als mens ingeschakeld. Bidden doet ertoe. Dit is een evangelisch accent! Al kunnen evangelischen hier geen monopolie op laten gelden…

Gericht op Gods koninkrijk

De grote vraag is: wat mogen wij verwachten van gebed? Bij die vraag hebben we een bijbelse visie nodig op de komst van Gods koninkrijk. Met de dood en opstanding van Jezus Christus is de vrede van Gods rijk definitief aangebroken. Jezus liet dat zien in Zijn wonderen en prediking: ,,Het koninkrijk van God is bij u” (Lucas 17:21). Maar tegelijkertijd geldt dat Gods rijk pas in volmaaktheid zal aanbreken wanneer Jezus zal zijn teruggekomen. Voor christenen is het zaak dat zij met allebei de realiteiten rekening houden. Nu al regeert God de wereld. Daarom mogen we verandering verwachten in mensen, genezing, verandering in kerken en in buurten. Tegelijk is deze wereld een slagveld tussen God en de boze machten. Er is veel verdriet, pijn en onvolmaaktheid. Dat maakt biddende christenen meer realistisch dan wie dan ook ten aanzien van alle pogingen om hier al een volmaakte wereld te scheppen

Onderzoek

Zomaar bidden, in algemene bewoordingen, voor ‘de stad', is goedkoop. Het is ongeïnteresseerd bidden. In het gebed voor de stad zal voortgang moeten zitten door de stad en de wijken van de stad in kaart te brengen en concreet voorbede te doen.

In de Bijbel zijn boeiende voorbeelden te lezen van mensen die onderzoek doen met het oog op de voortgang van Gods werk. Een bekend voorbeeld zijn de verspieders die Mozes uitzendt om Kanaän te verkennen (Numeri 13). Paulus loopt rond in Athene, bezichtigt tempels en wordt geraakt door de vele afgodsbeelden die hij ziet in de stad (Hand.n 17:15-34).

Zo werkt het ook al lopend en inventariserend in je eigen stad. Je wordt bewogen en kunt gericht gaan bidden. Hart voor de stad begint met de stad en de mensen in de stad leren kennen. In afhankelijkheid van God ga je samen als kerken antwoord zoeken op de vragen:

1. Wat is Gods bestemming voor mijn wijk/stad/regio?
2. Wat zijn de problemen en belemmeringen voor Gods koninkrijk in mijn wijk/stad/regio?
3. Wat is de situatie van de kerk in de stad?

Schuldbelijdenis

Als je als christenen deel wordt van je stad, ga je aan de ene kant meer zien van wat God geeft in de stad. Tegelijk krijg je een scherper zicht op de zonden van de stad, in het hier en nu en in het verleden. Niet om als kerk het vingertje te heffen over de ‘morele verwording van de maatschappij'. Dat is totaal misplaatst. Ons wordt ook een vraag gesteld: wat hebben we als kerk gedaan aan wat niet goed is in Gods ogen? In hoeverre staan wij zelf ook schuldig? Zijn wij voor de zwakkeren in de samenleving opgekomen? Hebben wij onze tijd en ons geld ten dienste van anderen gesteld?

Eenheid van het lichaam

Gebed voor de stad is oecumene in actie. Het is ook een manier om met elkaar in contact te komen. Nu is echter niet de interne oecumene het hoofdbelang. Die brengt vaak weer de oude tegenstellingen terug op de landkaart. Het hoofdbelang is waar Jezus zelf hartstochtelijk om bidt voor Hij sterft: ,,Dat zij allen één zijn, opdat de wereld gelove, dat Gij Mij gezonden hebt'' (Joh. 17:21). In Handelingen 1 zien we de volgelingen van Jezus eendrachtig bidden en wachten op de kracht van de Geest (vgl. Joël 2). De voorgangers van de kerk hebben de taak om hierin voorop te gaan.

Samen bidden voor de stad kan ook voor de interne verhoudingen heilzaam werken. Het gaat hier niet om een goedkope eenheid, maar een eenheid die offers kost. Welk offer willen wij brengen als kerken en christenen voor de eenheid in liefde en waarheid, de eenheid van het geloof in Jezus Christus als Heer en Redder? Ook hier leidt bidden voor de stad tot zelfonderzoek. Willen wij werkelijk gaan voor Gods koninkrijk in onze stad?

Oeds Blok en Arjan Plaisier
Ds. Oeds Blok is voorganger van de Baptistengemeente Amersfoort en geeft leiding aan de stuurgroep van het Stadsgebed Amersfoort. Ds. Arjan Plaisier was voorganger van PKN De Brug Amersfoort en gaf leiding aan de adviesraad van Stadsgebed Amersfoort.

(Bovenstaand artikel verscheen eerder in het oktobernummer (2004) van het christelijk opiniemaandblad CVKoers)

Kernwoorden: Gebed, voorbede, bidden, gebeden, gebedsleven, bidstond, gebedsgroep, stad, evangelisatie, missionair, missionaire gemeente

Succesvol jongerenwerk

Thu, 26 Jan 2012 10:53:06 +0100

Een paar jaar geleden nam ik deel aan een conferentie over jongerenwerk. "Hoeveel jongeren zitten er in jouw kerk?" was een veelgehoorde vraag.

Ik begon me af te vragen of het echt zo belangrijk was dit te weten. Op een gegeven moment antwoordde ik alleen nog met ‘een leuk aantal’ of ‘een groep’.

Maar daar namen ze geen genoegen mee. Elke keer vroegen ze door naar het exacte aantal. Ik voelde dat er binnen de groep een soort competitiegevoel was boven komen drijven. Ik vroeg me af wat God ervan zou vinden hoe al deze jongerenwerkers hun jongerenwerk met elkaar vergeleken. Jongerenwerkers met een kleine groep jongeren verontschuldigden zich hier zelfs over. Zij met een grote groep, zorgden er maar al te gretig voor dat iedereen dit zeker een keer te horen kreeg.

Spoor bijster

Ik vroeg me af of we niet te veel bezig waren met ons werk als succesvol te beschrijven. Want wat zeggen het aantal schapen dat we onder onze hoede hebben? Misschien zijn de groepen wel groot, maar zijn ze ook effectief in het bereiken van niet-christelijke jongeren en opbouwen van jongeren in hun levenswandel met Jezus? Wanneer het alleen nog maar om aantallen gaat, zijn we het spoor volledig bijster.

Valse meetpunten

In dit artikel noem ik vier valse meetpunten die worden gebruikt om het 'succes' van jongerenwerk te meten.

1. Grote aantallen

In mijn eerste jaren als jongerenwerker waren aantallen alles voor mij. Ik telde iedereen die ons gebouw binnenkwam en gaf de aantallen keurig door aan mijn predikant. Wanneer we een keer een lager aantal bezoekers hadden, raakte ik ontmoedigd en terneergeslagen. En wanneer ons gebouw te klein was om iedereen fatsoenlijk plaats te kunnen bieden, was ik opgewonden en niet meer te stoppen. Ik ging ongelooflijk ver om jongeren aan te moedigen om vrienden mee te nemen naar het volgende evenement. Toen we het aantal van honderd jongeren passeerden, had ik het gevoel dat ik een hoger niveau binnen mijn werk had bereikt. Maar toen begonnen de jongeren op hun zestiende de kerk te verlaten. Ik vroeg me af wat ik fout deed. Grote aantallen jongeren zonder een standvastig geloof kon ik niet langer zien als succes.

2. Volle agenda's en grote budgetten

Voordat we kinderen kregen, hadden mijn vrouw en ik alle tijd van de wereld voor de jongeren uit onze kerk. Zij waren onze familie. Met hen spendeerden we zo veel mogelijk tijd. De kalender stond vol met evenementen, bijeenkomsten, kleine groepen, aanbiddingsavonden, reisjes, et cetera. Ik herinner me dat een groep ouders een gesprek met me wilden. Ik verwachtte een hoop bemoedigingen en schouderklopjes. Daarentegen kreeg ik het vriendelijke verzoek genade met hen te hebben. Ze klaagden dat hun kinderen nooit thuis waren, dat ze er moe van werden telkens naar de kerk heen en weer te rijden om hun kroost af te zetten en weer op te halen. Ook voelden ze zich slecht wanneer ze hun kinderen moesten zeggen dat ze niet konden meedoen aan een activiteit van de kerk. Ik was met stomheid geslagen! Ik was er namelijk zeker van dat succesvol jongerenwerk iets te maken had met het organiseren van talloze activiteiten. Mijn jongerengroep raakte in een cirkel van meer jongeren, meer evenementen, meer geld. Bij elke groei voelde ik mezelf belangrijker worden. En toch… Iets in mij zei me dat succes niet kon afhangen van doelloze activiteiten.

3. Schouderklopjes

Toen mijn kleine jeugdgroep uitgroeide in een leger van jongeren, die zogenaamd het vaandel voor Christus omhoog hielden, werd ik bedolven met complimenten vanuit mijn kerk. De voorganger was tevreden, de meeste ouders waren blij en de kerkenraad dacht dat die knul die ze hadden ingehuurd om voor de jongeren te zorgen goed werk leverde. Als ik er niet was geweest… De jongeren kwamen in opstand zodra er geruchten gingen dat ik zou gaan werken voor een andere kerk. De Heer zegende ons jongerenwerk. Ik kon mezelf wel voortdurend op de borst slaan. Maar door al dat applaus heen, vroeg iets in mij zich af of al dit succes wel werkelijk succes was.

4. Bekeringen

Groeiend jongerenwerk, een drukke kalender en schouderklopjes zijn niet voldoende voor echt succes. Voor al deze inspanningen (en kosten) wordt toch verwacht dat er zich regelmatig jongeren bekeren, in het openbaar getuigen van hun geloof en worden gedoopt tijdens de zondagse kerkdienst. De druk bij sommige jongerenwerkers om met 'bewijsbekeerlingen' te komen, is soms erg groot. Zelf heb ik teveel jongeren een te zware druk opgelegd een keuze voor Christus te maken, terwijl ik wist dat ze nog veel te veel twijfels hadden. Mijn motivatie was om het aantal bekeerlingen zo hoog mogelijk te krijgen, zodat ik mijn leidinggevenden iets had om te laten zien. Toch vroeg ik me elke keer weer af of ik ook succesvol zou zijn wanneer niemand zijn leven aan Jezus zou geven.

Bijbelse visie

Er is het een en ander binnen mijn jongerenwerk veranderd. Ikzelf werd ouder en de jongeren met wie ik in het begin werkte, zijn volwassen geworden. Spijtig genoeg, zijn veel van hen niet meer betrokken bij een kerk en leven ze niet meer in het geloof. Ik kon niet begrijpen hoe zo'n succesvol jongerenwerk als de mijne, niet jongeren voortbracht die van God hielden en Hem hun leven lang wilden dienen. Toen kwam de gedachte bij me op dat ik misschien minder succesvol was dan ik dacht. Misschien was mijn jongerenwerk gebouwd op de succesformule van de wereld en niet die van God. Ik begon me af te vragen hoe God succes zou definiëren. God dwong mij er toe een gemakkelijke vraag te stellen: Wat is het doel van mijn jongerenwerk? Na veel gebed en reflectie, antwoordde ik dat het uiteindelijk was om mezelf belangrijker te kunnen voelen. Het moment dat deze gedachte bij me opkwam, schaamde ik me kapot. Ik had een oprechte liefde voor jongeren en ik wilde hen echt zien groeien in hun geloof, maar mijn verlangen om geliefd en geaccepteerd te zijn was groter. Ik biechtte dit op aan God en vroeg Hem zijn wegen te laten zien.

Gods leiderschap

God leerde me dat zijn plan met het jongerenwerk was dat zijn mensen Hem zouden leren liefhebben en Hem een leven lang zouden dienen. Terugkijkend op wat ik allemaal had gedaan, besefte ik dat dit beeld nog nooit zo duidelijk was geweest. We wilden altijd al dat jongeren God leerden kennen, maar we stonden er nooit bij stil dat het doel was dat ze Hem hun leven lang zouden volgen en dienen. Mijn perspectief op jongerenwerk begon te veranderen. Ik stopte met het tellen van iedere jongere, ik stopte met overbodige evenementen, ik vermeed het hallelujageroep over mijn werk en ik veranderde mijn manier van evangeliseren. Ik bad om Gods leiderschap in het herstructuren van mijn jongerenwerk, las nieuwe boeken over jongerenwerk en zocht contact met jongerenwerkers met dezelfde visie. Het resultaat: na een paar jaar heeft het jongerenwerk een paar jongeren voortgebracht die van God zijn gaan houden en Hem hun leven lang willen dienen.

Elke keer wanneer ik lunch met een student die me vertelt over de nieuwe kerk waar hij lid is geworden en hoe hij zijn gaven in Gods Koninkrijk inzet, ben ik ervan overtuigd dat het jongerenwerk succesvol is. Ik zie God glimlachen en ik word bemoedigd door zijn goedkeuring. Ik rijd terug naar de kerk, opgewonden over het vooruitzicht dat ik de jongeren die God me heeft toevertrouwt weer verder kan helpen in hun levenswandel met Hem. Het voelt goed om 'succesvol' te zijn. Mijn trots is verdwenen.

Mark D. Wiliams

www.willowcreek.nl

Kernwoorden: Jongerenwerk, tienerwerk, jongeren, tieners, clubs, geloofsontwikkeling, geloofsopvoeding

8 x twitteren in de kerk

Thu, 19 Jan 2012 16:22:59 +0100

Het is helemaal 'in' om te twitteren. Ook voor kerken zijn er mogelijkheden om Twitter in te zetten. Acht vragen en antwoorden over twitteren in de kerk.

1. Wat is een Twitterdienst?

Dit jaar zijn inmiddels vier reguliere twitterdiensten gehouden, waarbij kerkgangers werden uitgenodigd hun smartphone mee te nemen en tijdens de kerkdienst te twitteren. In de Pauluskerk in Wezepe werd op 13 maart 2011 de eerste twitterdienst georganiseerd, daarna volgde een kerk in Capelle aan den IJssel. De dienst of viering is zoals gewoonlijk, maar door het gebruik van Twitter ontstaat er mogelijkheid tot interactiviteit. In de Hooglandse kerk in Leiden twitterden studenten bijvoorbeeld driftig rond het thema vertrouwen en in Utrecht stond de rol van sociale media en verbinding centraal in een twitterdienst.

2. Waarom zou ik twitteren in de kerk?

Kerkgangers hebben de neiging negatief tegenover technologie in de kerk te staan. Ten onrechte. Op smartphones (of iPads, tablets) kunnen net zo goed bijbelapplicaties en liederenboeken staan, waardoor ze van meerwaarde zijn voor geloofsbeleving en -verdieping. We moeten af van het stigma dat op je telefoon kijken betekent dat je niet geïnteresseerd bent in je naaste. Een telefoon is een communicatiemiddel, een naslagwerk en natuurlijk, ook handig voor tijdverdrijf.

Argumenten om Twitter te gebruiken:
- Je hebt de mogelijkheid om direct te horen wat kerkgangers vinden en je kunt er onmiddellijk op reageren.
- Je kunt je inspiratie delen en mogelijk heeft dit een positief effect op de beleving van andere gemeenteleden: het is een bindmiddel pur sang.
- Het is een evangelisatiemiddel: ‘Verkondig tot de einden van de wereld’. Welnu, de digitale wereld begint draadloos en strekt zich tot de uiteinden van de aarde uit.
Als je vindt dat sociale media en internet mensen afleiden, zet Twitter dan in om mensen naar het geloof te leiden. Zo zet je je negatieve idee om in een positieve actie. Mensen die niet in staat zijn om naar de kerk te komen blijven via Twitter verbonden met de gemeenschap, net zoals via een kerktelefoon of streaming kerk-tv.Twitter is een ontmoetingsplatform: ideaal om mensen aan elkaar te verbinden en met elkaar in gesprek te laten gaan.

3. Waarom zou ik Twitter niet gebruiken in de kerk?

Uiteraard zijn er ook redenen om Twitter buiten de kerkmuren te houden:

De grootste – terechte - zorg is dat Twitter afleidt van hetgeen waarvoor mensen naar de kerk komen. Tijdens het twitteren kunnen mensen namelijk ook hun mail checken en andere dingen doen. Een andere vraag is: is het wel mogelijk dat God tot je doordringt als je met je mobieltje bezig bent. Niet alleen kan het afleiden, Gods woord is zo belangrijk dat een smartphone daar niet bij past.Je kunt ook na afloop van een dienst twitteren: het hoeft niet per se tijdens de dienst

4. Wat is er nodig aan techniek?

Om een Twitterdienst te organiseren is het volgende onmisbaar:

Een Twitteraccount van de kerk (bekijk dit filmpje van drie minuten hoe je dat aanmaakt)
Een hashtag (een trefwoord voorafgegaan door #, waardoor je alle tweets tijdens de viering aaneen bindt)
Een laptop of pc met internetverbinding naar Twitter of een Twitterclient
Een beamer en projectiescherm of projectiemogelijkheid om de twitterberichten (‘tweets’) te tonen
Het tonen van de tweets zelf als ‘backchannel’. Dit kan via gratis websites als www.visibletweets.com

5. Hoeveel mensen zijn er nodig?

Een vrijwilliger van bijvoorbeeld het beamteam kan heel goed het eigen twitteraccount bijhouden, tweets tonen (of niet) en eventueel tweets filteren. De tijdsinvestering is eenmalig leren twitteren (ca. tien minuten) en verder kost het alleen de tijd die een viering duurt, plus het klaarzetten en opruimen (ca. tien minuten).

6. Voor wie is het interessant?

Een twitterdienst is interessant voor nieuwe doelgroepen, voor jongeren, als versterking van de bestaande kerkgemeenschap en voor kerkelijk werkers zelf. Kerkgangers reageren op wat er gebeurt, op elkaar en op de overwegingen. Je kunt er jongeren voor interesseren of mensen die niet (meer) in de kerk komen. Voor de kerkelijk werker is een twitterdienst interessant omdat je direct feedback krijgt en hoort wat er leeft bij de kerkgangers.

7. Wanneer twitter je wel en niet?

Van belang is om duidelijk te communiceren hoe je Twitter inzet in de viering. In Wezepe kozen ze bijvoorbeeld om tijdens meditatie, gebed en andere stiltemomenten niet te twitteren. Kies je momenten en maak dat duidelijk om misverstanden te voorkomen. Tijdens de ogenblikken dat je niet wilt dat er wordt getwitterd, zet je de beamer uit en communiceer je dat.

Mocht je niet in een viering willen twitteren, overweeg dan bijvoorbeeld om een twitterspreekuur te houden na afloop van de dienst. Verder kun je onderzoeken of Twitter geschikt is voor catechese of als bindmiddel tussen kerkleden onderling.

8. Wat twitter je?

Tweets zijn open en vrij. Iedereen kan bijdragen wat hij of zij wil. Dat is spannend. Mocht je dit te spannend vinden, overweeg dan de twitterstream te filteren. Filteren kan op verschillende manieren (bijv. op hashtag, op trefwoord, op groep gebruikers, hoewel dat wat lastig is in de praktijk). Software helpt je daarbij, zoals Floxee, Twithive, Crowdstatus, Tweetchannel of Tweetizen.

In de aankondiging van de viering, vooraf via de bekende kanalen, maak je duidelijk wat het thema van de viering is. Enkele voorbeelden:

- Een introductiedienst voor nieuwkomers.
- Een catechesedienst waarbij je twitter gebruikt om onderling vragen te stellen, te delen en te beantwoorden.
- Een gebedsdienst waarbij twidden mogelijk is (twidden is bidden via twitter).
- Een dialoogdienst waarbij tweets feedback geven op de preek en vragen stellen aan de voorganger.
- Een dankdienst, waarbij tweets uit dankbaarheid worden geplaatst voor naasten en gebeurtenissen en waarbij de tweets meditatief kunnen worden voorgelezen ter overweging of als dankgebed.

Tot slot: Houd de verwachtingen laag. Dat is niet om jezelf in te dekken, maar er zijn nog te weinig ‘best practices’ in Nederland. Je zult dus deels zelf de vorm en werking moeten ontdekken. In de Verenigde Staten gebruiken ze sinds enkele jaren Twitter in kerken. Mensen zijn enthousiast en zien tegelijkertijd de beperkingen. Nuchterheid en enthousiasme kunnen heel goed samen gaan om Twitter in de kerk te gebruiken.

Eric van den Berg
Auteur van Handboek Kerk en Internet, Uitgeverij Berne.

Overgenomen uit idea 3-2011, magazine voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie

Stervensbegeleiding (2/2)

Fri, 04 May 2012 15:39:22 +0200

Gemeentepastor Auke van Slooten bespreekt hoe de stervensbegeleiding vorm kan krijgen en met welke emoties en praktische zaken de begeleider rekening moet houden.

In dit deel wordt uitgegaan van drie fasen:

1. Voorbereiding - Begeleiding naar het moment van sterven
2. Opvang - Begeleiding kort na het sterven
3. Nazorg - Begeleiding op korte en lange termijn na het sterven

Wanneer de pastorale begeleider vertrouwen weet te winnen in het begeleidingsproces kan de stervende besluiten ook de diepere aspecten van zijn verwerken te gaan delen. Dan zijn ook een aantal andere zaken van belang die we hieronder de revue laten passeren.

Thema’s onderscheiden
In ieder sterven, de verwerking er naar toe en de verwerking achteraf, kunnen subtiele of meer uitgesproken thema’s naar voren komen. De begeleider dienst deze te onderkennen en serieus te benaderen. Bijvoorbeeld:
1. Het worstelen met een gebeurtenis of relatie uit het verleden, waarmee de persoon nooit op een positieve manier is klaar gekomen
2. Schuldgevoelens
3. Angst voor het sterven en wat daarna komt
4. Moeite om los te laten en afscheid te nemen
5. Boosheid op God en worsteling met ‘waarom vragen’
6. Ongebalanceerde geloofsovertuigingen (bijv.: ziekte en sterven horen niet bij een kind van God; positief belijden waardoor de realiteit niet benoemd mag worden; ambivalente reacties ten aanzien van medicijngebruik)
7. Onvermogen om gevoelens en gedachten onder woorden te brengen

Thema’s aandragen
Vaak geeft de zieke thema’s aan, maar ook de begeleider kan thema’s aanreiken die van belang zijn voor een gerichte verwerking. In beide ‘scenario’s gaat het niet om zware studies, maar meer om het aanreiken van cruciale principes die hoop en ruimte geven. Het verloopt in kleine stapjes. Door de tijd heen kom je er weer op terug en bouw je stap voor stap op het thema voort.

Verwerkingsruimte geven en oogsten
De begeleider zit niet met de zieke in een theologische leerschool, maar in een uiterst broze situatie. De stervende heeft vaak weinig energie en zit vol verwerking. Hij heeft ook tijd en ruimte nodig om sommige gevoelige zaken te kunnen uitwerken en de nodige keuzes te maken. De overall nadruk is juist ook dat de Heer voor de stervende alles aan het kruis heeft volbracht en dat de stervende vooral daarop mag vertrouwen!

Diverse gebeden
Belijden - Het kan zijn dat de stervende de begeleider diepgaander in vertrouwen neemt en nog heel persoonlijke zaken opbiecht. De begeleider ontvangt deze biecht heel bewust en brengt het genoemde samen met de stervende bij de Heer. Hij bidt bevestigend de vergeving en reiniging van de Heer over de stervende uit.
Genezing - Als die hoop nog bij de stervende leeft mag hij altijd ook voor genezing bidden. Dit niet op een gesloten wijze (nu móet het ook zó gebeuren), maar op een open en genadevolle wijze (de vraag in gebed aan de Heer toevertrouwen, die alles in Zijn hand heeft).
Voorbereiden - Het gebed mag zich ook richten op het klaar komen voor de eeuwigheid en niet alleen meer op het tijdelijke bestaan. Het kan zo nu en dan ook zegenend gebed zijn, waarin de stervende onder handoplegging gezegend wordt met Gods nabijheid, troost en kracht in de lijdensweg die gegaan wordt.

Aanvullende werkgebieden onderscheiden
Het team bestaat uit de pastorale begeleider en ‘helpers’. De pastorale begeleider kan iemand zijn die speciaal daarvoor door de kerk is aangesteld, maar ook een (wijk)oudste(echtpaar). De begeleider richt zich vooral op de geestelijke en emotionele begeleiding van de stervende en naaste betrokkenen. Daarnaast zijn er de helpers die op praktisch wijze ondersteuning geven (zie deel 1). Het is belangrijk dat de begeleider en de helpers goed op elkaar zijn afgestemd en één team vormen.

1. Voorbereiding: Begeleiding naar het moment van sterven

Waar sterven?
De zieke kan thuis sterven in de vertrouwdheid van het eigen plekje. Vaak geeft dit meer ruimte en vrijheid om er als familie om heen te staan. Mogelijk stelt de familie het op prijs als de begeleider ook een zeker deel aanwezig is. In ziekenhuis of andere zorginstelling is men vaak zeer ter wille om de familie tegemoet te komen om rondom het sterven te kunnen staan. Vuistregel is: Vriendelijkheid opent vrijwel elke deur.

Wie zullen aanwezig zijn?
Wanneer het sterven zover is wordt de kring die daarom heen staat meer besloten en intiemer. De begeleider moet dat vanzelfsprekend respecteren. Soms heeft hij een zo goede vertrouwenspositie gekregen dat men het op prijs stelt wanneer hij op bescheiden wijze aanwezig is. Toch moet hij ook weten wanneer hij zich terug moet trekken en de betrokkenen hun afscheid alleen te laten beleven.

Ken je eigen plaats
Dit alles vraagt wijsheid en fijngevoeligheid. De begeleider (en de helpers) zijn in de ene situatie meer betrokken dan in de andere situatie. Dat hangt toch vooral af van de stervende en zijn directe naasten. Welke ruimte geven zij? Wanneer zij veel ruimte geven is het toch belangrijk ook telkens weer afstand te nemen. Regelmatig bezoek is beter dan voortdurende aanwezigheid. De betrokkenen moeten uiteindelijk ook weer zonder de begeleider verder! De begeleider moet op zo’n manier naast de betrokkenen staan dat hij het niet van hen ‘overneemt’. Zij hebben hun eigen soorten verwerkingen, reacties. Zij moeten zelf ook zaken oppakken en vorm geven aan allerlei aspecten die aan de orde komen. Daarom mag de begeleider er niet bovenop zitten!

Het is van belang dat de begeleider tijdens en kort na het sterven niet te duidelijk naar voren treedt. De betrokkenen hebben ruimte nodig om hun eerste reageren kwijt te kunnen. Wanneer het langzamerhand wat rustiger wordt en men begint zich voor te bereiden op de volgende stappen (overleg met de verzorgenden; de predikant, de begrafenisondernemer), kan het advies van de begeleider over ‘hoe nu verder’, op prijs worden gesteld.

De aanwezigheid van God praktiseren
De begeleider moet dus fijngevoelig zijn om op het juiste moment ook een stuk geestelijke verwerking in te zetten, mogelijk uit de Bijbel te lezen en voor te gaan in gebed. Dit zijn vaak de momenten van grote openheid en afhankelijkheid, waarin men open staat voor geestelijke reflectie en richting geven. Ook in de dagen die volgen en waarin veel geordend moet worden, zullen er zulke momenten van geestelijke bezinning kunnen zijn. Daarin kan dan de zorg en liefde van God worden benadrukt.

Vaak neemt de predikant kort voor het sterven of daarna een deel van de begeleiding over, zowel op geestelijk als praktisch terrein (bijv. voorbereiden afscheidsdienst).

Het sterven onderscheiden
Niet in elke stervenssituatie zijn de betrokkenen ‘kundig’ om het stadium van sterven te onderscheiden. Het kan voorkomen dat de begeleider hierin ook richting wijzend mag bezig zijn. Ik moest ooit een jongeman ontraden om nog met vakantie te gaan. Ik vertelde hem dat ik inschatte dat zijn vader wel eens tijdens zijn vakantie zou kunnen overlijden en dat hij daar dan niet bij zou zijn om afscheid te nemen. Hij luisterde jammer genoeg niet en ging toch. Tijdens zijn vakantie stierf zijn vader. Dat is natuurlijk verdrietig. Maar als pastor heb ik toch geprobeerd om de ernst van de situatie tot uitdrukking te brengen.

Emoties begeleiden
In de wijze waarop de begeleider luistert naar emoties, ze accepteert en reflecteert, zelfs compassie kan tonen, maar ook weer een zekere rust kan bewaren, helpt hij mee de emoties te verwerken en te kanaliseren.

2. Opvang: de begeleiding kort na het sterven

A. De eerste lijnen vaststellen

Wat gebeurt er nu met de overledene?
Soms kan een begeleider een rol vervullen in aangeven van de eerste stappen die gezet moeten worden direct na het overlijden. Belangrijke aspecten zijn:

1. Het op de hoogte stellen van de begrafenisondernemer en het vastleggen van een basisafspraak (vaak nog dezelfde dag).
2. Wie legt de overledene af? De familie, de zorginstelling, via de begrafenisondernemer?
3. In overleg met de begrafenisondernemer: Waar gaat het lichaam van de overledene naar toe? Blijft het thuis, of naar een rouwcentrum?
4. Het basisgesprek met de begrafenisondernemer, waarbij vaak een predikant of pastor aanwezig is. Zij helpen mee de verdere volgorde van gebeurtenissen en de invulling daarvan vast te stellen.

Tempo bepalen
De begeleider kan meehelpen het tempo van de dingen te bepalen. Hij helpt daarin een zekere rust te bewaren.

De begrafenisondernemer
Betrokkenen realiseren zich vaak nauwelijks dat al heel snel na het overlijden ‘de molen gaat draaien’ en de begrafenisondernemer op de stoep staat. Deze komt met een hele vragenlijst die afgewerkt moet worden. In pittig tempo moeten allemaal zeer gevoelige beslissingen worden doorgewerkt. Dit gebeurt terwijl de betrokkenen nog volop in de emotie van het stervensgebeuren zijn. Hierin kan de begeleider mogelijk een rol hebben. In een situatie waarin de betrokkenen duidelijk geen weet hebben van wat er gebeuren gaat, kan hij daar al voor het sterven iets meer informatie over geven. Als die ruimte er is kan hij als vertrouwenspersoon bij deze eerste basisbespreking aanwezig zijn. Het kan ook zijn dat een betrokken predikant of pastor hierbij betrokken is.

De eerste vragen opvangen
De begeleider vangt de eerste praktische vragen op. Dit zijn vragen als: hoe moet het nu verder en wat gaat er nu gebeuren? Op de meer existentiële en emotionele vragen kan de begeleider rustig reageren. Maar het is ook goed om te beseffen dat het nadenken daarover en het vinden van een antwoord over een over een langere periode van tijd plaats vindt.

B. De eerste en de tweede dag na het sterven

Het is verstandig om een zekere scheiding aan te brengen tussen de eerste en de tweede dag na het sterven.

De eerste dag
Op de eerste dag moet al hard worden gewerkt. De begrafenisondernemer zet heel wat in beweging. Een overall-planning wordt vastgesteld: waar ligt de overledene opgebaard, het hoe en wat van het condoleren, de planning van de begrafenis en het tijdstip van de dienst. De kaart moet direct worden opgesteld, om nog diezelfde dag verzonden te worden. De nabestaanden moeten de enveloppen adresseren. Kortom het is een drukte van belang, terwijl er ook verwerking plaats vindt en veel belangrijke en emotionele besluiten genomen moeten worden.

De tweede dag
Op de tweede dag is het een stuk rustiger: dat is het moment om na te denken over de inrichting van de afscheidsdienst en voor zover nog nodig de begrafenis zelf. In de ene situatie ziet men graag dat de kerkelijke gemeente sterk invullend optreedt. Maar in een andere situatie is de naaste familie zeer geëngageerd en wil het zelf nagenoeg heel de dienst invullen. Daarin geven zij zelf vorm aan het afscheid dat zij zullen nemen. Dit gebeurt in nauw overleg met de gemeenteleiding of predikant. In principe is de gemeente richtingwijzend, dienend en faciliterend aanwezig op het proces dat de betrokkenen hierin vormgeven.

De inrichting van de begrafenisdag en dienst
De naaste betrokkenen dienen te weten dat zij een verregaande rol en inspraak hebben in wat er ten aanzien van het verloop van het traject allemaal gaat gebeuren. De begrafenisondernemer en de kerkelijke gemeente werken hierin samen met de betrokkenen. Hierin is heel veel mogelijk, wanneer –vooral denkend aan de kerkelijke gemeente– men zich soepel en helpend op kan stellen. Wanneer de uiteindelijke afscheidsdienst door de betrokkenen beleefd kan worden als ook hun dienst, kan dat in sterke mate bijdragen aan het verwerkingsproces.

3. Nazorg: de begeleiding op korte en lange termijn

Na het sterven wordt het al gauw heel stil rondom hen die achterblijven. Veel aandacht en zorg vallen weg, terwijl voor hen de klus nu echt begint. Het leven krijgt nu een nieuwe vorm en er is een periode van herordening. Dit kan variëren van het leren leven als een vaderloos gezin of als vrouw alleen verder moeten gaan, tot al heel snel opkomende zaken van financiën, levensonderhoud, afwikkeling van verzekeringen en vele andere zaken. Ondertussen kan de verwerking van het verlies nog een lange tijd door gaan.

Er moet daarom oog zijn voor niet alleen korte termijn nazorg, die nog sterk past in het kader van het tot rust komen van het afscheid nemen en begrafenis, maar ook voor de lange termijn. Voor de lange termijn zijn de volgende zaken belangrijk in de nazorg:

Wat kan de gemeente betekenen voor de weduwe?
Wat kan de gemeente betekenen voor kinderen, die een ouder hebben verloren?
Welke raadgevers kunnen helpen op specifieke gebieden?
Maakt de betrokkene deel uit van een gemeentekring, jeugdgroep, ouderengroep, die kunnen helpen om de achtergeblevenen in een ‘zorggemeenschap’ op te nemen?

Auke van Slooten
Gemeentepastor Vrije Evangelisatie Zwolle

Kernwoorden: Stervensbegeleiding, pastoraat, dood, gemeentezorg, overlijden

Vasten smaakt naar meer

Sun, 22 Jan 2012 21:12:22 +0100

Met het vasten is het vreemd gesteld. Waar deze praktijk in de rooms-katholieke traditie steeds meer in onbruik is geraakt, zie je op het protestantse erf de omgekeerde beweging.

Er zijn meer vreemde tegenstellingen rondom het vasten. Ik ken mensen die heel bewust aan vasten doen, zo af en toe, en daar uitdrukkelijk bij zeggen dat ze er een hekel aan hebben, een hartgrondige hekel. "Vasten? Bah! Maar ik doe het wel, omdat ik weet dat het nodig is!" Daarnaast ken ik mensen die naar een vastenperiode uitzien als naar een bergtocht, waarbij je de top hoopt te bereiken en waar je uiteindelijk, na een lange weg, een schitterend panorama te wachten staat. Of mensen die verlangen het vasten een ruimere plek in hun leven te geven.

Welvaart

Een laatste tegenstelling is die van onze welvaartsmaatschappij. Letterlijk alles is te koop, voortdurend maken we elkaar wijs dat je geen dag zonder eten kunt, dat de kleren die je gisteren kocht morgen alweer verouderd zijn en dat je ongelukkig bent als je seksueel niet actief bent. Elke behoefte moet instant worden bevredigd. In zo'n samenleving zijn er ook mensen die bij tijd en wijle vasten, doelbewust. Omdat vasten ook een oefening is in het nee-zeggen tegen jezelf.

Niet-eten

Wat is vasten eigenlijk? En wat is het niet? Het is geen christelijke vorm van hongerstaking waarin je kost-wat-kost iets van God gedaan wilt krijgen. Of een kuur om je lijf weer wat op orde te krijgen. Dat kan nodig zijn, maar het Bijbelse vasten heeft een ander doel, een hoger doel.
Vasten betekent in de Bijbel letterlijk: niet-eten. Je onthouden van voedsel. Wel drinken, want een mens kan normaal gesproken hooguit drie dagen zonder drinken. Of je gedeeltelijk onthouden van voedsel: minder eten. Of je onthouden van lekkernijen, zoals snoep, zoetigheid, wijn, vlees: soberheidvasten.

Intensiever zoeken

Waarom doet iemand in onze tijd aan vasten? In Bijbelse termen: vasten doe je om intensiever dan anders God te zoeken. Omdat je ergens mee worstelt en je gebeden tot God wilt ondersteunen met vasten. Zoals David die bidt en vast om het leven van zijn zoon die dodelijk ziek is (2 Sam. 12). Zoals Nehemia die lijdt aan de malaise van zijn volk. In ballingschap. Jeruzalem ligt in puin. Geen tempel, geen plaats om te offeren aan de Eeuwige. Als Nehemia hiervan hoort gaat hij bidden en hij ondersteunt dat met vasten (Neh. 1). Zoals ook Esther die met haar volk in grote nood is: een Holocaust dreigt. Ze roept een driedaagse vasten uit (Est. 4). Of zoals de apostelen in Antiochië. Eerst vasten ze om wijsheid van God te ontvangen. Daarna vasten ze om Barnabas en Saulus uit te kunnen zenden (Hand. 12:24-13:3).

Vastendagen

Ook onze gereformeerde traditie - met name de vroegste periode van de Reformatie, in de 16e eeuw - heeft tijden en dagen van vasten gekend. De Reformatie brak met de sterke tendens tot veruiterlijking in het middeleeuwse roomse leven en wees het vasten tot genoegdoening voor de zonden resoluut af. Alleen door genade, alleen door geloof! Maar het vasten, als Bijbelse praktijk, bleef bestaan: als verootmoediging, als zelfbeheersing of om Gods aangezicht te zoeken. In tijden van nood (pestepidemieën, hongersnood, vervolging van Hugenoten) konden er bid- en vastendagen worden uitgeroepen. Zelfs bij de verkiezing van een predikant door de gemeente kon er worden gevast. Vanaf de 17e eeuw bleef er echter van deze vastendagen steeds minder over ….

Veertigdagentijd

Waarom doet iemand anno 2005 aan vasten? Bijvoorbeeld omdat het vanaf 9 februari weer Veertigdagentijd is, 40 dagen op weg naar Pasen: van oudsher een tijd van bezinning, van inkeer, een meditatief meelopen op de weg van Jezus naar Jeruzalem en naar het kruis. De Veertigdagentijd, een tijd om te vasten bij uitstek. En tijd vrij te maken voor het bijwonen van vieringen, voor bijbellezing, voor gebed, voor het lezen van lectuur die je geest opbouwt, die de relatie met God kan verdiepen.

Vanzelfsprekend

Vasten doe je met een hoger doel. Je kunt een maaltijd overslaan. Of meerdere maaltijden, meerdere dagen. Of minder eten gedurende een bepaalde periode. Of je onthouden van bepaalde lekkernijen.
Je kunt ook mediavasten: geen tv-kijken, geen krant lezen, niet internetten, niet … en de tijd die vrij komt benutten om God te zoeken. In het gezin kun je ook met de kinderen hier een weg in zoeken en de kinderen laten kiezen wat ze in bepaalde periodes van de Veertigdagentijd willen laten staan.
Is het vasten een verplichting? Nee, het is geen elfde gebod. Het is een mogelijkheid. En wie de Bijbel er op naleest, ontdekt zelfs dat het vasten voor de eerste christenen ergens ook een vanzelfsprekendheid was, een onderdeel van het normale christelijke leven. Christenen hebben er in alle tijden een praktijk van vasten op nagehouden, door de hele kerkgeschiedenis heen. Ook valt het me vaak op dat derde-wereld-christenen er veel meer vertrouwd mee zijn dat wij.

Vasten is niet leuk. Alle onthouding kost moeite, en als het je niks kost is het geen onthouding en ook geen vasten. En soms wil het niet: te moe, te gestrest. Maar ook hier is er weer die vreemde tegenstelling: wie er eenmaal aan begint, die ontdekt vroeg of laat: vasten smaakt naar meer!

Drs. Jan Minderhoud

www.biddeniseenweg.nl

Kernwoorden: Vasten, vastentijd, vastendag, veertigdagentijd, bidden, gebed, gebeden, bidstond

Wat belemmert onze gebeden?

Wed, 02 May 2012 11:03:28 +0200

Hebt u ook wel eens het gevoel dat er iets is wat uw gebeden verhindert? Of u bidt wel, maar u ervaart geen verhoring. Welke belemmeringen kunnen ons gebed in de weg staan?

1 Tijd

Een eerste belemmering is: denken dat we geen tijd hebben. Tijd hebben is vaak een kwestie van tijd maken. Tijd is prioriteit! Hier speelt zich een geestelijke strijd af. Luther zei al: “Als jij knielt, dan komt de duivel naast je zitten.”

2. Omstandigheden

Soms zijn de omstandigheden er niet naar om te bidden, bijvoorbeeld omdat het lijden, de pijn te groot is. Dan kun je niet meer bidden. Of het bidden beperkt zich tot een klacht, een aanklacht, een noodkreet, een schreeuw naar God. Veel psalmen zijn hiervan een voorbeeld.

3. Groepsgebed

Anderen ervaren vooral drempels bij het bidden in groepsverband. Ze zijn het niet gewend. Is ‘zomaar’ gaan bidden niet oneerbiedig? Soms is men niet vertrouwd met God als Vader en Vriend, bij wie je zomaar kunt aankloppen.

4. Onverhoord gebed

Sommige gebeden worden niet verhoord, of anders verhoord dan we hadden verwacht. De Bijbel reikt ons diverse antwoorden aan op de vraag waarom sommige gebeden niet verhoord worden:
a. We zijn niet bereid de consequenties van ons gebed te dragen. Hoe zou je bidden voor de nood van de wereld, als je zelf niet bereid bent de handen uit de mouwen te steken? Het gebed kan een werkbriefje zijn, waarmee we zelf aan de slag moeten.
b. Hoe kun je God bidden om vergeving, als je zelf niet bereid bent anderen te vergeven? Met een gebrek aan vergevensgezindheid staat de verhoring van onze gebeden op het spel. Niet toevallig zegt Jezus hier iets over in verband met het Onze Vader.
c. Soms is het zo dat wij onze zonden niet belijden, maar verstoppertje spelen voor God. Ook dit kan de verhoring van onze gebeden in de weg staan. Dit kan ook een collectieve schuld zijn, die we als kerk en christenheid met ons meedragen. Indrukwekkende voorbeelden van plaatsvervangend schuldbelijden, namens het hele volk, namens de vorige generaties, vinden we in Daniël 9 en Nehemia 9.

5. Egoïsme

Soms dienen we met ons gebed alleen onze eigen belangen en niet de belangen van het Koninkrijk van God. Natuurlijk mogen we bidden voor onze eigen noden en verlangens (Fil. 4:6). Maar we bidden het ‘in Jezus’ naam’. Dit betekent niet dat we elk gebed per se met deze zinsnede moeten afsluiten, als een soort magische formule. Bidden in Jezus’ naam betekent dat Jezus tegen ons zegt: “Bid zo, dat Ik er mijn wil en mijn hart aan kan verbinden; bid zo, dat Ik jouw gebed kan overnemen.”

6. Zonde

Ook onze levenswandel kan een belemmering zijn voor het gebed. Petrus schrijft dat in verband met de huwelijksrelatie. Hij roept mannen op hun vrouw eer te bewijzen ‘opdat uw gebeden niet belemmerd worden’ (1 Petrus 3:7). Soms willen we niet leven naar Gods beloften en geboden, maar lopen we liever de moderne afgoden achterna.

7. Ongeduld

Er is geen volharding. We verslappen en houden na verloop van tijd op voor iets te bidden. Jezus leert ons in twee gelijkenissen om aanhoudend te bidden, om door te gaan met vragen, tot op het onbeschaamde af.

8. Tot slot

Het kan ook zo zijn dat Gods wil en weg anders zijn dan we in gedachten hebben. Daarom bidden we onder voorbehoud: “Niet mijn wil, maar uw wil geschiede.”

Dit artikel is eerder gepubliceerd in Veelkleurig bidden, een gezamenlijke uitgave van de Evangelische Alliantie en Uitgeverij Gideon, onder redactie van Betty Heynis.

Kernwoorden: Gebed, bidden, gebedsleven, bidstond

Stervensbegeleiding (1/2)

Fri, 04 May 2012 15:38:46 +0200

Gemeentepastor Auke van Slooten bespreekt de verscheidenheid aan situaties waarin we met de dood worden geconfronteerd en de manier waarop christenen met de dood omgaan.

1. Er is verscheidenheid van sterven

In het begeleiden van stervenden realiseren we ons dat geen enkel sterfgeval hetzelfde is. Hieronder geven we een aantal verschillen

Leeftijd
Er is een groot verschil tussen het sterven van een negentigjarige en het sterven van een klein kind. Bij de oudere zal men meer geneigd om terug te zien op een heel leven dat geleefd mocht worden en nu tot een natuurlijk einde komt. Het sterven van een kind zal als oneigenlijk en wreed worden beleefd. Het gaat dan niet om een leven dat ten volle geleefd werd, maar om een leven dat ‘in de knop’ wordt afgesneden.
De mate waarin de stervende heeft kunnen leven is van grote invloed op het sterven en hoe dat beleefd wordt (vgl. het sterven van vader Jacob met het sterven van het baby’tje van David en Batseba (zie Genesis 49:33 en 2 Samuël 12:15-23).
Omgevingsfactoren
Een zieke kan sterven in eenzaamheid in een ziekenhuiskamertje of omringd door familie in de eigen thuissituatie. Een plotseling tragisch ongeval of een misdaad zijn weer heel andere omgevingsfactoren. De ene factor heeft veel meer ‘traumagehalte’ dan de andere, waarin niet alleen de stervende, maar ook de omringende nabestaanden mee te maken hebben. De verschillende factoren vragen een aangepaste rol van de pastoraal begeleider.
Stervensproces
Soms weet iemand al langer dat hij gaat sterven en heeft hij gelegenheid om zich daar samen met zijn dierbaren op voor te bereiden. Het uiteindelijk sterven kan daardoor veel rustiger beleefd worden. Een goede voorbereiding geeft vaak ook ruimte voor een gemakkelijker verwerking. Maar het kan ook zijn dat iemand plotseling voor het sterven komt te staan en geen of weinig voorbereidingstijd heeft. Het hele beeld is dan veel heftiger en nadien moeilijker te verwerken. Begeleiding in de vorm van nazorg (zie deel 2) neemt dan een grotere plaats in en heeft een ander karakter. Soms is de wijze van sterven uitgesproken traumatisch (bijvoorbeeld: het zien verongelukken van je kind, mogelijk ook nog door je eigen verantwoordelijkheid) en is de nazorg daardoor veel gecompliceerder en specialistischer.
Openheid /geslotenheid
De ene stervenssituatie is voor de begeleider veel toegankelijker dan de andere. De pastorale begeleider kan bij de één al gedurende het hele voorbereidings- en verwerkingsproces aanwezig zijn en daar invloed op uitoefenen. Hij vindt verregaande acceptatie niet alleen bij de stervende, maar ook bij de familiekring.
De andere situatie sluit zich veel meer af en blijkt alleen een enkel bezoek mogelijk. Dat wordt niet zelden bepaald door de omringende familie, die ook op scherp staat en soms de neiging kan hebben de stervende verregaand af te schermen voor de buitenwereld. De begeleider moet zich aan kunnen passen aan de ruimte die hem gegeven wordt en daar met zorgvuldigheid mee om kunnen gaan. Daarbinnen kan ‘vertrouwenskrediet’ worden opgebouwd, waardoor de openheid toeneemt

2. Verscheidenheid van geloofsachtergrond en het stervensproces

Binnen de kerkelijke gemeente is vaak meer verschil in geloofsbeleving aanwezig dan we in eerste instantie zouden vermoeden. Juist in het stervensproces komt dit vaak nadrukkelijker naar voren. De één worstelt vanuit een strenger of wettische geloofsopvatting veel meer met het vinden van geloofsrust, dan de ander die al vroeg leerde hoe genadevol God is.
Toch brengen de vrije kringen vaak ook hun eigen vragen mee, die niet zelden in het stervensproces verscherpt beleefd worden. Juist omdat in de vrije kringen veel nadruk wordt gelegd op mogelijke verbanden tussen oorzaak en gevolg, kunnen stervenden hier behoorlijk mee in de knoop raken. Een goede begeleider heeft wijsheid in wat hij in dit breekbare stadium wel of ook niet mag losmaken.

De ene persoon zal vanuit een geloofsopvatting de ziekte en het sterven als vijanden zien en vandaar uit grote moeite hebben om tot overgave en rust te komen. Tot het laatst toe blijft hij strijden en op genezing hopen.
De ander beleeft veel meer hoe alles uiteindelijk in Gods hand is en kan zich daaraan toevertrouwen. Hij ziet wat hem overkomt meer in het perspectief van de eeuwigheid en kijkt positief naar de toekomst.

De één heeft een fundamenteel angstig Godsbeeld, de ander een fundamenteel veilig Godsbeeld. Dit komt in het stervensproces dikwijls uitvergroot naar voren. In deze blijkt vaak hoe belangrijk het onderwijs en de geloofsopvoeding in de gemeente zijn.

3. De betrokkenen

De begeleider heeft niet alleen oog voor de stervende, maar juist ook voor de naaste betrokkenen. Het kan gaan om de levenspartner, kinderen en ouders. Deze betrokkenen hebben vaak een eigen wijze van verwerken en vullen ook een eigen rol naar de stervende in. Het is goed dat de pastorale begeleider daar alert op is.

Juist ook de verwerking raakt de betrokkenen. De overledene is er niet meer, maar zij zijn achtergebleven. Zij rouwen en verwerken het verlies. Sommigen zullen het als traumatisch ervaren. Soms kan het jaren kosten om het ontstane gat in hun leven weer ingevuld te krijgen (verlies van levenspartner, ouder, kind).

De begeleider als katalysator
Het kan gebeuren dat de begeleider een zeker vertrouwen wint bij de verschillende betrokkenen en haast als een katalysator voor de verschillende verwerkingen kan functioneren. Hierdoor kan hij ook in de nazorg een belangrijke functie hebben. Toch weet hij ook met grenzen in de zorg om te gaan en zijn betrokkenheid langzamerhand af te bouwen.

Meerdere betrokkenen
Soms zijn er zeer veel mensen betrokkenen bij het stervensproces. Denk bijvoorbeeld aan de Volendamse ramp, waarin een groot aantal jongelui op dramatische wijze in de cafébrand omkwam en anderen blijvend verminkt werden. Het hele dorp was betrokken. De diverse kerken en pastores functioneerden mede als een katalysator van dit plaatselijk verwerken. Er was een bijzondere integratie van maatschappelijke en kerkelijke hulpverleningsmogelijkheden door de grootschaligheid van het gebeuren.

Professionals
De pastoraal begeleider komt ook andere betrokkenen in de hulpverlening tegen: verpleegkundigen, artsen, thuiszorg, personeel van een hospice, begrafenisondernemer, enzovoort. Hij moet weten wat temidden van deze betrokkenen zijn specifieke rol is. De pastorale begeleider moet beseffen dat hij een schakeltje is in de ‘zorgketen’ en gaat er voor om zo harmonieus mogelijk samen te werken ten dienste van de stervende en zijn naaste omgeving.

4. De pastoraal begeleider

Over de rol en betrokkenheid van de pastoraal begeleider is hier en daar al wat gezegd. Hieronder geven we een overzicht van belangrijke specifieke vaardigheden en eigenschappen die een pastoraal begeleider in deze vorm van pastoraat moet bezitten.

Bouwen aan en vertrouwensrelatie
De eerste en meest voorname taak van de pastoraal begeleider is het leggen van een fundering voor de vertrouwensrelatie. De begeleider moet weten hoe hij binnen kan komen. Een bescheiden, begripsvolle en rustige benadering, opent de deur gemakkelijker dan het snel komen met zwart-wit geloofsantwoorden. We hoeven niet altijd te beginnen met de Bijbel open en met gebed. Bovendien zijn vaak al bij het begin van de stervenssituatie betrokkenen aanwezig voor wie de pastoraal werker een vreemde eend in de bijt is en op wie zijn geestelijke benadering vreemd overkomt. In eerste instantie ligt de nadruk meer op het leggen van relaties die vaak in tweede instantie ruimte scheppen om geloofsinhoudelijk meer kwijt te kunnen. Het omgekeerde kan ook waar zijn. Men ligt dan van meet af aan op één lijn en er kan voluit worden geput uit een gezamenlijk kennen van de Heer.
Luisteren en meevoelen
Van de vrienden van Job kunnen we veel leren over hoe het niet moet. Zij luisterden niet, maar preekten. Zij brachten Job tot radeloosheid. De bekwame luisteraar bouwt juist door het luisteren en invoelen vertrouwen op om ook met woorden bemoedigend en richting wijzend aanwezig te kunnen zijn. Zijn houding is er een van compassie, meevoelen. Hij is een klankbord van begrip en erkenning. Vanuit deze houding is het gepast een woord te spreken, een richtingwijzer te zijn, en samen te bidden.
Fasen onderscheiden
Als een zieke hoort dat hij niet lang meer te leven heeft of als een ouder of partner hoort dat hij een kind of levensgezel gaat verliezen, komt er een verwerking op gang die door verschillende stadia gaat. Voor de pastorale begeleider is het van groot belang dat hij met deze fasen in het verwerkingproces rekening houdt en zijn handelen daar op afstemt.
1. de schok (verdoving)
2. de ontkenning (heeft zijn eigen tijdsfactor)
3. de erkenning (komt vaak langzaam in stukken en brokken)
4. de verwerking/aanvaarding (per persoon verschillend en met eigen tijdsdynamiek)
5. de voorbereiding (actualisering op de realiteit en het nemen van stappen en maatregelen)
Een eerlijk beeld scheppen
De pastorale begeleider kan een belangrijke bijdrage leveren in het scheppen van een eerlijk beeld, namelijk het eerlijk onder ogen zien van de ziekte en de kans om te sterven. Hij zal de gevolgen goed moeten inschatten en het traject dat gaat komen realistisch bespreken. Hij doet dat in de ‘context’ van de verschillende fasen! In de fase van de schok kunnen we niet komen met ‘eerlijke’ antwoorden, over wat er allemaal nog staat te gebeuren gaat. Dit zal nog niet goed verwerkt kunnen worden. Enkele stappen verder kunnen we een steeds eerlijker en realistischer beeld vormen.
Christenen gebruiken soms theologische ‘krukken’ om hun ontkenning of verwerking vorm te geven en kunnen daarin zeer vasthoudend zijn. Dit kan het proces van fase tot fase erg bemoeilijken. Hun geloofsovertuiging of stellingname kan tot een verdedigingsburcht worden, waarbinnen niet meer echt verwerkt kan worden. Hierbij kun je denken aan uitspraken als: ‘De Heer heeft me laten zien dat Hij mij gaat genezen!’ Uiteraard kan deze uitspraak authentiek zijn en dan zal de Heer het ook doen. Maar het kan ook een ontkenningsmechanisme zijn, dat niet op werkelijkheid berust. Dat zal dan de nodige aanvaarding en verwerking doen stagneren.
Een Bijbels beeld scheppen
De begeleider helpt mee om een evenwichtig beeld te vormen ten aanzien van ziekte, genezing, profetie, sterven, de eeuwigheid, God, overgave aan God, loslaten en vertrouwen.
Communicatielijnen vaststellen
De begeleider heeft vaak een brugfunctie in de informatieverstrekking naar de gemeente. Een gemeente kan verregaand meeleven met de ernstige zieke. Ze kan er voortdurend voor op de bres staan, speciale bidstonden uitroepen of een vasten organiseren. De gemeente kan ‘gaan voor genezing’. Er kunnen openbaringen komen over wat de zieke zou moeten doen, of over mogelijke struikelblokken op de weg naar genezing. Dit kan een zuivere basis hebben, maar ook een eigen leven gaan leiden, waarin de verwachting van mensen toch voorbijgaat aan een aanstaand sterven. Deze betrokkenheid kan -als het zuiver is- hoopgevend in de situatie uitwerken. Wanneer de verwachting echter meer emotioneel is dan geestelijk (de emotionele wens is de moeder van de profetische uiting…) kan het ook belastend voor de stervende zijn en spanning veroorzaken tussen de verwachting van genezing en de realiteit van het sterven.
Het is raadzaam om met de zieke en de naaste betrokkene (levenspartner) af te spreken hoe hier mee om te gaan en hoe de communicatielijnen zullen lopen. Wellicht kan de pastoraal begeleider met een (wijk)oudste gebedsinformatie doorgeven aan de bidders/de gemeente. Ook in omgekeerde richting kunnen zij eventuele openbaringen vanuit de gemeente/de bidders samen met de stervende toetsend en biddend in overweging nemen. Zij fungeren hierin als een beschermende brug tussen de stervende en de gemeentebetrokkenen. In overleg met de stervende en naaste betrokkenen bepalen zij ook welke informatie het beste door wie aan de gemeente meegedeeld kan worden (gewoonlijk een taak van de oudsten).

5. De ‘helpers’

Het gaat echter niet alleen om pastorale begeleiding. Helpende handen kunnen veel verschil in de situatie uitmaken. Hierin kunnen diaconale hulp of ook de betrokkenheid van een kring veel verschil uitmaken. Rondom het sterven van een gezinslid staat vaak het hele huishouden onder druk. De gewone dingen schieten er veelal bij in: maaltijdverzorging, schoonmaken, boodschappen die gedaan moeten worden, kinderen opvangen en noem maar op. Maar soms ook: een nacht waken bij de zieke (zodat de partner ook aan rust toe kan komen), of een kleine (rolstoel)wandeling maken.

We moeten hierbij wel onderscheid maken tussen de pastorale begeleider en de ‘helpers’. Ze zijn beide nodig en moeten gestalte geven aan een stuk onderlinge afstemming om de geestelijke en praktische zorg zoveel mogelijk te maximaliseren. In de eerste fase na het sterven blijven deze helpers ook nog een tijd lang van belang. Soms is het heengaan van de stervende voor de achterblijvende partner een uitputtingslag geweest en blijft hij of zij behoorlijk ontregeld achter. Gepaste hulp kan dan helpen om ruimte te scheppen om een stuk orde en energie langzamerhand weer terug te vinden.

Auke van Slooten
Gemeentepastor Vrije Evangelisatie Zwolle

Werving van vrijwilligers

Tue, 13 Mar 2012 10:08:33 +0100

"We hebben mensen nodig in twee klassen van het zondagsschoolwerk."
"Wie wil er leider van een kleine groep worden? Er stoppen namelijk drie echtparen aan het einde van dit seizoen."

Samen gemeente zijn is mooi; God wil ons met elkaar gebruiken in Zijn plan. De vraag is echter of kerkleden nog wel gemotiveerd zijn. Het valt immers niet mee om mensen te krijgen voor allerlei taken. Om binnen de kerk goed met deze vraag om te gaan, is het van belang om ook oog te hebben voor veranderingen in de samenleving.

Individualiseren en informalisering

Het Sociaal en Cultureel Planbureau voerde een toekomstverkenning uit naar vrijwillige inzet bij maatschappelijke organisaties¹ en verwacht dat betrokkenheid in de toekomst ontwikkelt naar individualisering en informalisering (het wordt informeler). Hieronder een aantal trefwoorden uit het rapport.

Keuzemenu

We kunnen niet anders constateren dan dat betrokkenheid bij het kerkelijk leven beïnvloedt wordt door onze cultuur. Een kerklid is McVolunteer (term uit SCP rapport) in de zin dat hij houdt van snelle keuzemenu’s die hem aanstaan. Is hier iets mis mee? Niet als we zelfontplooiing zien als weg om onze plek in het Lichaam van Christus in te nemen. Maar het element van ‘voor de Heer’ is ook nodig. We leven immers niet meer voor onszelf, maar voor Hem Die voor ons is gestorven en opgewekt en dat mag tijd kosten.²

Hoe kun je als kerkenraad rekening houden met de huidige tijd en tegelijkertijd volle inzet vragen 'voor de Heer'? Ik noem de volgende aandachtspunten:

Een heldere visie en strategie

Wat is Gods doel met onze gemeente?
Wat is ons plan om daar in de praktijk aan te werken? Zijn onze programma’s daar op afgestemd, onze (communicatie)structuren daar naar ingericht en de hulpbronnen aanwezig?
Wat doen we eerst en wat daarna?

Een helder medewerkersplan

Werving: om welke taak gaat het en hoeveel tijd vraagt de invulling daarvan? Welk profiel is nodig (passie, gaven, talenten, voorkeur, gedragsstijl)? Zet bijvoorbeeld een vrijwilligersvacaturebank op.
Begeleiding: toerusten, inwerken, coachen, (tussentijds) evalueren, bemoedigen.
Afscheid nemen: evaluatiegesprek, bedanken, coachen opvolger

Grenzen aan verantwoordelijkheid

Een kerkenraad moet niet de verantwoordelijkheid van de gemeenteleden overnemen. Als er te veel werk is voor te weinig mensen, moeten de gemeenteleden eventueel samen bepalen met welke activiteiten ze stoppen.

Vieren

Vier met elkaar de gezamenlijke resultaten en de dingen die goed gaan. Prijs God ervoor.

Jaap Ketelaar
Gemeentepredikant in Wageningen en trainer en coach in leiderschapsontwikkeling van xpand

Overgenomen uit IDEA 2-2010, magazine voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie, www.ea.nl/idea

1. Zie het rapport Vrijwilligerswerk in meervoud, 2009, te downloaden via www.scp.nl
2. 2 Korintiërs 5: 15

Nieuwe onderzoeken: waarom vertrekken jongeren?

Wed, 25 Jan 2012 16:50:41 +0100

In 2011 verschenen er twee onderzoeken over jongeren die de kerk verlaten. Een in de Verenigde Staten en een in Nederland.

Het Amerikaanse onderzoeksbureau Barna Group trok vijf jaar met jongeren op om te onderzoeken hoe kerken de jongere garde vast kunnen houden. Jongeren gebruiken zes redenen om hun kerkverlating te beargumenteren, ontdekten ze.

1. ‘Kerken te beschermend’

Hét kenmerk van tieners en jongeren van nu is hun ongeëvenaarde toegang tot ideeën en wereldbeelden en hun buitensporige consumptie van de populaire cultuur. Als christen willen ze hun geloof graag verbinden met de wereld waarin ze leven, maar het christendom voelt verstikkend, angstig en risicomijdend.

2. ‘Het christendom is oppervlakkig’

Eenvijfde verwoordt het zonder omwegen: “God lijkt te ontbreken in mijn ervaring van de kerk.” 20 tot 30 procent vindt de kerk saai en het geloof niet relevant voor carrière of andere belangen. Anderen wijzen erop dat de Bijbel niet duidelijk of niet vaak genoeg wordt uitgelegd in hun kerk.

3. ‘Kerken vijandig in houding ten opzichte van de wetenschap’

Een van de redenen waarom jongvolwassen zich niet verbonden voelen met kerk en geloof is de spanning die ze voelen tussen het christendom en de wetenschap. “Christenen zijn te overtuigd dat ze alle antwoorden hebben”, zegt 35 procent. “Het christendom is tegen wetenschap”, zegt 25 procent.

4. ‘Kerk is bekrompen en veroordelend als het gaat om seks’

Volgens Barna worstelen jongeren met een geseksualiseerde wereld. Bovendien trouwen veel jongeren pas als ze achter in de twintig zijn. Ongeveer eenzesde van de jongeren vindt dat de kerk zich veroordelend opstelt als er fouten zijn gemaakt op het gebied van seksualiteit.

5. ‘Te exclusief’

Sommigen vinden de kerk een club voor insiders en 29 procent van de jongeren vindt dat kerken bang zijn om de confrontatie met andere godsdiensten aan te gaan.

6. ‘Geen plaats voor twijfelaars’

De kerk biedt geen podium om grote levensvragen of intellectuele geloofstwijfels te uiten, vinden de jongeren.

In Nederland presenteerde de Gereformeerde Hogeschool Zwolle het kwantitatieve onderzoek Jong, [goed] gelovig & kerk. De rol van het kerkelijk leven in de belevingswereld van jongeren. Aan het onderzoek van de GH deden 118 kerkelijke gemeenten en 439 jongeren tussen de 14 en de 30 jaar mee, voornamelijk afkomstig uit de traditionele kerken.

Zomaar weg

47 procent van de jongeren geeft aan dat ze overtuigd lid van een kerk zijn en actief meedoen aan de activiteiten. 17 procent zegt lid te zijn, maar niet overtuigd. 30 procent is lid, maar doet (bijna) nergens aan mee en 6 procent geeft aan geen lid meer van een kerk te zijn (dat zijn 26 personen).

De groep die actief meedoet, motiveert die keuze vooral in relationele termen: het is hier fijn, goede sfeer, enzovoorts. Dat houdt in dat deze groep ook zómaar weg kan zijn wanneer de kerk niet meer als fijn ervaren wordt, aldus de onderzoekers

De 17 procent die lid is, maar niet overtuigd, motiveert deze keus vooral door inhoudelijke termen. Ze hebben bijvoorbeeld vragen bij het waarheidsgehalte van de Bijbel en geven aan te twijfelen of het geloof wel klopt.

Vincenza La Porta

Het onderzoek van de GH is te bestellen via www.gh.nl

Meer informatie over het Barna onderzoek: www.barna.org/topics/teens-nextgen

Overgenomen uit idea 4-2011, magazine voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie.

Kernwoorden: Jongeren, jeugd, kerkverlating, trends

Wetenschap en geloof: conflict of connectie?

Tue, 13 Mar 2012 10:14:19 +0100

"Het is mijn indruk dat er op Nederlandse universiteiten - en daarbuiten - een achterhaald beeld bestaat over de relatie tussen geloof en wetenschap", aldus Rik Peels van het Veritas-forum. In dit artikel houdt hij een pleidooi voor een ander model, dat volgens hem meer recht doet aan de werkelijkheid en waar christenen mee aan de slag kunnen.

Heersend model

Laat ik om te beginnen het heersende model omschrijven aan de hand van vier punten:

Er is altijd spanning geweest tussen geloof en wetenschap. Vaak waren de twee zelfs in oorlog met elkaar. Galilei’s idee dat de aarde om de zon draait werd door de kerk verworpen; de evolutietheorie van Darwin werd door christenen als ketterij gezien.
De wetenschap heeft belangrijke geloofswaarheden weerlegd, zoals de lichamelijke opstanding van Jezus Christus, het idee van een onsterfelijke ziel, de historische betrouwbaarheid van de Bijbel en het bestaan van een vrije wil.
Geloof is dogmatisch. Christenen denken dat zij de waarheid in pacht hebben. Wie aan wetenschap doet, gaat daarentegen op zoek naar de waarheid en staat open voor andere opvattingen.
Geloof heeft vooral te maken met gevoel. Het berust op geen enkel bewijs. Wetenschap is gebaseerd op harde feiten, die iedereen kan nagaan.

Waar komt dit model vandaan?

Er valt veel te zeggen over de redenen waarom dit het dominante beeld in ons land geworden is. Hier wil ik erop wijzen dat we volgens mij voorzichtig moeten zijn om de oorzaak in één hoek te zoeken.

Er zijn tenminste twee groepen die dit model gecreëerd hebben: niet-gelovige wetenschappers en christenen zelf. Niet-gelovige wetenschappers kunnen verschillende motieven hebben om geloof en wetenschap van elkaar te scheiden op de manier die we net zagen. Het kan frustratie zijn, op basis van persoonlijke ervaringen met kerk en geloof. Of arrogantie, als men heeft aangeleerd alleen op eigen inzicht te vertrouwen. Of de indruk die sommige christenen wekken: dat zij naïef, wereldvreemd en oppervlakkig zouden zijn. Of het is onwetendheid ten aanzien van de intellectuele dimensie van geloof en de nauwe historische band tussen geloof en wetenschap.

Ook christenen kunnen verschillende motieven hebben om het geschetste model aan te hangen. Bijvoorbeeld angst voor het onbekende, dat het zo dierbare geloof lijkt te bedreigen. Of verontwaardiging over arrogante wetenschappers die beweren dat geloof in God in ons wetenschappelijke tijdperk onzin is. Of het beeld dat sommige wetenschappers van de wetenschap geschetst hebben: als een atheïstisch project. Of het is ook hier onwetendheid van de intellectuele dimensie van geloof en de nauwe historische band tussen geloof en wetenschap.

Volgens mij tref je dus bij beide groepen veelal dezelfde motieven aan. En bepaalde motieven van de ene groep hebben de motieven van de andere groep versterkt.

Doet het model ertoe?

Maakt het eigenlijk wat uit dat dit model zo wijdverbreid is onder zowel christenen als niet-christenen? Jazeker!

Ik denk aan duizenden studenten die in een christelijke gemeenschap zijn opgegroeid waarin dit model (deels) wordt aangehangen. Op de universiteit leren ze om goed na te denken, te redeneren en onderzoek te doen. Ze zien hoe efficiënt de wetenschappelijke methode is en hoeveel kennis je ermee kunt verwerven. Soms kunnen ze wetenschap en geloof een poosje in gescheiden compartimenten houden, maar dan gaat het knagen. Is het geloof in God niet achterhaald, een product van wishful thinking, dat tussen mijn oren zit door de manier waarop ik opgevoed ben? Sommigen maken een spagaat waardoor hun geloof geïsoleerd raakt. Het wordt iets vaags wat met de ziel en spiritualiteit te maken heeft, maar niet verbonden is met het dagelijks leven. Bij velen van hen verdwijnt het geloof langzaam tot er niets meer van over is. Ik geloof persoonlijk dat God er is en dat het leven met Hem het ware en volle leven is (Johannes 10:10) en ik vind het dan ook verschrikkelijk als dit gebeurt.

Ik moet ook denken aan vele duizenden niet-gelovige Nederlanders. Volgens mij komt niemand tot geloof door slechts het verstandelijk accepteren van een verzameling geloofswaarheden. Geloven heeft ook met je hart te maken. Maar een foutief beeld van de verhouding tussen geloof en wetenschap kan een belemmering zijn, of zelfs een enorme sta-in-de-weg om God te leren kennen. Als geloven in God in strijd lijkt met wat we op basis van goed onderzoek weten, en er eigenlijk geen goede redenen zijn om christen te worden, dan heeft het geloof geen aantrekkingskracht en zullen veel mensen het niet serieus nemen. Opnieuw, ik geloof dat God bestaat en dat je als mens pas echt tot je recht komt als je Hem kent. Daarom doet het me verdriet, als ik denk aan al die mensen die hun leven leven zonder een relatie met Hem.

Klopt het model?

Zoals ik al een paar keer suggereerde, klopt er volgens mij niets van het model. Laat ik kort reageren op de vier hierboven genoemde punten aan de hand van een model dat volgens mij meer recht doet aan de werkelijkheid:

Hoewel er op sommige momenten in de geschiedenis spanningen waren tussen geloof en wetenschap, zijn de twee over het algemeen in harmonie met elkaar. Volgens het christelijk geloof is de kosmos weliswaar door God geschapen, maar zelf niet goddelijk. Bovendien is de schepping door God geordend: er gelden bepaalde natuurwetten. Dat maakt wetenschappelijk onderzoek mogelijk. Veel mensen in de kerk accepteerden de ideeën van Galilei en degenen die dat niet deden, hadden daar vooral wetenschappelijke redenen voor. Ook hebben veel christenen de evolutietheorie al snel omarmd. Het letterlijk lezen van Genesis is een relatief recente ontwikkeling in de kerk.
De wetenschap heeft geen enkele belangrijke geloofswaarheid weerlegd, eerder sommige geloofswaarheden bevestigd. Ja, de Bijbel blijkt niet feilloos: er staan kleine historische foutjes in, zoals in elk historisch document van deze omvang. Maar dit doet niets af aan het feit dat de Bijbel grotendeels historisch betrouwbaar is, zeker wat de kern betreft: de opstanding van Jezus Christus. Het leven blijkt zoiets onwaarschijnlijks dat er goede reden is om te geloven dat Iemand het zo gewild heeft.
Ook de big bang-theorie wordt het beste verklaard door het bestaan van God. Ook zijn er de laatste decennia goede filosofische argumenten gegeven voor het bestaan van een vrije wil en een immateriële ziel.
De meeste christenen vinden niet dat ze de waarheid in pacht hebben. Ze geloven wel dat ze (een deel van) de Waarheid kennen, maar dat is wat anders. Het christelijk geloof heeft een open karakter en daagt uit tot dialoog. Wetenschap is ook open, maar uit de geschiedenis blijkt dat wetenschappers op veel momenten stug en irrationeel aan bestaande theorieën hebben vastgehouden.
Geloof heeft veel te maken met gevoel, maar er zijn ook goede argumenten voor het bestaan van God. Het christelijk geloof geeft bovendien een zinvolle verklaring van de werkelijkheid. Wetenschap is inderdaad voor een deel gebaseerd op harde feiten, maar intuïtie en verbeelding spelen ook hier een belangrijke rol.

Helaas voert het hier te ver om elk van deze stellingen uitgebreider te verdedigen. Wat ik wel wil noemen is dat er de laatste tijd veel aandacht is voor dit nieuwe denken over de verhouding tussen geloof en wetenschap. Steeds meer wetenschappers, waaronder in toenemende mate ook niet-christenen, raken ervan overtuigd. Ik ben er dankbaar voor, omdat ik – zoals gezegd – meen dat het meer recht doet aan de werkelijkheid, maar ook omdat het de diepte en reikwijdte van het christelijk geloof laat zien. Als God bestaat, is alles wat we zien door Hem gemaakt en dragen de dingen daar de sporen van. En dan kunnen we God ook eren door wetenschappelijk onderzoek.

Zoeken naar antwoorden

Ik ontken niet dat wetenschap ons als christenen voor grote vragen stelt. Kunnen we de evolutietheorie integreren in ons christelijke wereldbeeld. Wat doen we met onderzoek dat suggereert dat ons brein voor ons beslissingen neemt? En dan zijn er nog altijd de grote filosofische vragen, zoals de vraag waarom God het kwaad toelaat of waarom er zoveel verschillende religies zijn. Het is mijn persoonlijke overtuiging dat deze vragen uitdagend zijn, maar dat er goede antwoorden op te vinden zijn. Het zoeken naar deze antwoorden kan zelfs een verdieping van ons geloof betekenen.

Wat kunnen we met dit nieuwe model?

Ik denk dat aan verschillende dingen:

Jezus roept ons op om God lief te hebben met heel ons hart, met heel onze ziel en met heel ons verstand (Matteüs 27:32). Volgens mij is het daarom voor christenen van belang om de uitdagingen waarvoor de wetenschap ons stelt, niet uit te weg te gaan, maar ermee aan de slag te gaan. Dat kan bovendien ons geloof verrijken.
We kunnen op school, in de kerk en thuis kinderen die gaan studeren voorbereiden. Daarvoor hoeven we heus niet een antwoord op alle vragen te hebben. Meer aandacht voor de relatie tussen geloof en wetenschap zou volgens mij al van grote betekenis zijn. En we kunnen onze kinderen stimuleren om in studie en onderzoek God groot te maken. Wetenschap kan een roeping zijn.
Met dit nieuwe model kunnen we voor niet-christenen barrières om tot God te komen weghalen. Ik denk dat dit het beste kan door middel van dialoog, bijvoorbeeld een persoonlijk gesprek met een niet-gelovige vriend, maar ook in publieke bijeenkomsten, zoals die van het Veritas-forum, een christelijk project dat op universiteiten debatten organiseert over de grote levensvragen (www.veritasforum.nl).

Dankzij de groeiende aandacht voor deze mogelijkheden, zijn we volgens mij bezig om een achterstand die we hadden opgelopen, in te halen. Laten we dat ook met vrijmoedigheid doen. Het is een van de grote gaven die Gods Geest ons geeft.

Rik Peels
Voorzitter van de Raad van Advies van het Veritas-forum en promovendus filosofie aan de Universiteit Utrecht

www.rikpeels.nl
www.veritasforum.nl

Overgenomen uit idea 2-2011, magazine voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie, www.ea.nl/idea

Kernwoorden: Geloof en wetenschap, Veritas, evolutietheorie, student, universiteit

Hoe ontwikkel ik visie?

Tue, 13 Mar 2012 10:05:23 +0100

Kerkverlating kan er toe leiden dat we in onze kerken opnieuw gaan nadenken over nut en noodzaak van onze activiteiten.

Is dat nadenken over visie iets hyperigs? Het zou kunnen. Is het een leuke hobby van een paar mensen die winstoptimalisatie in de kerk willen invoeren? Dat zou zeker kunnen meespelen. Echter, als we in Matteüs 21 lezen over de landheer met zijn wijngaard, dan suggereert de Here Jezus dat Hij andere volken tot Zijn heil toelaat, omdat zij het Koninkrijk wél vrucht laten dragen (Matteüs 21: 43). Klaarblijkelijk zijn effectiviteit en efficiëntie geen vreemde woorden voor God.

Bewust bezig zijn met het hoe, wat en waarom van wat we doen, helpt ons om vrucht te dragen zoals Jezus het wil. We denken dan aan kwalitatieve vrucht (steeds meer gaan lijken op Jezus) en kwantitatieve vrucht (nieuwe mensen komen tot geloof in Jezus).

Visie in stappen

De volgende stappen kunnen helpen bij het ontwikkelen en uitwerken van visie in de gemeente:

Besluit samen biddend te werken. Als de Heer het huis niet bouwt… (Psalm127)
Heb oog voor de geestelijke en relationele vitaliteit van de gemeente. Staan we recht tegenover God en elkaar? Anders werken we aan een mooie vlag die slechte lading dekt.
Betrek de gehele gemeente erbij, bijvoorbeeld door een representatieve werkgroep in het proces mee te nemen. Op deze wijze neem je belangrijke informatie van de ‘werkvloer’ mee en investeer je tegelijkertijd in toekomstige betrokkenheid van de leden.
Doorloop de volgende zes P’s:

Gods Plan met de wereld als motivatie en afstemming voor persoonlijke en gezamenlijke verandering en vernieuwing. Richt je als gemeente op Gods plan in plaats van op je eigen behoeften.
De Persoonlijkheid van de gemeente in het licht van Gods eerdere en huidige werk in de wereld en de woonplaats. Wat is je identiteit als kerk, in welke ontwikkelingsfase zit je, wat is je missie, wat zijn je waarden?
Kiezen van Programma’s die passen bij je identiteit en visie. Denk onder andere aan de gemeentestructuur, de locatie en de omvang van de gemeente.
Vaststellen van Processen die nodig zijn om een goede samenwerking te borgen (bijv. rollen, samenwerking, financiën). Evalueer de werkzaamheid en werkbaarheid van de beleidsdocumenten van de gemeente
Samenstellen van een Profiel van de gemeente en haar leidinggevenden. Voorgaande elementen vat je in dit document samen. Breng op basis hiervan in kaart waar, al dan niet betaalde, aanvulling nodig is.
Planning van acties voor de komende tijd. Wat doe je concreet in het komende jaar, de komende vijf jaar enzovoort?

Jaap Ketelaar
Gemeentepredikant in Wageningen en trainer en coach in leiderschapsontwikkeling van xpand

Overgenomen uit IDEA 3-2010, magazine voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie, www.ea.nl/idea

Oikos-evangelisatie

Fri, 03 Feb 2012 18:32:07 +0100

Een bepaald percentage christenen heeft de gave om te evangeliseren. De meerderheid heeft die gave niet. Hoe kunnen wij, die de evangelisatiegave niet hebben, t�ch een goede getuige van Christus zijn?

Gave van evangelisatie

Wie de gave van evangelisatie hebben ontvangen, evangeliseren graag. Ze doen niets liever dan met mensen praten over Jezus, over de Bijbel, over het geloof. Als ze een hele dag met niemand over het evangelie hebben kunnen praten, hebben ze – voor hun gevoel – een slechte dag. Ze voelen ook goed aan welk aspect van het evangelie voor de ander van belang is. Ze onderkennen of vergeving van zonden, vertroosting in verdriet of heling van verwondingen nodig is, dan wel kracht om een bepaalde zonde te overwinnen of hoop op de toekomst of zingeving aan het leven of gemeenschap in een wereld van eenzaamheid, enzovoort.
Ze hebben eveneens een fijne intuïtie voor het moment dat iemand ‘eraan toe’ is om een beslissing voor Christus te nemen. Met andere woorden: Ze proberen niet een onrijpe vrucht te plukken. Ze voeren ook een echt tweegesprek met de ander. Dat wil zeggen dat ze de ander niet vermoeien met een onstuitbare monoloog. Integendeel, ze tasten voortdurend af of de ander vragen heeft, opmerkingen of tegenwerpingen, waarop ingegaan moet worden. De ander haakt dan ook niet af, maar blijft bij het gesprek betrokken. Blijft geïnteresseerd in het gesprek.
En wie de gave van de evangelisatie heeft, leidt regelmatig mensen tot het geloof in Jezus Christus. De Geest gebruikt deze gave om mensen tot bekering en wedergeboorte te brengen. Kortom: wie de gave van evangelisatie heeft, die evangeliseert graag en doet dat goed! Maar… niet iedere christen heeft die gave ontvangen. Ik heb zelf deze gave niet.

Oikos-evangelisatie

Voor ons die deze gave niet gekregen hebben (de Heilige Geest heeft ons andere gaven gegeven), is er de weg die men tegenwoordig wel de ‘oikos-evangelisatie’ noemt.
Oikos is het Griekse woord voor ‘huis’. En dan niet ‘huis’ in de tegenwoordige betekenis van het woord (een huisgezin met vader, moeder en een of twee kinderen), maar in de betekenis zoals die in de Bijbel voorkomt. Toen behoorde tot het ‘huis’ van bijvoorbeeld Abraham niet alleen zijn vrouw en kinderen, maar ook zijn slaven en zijn dienaren-in-loondienst en hun gezinnen. En ook zijn neef Lot met zijn familie, slaven en knechten. Vervolgens ook een aantal handwerkslieden die een poos met hem optrokken en ten slotte wat reizigers die tijdelijk bij hem onderdak gekregen hadden. Al deze mensen vormden tezamen het ‘huis’ (de oikos) van Abraham.
Ook wij hebben tegenwoordig zo’n oikos. We noemen dat ‘onze leefwereld’. Een relatienetwerk van mensen met wie we een goed en regelmatig contact hebben: onze familieleden, vrienden, collega’s, buren, enzovoort. Het concept van de oikos-evangelisatie zegt nu: Wees een getuige van Christus speciaal voor je oikos-leden. Zoals Jezus gezegd heeft tegen de (door Hem genezen) bezetene van Gadara: ‘Ga naar uw huis (uw ‘oikos’, staat er in het Grieks) tot de uwen (!) en bericht hun al wat de Here in zijn ontferming u gedaan heeft’ (Marcus 5:19).

Beperk je

Oikos-evangelisatie zegt dus: Beperk je tot je bestaande contacten en ga niet proberen ‘iedereen’ te bereiken. Want wie ‘iedereen’ probeert te bereiken, bereikt waarschijnlijk niemand. Je hoeft in je eentje je niet voor de hele wereld verantwoordelijk te voelen, maar je mag de liefde van God betonen aan een (klein) aantal mensen uit je naaste omgeving, uit je eigen leefwereld, je oikos.

1. Dien hen met de gave(n) die de Heilige Geest je geschonken
heeft; laat hun zo zien wat God door jou heen wil en kan doen.
2. Breng hen in contact met evangelisatieactiviteiten. Maak hen erop attent, ga met hen erheen.
3. Ten slotte, probeer hen in aanraking te brengen met iemand die de gave van evangelisatie heeft.

Deze oikos-evangelisatiemethode wordt kennelijk door God gezegend. Uit onderzoeken blijkt dat vijfenzeventig procent en meer van de mensen die tot Christus komen, zeggen dat dat gebeurd is door bemiddeling van vrienden en bekenden, familieleden, collega’s of buren.

Voordelen oikos-evangelisatie

Levensstijl
Mensen met wie je een regelmatig contact hebt, kunnen je leven gadeslaan. Ze kunnen in je doen en laten zien wat het geloof voor je betekent en wat het in je leven uitwerkt. En een (door God) veranderd leven heeft aantrekkingskracht!

Gesprek
Oikos-relaties zijn gewoonlijk ongedwongen en ontspannen. Je komt gemakkelijk tot vertrouwelijke gesprekken. In zulke gesprekken is het niet vreemd als je heel persoonlijke dingen vertelt. En het is ook niet vreemd als je vertelt over dat wat voor jou het allerbelangrijkste is in je leven: je relatie met God.

Behoeften
Omdat je je oikos-contacten goed kent, is het niet moeilijk vast te stellen wat hun vragen, hun noden, hun zorgen, hun behoeften zijn. In ‘het grote gebod’ zegt de Heer ons dat we onze naaste moeten liefhebben. Zouden de leden van onze oikos niet onze naasten zijn? Laten we hun de liefde van de Heer bewijzen in de noden, zorgen en behoeften die ze hebben.

Nazorg
Als je voor iemand uit je oikos het middel geworden bent waardoor hij of zij Christus heeft leren kennen, dan ben je ook de aangewezen persoon om zo iemand daarna verder te helpen. Een ‘beslissing voor Christus nemen’ is immers niet een sluitstuk, want daarna komt een levenslang proces van geestelijke ontwikkeling. Voor je oikos-leden kun je ook daarbij een hulp zijn. Weer op dezelfde manier als in de voorafgaande fase:

1. De ander dienen met de gaven die God je geschonken heeft;
2. De ander in aanraking brengen met activiteiten op het gebied van toerusting en van pastoraat;
3. De ander in contact brengen met christenen die gaven hebben op het gebied van onderricht en toerusting.

Werkwijze

Wie met het bovenstaande instemt, zal belangstellen in de vraag: hoe gaat oikos-evangelisatie in z’n werk? Daarom nu enkele praktische aanwijzingen.

Maak een schema ‘Mijn leefwereld’: Teken een cirkel en schrijf daarin je eigen naam. Teken nu vijf cirkels (verschillende leefgebieden) daaromheen en vul in die vijf cirkels een of meer namen in van mensen die geen persoonlijke relatie met Jezus Christus hebben en met wie je zowel een goed als een regelmatig contact hebt.

Verdiep je in de personen van wie je de naam hebt opgeschreven, heb belangstelling voor ze, leef met ze mee. Vraag je af wat hen beweegt, wat hen bezighoudt, wat hun vragen, hun zorgen zijn. In welk opzicht kun je iets voor hen betekenen en de liefde van Christus aan hen bewijzen? Als je je zo in hen verdiept hebt, kun je ook heel concreet en specifiek voor hen gaan bidden.

Vraag God of er misschien één bij is, of twee, die Hij heel speciaal op jouw weg geplaatst heeft. ‘Heer, wie legt U in het bijzonder op mijn hart, voor wie wilt U mij gebruiken?’

Overdenk op welke verschillende manieren je de ander met de boodschap van het evangelie in aanraking kunt brengen. Behalve het evangelie zichtbaar maken in je eigen leven en ter sprake brengen in je gesprekken, zijn er vele andere mogelijkheden: met de ander naar een evangelisatiesamenkomst of -gesprekskring gaan. En er dan samen over doorpraten. Evangelisatielectuur geven en daarna samen bespreken. Samen een boek of een bijbelgedeelte lezen en daarover praten, enzovoort.

Zoek contact met anderen die ook op deze wijze een getuige van Christus willen zijn. Bid voor elkaar, help en bemoedig elkaar, bespreek met elkaar wat je doet en hoe je het aanpakt en sta open voor elkaars goede raad en kritiek.

Zo mogen we onze aandacht richten op een of twee mensen uit onze eigen omgeving, onze oikos, en tot onze verrassing merken dat God daar zijn zegen aan verbindt. Zo kunnen we, ook al hebben we niet het speciale charisma van evangelisatie ontvangen, tóch een getuige van Christus zijn.

Overgenomen uit: Ik houd van de kerk, Erik Veenhuizen, uitgeverij Medema

Kernwoorden: Evangelisatie, vriendschapsevangelisatie, oikosevangelisatie, missionair, missionaire gemeente, evangeliseren, buitenkerkelijken, niet-christenen

Student mist ondersteuning door kerk

Mon, 23 Jan 2012 19:04:16 +0100

Studenten lijken onvoldoende steun te ervaren in de kerk waar het gaat om geloofs- en levensvragen, aldus een kleine steekproef onder theologiestudenten aan de Christelijke Hogeschool Ede (CHE).

René Erwich, lector Geestelijk Leiderschap aan de CHE: “De studenten die we vroegen om een vragenlijst in te vullen bestond uit een groep theologiestudenten van de theologieopleiding aan de CHE. We legden 390 mensen een digitale vragenlijst voor. Daarvan vulden uiteindelijk 100 studenten de gehele vragenlijst in.” Hoewel het onderzoek zeer beperkt is, zeggen de cijfers veel, vindt Erwich.

Hulpbronnen

Het kerkbezoek onder de respondenten is groot, blijkt uit het onderzoek. Meer dan 92% bezoekt wekelijks een kerk of gemeente. De spreiding van de bezochte gemeenten is ook groot. De studenten bezoeken niet slechts kerken in bepaalde delen van het land, maar er is sprake van een ‘landelijke dekking’. Van de 100 ondervraagde studenten, voelen 63 zich nadrukkelijk thuis in hun gemeente (en niet slechts bij ouders en/of familie). 26 studenten geven aan hieraan sterk te twijfelen en 8 zeggen het niet te weten.

In het verlengde hiervan stelden we de vraag of men voldoende steun ervaart voor geloofs- en levensvragen in de plaatselijke kerk. Op deze vraag reageert 44% instemmend, 38% zegt hieraan sterk te twijfelen, terwijl 17% de vraag met ‘nee’ beantwoordt. In verband hiermee blijkt een vraag naar de waardering van alternatieve ‘hulpbronnen’ (zoals bijvoorbeeld familie en vrienden) waar het gaat om steun in geloofs- en levensvragen gemiddeld hoog te scoren. De ervaren steun in de plaatselijke kerk is niet overweldigend, terwijl de support door hulpbronnen duidelijk wordt bevestigd.

Kloof

Graag zou Erwich dezelfde vragen nog eens aan een grotere groep studenten voorleggen. “De onderzochte groep hbo-theologiestudenten is niet voldoende representatief. Toch is er een duidelijk signaal met betrekking tot de ervaren steun en het gevoel zich thuis te voelen in de gemeente die men bezoekt.

De vraag is waar dit aan ligt. Is de wereld van het studentenhuis, dispuut en collegebanken toch echt heel anders dan de gemeenschap waar zij in het weekend zijn en sluiten deze twee contexten in toenemende mate niet meer bij elkaar aan? Ervaren studenten de kloof tussen hun eigen beleving, gerelateerd aan hun ontwikkeling, enerzijds en de beleving van de gemeente thuis anderzijds sterker? Of is de gevoelde spanning het resultaat van de enorme mobiliteit en flexibiliteit die van hen verwacht wordt?

Erwich vervolgt: “Ik vermoed dat de genoemde kloof groter is dan vermoed. Het zou interessant zijn om te onderzoeken of dit gewoon hoort bij de ontwikkeling van de studenten in deze periode van hun leven of dat het echt ligt aan de wijze waarop de kerk zich verhoudt tot allerlei vragen en thema’s die studenten bezig houden. Misschien mengen deze twee zich in werkelijkheid wel en is het lastig ze te onderscheiden. Hoe dan ook, het is waardevol om verder onderzoek te doen. Kijken in de spiegel kan geen kwaad!”

Suzanna Blackmore

Overgenomen uit idea 2-2011, magazine voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie.

Kernwoorden: Student, geloofsvragen, pastoraat

Zet 'leren geloven' op de agenda!

Thu, 26 Jan 2012 15:37:20 +0100

'De bijbelkennis onder jongeren neemt zienderogen af.' 'Jongeren weten amper nog wat de kenmerken zijn van onze geloofsleer.' Deze uitspraken krijgen we nogal eens te horen vanuit de gemeenten.

Inderdaad heel zorgelijk, zeker als we daarnaast ook kijken naar de generatie die net boven de jongeren zit en die zich bezig moet houden met de geloofsoverdracht aan de jeugd. Want voor die generatie geldt eigenlijk hetzelfde…

Maar er zijn nog meer redenen om ons zorgen te maken. Het gaat immers niet alleen om bijbelkennis en de kennis over de geloofsleer. Het gaat met name ook over de vraag hoe we onze jongeren leren die kennis toe te passen in hun leven. Er ligt een grote uitdaging in de gemeenten om het (van jongs af aan!) leren in de gemeente volop op de agenda te zetten.

Leerplan

Maar het geloof is toch niet te leren? Dat is een uitspraak waar we het snel over eens kunnen zijn. Inderdaad is het geloof niet over te dragen of aan te leren. Het is geen trucje of een foefje dat een paar keer wordt voorgedaan en dat je vervolgens onder de knie hebt. Het is een genadegave van God.
Maar daarmee zijn we niet uitgesproken. Er is een nauwe relatie tussen geloven en leren. De Heilige Geest werkt ook door het gestructureerd aanbieden van de geloofsinhoud aan de jongeren van de gemeente. Voor de kerkenraad ligt er een belangrijke verantwoordelijkheid om hier op een goede manier leiding aan te geven. Dit kan door een goed leerplan op te stellen, waarbij een goede afstemming plaatsvindt tussen catechese en jeugdwerk, en waarbij bovendien wordt gekeken naar de situatie in de gezinnen en het aanbod op de scholen.

Leren is inwijden…

In de eerste plaats is het leerproces gericht op het inwijden van de jongeren: als lid van de gemeente, maar ook in hun persoonlijke navolging van Jezus.

… in de gemeente

De gemeente is het lichaam van Christus. Bij alle aspecten van het gemeente-zijn mogen we daarbij stilstaan. Jongeren inwijden in de gemeente is dus eigenlijk: jongeren laten zien hoe ze volwaardig onderdeel zijn van dat lichaam van Christus. Dat betekent heel concreet dat jongeren geleerd moet worden wat er in de gemeente gelooft en beleden wordt. Het leerplan zal dus heel duidelijk moeten aangeven dat er aan de jongeren in de gemeente bijbelkennis wordt bijgebracht. Het moet stimuleren dat het Onze Vader, de Tien Geboden en de Apostolische Geloofsbelijdenis worden geleerd.
Maar hier mag het niet bij blijven. Behalve in de inhoud van het geloof moeten jongeren ook worden ingewijd in de andere aspecten van het gemeente-zijn. Ingewijd worden in de eredienst bijvoorbeeld: de betekenis van de verschillende onderdelen hiervan moet aan de jongeren geleerd worden. Maar ook in het pastoraat en het diaconaat: het is van groot belang dat jongeren van jongs af aan leren om een pastorale houding te hebben en om diaconaal betrokken te zijn.

Catechese

De catechese is de plaats bij uitstek om jongeren in te wijden in de gemeente. Reden genoeg om eens kritisch naar het functioneren van de catechese in uw gemeente te kijken. Is de catechese het lerende hart van de gemeente, waar op creatieve manier jongeren leergierig worden gemaakt en ingewijd in de gemeente? Hoe vaak komt catechese niet in een negatief daglicht te staan. Jongeren (en ook hun ouders!) zijn vaak niet gemotiveerd voor de catechese.
Hoeveel kerkenraden zijn er trouwens niet die amper weten wat er in de catechese gebeurt. Twee jaar geleden is door prof. dr. W. Verboom nadrukkelijk gesteld, ook in dit blad, dat de catechese in een crisis is. Die constatering van toen is nog steeds actueel. De oproep blijft staan om in de volle breedte van de gemeente verantwoordelijkheid te nemen voor het leeraspect van de jongeren. Ouders, kerkenraadleden en catecheten mogen gezamenlijk optrekken om de catechese nieuw elan te geven.

… in discipelschap

Maar er is meer dan de gemeente. Uiteindelijk gaat het erom dat jongeren de persoonlijke relatie met Jezus als het belangrijkste van hun leven gaan zien en dat ze daar elke dag mee bezig zijn. Dit kunnen we in de gemeente niet vastleggen in een leerplan. Het heeft te maken met voorleven: wanneer ouderen en ouders zelf vanuit een levend geloof leven, kunnen zij de jongeren hierin tot een voorbeeld zijn. Dat is niet alleen een taak van de jeugdouderling, maar van iedereen.
Kijkt u eens rond in uw omgeving: bent u een voorbeeld voor jongeren die u ontmoet? Wat zou het goed zijn als u met een aantal van hen zó contact had dat u hen op een natuurlijke manier kon ondersteunen en begeleiden! Door met hen te spreken over God en hen aan te moedigen om de stille omgang met Hem te zoeken. Hen wijzen op het belang van stille tijd en persoonlijk bijbellezen. Op die manier kunnen jongeren ingewijd worden in het discipelschap.

Leren is participeren

Leren als inwijdingsproces is dus vooral gericht óp de jongeren: ze worden ingewijd. Maar daarnaast is leren ook een kwestie van participeren dóór jongeren. Want de gemeente is in zijn geheel een lerende gemeente en daarin doen jongeren volop mee. Omdat leren en geloven direct samengaan, kunnen we nooit zeggen dat we op een bepaalde leeftijd uitgeleerd zijn. Gestructureerd leren blijft noodzakelijk, óók nadat er belijdenis is gedaan. Elke levensfase heeft zijn eigen vragen, waarover vanuit de Bijbel wijze lessen geleerd kunnen worden.

De vraag is echter of er voldoende aandacht wordt gegeven aan het leren in de gemeente. Natuurlijk zijn er de leerdiensten op zondagavond, maar is dat alles? Gaat het leerplan van de gemeente verder na de belijdeniscatechese? U zou eens voor uzelf moeten opschrijven wat er wordt gedaan aan het leren in de gemeente. Stelt u zichzelf wel eens de vraag wat u extra zou willen leren? Stelt u deze vraag ook wel eens op huisbezoek? Het is de moeite waard om eens te inventariseren op welke punten er binnen de gemeente behoefte is aan extra onderwijs.

Graadmeter

Het leren is nadrukkelijk één van de basistaken van de gemeente. Het is niet voor niets dat het onderwijs zo’n belangrijke taak heeft in de eerste gemeente: ‘En zij waren volhardende in de leer der apostelen en in de gemeenschap’, (Hand. 2:42). Onderwijs en gemeenschap worden dus direct op elkaar betrokken. Hierin mogen de jongeren volop participeren. Je kunt natuurlijk heel veel individueel leren, maar toch is dat beperkt. Je kunt ook heel veel van elkaar leren: jongeren van ouderen, maar ook (andersom) ouderen van jongeren. Ik heb wel eens de indruk dat dit aspect van intergeneratief leren ondergewaardeerd wordt. Denk eens aan een gemeenteavond over een actueel onderwerp, waar jong en oud aanwezig zijn. Of aan een studiekring waarin jongeren en ouderen met elkaar in gesprek zijn.

Ik zou u ten slotte twee belangrijke aanbevelingen willen meegeven. Een lerende gemeente heeft twee aspecten:

1. het moet georganiseerd worden
2. het moet ‘vanzelf’ gaan.

Met het eerste bedoel ik dat er binnen de kerkenraad goed nagedacht moet worden over een leerplan voor de gemeente dat niet ophoudt bij de belijdeniscatechese. Maar een leerplan is niet voldoende, vandaar het tweede aspect. Lerend geloven en gelovend leren moet iets zijn wat bij de gemeenteleden van binnenuit komt: de behoefte om zelf steeds bij te willen leren, maar ook de behoefte om anderen voor te leven en te stimuleren. Onder de leiding van de Heilige Geest als dé Leermeester bij uitstek kunnen we dan oprecht een lerende gemeente zijn.

Als de leergierigheid in de gemeente de graadmeter is voor de vitaliteit van de gemeente, hoe is het dan in uw gemeente?

Harmen van Wijnen
Voormalig directeur HGJB, programmamanager Jeugdwerk Protestantse Kerk

Kernwoorden: Jeugdwerk, tieners, jongeren, kinderen, tienerclub, catechese, catechisatie, geloofsopvoeding, geloofsontwikkeling, leerplan, leren

Ondersteuning van mantelzorgers

Wed, 01 Feb 2012 16:42:28 +0100

Diaconaat richt zich met name op hulpbehoevenden. In dit artikel staan de mensen centraal die langdurig voor anderen zorgen: de mantelzorgers.

Praktijkvoorbeeld

Ada is een ongehuwde vrouw van 30 jaar. Ze werkt als secretaresse bij een klein bedrijf en heeft het redelijk naar haar zin. Ze wil wel wat anders maar weet niet goed wat. Het is nu ook niet de tijd om te veranderen. Haar moeder is ernstig ziek. Longkanker. Het is altijd een flinke vrouw geweest maar ze kan nu steeds minder goed voor het huishouden zorgen. Haar vader is een aantal jaren geleden plotseling aan een hartinfarct overleden. Ada houdt veel van haar moeder en heeft verdriet om de steeds erger wordende ziekte. Ze gaat zoveel mogelijk naar haar moeder om te helpen. Dan is ze druk in de weer met de stofzuiger en de zeemlap. Haar moeder zegt wel eens: "Kom toch eens gezellig bij me zitten", maar dat kan Ada moeilijk, ze heeft het gevoel dat ze iets moet doen.

De laatste maanden betrapt ze zichzelf op boze gedachten. Ze heeft twee zussen en een broer. De zussen zijn beiden getrouwd en hebben een jong gezin met opgroeiende kinderen. Ze komen ook wel bij moeder maar doen weinig voor haar. Tenminste, in de ogen van Ada. Diep in haar hart vindt ze hen egoïstisch. Ada begint zo langzamerhand een norse vrouw te worden. Ze wil het voor zichzelf niet toegeven, maar eigenlijk is ze jaloers op haar zussen die in haar ogen vrolijk verder leven. In de kerk huilt ze veel, vooral tijdens het zingen van psalmen: “Maar de Heer zal uitkomst geven…”. Ze wil het wel geloven maar kan het zo moeilijk.

Kenmerken van mantelzorgers

Een arts met veel ervaring in de psychogeriatrie vertelde eens hoe hij bij een huisbezoek aan een bejaard echtpaar vaak in een oogopslag de diagnose kan stellen. De blozende, fris ogende helft van het echtpaar is meestal de demente; de bleke, afgetobde helft de overbelaste, 'gezonde partner'.

Problematiek

Mantelzorgers kunnen met de volgende problemen kampen:
• Psychische/emotionele problemen:
- Tegenstrijdige gevoelens, zoals de zorg voor je vrouw tegenover de zorg voor jezelf, de angst tegenover de hoop, et cetera.
- Pijn en verdriet om het lijden van de ander en om het verlies van wat je samen had.
- Het niet willen en kunnen accepteren van ziekte van de ander

• Sociale problemen:
- Isolement door het intensieve zorgen.
- Teleurstelling in de omgeving, bijvoorbeeld omdat te weinig steun en medeleven worden ervaren van vrienden, gemeenteleden

• Lichamelijke problemen:
Wanneer de zorg langdurig is, komt het in eenderde tot de helft van de situaties voor dat mantelzorgers zelf klachten krijgen met hun gezondheid.

• Geestelijke problemen
Vragen naar God rond ziekte en lijden.

•Financiële problemen
Niet alle kosten worden vergoed. Er moet bijvoorbeeld een eigen bijdrage voor thuiszorg betaald worden.

Het zich bewust worden van de moeilijkheden van mantelzorgers is een eerste stap tot het kunnen bieden van een meelevend hart, een luisterend oor, een verstandige raad en een helpende hand.

Contact met mantelzorgers

Het is vanzelfsprekend dat een christelijke gemeente geen ondersteuning kan bieden aan mantelzorgers als er niets over bekend is bij de gemeenteleden.

Stap 1: Inventariseren
Daarom is een eerste stap: Wie zijn de verzorgende familieleden in onze gemeente? Maak eens een lijstje namen en praat erover met anderen, dan zult u zien dat het er vaak meer zijn dan u denkt.

Stap 2: Kennismaken
Een tweede stap is kennismaken: bekend worden met de mensen om wie het gaat. Wat doen ze, hoe lang al? Hoe houden ze het vol, wat zijn hun zorgen, wat denken ze over hun situatie, wat ervaren ze (emotioneel en geestelijk)? De problemen die hierboven genoemd zijn kunnen als aandachtsgebieden voor een gesprek dienen. Wanneer er een lijstje met namen bekend is, kunnen er bezoeken afgelegd worden. Doel van kennismakingsgesprek is het bekend worden met de mantelzorgers en hen laten weten dat de gemeente hen waar mogelijk wil helpen en ondersteunen.

Stap 3: Waar kunnen we ondersteunen?
Een derde stap is: wat kunnen en willen we als gemeente(leden) voor deze broeders en zusters betekenen? De ervaringen die tijdens de verschillende kennismakingsbezoeken worden opgedaan moeten leiden tot beleid voor de gemeente. Binnen de diaconale werkgroep kan besproken wat de taak voor de gemeente kan zijn en wie deze gaat uitvoeren (let op verschillende gaven van gemeenteleden).

Dit ontslaat gemeenteleden nooit van de persoonlijke verantwoordelijkheid zelf eens concreet aandacht te geven aan de persoon van de zorgende familie. Vaak worden er kaartjes gestuurd naar zieken. Waarom niet eens een kaartje apart naar hen die hen verzorgen? Ziekenbezoek wordt regelmatig afgelegd. Een idee is ook om aan de mantelzorger te vragen: "Hoe gaat het nu met u/? Hoe gaat u hiermee om?” Tip: schrijf dit idee eens in het gemeenteblad.

Vormen van steun

De diakenen kunnen steun geven, maar er kan ook voor bepaalde vormen van ondersteuning gezocht worden onder gemeenteleden die hiervoor specifieke gaven hebben zoals goed kunnen luisteren (vooral tussen de regels door), durven doorvragen, makkelijk vertrouwen geven en ontvangen.

• Emotionele steun:
- Luisteren: Fungeren als klankbord of praatpaal. Luisteren kun je passief doen, gewoon letterlijk luisteren naar wat er gezegd wordt. Bijvoorbeeld: Hoe gaat het met u? Oh, goed hoor. Dan kun je zeggen: Fijn dat het goed gaat. Ook kun je zeggen (wanneer je luistert naar de klank van de stem, let op de taal van het lichaam): Het klinkt niet zo vrolijk of U ziet er moe uit, gaat het echt wel zo goed? Een kleine opmerking als het lijkt me niet makkelijk voor u, kan al veel losmaken bij mensen.
- Invoelen van de situatie: De ene mens heeft meer invoelend vermogen dan de ander. Hoe open je staat voor de ander is ook afhankelijk van hoe je jezelf voelt en wat je zelf meemaakt. Wanneer we moe zijn, zelf labiel of verdrietig, zullen we minder in staat zijn in te voelen en ons actief te verplaatsen in de leefwereld van de ander. Hoe kunt u uw begrip laten blijken? Bijvoorbeeld: Als ik me uw situatie voorstel dan zou ik het zwaar vinden om dag in dag uit de zorg voor mijn moeder mee te dragen. Of simpel: Dat lijkt me erg verdrietig, zwaar, ontmoedigend voor je.
-Doorvragen: Bijvoorbeeld: Wat is er moeilijk, wat maakt het zwaar? Waar twijfelt u aan? Wat maakt u bang? Ook: Wat zou u steun geven? Wat zou u graag willen?
- Waardering laten blijken: Er wordt behoorlijk onderschat hoe zwaar de zorg voor familieleden kan zijn. Meeleven en waardering laten blijken voor dat wat iemand opbrengt, bemoedigt! I heb er respect voor dat u zo trouw uw man bezoekt in de instelling. Het is best een hele investering om zo vaak je moeder te helpen. Wat goed dat je het doet!

• Geestelijke steun
- Gebed: Persoonlijk en binnen de gemeente. Als christenen worden we opgeroepen tot gebed. Vaak hoor je mensen zeggen: Er is niets aan te doen, het enige is dat we nog kunnen bidden. Bidden als laatste redmiddel. Het gebed is echter een eerste krachtig middel voor hulp, steun en genezing. Het is belangrijk aan de mantelverzorger te vragen: Waar wilt u dat we voor bidden? Persoonlijk en binnen de samenkomsten van de gemeente kunnen de noden en de concrete namen van de mantelzorgers worden voorgelegd aan de Hemelse Vader. Bidden is niet vrijblijvend. Wanneer je voor iemand bidt, betekent dit ook dat je ingeschakeld wordt. We kunnen niet bidden om troost of hulp voor iemand, zonder daar zelf voor ingeschakeld te willen worden. God laat Zijn liefde vaak door ons heen aan anderen zien.
- Luisteren naar geloofsmoeilijkheden: open luisteren en mensen uit te laten spreken is een waardevolle steun. De vrienden van Job hielden hele redevoeringen over de oorzaak van het lijden. Weinig troostvol. Toch waren ze ook in staat om 7 dagen en 7 nachten stil bij hem te zijn, toen zij zagen dat zijn verdriet groot was!

• Praktische steun
- Huishoudelijke ondersteuning: de was meenemen naar huis, strijken, eten koken, het schoonmaken van het huis, boodschappen doen, medicijnen halen, tuin verzorgen.
- Indien van toepassing zorg voor kinderen (oppassen; vervoer naar clubs, etc.).
- Begeleiden naar instellingen of doktersbezoek.
- Als gastgezin fungeren (bijvoorbeeld voor een gehandicapt kind).
- Helpen bij lichamelijke verzorging, waken/aanwezig zijn ’s nachts.

Vorm een team, draag zorg voor een rooster en maak concrete afspraken.

• Financiële steun
- De diaconie kan vragen naar financiële problemen of grote onkosten. Mogelijk kan daarin een concrete bijdrage geleverd worden.
- Helpen bij opsporen van subsidievormen en vergoedingen: dit vraagt veel energie van familieleden. Het kan wellicht door iemand uit de gemeente overgenomen worden.

Tot slot

Er zijn enkele ideeën aangereikt. Iedere situatie is anders. Wanneer we in liefde met elkaar meeleven worden we ook creatief! Het inleidende verhaal van Ada kunt u gebruiken als casus in uw diaconale overleg. Bespreek samen de volgende vragen

1. Welk probleem heeft Ada?
2. Wat heeft Ada nodig?
3. Wat zou u/de gemeente voor haar kunnen betekenen?

Eerder gepubliceerd in de Werkmap Kerk in Uitvoering-Diaconaat van de EA.
© Evangelische Alliantie

Kernwoorden: Mantelzorg, diaconaat, diaken, diaconie, hulpverlening, zorg, pastoraat

Wim Dekker: 'Missionair' begint met bezinning

Fri, 03 Feb 2012 18:27:55 +0100

Ds. Wim Dekker schreef een 'kleine theologie voor een krimpende kerk': Marginaal en missionair.

Waarom vond u het tijd voor dit eigen geluid?

Wim Dekker: “Ik heb de indruk dat er met het woord ‘missionair’ bij veel mensen meteen een luikje in het hoofd opengaat, waaruit ook het woord ‘actie’ tevoorschijn komt. Sommigen schrikken daarvan en vragen zich af: ‘Is dit wel ons ding?’ Anderen gaan ervoor, want: ‘Het wordt tijd voor wat leven in de brouwerij!’ Mijn punt is: ‘missionair’ begint niet met activiteiten, maar met een gezamenlijke bezinning op wat ons geloof zo uniek maakt.

Jezus vergelijkt zijn Koninkrijk met een koopman die zo vol is van één ‘parel van grote waarde’, dat hij er alles voor overhad. Beleven wij het geloof zo? Veel mensen in onze kerken zijn druk met allerlei parels die best schoon zijn, maar zien wij die Ene ook? We gaan hele dagen leuk om met collega’s en kennissen, zonder dat ons geloof ter sprake komt, om vervolgens ’s avonds in een commissievergadering van de kerk te praten over onze ‘missionaire opdracht’. En daar wordt weer een of andere actie bedacht. Ik teken het wat karikaturaal, maar zo gaat het wel.”

Zoals u zelf schrijft, is deze geloofscrisis niet van vandaag of gisteren.

Dekker: “Mijn zorg over de verdamping van het geloof in onze kerk is niet nieuw. In de negentiende eeuw hebben anderen die al ervaren, toen de vrijzinnigheid opkwam. Tijdens de Tweede Wereldoorlog schreef Bonhoeffer erover in zijn gevangenisbrieven. Zijn gedreven taal raakt me, zodat ik me vroeger al in zijn gedachtegang verdiept heb. Maar eerlijk gezegd zijn de vragen rond secularisatie de laatste jaren actueler, urgenter voor mij geworden. Toen ik twintig was, zag ik de vervlakking vooral bij ‘de anderen’, met name de meer vooruitstrevende kringen. En ik dacht: als wij maar bijbelgetrouw gereformeerd blijven, houden we die trend wel buiten de deur. Maar dat is slechts zeer ten dele zo gebleken. Er is geen succesformule, want secularisatie trekt zich niets van formules aan. Secularisatie zit in de lucht en adem je in. En dan wordt God een steeds kleinere stip in onze achteruitkijkspiegel, zoals Okke Jager de kern van secularisatie omschrijft.”

En in hoeverre is de situatie nu anders?

“Het grote verschil is dat we vroeger in een christelijk referentiekader leefden: kerk, school, cultuur, een complete zuil. Daardoor kon je een hele poos onbekeerd zijn en toch binnen dat kader blijven met alle mogelijke ‘hulplijntjes’. Je trouwde bijvoorbeeld met een meisje dat er wel wat aan deed, of je trof een dominee die je aansprak en dan kwam je bijna als vanzelf weer terug. Dat kader is nu weg. Vroeger had je wat uit te leggen, als je niet in God geloofde; nu als je juist wel gelooft. En we vinden steeds minder kapstokken in onze cultuur om onze uitleg aan op te hangen. Wat ik vooral zorgelijk vind, is de vraag wat dat psychologisch met ons doet. Wat doet het met je, als je vrienden niet geloven en niets lijken te missen? Wat doet het met je als je partner niet gelooft, je kinderen er niets mee willen, je kleinkinderen niet gedoopt worden? Dat knaagt aan je. Het is niet simpel om zo’n seculier netwerk te koesteren en tegelijkertijd ervan overtuigd te blijven dat Jezus de Waarheid is. Ik zie dat veel mensen in die situatie het geloof als optie gaan zien. Ze zijn het nog net niet kwijt, maar toch…”

…toch bent u niet pessimistisch.

Dekker: “Door alles heen kom je gelukkig ook levend geloof tegen. Als mensen de kerk – ook hun eigen kerk – maar een ‘dooie boel’ vinden, zou ik hen wel eens mee willen nemen naar ontmoetingen die ik als predikant heb. Ik ben erg dankbaar voor gemeenteleden met authentiek geloof. Dat is werk van God. Dat moet je proeven. Laten we hopen en bidden dat dat er blijft. Maar het is ook onze verantwoordelijkheid om dat te voeden. In die zin leven we in een heel spannende tijd.”

U pleit wel voor een terugtrekkende beweging.

Dekker: “Er zit bij mij een zekere ambivalentie. Moeten we nu die missionaire kant op of eerst een time-out nemen voor geloofsverdieping? Ik hoor vaak dat een missionaire instelling tot persoonlijke geloofsverdieping leidt, maar in de praktijk zie ik zo veel vaagheid. Op de vraag wie Jezus is, krijg ik heel veel verschillende, hakkelende antwoorden. Dat zie ik terug in de schutterigheid van veel missionair werk: ‘Tja, wij kunnen het ook niet helpen dat het Evangelie niet zo leuk is.’ Het is waar dat het Evangelie haaks staat op de hedendaagse ideologie van zelfontplooiing. De Bijbel stelt dat je het leven alleen behoudt, als je het omwille van Jezus verliest. De confrontatie die dat inhoudt, kunnen we alleen aangaan, als we ervan overtuigd zijn dat we niemand bedotten met de boodschap dat je door Jezus juist meer mens wordt.”

Juist in die terugtrekkende beweging ziet u missionaire kansen, die sommigen zullen verbazen. Zo stelt u dat de eredienst niet laagdrempelig hoeft te zijn.

Dekker: “We moeten de eredienst, als plek waar we samen God ontmoeten en door Hem gevoed worden, zorgvuldig koesteren. Ik vind het nu vaak te rommelig, te menselijk, alsof we ons geen raad weten met het mysterie dat de ontmoeting met God nu eenmaal is. Zeker, voor veel ‘nieuwkomers’ betekent dit dat ze eerst nog veel moeten ontdekken, al worden sommigen juist door dat mysterie geboeid.”

“Ik denk wel dat je voor een apart aanbod moet zorgen voor mensen die instappen, op het gebied van ontmoeting, toerusting en pastoraat. Die initiatieven mogen best laagdrempelig zijn. Vroeger dacht ik dan wel: ‘Als ze op den duur maar naar de eredienst komen!’ Daarvan ben ik een beetje afgestapt. Als iemand me zegt dat de vrouwengroep op vrijdagochtend haar kerk is, vind ik dat niet zo erg meer. Maar de leidinggevende daar moet wel een lijntje – of liever: een goede, inhoudelijke lijn – met de kern hebben. En die kern beleven we in de eredienst. Degenen die daar God ontmoeten, mogen de zegen meedragen in de kringen om de kerk heen, de wereld in. Dat is missionair. Het is natuurlijk de vraag of dat voor de zichtbare kerk veel winst oplevert. Maar marginaal zijn is op zich niet erg, als het geheim maar bewaard blijft.”

Welke rol zou een beweging als de EA kunnen spelen?

“Ik geloof niet in grote evangelisatieacties waar we allemaal aan mee moeten doen. Dat heeft iets van een vlucht naar voren en dan jagen we elkaar op, terwijl ik zo veel mensen zie leeglopen, ook wat hun geloof betreft. Ze zien geloof als het zoveelste ‘to do-punt’ op hun lijstje en niet als iets waardoor ze juist vrij kunnen ademen. Maar als de EA met ‘missionair’ bedoeld dat zij ons wil helpen om christen te zijn in een missionaire context, dan geloof ik daar wel in. Onder die ‘missionaire context’ versta ik dan dus dat wij een minderheid geworden zijn. Alle vanzelfsprekendheid is weg. Wat betekent die positie voor ons, theologisch en psychologisch gezien? Hoe vinden we een weg tussen bescheidenheid en assertiviteit om in volle overtuiging ons geloof te delen? De EA is in staat mensen over de kerkgrenzen heen bijeen te brengen om daarover na te denken en elkaar te bemoedigen. Dat inspireert niet alleen, dat is ook nodig.”

Robert-Jan van den Hoorn

Wim Dekker, ‘Marginaal en missionair. Kleine theologie voor een krimpende kerk’, Boekencentrum/IZB, 2011, www.boekencentrum.nl, www.izb.nl

Overgenomen uit idea 3-2011, magazine voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie, www.ea.nl/idea

Kernwoorden: Missionair, Marginaal en missionair, Wim Dekker, evangelisatie

Wat moet ik doen met moeilijke mensen?

Wed, 01 Feb 2012 14:49:37 +0100

Een Gemeente Groei Groep (huiskring) is leuk. Maar soms kan het minder leuk worden. Bijvoorbeeld als je iemand in je groep hebt die op een geweldige manier een stoorzender is voor een goed gesprek.

Je wilt niet onaardig zijn, je wilt iemand niet het zwijgen opleggen. Maar dan ontdek je, dat er de volgende keer aanzienlijk minder mensen zijn. Mensen haken af en raken ontmoedigd. Gefrustreerd. Als je problemen met moeilijke mensen niet oplost, dan lost het probleem zich op een heel andere manier op… Er moét dus iets gebeuren. Maar wat? Laten we een paar denkbeeldige situaties beschrijven en een paar suggesties geven.

Piet de Prater

Neem nu bijvoorbeeld Piet. Hij houdt van de Here Jezus, weet veel van de Bijbel. En Piet praat graag. Dus vindt hij, dat hij iedereen in de groep moet vertellen hoe het zit. Op elke vraag springt hij gelijk in met het perfecte antwoord. Niemand anders hoeft zijn mond open te doen: Piet zal het wel vertellen. Wat Piet niet in de gaten heeft is, dat hij de andere groepsleden op de zenuwen werkt. Vooral de twijfelende randkerkelijke op de kring haakt af. Als je nu niets doet, zal die zeker de volgende keer niet aanwezig zijn. Hoe los je het probleem met Piet op?

1: Reageer positief op Piet. Val hem in de rede, maar doe het liefdevol. Zeg: “Piet, bedankt voor je inbreng. Jij hebt een heleboel zaken al helder voor ogen. Maar ik ben benieuwd, hoe de anderen in de groep er tegenaan kijken.”

2: Als je naast hem zit, kun je je hand op zijn knie leggen en daarmee aangeven: “Stop maar, Piet: nu even iemand anders.” Of anders kun je je hand opheffen met een gebaar van “Ho maar even, Piet.”

3: Aan het einde van de avond neem je Piet apart en praat met hem. Je bevestigt hem in zijn kennis, maar wijst erop, dat juist het principe van de ‘gezamenlijke zoektocht’ niet tot zijn recht komt, als hij steeds al de pasklare antwoorden geeft. Vraag hem om zijn hulp en medewerking, door juist niet te reageren en zo anderen optimaal de kans te geven mee te denken.

Minnie de Minne

De tegenpool van Piet is Minnie. Minnie denkt te min over zichzelf. Ze loopt rond met enorme minderwaardigheidscomplexen. Ze zal dus ook haar mond niet opendoen in de kring: wat zou haar mening nu waard kunnen zijn? Daarom is ze stil. Muisstil. De groep zal Minnie veel minder als een probleem ervaren. Ze is immers rustig. Maar voor gastgezin en assistenten is het de vraag: hoe helpen we Minnie om voluit mee te kunnen doen in de groep? Omdat het probleem diep in Minnie zelf zit, is er geen snelle en eenvoudige oplossing. Het diepste geheim is ongetwijfeld: liefde en waardering. Laat Minnie elke keer weer ervaren, dat jullie blij met haar zijn en het fijn vinden dat ze erbij is. Als ze iets zegt in de groep, moedig het dan aan, bevestig haar in wat ze zegt. Normaal gesproken kun je ‘stille’ mensen aanmoedigen, door gericht aan hen vragen te stellen: ‘Minnie, wat vind jij van wat Piet zojuist gezegd heeft?’ Maar juist bij Minnie kan dat ook averechts werken. Ze slaat nog meer dicht, weet niet wat te zeggen en wordt bevestigd in dat afschuwelijke gevoel, dat zij nu eenmaal niets zinnigs te zeggen heeft. Voorzichtig dus. Gun het mensen als Minnie om maar heel stilletjes erbij te zitten en heel langzaam (maar ook zeker) te ontdooien.

Joas Gelijk

Dan hebben we Joas. Joas komt niet uit de eigen gemeente, maar hij hoorde van de kring en natuurlijk is hij ook welkom. Op de avond blijkt, dat Joas Jehova’s Getuige is. Op zich is dat natuurlijk een zaak voor hemzelf. Maar de hele avond valt hij in de rede en probeert de specifieke onderwerpen van de Jehova’s getuigen op tafel te krijgen. Om de vijf minuten komt hij met een volgend item: Ja, maar Jezus ís niet God, want er is maar één God. En vijf minuten later: Je bent ziek geweest... maar zou je dan ook een bloedtransfusie hebben toegelaten? De Bijbel zegt dat het verboden is bloed tot je te nemen. Enzovoort.

Age de Nieuwe

In ditzelfde rijtje kun je ook Age noemen, want hij is helemaal gegrepen door de New Age-beweging. Als iemand over zijn probleem vertelt, springt Age er gelijk in: Ja maar, dat is je karma, dat moet je gewoon aanvaarden. Of bij een tekst over de opstanding: Nee, hoor, ik geloof in reïncarnatie, enzovoort. Ook hier: om de vijf minuten een zijweg.

Wat zou je kunnen doen?

1. Geef Joas en Age ‘gezonde ruimte’ om hun visie te delen in de groep. Ook zij mogen hun verhaal kwijt.
2. Behandel hen verder net als de andere leden van de groep. Worden ze te dominant, kijk dan nog even naar de manier, waarop we Piet probeerden te helpen.
3 Als het duidelijk is, dat Joas of Age de Gemeente Groei Groep -avond wil gebruiken als een soort ‘evangelisatieactiviteit’ voor hun eigen gelijk dan kan het nodig zijn, dat je ze daarop aanspreekt: ‘Beste Joas/Age. We begrijpen dat deze onderwerpen voor jullie heel belangrijk zijn. De Jehova’s Getuigen/de New Age beweging betekenen/betekent veel voor jullie, maar als leden van de kring willen we ons richten op wat er in dít programma gezegd wordt en daarover met elkaar open nadenken. Zullen we daarom na afloop van de bijeenkomst tijd nemen om nog eens persoonlijk over de onderwerpen door te spreken, die je nu aan de orde stelt?’ In het gesprek na afloop kun je ze erop wijzen, dat het niet juist is de GGG als hun ‘zendingsterrein’ te beschouwen. Ze mogen er best zijn, mét hun visie en mening, maar zullen ook oprecht naar de anderen én naar de gelezen schriftgedeeltes uit de Bijbel moeten willen luisteren.

Hulpsinterklaas

We zouden nog wel even door kunnen gaan met het benoemen van verschillende ‘types’, die je op de GGG (en overal elders) kunt tegenkomen:
Hans Hulpsinterklaas weet het altijd net iets beter dan de gespreksleider.
Bert Bekeerd probeert iedereen tot zíjn standpunt te bekeren.
Guus Grapjas haalt iedere spanning van tafel door een relativerende opmerking: soms heel nuttig, handig en gezond, maar soms ook net helemaal fout.
Ellen Geleerd heeft nogal wat theologische boekjes gelezen en vindt de kring te oppervlakkig. Kees Afstand zit met z’n armen over elkaar aan te horen, gromt af en toe wat en geeft non-verbaal aan het allemaal maar niks te vinden. En zo kunnen we doorgaan.

Wat zit er achter die houding?

Vaak zijn mensen vooral de eerste of tweede avond heel heftig over ‘hun’ items of meningen. Het is alsof ze hun ‘stokpaardjes’ moeten berijden. Wat zit er achter die vechtlustige houding van ze? Het is haast een ‘sport’ om achter de buitenkant van mensen te komen en te ontdekken, wie ze werkelijk zijn en wat ze werkelijk denken, want vaak gaat het ook maar om een ‘houding’. Het is vaak een verbergen van de eigen onzekerheid.
Liefdevolle correctie kan tot resultaat hebben, dat ze na een paar bijeenkomsten veel meer durven te ontspannen en open bloeien, ook voor wat anderen te zeggen hebben. Nu durven ze ook meer ‘echt’ te zijn en komen niet langer alleen met hun meningen en gelijk, maar ook met hun twijfels. Het wordt weer een gezamenlijke zoektocht op de kring.
Het kan echter nodig zijn, mensen van de groep te verwijderen. Bijvoorbeeld als ze voor geen rede vatbaar zijn of als ze andere mensen ‘meeslepen’ in hun visies en naar hun samenkomsten. Pijnlijk en moeilijk, maar ook noodzakelijk!

Psychische problemen

Minstens net zo moeilijk kan het zijn met mensen, die psychische stoornissen hebben. Wat willen we ‘zuinig’ op ze zijn, maar wat kunnen ze de draagkracht van een groep beproeven. Belangrijk is het om je te realiseren, dat iemand die voor psychische problemen in behandeling is, toch heel goed in een Gemeente Groei Groep kan meedraaien. De groep moet echter niet gaan proberen, om de therapie ‘over’ te doen. Ook moet je uitkijken voor ‘slachtoffergedrag’, waarbij de persoon met psychische moeilijkheden voortdurend de groep uitdaagt, om hem of haar te ‘redden’. Ook in deze situaties geldt wat voor Joas en Age gezegd werd: het zou fantastisch zijn als mensen met psychische problemen een ontspannen plekje in de groep vinden. Dat heb ik ook meegemaakt. De groep herkende het probleem en besloot om samen de betreffende persoon ‘in liefde te dragen’. Voor deze persoon was het een geweldige zegen om in de groep een plekje te vinden: letterlijk en figuurlijk was het ‘heilzaam’. Maar de situatie kan ook anders zijn en dan moet toch de pijnlijke beslissing genomen worden iemand uit de groep te weren. Met name bij zwaardere psychiatrische klachten kan het de draagkracht van de groep te boven gaan en zullen mensen niet in de kring mee kunnen draaien.

We laten niemand ‘zwemmen’

Heel belangrijk als men iemand uit de groep weert (om welke reden dan ook) is, dat er wel persoonlijk contact blijft. Het is goed dergelijke situaties te melden op de toerustingavonden en de predikant om steun te vragen. Misschien kunt u zelf regelmatig met de betreffende persoon een gesprek voeren. Anders kan het door een ambtsdrager, een ander gemeentelid of door de hulpverlening. Let op, dat je nooit iemand ‘afwijst en laat vallen’. Dat iemand niet in een groepsproces mee kan komen wil niet zeggen, dat die persoon niet kostbaar en belangrijk is voor God! Probeer dus altijd ook zo iemand een plekje te bieden, waar hij of zij veilig is.

Ds. Hans Esbach
Hoofdstuk 17 uit Kleine groepen grote kansen. Handboek voor Gemeente-Groei-Groepen

Kernwoorden: Moeilijke mensen, huiskring, kring, kringleider, huisgroep, gemeente groei groep, kringleider

Tieners inschakelen als kinderwerker

Thu, 19 Jan 2012 13:26:08 +0100

Als er tieners meedoen in het kinderwerk maak je het jezelf als volwassene een stuk makkelijker om kinder(hart)en te bereiken.

Tieners:

Zijn een rolmodel voor kinderen
Weten kinderen uit te dagen
Weten zich makkelijk op hun niveau te begeven
Beleven zelf dat ze hun eigen geloof kunnen/durven overdragen
Voelen zich onderdeel van de kerk omdat ze een taak kunnen/mogen uitvoeren (In een periode dat ze nog wel eens twijfelen aan zichzelf)
Varen er wel bij om hun liefde en affectie te kunnen delen (in een leeftijdsfase die dat niet altijd makkelijk maakt)

Rolmodellen

Kinderen beleven niet dat tieners 'nog maar' tieners zijn. Ze kijken huizenhoog op tegen die lange slungels en grote meiden. Ze ervaren dat ze enerzijds kortgeleden nog kind waren en anderzijds al zo groot. Kinderen trekken zich op aan deze figuren die veel dichter bij hen staan dan al die grote mensen. Zo zijn het uitstekende rolmodellen.
Tieners kunnen vaak nog spelen. Ze stoeien graag en voetballen met veel plezier. Ze komen op die manier enorm tegemoet aan de behoefte van bijvoorbeeld jongens om even te ravotten.

Geloof

Tieners die geloven, laten kinderen ervaren dat geloven niet alleen iets is voor kleine kinderen en grote mensen, maar ook voor grote jongens en meisjes. Zelfs als ze nog onzeker in hun relatie met God zijn kunnen ze toch als het gaat om kinderen vaak zonder schroom iets overdragen van wat ze wel zeker weten. Ze kunnen spelenderwijs groeien in overdracht aan anderen. Sommigen zijn als achttienjarige in staat al zelf een zondagsschoolklasje te leiden.

Onzekerheid

Tieners zijn vaak onzeker. Met kleine kinderen kunnen ze ongestoord een stukje liefde doorgeven en kinderen laten voelen dat ze er mogen zijn. Dat doet de kinderen en de tieners goed.
Ze moeten weten dat ze erbij horen. Dat moet zeker door speciale tieneractiviteiten, maar betrek ze ook bij taken die ze leuk vinden, waar ze een gave voor hebben en waarin ze kunnen groeien. Sommige tieners voelen zich meer thuis om te helpen met het geluid. Maar velen popelen van verlangen om te helpen bij de kinderen. Ze ervaren daarmee gelijk dat ze zelf kind-af zijn.

Praktisch

Betrek tieners die dat leuk vinden vanaf hun twaalfde bij het kinderwerk. Voor de meesten is het leuk om bij de peutergroep te beginnen. Ze kunnen daar lekker spelen met de kinderen, knuffelen, grapjes maken en voorlezen. Anderen vinden het makkelijker om te helpen bij de kleutergroep of ietsje ouder.
Schakel iets oudere tieners in bij de babygroep omdat daar ook een stukje verzorging plaatsvindt.
Koppel een tiener aan een vaste volwassene; de tiener zelf krijgt op die manier ook een stukje aandacht van een andere volwassene in de kerk dan de eigen ouder en/of tienerleider. Daarnaast kan de volwassene structureel in kleine porties dingen overdragen.
Betrek tieners in de kleutergroep door ze iets uit te laten leggen, iets voor te doen, het knutselwerkje voor te laten bereiden. In een later stadium kunnen ze eens zingen met de kinderen. Sommigen vinden het geweldig als ze mogen leren vertellen. In sommige kerken worden jongeren (die dat willen) vanaf hun vijftiende via een klein stappenplan opgeleid om zelf een groepje te leiden.
Bespreek vooraf met de tiener wat je van hem/haar verwacht. Ze voelen zich dan echt onderdeel van de groep; een niet te missen figuur.
Schakel jongeren in bij de voorbereiding van een spelparcours, inloop met keuzemogelijkheden voor kinderen, kleurplaten zoeken van internet, enzovoort.
Schakel tieners in bij toneelstukjes, voorzang, geluidsapparatuur in specifieke kinderdiensten.
Maak duidelijke afspraken met tieners. Besef dat ze nog moeten leren afspraken na te komen. En ook dat tijdsplanning nog niet automatisch aanwezig is (o ja, het was deze zondag al nodig….) Geef ze kleine afgebakende taken. Zorg dat ze zich zeker voelen door, afhankelijk van de tiener, het heel precies tot iets minder precies door te spreken wat je verwacht.
Houd mail- of SMS-contact met de jongere die je begeleidt. Herinner ze aan afspraken en blijf ze betrekken.
Bemoedig ze; voor alles wat je ziet dat ze kunnen, geleerd hebben en hoe ze overkomen bij de kinderen. Dat is essentieel voor het welbevinden van de tiener.

Tot slot: door tieners te betrekken bij het kinderwerk heb je veel extra helpende handen. Daarnaast vinden tieners het vaak wel fijn dat ze nog niet altijd in de grote-mensen-dienst hoeven te zitten. Want laten we eerlijk zijn; ook voor veel (jonge) tieners gaat er nog veel van de volwassenentaal over hun hoofden heen.

Site van der Gugten

Kernwoorden: Tieners, kinderen, kinderwerk, jongeren, zondagschool, kindernevendienst, kinderdienst

Het belang van veerkracht

Tue, 13 Mar 2012 10:10:16 +0100

Moeilijke situaties in de kerk kunnen er toe leiden dat alle lust ons vergaat om nog een taak op te pakken. Hoe vergroot je je veerkracht?

Midden jaren negentig van de vorige eeuw werd een groot, internationaal onderzoek gestart naar de uitval van missionaire werkers.¹ Daaruit bleek dat van de zendelingen die langer dan drie jaar, crosscultureel waren uitgezonden, een op de zes voortijdig terugkeerde. Internationaal gezien was dit de top vijf van uitvalfactoren:

Kinderen (moeite met aanpassing aan de nieuwe cultuur, moeilijkheden met onderwijs, gezondheid of gedrag).
Gezondheidsproblemen (mentale en/of lichamelijke gezondheid).
Gebrek aan support (onvoldoende financiële, gebeds- en/of andere support van het thuisland)
Problemen met collega’s (relatieproblemen met veldleiders of collega-zendelingen).
Persoonlijke zorgen (laag zelfbeeld, stress, boosheid, onrealistische verwachtingen, eenzaamheid).

Ingrijpend

De uitval blijft niet beperkt tot dit specifieke missionaire werk. Ook wij kunnen in onze plaatselijke gemeente aanlopen tegen:

Zorgen op lichamelijk, mentaal en geestelijk vlak: bij ons en bij mensen die ons lief zijn
Relationele problemen: thuis en met teamleden in de kerk
Problemen door slechte organisatie, ondersteuning en communicatie in de kerk.

Dit kan ook bij ons leiden tot voortijdige terugtrekking uit het kerkenwerk, wat emotioneel en geestelijk vaak erg ingrijpend is. De lust vergaat ons om een nieuwe taak op te pakken. Hoe gaan we hiermee om? Wat we nodig hebben is veerkracht. Hoewel elke situatie natuurlijk anders is, geef ik een aantal aanwijzingen die veerkrachtverhogend werken.

Erken de gebrokenheid van deze wereld, voel de pijn, maar zie de hoop die voor ons ligt, nu en in de toekomst.
God is een God die altijd troost (2 Korintiërs1:3) Eens zal God alle tranen uit onze ogen wissen (Openbaring 21:4).
Erken de verantwoordelijkheid van God, voel uw vragen, maar kies voor vertrouwen op Hem.
We hebben vragen waarom God dit toelaat en Hij legt niet alles uit, maar is Hij, als Hij zelfs Zijn Zoon voor ons heeft gegeven niet te vertrouwen, ook in deze omstandigheden (Romeinen 8:31-32)?
Erken uw eigen verantwoordelijkheid, voel de frustratie, maar aanvaard uzelf en blijf ondernemen.
Paulus deed niet wat hij wilde, maar juist wat hij haatte (Romeinen 7:15). En toch wist hij zich een geliefd kind van God en hij wijdde zich toe aan Gods werk in de gemeente.
Erken de verantwoordelijkheid van de ander, voel de teleurstelling, maar vergeef en blijf verbonden.
In Efeziërs 4:32 zegt Paulus: “Wees goed voor elkaar en vol medeleven; vergeef elkaar zoals God u in Christus vergeven heeft.” Door Gods kracht is samenleven en samenwerken mogelijk.

Leer persoonlijk en gezamenlijk van fouten en doe er wat mee. Bid dat God alles doet meewerken ten goede en houd vol!

Jaap Ketelaar
Gemeentepredikant in Wageningen en trainer en coach in leiderschapsontwikkeling van xpand

Worth Keeping – Global Perspectives on Best Practice in Missionary Retention, Rob Hay, Valerie Lim, Detlef Blöcher, Jaap Ketelaar and Sarah Hay, Wm Carey Library and WEA-Mission Commission, 2007

Overgenomen uit idea 5-2010, magazine voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie, www.ea.nl/idea

De tolerantieweigeraar

Thu, 19 Jan 2012 15:44:00 +0100

Kunnen christenen hun energie beter besteden dan aan getouwtrek rond de weigerambtenaar? Ja: door die energie te richten op het zwaardere cultuurdebat dat daarachter ligt.

Eerst de discussie die weigerambtenaren binnen christelijke kringen oproepen. Verdienen ze steun? Zeker. Maar niet alleen omdat het gewetensberoep rond het huwelijk opvattingen betreft die van de meerderheid afwijken. Dat is nog geen inhoudelijke reden. Gewicht geeft dat de bedreigde opvattingen geen nogal subjectieve privéfratsen zijn, maar oude en bredere papieren hebben (wat ‘men’ daar inmiddels ook van vindt). In het oordeel van rechters weegt zo’n objectivering van gewetensbezwaren mee.

Zelfkritiek

Vragen stellen over het gewetensberoep kan ook een vorm van hulp aan de bezwaarde zijn. Bevragen is echter niet hetzelfde als ontkennen. In die richting gaan vragen zoals: Is dat geweten hier niet eigenlijk een homofobe onderbuik? Is het huwelijk van man en vrouw niet eigenlijk alleen maar een cultureel bepaalde constructie uit de romantiek? Het punt is: een gewetensbezwaarde mag je stimuleren tot zelfkritiek, maar uiteindelijk gaat hij zelf over zijn geweten en zijn bezwaren.

Handeling

Zakelijker is de vraag wat de publieke handeling nu inhoudt die aanleiding geeft tot gewetensbezwaar. Een caissière weigert immers ook niet zomaar uit gewetensnood om bepaalde producten af te rekenen. Kan een publieke ambtenaar zich dan niet helemaal beter terughoudend of formeel opstellen? Dat betekent hier: de burgerlijke wet uitvoeren, een partnerschap of huwelijk registreren, en niet te veel hechten aan flankerende toespraken. Door je publieke taak minder zwaar te laden, krijgt je geweten meer lucht – met volstrekt behoud van je eigen visie op het huwelijk.

Verharding

Dergelijke vragen kunnen daarom bezwaarden helpen – mits ze de steun voor de daadwerkelijke weigerambtenaar niet wegdrukken. En, waar het cultureel nu om gaat: mits we niet over het hoofd zien dat er in de huidige Nederlandse cultuur wel degelijk een verschuiving plaatsvindt. Want stel, christelijke ambtenaren schikken zich en werken bij huwelijksregistratie gewoon even loyaal mee als bij bijvoorbeeld vergunningen rond bedrijven of winkels waar ze zelf nooit zouden willen werken. Dan nog is hier sprake van een verschuiving. Hier wordt een praktische oplossing voor bezwaarden niet-acceptabel verklaard – in dit geval bij huwelijksregistratie. Maar is zo’n oplossing, zolang elk homohuwelijk nog altijd vastgelegd kan worden, nu echt een ”schandvlek” (de term die een Amsterdamse wethouder zorgvuldig koos)? Hier verhardt een sfeer in de richting van tolerantieweigering.

Ritueel slachten

Het is deze verharding die werkelijk aandacht vraagt. Want dit lijkt een cultuurverschuiving, geen incident. Er zijn meer voorbeelden. Het parlement sloot met grote meerderheid de legale ruimte voor ritueel slachten af. Dieren bleken –opnieuw– belangrijker dan joden, gaf de jood Manfred Gerstenfeld als commentaar. En de recente standpunten van artsenorganisatie KNMG rond euthanasie mogen artsen ruimte laten voor principiële bezwaren. Maar ook deze artsen komen nadrukkelijker in een uitzonderingssfeer: dit wordt gedoogd. Hoelang?

Monocultuur

Waarom trekt vrijheidsminnend Holland de touwtjes nu zo dogmatisch strak aan? Ooit waren Amsterdam en de Nederlanden een vrijplaats voor vrijdenkers. Descartes, een uitgeweken Locke, een uitgestoten Spinoza: in de Nederlanden kon meer dan elders. Inmiddels lijkt Amsterdam echter een vrijplaats te willen worden voor een agressieve seculiere monocultuur. Daarom is uitsluiting van weigerambtenaren een signaal om niet te negeren. En dan niet primair vanwege die weigerambtenaar, maar vanwege de omgang met afwijkende minderheden in het algemeen. Tolerantieweigeraars verzieken een democratie.

Over de ontwikkelingen in de Nederlandse democratie, en daaronder de rechtsstaat, daarover zal het debat vooral moeten gaan. De bereidheid om naar elkaar te luisteren en tot compromissen te komen is onderdeel van een gezonde democratie. Of zijn (kleine) partijen inmiddels overbodig geworden als spreekbuizen voor minderheden? Het Nederlandse meerpartijenstelsel oogt juist flexibel ten opzichte van een vastlopende houdgreepdemocratie zoals in de VS. Het hoorbaar maken van de stem van vele gewetens verhoogt bestuurlijke kwaliteit en stabiliteit – mits er luisteraars zijn. Of draait politiek sinds ‘nine-eleven’ om blinde angst en ‘doorzettingsmacht’?

Historicus James Kennedy sloot zijn boek Nieuw Babylon in aanbouw (1995) over Nederland in de jaren zestig af met de observatie: „Maar die tijd, toen Nederland overstroomde van welvaart, hoop, en, ja, verdraagzaamheid, lijkt te verdwijnen.” Dat blijkt geen loos alarm, gezien het ‘wegwerken’ van weigerambtenaren en de opkomst van de tolerantieweigeraars.

drs. ir. Rob A. Nijhoff

De auteur is medewerker bij het Wetenschappelijk Instituut van de Christen Unie.

Dit artikel verscheen eerder in het Reformatorisch Dagblad van 17 september 2011.

Kernwoorden: Weigerambtenaar

Contrasterende perspectieven

Tue, 21 Feb 2012 13:55:22 +0100

... hoe je theologie je omgang met geld en goed be�nvloedt.
Er zijn twee economische extremen te vinden in onze wereld en ook in de wijze waarop we tegen geld en goed aankijken - armoede en welvaart.

Veel christenen omarmen één van beide extremen als het om geldbesteding gaat. Aan de ene kant geloven sommigen dat je arm moet zijn, omdat je afstand moet doen van wereldse goederen om een hechte relatie met Christus te hebben. De Bijbel zegt echter nergens dat een gelovig persoon in armoede moet leven. Een aantal gelovige mensen in de Bijbel behoorden zelfs tot de rijksten van hun tijd. In het Oude Testament was overvloed de beloning van de Heer voor gehoorzaamheid en de dreiging van armoede één van de gevolgen van ongehoorzaamheid. Aan de andere kant geloven sommigen dat christenen die ‘echt geloof’ hebben, altijd voorspoed hebben. Dit uiterste klopt óók niet.

Zijn doeleinden

De Bijbel leert noch de noodzaak van armoede noch dat voorspoed altijd durend is. Wat de Bijbel wél leert is dat alles God toebehoort en dat Hij ons geld en goed geeft om dit als rentmeester trouw te beheren voor Zijn doeleinden. Zie hieronder de tabel voor het contrast tussen verschillende gezichtspunten.

Een van de mooiste gebeden om een gezonde balans te vinden tussen arm en rijk zijn, is van de profeet Agur uit Spreuken 30:8,9 “…Maak me niet arm, maar ook niet rijk, voed me slechts met wat ik nodig heb. Want als ik rijk zou zijn, zou ik u wellicht verloochenen, zou ik kunnen zeggen: ‘Wie is de HEER?’ En als ik arm zou zijn, zou ik stelen en de naam van mijn God te schande maken.”

Cirkel van genoeg

Ik geloof dat wij best wel om voorspoed mogen bidden. Hierbij is het van groot belang dat wij allereerst voor onze eigen behoeftes een sluitende begroting maken, waarbij wij de vraag ‘Hoeveel is genoeg?’ beantwoorden. Wij noemen dit een ‘cirkel van genoeg’ maken. Deze bestaat uit drie gedeeltes, namelijk je verplichtingen (vaste lasten), je behoeften (variabele lasten) en je wensen om voor te sparen.

Duurdere levensstijl

Wanneer er dan overvloed komt en de cirkel gesloten is, gaat het geld overvloeien. Overvloed is nooit bedoeld om een steeds duurder wordende levensstijl te kunnen financieren. Wanneer wij onze ‘cirkel van genoeg’ gesloten hebben, zeggen wij als het ware, “Here, als U hierin wilt voorzien, zal ik tevreden zijn en heb ik genoeg.” Wat overblijft kan ik dan of in het Koninkrijk van God of in lange-termijn doelen investeren.

Een van de redenen waarom God Israël economische voorspoed wilde geven en groot maken was opdat zij tot een zegen voor de omringende landen en volken kon zijn tot eer en glorie van God. Zo is voorspoed voor ons ook bedoeld – niet om steeds in uitdijende behoeften te voorzien, maar om voor anderen tot zegen te zijn en armoede te bestrijden tot eer en glorie van God!

Peter Briscoe
Internationaal directeur Crown Ministries

Meer informatie, onder andere over cursussen voor gemeenteleden: www.crownlife.nl

Overgenomen uit IDEA 1-2012, magazine voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie,

Wat ik van een preek verwacht

Wed, 01 Feb 2012 15:24:52 +0100

Een kerkganger aan het woord over wat voor haar een overtuigende preek is.

Zondagavond. Een dominee dicht:
“Ik zie de hele nacht die lege kerkgezichten
waar ’t Woord op afstoot naar mijn lege hart retour (….)
Laat me alsjeblieft met rust! Kan niemand dan begrijpen,
dat preken leven is en sterven tegelijk (…)
En nu moet ik dan maar voor jullie plaats bekleden,
gaapkoppen, slaapkoppen, domkoppen, kinderen van God.”

Dat was Okke Jager, zo’n 50 jaar geleden. Vijftig jaar later zijn we zo ver dat zo’n gaapkop, slaapkop, domkop – maar hoera: ook kind van God - haar zegje mag doen. Over wat voor haar een overtuigende preek is.

Commentaar

Een aantal jaar geleden werd mij gevraagd een ervaringsverhaal over de kerkdienst, inclusief de preek, te schrijven voor het blad ‘Kontekstueel. Dat was toen behoorlijk brutaal: een hoorder die het waagt commentaar op de preek te hebben! De jaren daarna kwamen er conferenties over de preek, maar de discussie werd voornamelijk gevoerd door dominees onder elkaar. Bakkers, die met elkaar over de kwaliteit van brood praten dat ze zelf niet eten. Het tij is gekeerd. Op een dag van ‘Passie voor preken’ komt - ruim vier uur na de aanvang van het programma, en twee/drie dominees en een psychiater verder - de eerste hoorder al aan het woord. Dat schiet dus lekker op.

Wat verwacht ik van een preek:

1. Dat ik iets opsteek. Het moet geen beschouwing zijn, maar ook geen vlot verhaaltje dat nergens prikt. Want zo is de Bijbel niet. Er moet bij het maken van de preek gespit zijn tot de schat in de akker van het bijbelgedeelte is gevonden. Met minder kan het niet toe.

2. Als de nood en de dood toeslaan om mij heen of in de wereld – en dat gebeurt nogal eens – vliegt de vraag me aan: Waar was God? Waar is God? Dan heb ik het nodig dat iemand mij vanaf de preekstoel toeroept dat God er wis en waarachtig is, er bij is. Het wemelt in de kerk van vragers zoals ik.

3. Ik heb zoals velen te kampen met een hoog werk- en leeftempo. Dat maakt je nogal eens kort door de bocht, scherp, egoïstisch. Waar word je nog gecorrigeerd? Daarom is het zaak dat ik in de preek op mijn nummer gezet word. In de kerk zitten heel wat van die drukke mondige baasjes en bazinnetjes die wel eens een beetje mogen dimmen. Klein voor God worden.

4. Van veel mensen wordt nogal wat gevraagd of ze vragen (te) veel van zichzelf. Het gevolg is vaak het gevoel tekort te schieten, te falen, nooit genoeg te doen. Daarom hoop ik dat de ontferming van God doorklinkt in de preek. We hoeven niet méér te zijn dán we zijn. Hij kent ons door en door, vergeeft en vernieuwt. Veel mensen hikken op zondag al tegen de maandag aan. Geef ze moed.

5. Steeds meer mensen léven alleen en flink wat mensen zíjn alleen, ook in relaties en gezinnen. Ze hebben het nodig te horen dat God hen dichter nabij is dan wie ook. Een praktisch punt hierbij: ik denk dat danig onderschat wordt dat het geen pretje is om alleen naar de kerk te gaan. Zelf moet ik er altijd weer een aanloop voor nemen. Daarom zet ik op zondagmorgen, terwijl ik met mezelf ontbijt om negen uur soms even ‘Hour of power’ aan. Alleen maar om de eerste zinnen van Robert Schuller senior te horen: “Dit is de dag die de Here gemaakt heeft. Laten we ons verheugen. God houdt van u en ik ook.” Dat is voor mij voldoende om weer te gaan. Tussen haakjes een ijzersterk begin van een kerkdienst.

Mosterdzaadje

Vijf punten. Ik zou er meer kunnen noemen. Of heel andere. Laat ik het allemaal samenvatten: Voor mij is een preek de kerkgang waard als ik tijdens de dienst een papiertje uit mijn tas haal en één zin opschrijf. Soms twee. Soms meer. Maar eigenlijk heb ik er het liefst maar één. Zo’n mosterdzaadje waar alles in zit. Een voorbeeld van zo’n allesomvattende zin: ‘Er ligt geen doem op je leven, maar een claim.’ Daar kan ik een week van leven. (Ik zou wel eens in uw preken willen neuzen, op zoek naar zo’n zin.)

Prediker

Het is mooi dat er meer aandacht komt voor de preek. Maar ik denk dat het er vooral om gaat wie en wat de prediker zelf is. Ik verwacht een profeet, een leraar, een herder op de preekstoel, maar vooral een mens die zich in het hart laat kijken. Iemand die het Woord spelt, om de Geest bidt en vervolgens in eerste instantie tegen zichzelf preekt.

Okke Jager, toch niet de minste onder de predikers, had er af en toe niet zo’n hoge pet van op, van dat preken van hem. Ik begon met zijn gedicht ‘Zondagavond’. Het slot daarvan is een wanhoopskreet:

“Och Here Jezus, Jezus, Jezus, houd mij tegen, -
ik spring de preekstoel af, de kerk wordt een ravijn.
Gij hebt de engel der gemeente willen schrijven,
en Zelf hebt Gij het ondertekend met een snik:
‘Houd je maar kalm, Ik zal het ook wel blijven.
En houd maar veel van deze mensen – zoals Ik.”

Het grote gebod voor ieder die preekt lijkt mij: Houd veel van Jezus en houd evenveel van je hoorders als Hij.

Marja Brak
Dit artikel is afkomstig van de website van Passie voor Preken.

Kernwoorden: Preken, preek, hoorder, predikant, voorganger, kerklid, kerkdienst

Meer contact met je buren

Fri, 03 Feb 2012 18:26:33 +0100

We leven gemakkelijk langs elkaar heen als buren. Iedereen is druk, ook christenen. Tien tips voor meer en beter contact met je buren.

1. Praat eens over het weer met je buren, ook al heb ze in geen maanden gesproken.
Andere gespreksonderwerpen:
- parkeerproblemen
- afval in de straat
- de huizen/huurprijzen in de straat
- wie er verhuist in de straat, wie er verbouwt, et cetera.

2. Probeer vaker op straat te zijn.
Repareer je fiets, of poets je auto op straat. Schoffel je voortuin of verf je voordeur. Zonder haast. Neem een klapstoel en thermosfles koffie mee naar buiten. Dan weet iedereen dat je de tijd ervoor neemt. Veel mensen die langskomen zullen spontaan met je gaan praten. Ruim ook af en toe de rommel op die op straat ligt. Dan kun je over afval op straat praten met iemand die toevallig voorbijloopt.

3. Pak vaker de fiets, of ga lopen.
Zo kom je meer mensen uit de straat tegen. Groet hen en ontdek waar iedereen woont of welke auto/ fiets hij heeft.

4. Leen je spullen makkelijk uit.
Bied je boor, ladder, snoeischaar, auto of wat dan ook aan om buren te helpen. Of ga zelf iets lenen bij buren in plaats van te huren bij een doe-het-zelfzaak en bied daarna aan dat de ander ook bij jou iets kan lenen. Wees bereid om mee te sjouwen als je een verhuizing ziet of bak een welkomstcake, en stel je meteen voor.

5. Wees actief in je straat.
Woon eens een straat/wijkberaad bij of neem er zitting in. Leer de mensen daar kennen. Probeer met anderen een straatBBQ te organiseren, of een simpele koffieochtend om elkaar te leren kennen.

6. Plak je raam vol.
Bijzondere kerkdiensten, evenementen, je afstuderen, de verjaardag van je kind: alles mag je groots op je ramen plakken. Zo weten buren wie je bent en spreken ze je mogelijk sneller aan op straat.

7. Neem de tijd voor je buren.
Veel mensen in Nederland hebben weinig familie en geen gezellige kerk en zijn daarom meer afhankelijk van leuke collega’s of leuke buren voor contact. Probeer zo’n contact te zijn voor iemand.

8. Kinderen.
Kinderen en zwangerschappen zijn een dankbare bron van contact in de buurt. Iedereen wil er wel over babbelen; neem er dan ook de tijd voor. Stuur alle directe buren een geboortekaartje. Nodig ze uit voor de doopdienst. Wees gastvrij naar kinderen van de buren en laat ze bij jou spelen, en bied ruiloppas aan.

9. Speciale kerkdiensten.
Geef met een speciale kerkdienst al je buren persoonlijk een uitnodigingskaart, met je naam en huisnummer erop. Nu christenen steeds publiekelijker geaccepteerd zijn (ChristenUnie in de regering, EO-jongerendag op het journaal,) en mensen minder weten over het christelijk geloof, komt zoiets minder vreemd over dan jaren terug. Als je buren eenmaal weten dat je christen bent, verwachten, nee misschien hopen ze zelfs op een uitnodiging?

10. Uitstraling.
Kortom, “Laat iedereen u kennen als vriendelijke mensen.” (Fil.4:5)

Bewerking van een krantenartikel van Maaike Harmsen over deze tien tips

Kernwoorden: Buren, straat, evangelisatie, vriendschapsevangelisatie, missionair, missionaire gemeente

Zingeving op de Zuidas

Fri, 03 Feb 2012 19:14:49 +0100

Ondernemer Ruben van Zwieten hoopt vanuit de Protestantse Thomaskerk het hart van de Nederlandse zakenwereld menselijker te maken en Gods woord te verspreiden.

Ruben van Zwieten: “We organiseren onder andere existentiebijeenkomsten voor bestuurders van bedrijven. Daarin spreken we over de maatschappelijke opdracht van een onderneming, maar ook hoe je je eigen identiteit bewaart in een competitieve omgeving. Verder organiseren we Bijbelklassen, een Paas- en Kerstverhaal, een straatvoetbaltoernooi met jongeren uit achterstandswijken en een Valentijnsdate tussen zakenlui en senioren.

Op momenten dat je hoort dat een bejaarde dame met een bos bloemen bij de receptie van advocatenkantoor LoyensLoeff staat om haar Valentijnsdate te bedanken, weet je dat het leven op de Zuidas ineens een stuk menselijker is. Het gaat iedere keer om kleine gebeurtenissen die voortvloeien uit onze activiteiten, maar die enorm veel betekenen op een doorsnee werkdag.

Zo’n tweehonderd mensen wonen maandelijks een Bijbelklas bij. De meesten van hen maken voor het eerst kennis met de Bijbel. Vooral jongeren melden zich aan om iets van het cultuurgoed dat de Bijbel in hun ogen is, mee te krijgen. Ze staan er heel open voor. De verhalen krijgen, naar eigen zeggen, steeds meer invloed op hun leven.

Helaas is het kerkbezoek niet enorm toegenomen door Zingeving Zuidas. Ook omdat veel mensen niet op de Zuidas wonen. Desondanks hopen wij wel een gemeenschap te creëren. De harde kern bestaat nu uit zo’n 150 mensen die er regelmatig bij zijn. Een Paasverhaal wordt door 400 man bezocht, dus er is veel potentie.”

www.zingevingzuidas.nl

Overgenomen uit idea 3-2011, magazine voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie.

Kernwoorden: Gemeentestichting, evangelisatie, Zingeving Zuidas

Verschil maken op de werkvloer

Fri, 03 Feb 2012 18:31:38 +0100

Hebben we van geloven een hobby gemaakt? Vraag het een willekeurig lid van uw gemeente en hij zal zeggen: "Nee, natuurlijk niet! Mijn geloof is voor heel mijn leven."

Maar is dat in de praktijk ook zo? Blijft de impact van het geloof van veel christenen niet beperkt tot de christelijke activiteiten: de dienst, de huiskring en, als je echt fanatiek bent, de wekelijkse bidstond?

Hoe zit het met de rest van de week? Wat is het verschil tussen een christen en een nog-niet-christen op de werkvloer? Zijn onze gemeenteleden voldoende toegerust voor de uitdagingen die hun baan heeft?

Evangelisatie-strategieën

Op het derde Lausanne Congres voor Wereldevangelisatie in Kaapstad, oktober vorig jaar, hield Mark Greene een indrukwekkende toespraak. Greene, directeur van het London Institute for Contemporary Christianity (LICC) stelde dat er grofweg twee manieren zijn om de wereld te bereiken, twee strategieën voor evangelisatie:

Gelovigen een deel van hun vrije tijd laten gebruiken om mee te doen aan de missionaire initiatieven van door de kerk betaalde werkers.
Gelovigen toerusten voor vruchtbare missie in hun hele leven.

Hoewel de meeste gemeenten zullen aangeven zowel strategie 1 als strategie 2 te gebruiken, is de praktijk anders: uit onderzoek van het LICC blijkt dat christenen, die niet in dienst zijn van de kerk (98%), niet zijn toegerust voor hun werk, behalve voor de 2-10 uur die ze per week aan kerkelijke activiteiten besteden. 50% van de christenen heeft überhaupt nog nooit een preek over werk gehoord!

Er zitten 52 zondagen in een jaar, dat zijn 52 preken per jaar (eventuele tweede diensten daargelaten). Stel dat een gelovige gemiddeld al zo’n vijf jaar christen is, dan heeft hij gemiddeld 260 preken gehoord. 260 preken, waarvan er geen één gaat over de plek waar we de meeste tijd doorbrengen: ons werk.

God over werk

Stelt u zich eens voor dat u verkoper bent in een bedrijf. In de vijf jaar dat u daar nu werkt heeft u al veel trainingen, seminars en workshops gehad over uiteenlopende onderwerpen, zoals projectmanagement, leiderschap, het gebruik van bepaalde software, et cetera. Maar u hebt nog nooit een training gehad over verkoop, de activiteit waar u de meeste tijd aan besteedt. Als klap op de vuurpijl heeft u in die vijf jaar nog nooit een functionerings- of beoordelingsgesprek gehad, dus u heeft geen idee hoe goed u het doet. Zou u zich toegerust, gewaardeerd en ondersteund voelen?

De Grote Scheiding

In zijn toespraak laat Mark Greene zien wat de wortel van dit probleem is. Het is niet dat er geen aandacht is voor de werkvloer. De afgelopen honderd jaar is er in ieder decennium wel een beweging geweest die de aandacht op de werkvloer wist te vestigen. Toch heeft het niet voor een blijvende verandering gezorgd.

De wortel van dit probleem is een fundamenteel denkpatroon wat Greene de naam Sacred-Secular Divide (SSD) heeft gegeven. In het Nederlands vaak aangeduid met de Grote Scheiding, kunnen we dit denkpatroon als volgt definiëren:
“De SSD is een onbewust denkpatroon dat een scheiding maakt tussen heilig en seculier, tussen geestelijk en natuurlijk, tussen de kerk en de wereld.”
Onze christelijke activiteiten plaatsen we onder het kopje ‘heilig’ en de rest onder het kopje ‘seculier’. Onbewust denken we dat de heilige, geestelijke dingen (meer) waarde voor God hebben en de seculiere, natuurlijke dingen niet.

Enkele concrete voorbeelden van de invloed van de SSD:

Onze ‘geloofshelden’ zijn allemaal voorganger of zendeling. Denk maar aan Johannes Calvijn, John Wimber, John Wesley, Billy Graham, David Wilkerson et cetera. We kennen geen ‘geloofshelden’ die metselaar of programmeur zijn.
We bidden wel voor de namen die onze zendelingen aan ons doorgeven maar we hebben geen idee hoe de baas van ons huiskringlid heet.
Een nieuwe tienerleidster wordt ingezegend voor het uurtje dat zij op zondag met (over het algemeen brave) tieners doorbrengt, maar we bidden nooit voor de twintig uur per week die zij voor de klas staat om groepen pubers wat wiskunde bij te brengen.

De Grote Scheiding zorgt ervoor dat we werk onder het kopje ‘seculier’ plaatsen en zorgt ervoor dat we niet voldoende toegerust zijn voor het werk. Door onze focus op de ‘heilige’ zaken missen we het belang van de werkvloer.

Gemeenteleden vertellen

Toch is het wel degelijk mogelijk om als kerk je leden toe te rusten voor hun werk. Aan de hand van een enquête zou je allereerst kunnen inventariseren welke specifieke behoeften er onder de werkende gemeenteleden bestaan. Daar kun je vervolgens samenkomsten of preken op afstemmen.

Zet de Grote Scheiding, of liever gezegd: het doorbreken daarvan, op de agenda.

Ga als voorganger of oudste eens op stage bij je mensen: loop een dag mee om te zien wat ze meemaken. Laat gemeenteleden vertellen over het werk dat ze doen, tegen welke problemen ze aanlopen en hoe de kerk hen daarbij kan helpen. Zo kun je voor specifieke beroepsgroepen toerustingsbijeenkomsten organiseren (bijvoorbeeld een bijeenkomst van werkers in de zorg waarin je het omgaan met ethische kwesties bespreekt). Laat werkende gemeenteleden eens naar voren komen in de dienst en zegen ze uit (bijvoorbeeld aan het begin van het seizoen). Neem het bidden voor werksituaties (ook van individuele kerkleden) vaker op in de voorbede en in de bidstond. Ook is het aan te raden om dit onderwerp in de huiskringen te behandelen. Er zijn diverse kant-en-klare materialen beschikbaar die in een aantal avonden de relatie tussen geloof en werk aan de orde laten komen. Zo integreer je het thema christen-zijn op je werk in de gemeente als geheel.

Leon de Rijke

Trainer/coach op het gebied van christen-zijn op je werk en projectmanager bij internetbedrijf CMS Works.

www.geloofinjewerk.nl

Meer informatie en materialen:
www.christenzijnopjewerk.nl

Video van de toespraak van Mark Greene op het Lausanne Congres voor Wereldevangelisatie:
http://bit.ly/mark-greene-lausanne

Overgenomen uit idea 3-2011, magazine voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie.

Kernwoorden: Werkvloer, christen zijn op je werk, evangelisatie

Wie is nu Gods volk?

Thu, 19 Jan 2012 13:30:01 +0100

Heeft Isra�l afgedaan als volk van God en is de kerk het nieuwe Isra�l? Wat zijn argumenten van aanhangers van de vervangingstheologie of -leer? En wat zeggen anderen over dit onderwerp?

Kenmerken vervangingsleer

Wanneer we de vervangingsleer willen omschrijven, kunnen we daarvan de volgende karakteristieken geven:
1. In het plan van God is de christelijke kerk in de plaats gekomen van Israël, of nauwkeuriger geformuleerd, de kerk is het historisch vervolg van Israël.
2. Het Joodse volk verschilt niet van andere etnische groepen, zoals de Engelsen, Spanjaarden, Balinezen: al deze groepen moeten bekeerd worden tot Jezus Christus en kunnen zo de verlossing ook ontvangen.
3. Zonder berouw, wedergeboorte en integratie in de kerk hebben de Joden geen toekomst, geen hoop en geen roeping.
4. Dit geldt evenzeer voor alle andere volken en groepen.
5. In onze tijd, na Pinksteren, is ‘Israël’ (in de juiste betekenis van het woord) de kerk.

Argumenten

Welke argumenten gebruiken de aanhangers van de vervangingsleer?

Hieronder sommen we een aantal argumenten op, die gebruikt worden om de vervangingsleer op grond van de Bijbel te poneren.

1. Een ieder die gelooft in Jezus Christus is een zoon van Abraham. In Galaten 3:29 lezen wij: "Indien gij nu van Christus zijt, dan zijt gij zaad van Abraham, en naar de belofte erfgenamen." Uit deze tekst blijkt dat de kinderen van Abraham geestelijke kinderen van hem zijn. Ze zijn niet gebonden aan landsgrenzen.
2. Aan Abraham werd beloofd dat hij Kanaän zou beërven; dat was ‘een voorproefje’. Het werkelijke beloofde land zal de hele wereld omvatten. Zie hiervoor Romeinen 4:13: "Want niet door de wet had Abraham of zijn nageslacht de belofte, dat hij een erfgenaam der wereld zou zijn, maar door gerechtigheid des geloofs." De kerk en niet Israël, zal dus de wereld beërven.
3. Het volk Israël was slechts het zaad van waaruit de toekomstige kerk zou groeien. Hiertoe behoren mensen uit alle volken, zoals al voorzegd door Maleachi (Mal. 1:11 ): "Want van waar de zon opgaat tot waar zij ondergaat, is mijn naam groot onder de volken, allerwegen wordt mijn naam reukwerk gebracht en een rein spijsoffer, want groot is mijn naam onder de volken, zegt de HERE der Heerscharen."

Aantrekkingskracht

Wat is het aantrekkelijke van de vervangingsleer?

a. Het heeft zich al vroeg in de kerkgeschiedenis een belangrijke plaats verworven (bijvoorbeeld bij de kerkvaders, Luther en de andere hervormers).
b. Het oefent een intellectuele aantrekkingskracht uit, omdat de Bijbel niet letterlijk geïnterpreteerd behoeft te worden.
c. Het heeft iets eenvoudigs, want er wordt geen onderscheid gemaakt tussen de verlosten uit de tijd van Adam en die van de eindtijd.
d. Het straalt frisheid uit; gewoonlijk gaat de vervangingsleer hand in hand met een visie op de ‘laatste dingen’, die haaks staat op de opvattingen over de eindtijd die de afgelopen honderd jaar zijn verkondigd in evangelische kerken.
e. Het spreekt die kant van het menselijk karakter aan dat moeilijk kan aanvaarden dat anderen in het bijzonder uitverkoren worden.

Contra-argumenten

Enkele argumenten tegen:

1. Door geloof kan een ieder een zoon van Abraham worden, maar dat sluit het fysieke zoonschap van het Joodse volk niet uit. Israël, dat wil zeggen de nakomelingen van Abraham, Izaäk en Jakob hadden, hebben en zullen een belangrijke plaats hebben in het historische plan van God.
2. Het is geenszins waar dat elke Israëliet behouden is of behouden zal worden.
3. In tegenstelling tot alle andere volkeren hiervoor en hierna heeft God Israël aangewezen en uitgekozen voor Zijn plan.
4. Voor dit volk is de Messias, Jezus van Nazareth, op de wereld gekomen; in hun gebied, dat wil zeggen binnen de grenzen van het land Kanaän, vond de eerste komst van Jezus plaats en zal ook zijn tweede komst plaatsvinden.

Paulus

Paulus was een Jood en ook uitverkoren als apostel van de niet-Joden. Zijn brief aan de Romeinen vormt het theologische hart van het Nieuwe Testament. In hoofdstuk 9-11 vinden we wat Paulus leert over Israël. Laten we eens nauwkeurig kijken naar wat hij zegt en dan zult u zien dat Paulus Israël niet heeft vervangen door de kerk.
a. De Joden ZIJN Israëlieten, zelfs als ze Jezus afwijzen (Rom. 9:4: "immers zij zijn Israëlieten").
b. De aanneming tot zonen, de heerlijkheid, de verbonden, de wetgeving, de eredienst en de beloften behoren nog steeds toe aan Israël (Rom. 9:4).
c. Het grootste gedeelte van Israël heeft de verlossing verloren door de Messias af te wijzen (Rom. 9:30-33; 10:21).
d. Paulus verlangt hun verlossing en bidt hiervoor (Rom. 10:1-4). Paulus is niet anti-Joods, integendeel, juist het tegenovergestelde (Rom. 9:1-3).
e. Zelfs in de tijden van het Oude Testament was er in Israël nog een uitverkoren overblijfsel van ware gelovigen, te midden van een volk dat vooral bestond uit ongelovigen. In de tijd van Paulus was het precies zo (Rom. 11:2-6).

Gods plan met Israël

Dit is altijd afhankelijk geweest van Zijn initiatief en verkiezing en van Israëls respons als een rechtvaardig volk (Deuteronomium 7). Als Israël een rechtvaardige relatie heeft met God, belooft Hij dat Hij het overvloedig zal zegenen (Leviticus 26:1-13; Deut. 28:15-68). Maar als het volk opstandig is, belooft God het tucht (dit is niet hetzelfde als afwijzing) (Lev. 26:1¬13; Deut. 28:1-14). De uiterste tuchtmaatregel was het verstrooien van het volk over verschillende volken, met de belofte dat het volk eenmaal weer samengebracht zal worden, zodat God uiteindelijk tot zijn doel komt (Deut. 30).

Door Ezechiël bevestigt God zijn doel met Israël. Alleen al in hoofdstuk 36, waarin verwezen wordt naar het herstel van Israël, wordt God veertien keer beschreven als de "Here HERE", die 22 maal "zegt" dat Hij het zal doen. De God van Israël geeft aan wat Hij zal doen:
1. Hij zal de volken veroordelen, omdat ze Israël slecht behandeld hebben. (Ezechiël 36:3-7).
2. Hij zal het volk Israël terugbrengen naar het beloofde land, dat zal bloeien en weer
opgebouwd zal worden. Het zal in veiligheid wonen (Ez. 36:8-15).
3. Hij zal Israël veroordelen, omdat het bloed vergoten heeft in het land, de voorkeur heeft gegeven aan afgoden en Gods naam ontheiligd heeft onder de volken (Ez.36:16-21)
4. Hij zal Israël rechtvaardigen om zijn heilige naam, niet om Israël (Ez.36:22)
5. Door de rechtvaardigheid van Israël zal God aan de volken laten zien dat Hij de Heer is (Ez. 36:23-28).
6. Nadat dit allemaal is gebeurd, zal God Israël geestelijk en materieel rijk zegenen (Ez. 36:29-38). Deze belofte beschrijft Paulus kort als het ‘leven uit de doden’ (Rom. 11:15).

Conclusie

Heel Gods handelen met Israël is mysterieus geweest. En zijn plan met de kerk was ook mysterieus. Voor de eerste eeuw na Christus was niemand van dit plan op de hoogte, zo zegt Paulus in Efeziërs 3:2-6.
Als de leiders van Israël Jezus niet verworpen hadden, als Jezus niet was gestorven, zou er geen verzoening zijn, en, hypothetisch gezien, geen verlossing, noch voor de Jood noch voor de niet-Jood. Zowel de blindheid van Israël als de corruptie van Pilatus waren nodig om Gods verlossing van de mensheid teweeg te brengen.

Is het verbazingwekkend dat God het herstel van de staat Israël bevolen heeft, of dat er tegenwoordig zo veel groepen ‘Messiaanse Joden’ zijn, of Joden die in Jezus geloven? Zowel de staat Israël als de opkomst van Joodse gemeenten laten gelovigen duidelijk zien dat Gods plannen uitkomen, en dat spannende, maar moeilijke tijden in het verschiet liggen voor de kerk en Israël.

We hopen dat dit artikel helpt in het nadenken over het thema Kerk & Israël. In het &-teken laten we zien dat er een bijzondere band is. En dat het niet gaat om Kerk óf Israël.

Ds. J. Keith Parker

Bovenstaande tekstgedeelten zijn afkomstig uit brochure MO6 van Near East Ministry.

Kernwoorden: Israël, Israëlvisie, vervangingsleer, Kerk & Israël, joden

Zendingswerkers begrijpen

Fri, 03 Feb 2012 20:24:05 +0100

Zendingswerkers worden intensief geconfronteerd met een cultuur die niet de hunne is. Wat doet dat met hen? Inzicht in dit proces kan het thuisfront helpen hun zendingswerkers te begrijpen.

Cultuur als ijsberg

Een cultuur kun je je voorstellen als een ijsberg: 10% is zichtbaar, 90% zit onder water. Zodra je landt in Nepal zie je dat mensen elkaar ter begroeting niet de hand schudden, maar de handpalmen tegen elkaar op borsthoogte brengen en ‘namastee’ zeggen. En als je langs een cafeetje loopt, zie je mensen met hun handen, zonder bestek, hun rijst eten. Daaraan ben je als zendingswerker uit Nederland snel gewend en die gewoonten kun je gemakkelijk overnemen.

Minder zichtbaar

Anders ligt het met wat niet zo zichtbaar is: tradities, overtuigingen, waarden, vooronderstellingen en gedachteprocessen. Eerlijkheid en directheid bijvoorbeeld, een belangrijke waarde voor Nederlanders. 'Eerlijk duurt het langst'. 'Zeg waar het op staat'. ‘Recht op je doel afgaan’. Uitdrukkingen die laten zien waar wij van houden. In de meeste niet-westerse culturen ligt dat echter heel anders. Harmonie in de relatie gaat voor alles. Dat betekent dat je zegt wat de ander graag wil horen. Via allerlei omwegen en met subtiele non-verbale signalen laat je dan weten wat er werkelijk aan de hand is. Als ‘botte’ Nederlander ben je wel even bezig om te ontdekken hoe dit werkt, en al helemaal om je er bij aan te passen.

Grote verschillen

Ook het verschil tussen individualisme en collectivisme zit heel diep. Als westerlingen beleven we onszelf vooral als een autonoom, onafhankelijk persoon met een unieke eigen identiteit. In Afrika en Azië beleeft men zichzelf veel meer als deel van de familie en de gemeenschap. Alles wordt daar bepaald door de onderlinge relaties. Als Nederlandse zendingswerker krijg je daardoor snel het idee dat mensen zich verschuilen achter anderen en zich niet op hun persoonlijke verantwoordelijkheid laten aanspreken.
En wat te denken van de eeuwenlange beïnvloeding van de Nederlandse cultuur door het christelijk principe van de agapè (onvoorwaardelijke liefde)? Dat zit heel diep en beïnvloedt alle lagen van ons denken. Dat is wat Nederlandse zendingswerkers meenemen naar een cultuur waar het leven veelal bepaald wordt door noodlot, blind geluk, eigen verdiensten of strijd. Dit cultuurverschil heeft verstrekkende gevolgen voor het dagelijks handelen.

Cultuurschok

Zendingswerkers die net aangekomen zijn in een nieuwe cultuur schrijven meestal enthousiaste brieven over al het vreemde en boeiende dat ze tegenkomen. Maar na verloop van enige weken of maanden verandert de toon. Het is niet onmogelijk dat ze dan een cultuurschok doormaken. Een cultuurschok ontstaat door een intensieve confrontatie met cultuurverschillen, met de ijsberg van de ander die je geheel vreemd is. Een cultuurschok is een bedreiging van je eigen basale, onbewuste idee dat jouw culturele gewoonten, waarden en vooronderstellingen de juiste en de beste zijn. Dan ontstaat er verwarring, desoriëntatie en controleverlies. Met je handen eten is toch onhygiënisch? Liegen is toch altijd fout? Zonder individuele verantwoordelijkheid komen we toch nergens? Hoe is het mogelijk dat ‘ze’ elkaar allemaal de hand boven het hoofd houden en mij afvallen? Is dit nou christelijk?

Tijdelijke ervaring

Niet iedereen gaat er even diep door, maar voor veel zendingswerkers is het een behoorlijk stressvolle ervaring. Het kan er in resulteren dat de zendingswerker achterdochtig wordt naar de lokale bevolking, snel geïrriteerd raakt en zich vertwijfeld afvraagt ‘wat doe ik hier eigenlijk?’. De werker kan zich dan gefrustreerd terugtrekken en ontzettend verlangen naar Nederlandse gezelligheid, een goed gesprek en een lekkere bak koffie. De meesten komen goed door deze ervaring heen en klimmen weer uit de put. Van lieverlee gaan ze iets meer begrijpen van de zo andere cultuur. Maar een lichte vervreemding blijft voortbestaan. Wat onderin de ijsberg zit laat zich nooit helemaal veranderen.

Eigensoortige ijsberg

Dat neemt niet weg dat de zendingswerker wel degelijk beïnvloed wordt door de andere cultuur. Daardoor ontstaat niet zozeer een mengvorm van de twee ijsbergen, als wel een geheel eigensoortige ijsberg. Deze ontwikkelt zich uit de interactie tussen en de bezinning op de twee culturen. Het gevolg is dat zendingswerkers op den duur niet alleen in hun nieuwe land, maar ook in Nederland een mate van vervreemding ervaren. Ja, het handen schudden en de drie zoenen nemen ze snel weer over. Maar dat het belangrijker is om een taak op tijd af te krijgen dan ruimte te creëren voor een onverwachte ontmoeting gaat er moeilijker in. Tijdens een verlof kan dit vaak nog verbloemd worden, maar bij definitieve terugkeer naar Nederland gaan zendingswerkers door een tweede cultuurschok, die vaak als heftiger ervaren wordt dan de eerste.

De rol van het thuisfront

Een thuisfront dat iets weet van het hier beschreven proces kan beter begrijpen waardoor er tussen hen en de zendingswerker onbegrip ontstaat. Zij leven in twee verschillende werelden, letterlijk en figuurlijk. Wat kan het thuisfront doen om de kloof te overbruggen? Hetzelfde dat de zendingswerker in de nieuwe cultuur moet doen.

Om te beginnen informatie verzamelen over het zendingsland en de cultuur, en over de processen waar zendingswerkers doorheen gaan. Vervolgens: heel goed kijken en luisteren naar de ander. Kijken en luisteren naar de verhalen van de zendingswerker, tussen de regels doorlezen, vragen ter verheldering stellen, laten merken dat je gehoord en begrepen hebt wat de ander bedoelt, specifieke open vragen stellen, aanmoedigen om hetzelfde nog eens te vertellen of er meer over te schrijven.

Als we deze openheid opbrengen kan er iets moois ontstaan: een beetje meer zicht op hoe de cultuur van Gods Koninkrijk er uit zou kunnen zien.

Corry Nap-van Dalen

De auteur heeft twaalf jaar in Nepal gewerkt en is sinds 2000 als missionair psycholoog verbonden aan het Instituut voor Transculturele en Missionaire Psychologie.

Kernwoorden: Zending, zendeling, zendingswerker, cultuurschok, thuisfrontcommissie, member care

Christus en het klimaat

Fri, 09 Mar 2012 16:21:51 +0100

Als de klimaatverandering doorzet, zal de zeespiegel overal op aarde fors stijgen. Een beangstigend idee. Wat zegt de Bijbel over het klimaat? En hebben wij ook een taak?

We maken unieke tijden mee. Duizenden jaren was de natuur een bedreiging voor de mens, en probeerde de mens de natuur te temmen. Maar sinds een jaar of veertig blijken de rollen omgekeerd en is de mens bezig de natuur (het ‘ecosysteem aarde’) te ontwrichten, zoals ook te zien is aan de klimaatverandering. Wereldwijd begint de mensheid langzaam te beseffen wat voor enorme perspectiefwisseling dat met zich meebrengt. Ook het christelijk geloof wordt flink opgeschud. Vragen komen op ons af als: waartoe zijn we eigenlijk op aarde? Hoe horen we de dieren te behandelen? Welke taak hebben we ten opzichte van de enorme gevarieerdheid in de plantenwereld? Moeten we proberen ecosystemen als het klimaat te beheersen of er juist van af blijven, vol verwondering over hoe complex en uitgekiend het in elkaar zit?

Extremen en regelmaat

In het begin schiep God het uitspansel (Genesis 1:6) en daarmee het klimaat. Een klimaat dat veranderlijk was: eerst regende het niet (Genesis 2: 5 en 6), later, bij de zondvloed, wel. De zondvloed lijkt gepaard te zijn gegaan met een enorme klimaatverandering. Ook de aardlagen bevatten sporen van meerdere klimaatveranderingen die wij kennen als ijstijden afgewisseld met warmere perioden.

Sinds mensenheugenis kennen wij het klimaat in zijn huidige vorm, met koude aan de polen, gematigde temperaturen in onze streken en de tropen met zijn zon en moesson. Het bracht - en brengt - extremen met zich mee als hittegolven, droogte, tornado’s en ijzige kou, maar kent ook een bepaalde regelmaat en stabiliteit. Door de klimaatverandering staat deze onder druk.

Gods klimaatplan

Zowel het klimaat van voor de zondvloed als dat wat wij nu kennen, heeft grillige en levensbedreigende kanten. Ik krijg de indruk dat het klimaat een kracht was die door God getemd werd om het leven mogelijk te maken. God legde niet voor niets het Paradijs aan als plek waar het veilig was – zeker voor de mens. Daarbuiten dreigde gevaar – naar het mij voorkomt ook in de vorm van natuurkrachten die rampzalig konden uitwerken. En toen die natuurkrachten losbarstten in de zondvloed, haastte God zich om te beloven dat zo’n vloed er nooit meer zou komen. Of God zich met het klimaat bezig houdt!

Ook Jezus’ optreden tijdens de storm op het meer wijst daarop. Hij bleek macht over wolken, lucht en winden te hebben (Lucas 8:22-25). Een aanwijzing dat Gods grote herstelplan met deze wereld kennelijk ook een ‘Klimaatplan’ bevat. En tegelijk een geweldig voorproefje van hoe God oerkrachten van weer en klimaat uiteindelijk ten goede zal keren!

Navolging

Nu wij iets beginnen te begrijpen van de complexiteit en de uitgebalanceerdheid van het klimaatsysteem, en beseffen dat we er schade aan toebrengen, kunnen we er niet langer omheen Christus ook na te volgen waar het gaat over het klimaat. De Bijbel zegt daar tot mijn verrassing meer over dan ik lange tijd geweten heb - ook al is het in de praktijk niet altijd gemakkelijk om de Bijbelse aanwijzingen om te zetten in klimaatvriendelijk gedrag.

Christus kwam voor heel de schepping

De eerste Bijbelse aanwijzing is dat God de mens een speciale positie gegeven heeft. Wij mogen namens Hem zorgen voor de andere schepselen op deze wereld¹. De aarde is van God (Psalm 24). Aan Hem moeten we verantwoording afleggen ook over wat we met het klimaat gedaan hebben. We zijn geen eigenaars van deze wereld, maar rentmeesters, beheerders.

De volgende aanwijzingen haal ik uit het Nieuwe Testament. Het zal u misschien verrassen, maar het doel van Jezus’ komst op aarde was niet: mensenzielen in de hemel brengen, maar heel de mens redden. Sterker nog: Hij kwam voor heel de schepping, het herstel van alle dingen (Handelingen 3:21). Door Jezus wil God alles met zich verzoenen (Kolossenzen 1: 20, 2 Korintiërs 5:19). Paulus roept ons op om als navolgers van Jezus die verzoening uit te delen (2 Korintiërs 5:18)! Daarbij gaat het dus niet alleen om mensen, maar ook om dieren, planten, ja het hele ecosysteem aarde, ook het klimaat. Geen wonder dat de schepping met reikhalzend verlangen uitziet naar het openbaar worden van wie Gods kinderen zijn (Romeinen 8:19). Er wordt dus op u en mij gewacht!

Als wij ons als Gods kinderen openbaren, zal dat niet leiden tot een paradijselijk klimaat. Daar is de Bijbel duidelijk over: dat is te hoog gegrepen. Wel wordt het er leefbaarder op, of met een Bijbelse term: er komt meer gerechtigheid. Een voorproefje van de nieuwe aarde, waar gerechtigheid zal wonen en waar alles en iedereen tot zijn recht zal komen. Duurzaamheid in de diepst mogelijke zin!

Tot voor kort was deze Bijbelse boodschap niet of nauwelijks bekend. Begrijpelijk, want de mens bevond zich tot voor veertig jaar in een totaal andere verhouding tot de natuur: de natuur was nog bedreigend en de cultuur moest de natuur temmen. Was ‘Christus en cultuur’ een thema in de afgelopen eeuw; in onze 21e eeuw zal dat ‘Christus en klimaat’ zijn.

Zorg voor de schepping

Zo bezien is het christelijk geloof een essentiële inspiratiebron bij het aanpakken van het klimaatprobleem! Christenen die blijven hangen in een schijnbaar Bijbelse somberheid over deze wereld (‘de aarde zal verslijten als een kleed’, citeren ze Psalm 102:27), zullen zich niet gemotiveerd inzetten voor behoud en herstel van de aardse schepping waarin wij leven. Maar wie de bovengenoemde Bijbelse boodschap begrijpt, gaat dat wel doen. Want stel je voor, u en ik mogen meewerken met het verzoenende werk van Jezus Christus! Wij mogen niet alleen mensen helen en verzoenen, maar ook het stukje van de schepping dat wij beheren. Waar dat gebeurt, zorgt de boer goed voor zijn vee (Spreuken 12:10), de tuinier goed voor zijn planten en gaan we klimaatbewust leven. Hoe begint u?

Peter Siebe
Kerkhistoricus en coördinator van de Noach Alliantie

Zie ook:

www.cenet.nl
An Evangelical Declaration on the Care of Creation, 1993 en The Oxford Declaration on Climate Change, 2002
Micha Verklaring over rentmeesterschap en klimaatverandering

Tekstverwijzing:
1 Zie E.J. Ouweneel: De mens: geschapen tot duurzaamheid. In: Beweging, voorjaar 2008, p.5-9

Schepping en evolutie: wie staat waar?

Thu, 19 Jan 2012 13:29:02 +0100

Waar komt het leven op aarde vandaan? En hoe is het hier gekomen? Geeft de wetenschap op deze vragen afdoende antwoord, of speelt het geloof ook een rol?

Vragen die veel mensen bezighouden en waar veel verschillende meningen over bestaan, ook onder christenen.

In dit artikel bespreekt dr. Rene Fransen de belangrijkste (christelijke) standpunten. Hoewel er tal van standpunten zijn met allerlei grote en kleine onderlinge verschillen, worden ze hier ingedeeld in drie hoofdgroepen: jonge aarde creationisme, oude aarde creationisme en theïstische evolutie. Vervolgens worden nog enkele overige standpunten kort vermeld.

Tot slot gaat dit artikel kort in op de historische ontwikkeling van de verschillende standpunten, en op de rol die de Bijbel speelt in de discussie over schepping en evolutie.

René Fransen

Download bijlage René Fransen, Schepping en evolutie: wie staat waar?

Met toestemming overgenomen van www.geloofenwetenschap.nl

Kernwoorden: Schepping, evolutie, geloof, wetenschap

Verwerkingsvormen bij bijbelverhalen

Thu, 26 Jan 2012 12:16:24 +0100

Vaak doen kinderen na het bijbelverhaal een plak-, knip- of kleurwerkje. Niet alle kinderen vinden dat leuk. Bedenk dat alle kinderen anders zijn en wissel de wijze van verwerken af.

Tips voor activiteiten bij bijbelverhalen:

Tekenen, kleuren, prikken, knippen en plakken
Verven, spatten
Kleien
Maskers maken
Hoorspel maken en opnemen
Een deel van het verhaal vertellen; maak het op je eigen manier af
Mobile maken
Quiz
Ganzenbord
Gedichtje maken
Affiches maken met kreten erop
Een prentenboek maken over het verhaal
Met lego of blokken iets nabouwen
Schrijf een brief aan iemand (bijv. sponsorkind)
Schrijf een stukje over dit verhaal voor een kinderkrant
(Kruiswoord)puzzel oplossen
Liturgie maken voor een kleine viering thuis
Advertentie/reclamespotje voor TV
Wegwerpmateriaal gebruiken
Plantjes zaaien
Ren-je-rot-bijbelquiz
Interview met bijbelfiguur; de een heeft de rol van vragensteller, de ander is de geïnterviewde
Plaat laten bekijken en erna wegdoen; allerlei vragen over de plaat stellen, mogelijk in wedstrijdvorm
Kwartet maken, zoek enkele categorieën in het verhaal en laat de kinderen van elke categorie vier namen of soorten ontdekken; maak daarvan een kwartet met elkaar
Rebus
Groot plakwerk of collage met elkaar maken
PowerPoint maken over een bijbelverhaal
Zoekopdracht op internet (waar ligt de Jordaan en hoe ziet die eruit?)
Filmbeelden laten zien die het bijbelverhaal ondersteunen
Liedtekst maken op een bekende melodie
Melodie bedenken bij een stukje tekst
Poster maken
Poppenkastpopjes maken met wegwerpmateriaal (luciferdoosjes, wc rolletjes etc.)
Verhaal voor de tweede keer lezen en woorden laten raden, die je weglaat
Verhaal uitbeelden met verkleden
In groepjes situaties uitbeelden, op de foto zetten en laten presenteren via de beamer
Het kind laten vertellen bij plaatjes in een vertelboek
Uit het verhaal ieder een rol geven met een verteller
Kijkdoos maken
Figuren uit het verhaal uitknippen, kleuren en verstevigen, magneetjes erachter plakken; kinderen mogen de scènes op een magnetisch bord naspelen.
Boekenlegger maken
Stripverhaal schrijven en tekenen
Observatiespelletjes: ik zie, ik zie wat jij niet ziet
Boekje maken: lappen- of zigzagboekje
Raadsels maken en wedstrijd in twee groepjes doen wie de meeste raadsels goed heeft
Geluiden maken en opnemen bij een verhaal
Beeld een persoon uit van het verhaal en laat ieder raden wie dat is
Maak een speurtocht door de buurt; de beginletter van de antwoorden op de vragen vormen met elkaar de naam van een Bijbelse figuur.

Kernwoorden: Verwerking, bijbelverhaal, vertellen, kinderen, kinderdienst, zondagschool, kindernevendienst, kinderclub, werkje, handenarbeid, spel

Tom Marfo, predikant in de Bijlmer

Thu, 19 Jan 2012 15:04:42 +0100

De Ghanese Tom Marfo is predikant van The House of Fellowship, een multiculturele pinkstergemeente in de Bijlmer.

Ik ontmoet in Tom Marfo iemand die prachtig onder woorden kan brengen waar hij in gelooft. Het scheelt niet veel of de vlammen schieten daarbij uit zijn ogen. Het is ook iemand van daden, zijn kerk verricht veel sociaal werk. Hulp van Nederlandse kerken zou hij daarbij goed kunnen gebruiken. “Waarom moeten wij dit zendingswerk alleen doen?”

Missionaire migranten

“In de afgelopen twintig jaar is er een grote beweging van de Heilige Geest geweest die veel missionaire migranten naar Nederland heeft gebracht. Echter, het politieke establishment heeft alle inkomende migranten gebrandmerkt als illegalen, criminelen of zelfs terroristen. De partijen in Europa vinden elkaar op één thema: de anti-immigratie politiek, zonder daarbij rekening te houden met wie een immigrant is.” Licht spottend: “Wij zijn allemaal ongewilde wezens die het aandurven om het heilige continent in te nemen. We zouden teruggestuurd moeten worden naar de planeet waar we vandaan komen.” Dan serieus: “Dit sentiment is droevig genoeg niet alleen te vinden in de politieke arena, maar zelfs in de kerk van het Nederlandse christendom. Ik ben geschokt als ik de meningen van Nederlandse kerkleiders of -leden hoor die instemmen met de positie van de regering. Een kerkleider zei bijvoorbeeld: ‘Je doet een geweldig werk, dat waardeer ik, maar wanneer gaan die mensen weer terug?’ Ze willen zich niet met je identificeren om de onaanraakbaren te helpen.”

Barmhartige Samaritaan

“Als de barmhartige Samaritaan zo gedacht zou hebben, zou hij de man op de weg naar Jericho hebben laten liggen. De leviet en de priester dachten dergelijke dingen, hun kleren zouden vies worden, ze konden de financiële kosten niet overzien en ze wilden de verantwoordelijkheid niet op zich nemen.
Een man die niet bij de kerk hoorde, zag de man als een medemens, als een beeld van God. Zonder vragen te stellen, hielp hij hem. En het belangrijkste: Als er nog kosten zijn, laat het me weten. Jezus vroeg: ‘Wie is de naaste in dit verhaal? Doe hetzelfde.’ We kunnen geen naaste zijn door alleen maar te wensen dat het goed gaat met mensen.”

Geen identiteit

Naast zijn gemeente, leidt Marfo een project voor sociale hulpverlening. “We hebben hier negen van dit soort flats. We helpen Afrikaanse prostituees uit hun situatie en migranten die hier zijn gestrand. Ze zijn afgewezen en op straat gegooid. Ze hebben geen identiteit als mensen. Zo zijn er duizenden. Door middel van ons kerkproject help ik ze te overleven.
Laatst ontmoetten we bijvoorbeeld een jonge vrouw die in 1993 was binnengebracht door een mensensmokkelaar. Ze had drie kinderen onder de drie. Ze was getraumatiseerd, had geen vergunning, geen geld, geen verzekering, ze had alleen wat kleine stukjes brood die ze verdeelde onder haar huilende kinderen. Er zijn honderden van dit soort gevallen! Kunnen wij ze geen liefde betonen?”

Afwezigheid

Elke dag valt de politie huizen binnen op zoek naar illegalen, vertelt de voorganger somber. “Verdonk heeft illegalen ontmenselijkt. Er zijn heel veel organisaties die protesteerden, maar geen enkele christelijke, tegen wat Verdonk, die duivelse vrouw, heeft gedaan. De kerk schittert door haar afwezigheid. Ze zou juist een moreel kompas moeten zijn. Wij hebben gebeden dat God Verdonk zou verwijderen en we zien haar ondergang als een antwoord op gebed.
Algemene organisaties willen ons in ons werk ter zijde staan. Van onze eigen broeders en zusters horen we een luide stilte. Waarom moeten wij dit zendingswerk alleen doen? De mensen zijn hier nu eenmaal, geschapen naar het beeld van God. Help ze! Dat is waar zendingswerk over gaat.”

Welkom

Marfo is duidelijk teleurgesteld dat Nederlandse kerken migrantenkerken zo’n welkom geven. “De meerderheid van de immigranten in Nederland is christen. De Nederlandse kerken kwijnen weg, onze kerken exploderen. Maar wij hebben niet de ‘right hand of fellowship’ (rechterhand van gemeenschap) ontvangen. Waar zijn de kerken en de christelijke organisaties? Zouden we niet hand in hand moeten werken?

Er zijn er een paar die hun best doen, maar verder is er geen contact. Dat is erg teleurstellend. We zouden samen moeten nadenken over hoe we jongeren kunnen bereiken. We kunnen samen brainstormen en bidden. Nederlandse kerken hebben ons veel te leren, het is hun land, hun terrein. Wij zijn gelimiteerd. Als we als team werken, zouden we veel meer kunnen. De Nederlandse kerken hebben een enorme hoeveel middelen tot hun beschikking.

Ze moeten uit hun schulp kruipen, uit hun comfortabele positie en hun culturele exclusiviteit. God heeft de wereld hierheen gebracht. Ze zouden lang geleden al contact met ons opgenomen moeten hebben. Ik spreek als een man wiens hart gebroken is en die in de war is bij het zien van de passiviteit van zijn broeders.”

De predikant denkt niet dat migrantenkerken dan zelf maar het initiatief moeten nemen. “Wij hebben een traditie om vreemdelingen die bij je aankloppen welkom te heten. Wij spreken de taal niet, wij kennen de weg niet.”

Catastrofe

Wat denkt de Ghanese voorganger van de geestelijke situatie in Nederland? “Deze geweldige natie raakt steeds dieper in een spiritueel verval. Als secularisme en de Bijbel gemengd worden is dat een catastrofe.

Ga terug naar het ouderwetse bijbelonderwijs, zou ik zeggen. Naar de waarden van het Woord van God. Wees kritisch, laten we staan voor wat we zeggen dat we zijn. De seculiere wereld staat voor zijn principes. Maar christenen willen christen zijn én seculier. Dat is het grootste probleem in Europa. Waarom kan de kerk niet staan voor wat ze gelooft? Durf anders te zijn. We moeten het evangelie arrogant gaan prediken, zonder enig excuus".

Wie is Tom Marfo?

Tom Marfo kwam veertien jaar geleden in Nederland en stichtte The House of Fellowship Church. Een pinkstergemeente waar Afrikanen, Zuid-Amerikanen en Nederlanders elkaar treffen. In 2003 kwamen er nog 250 mensen in zijn kerk, nu ongeveer 70. Het beleid van Verdonk heeft een enorme impact gehad, volgens Marfo. Veel leden zijn hierdoor naar andere landen gevlucht.

De predikant is een van de bekendste in de Bijlmer. Naast zijn kerk leidt hij een stichting waarmee hij illegalen helpt en vrouwen uit de prostitutie bevrijdt. Voor dat laatste ontving hij in 2002 de Margo Klompéprijs.

Marfo groeide zelf op in een arm dorpje in Ghana. Zijn hele familie was moslim. Westerse zendelingen kwamen naar zijn dorp en stichtten een school. Deelname aan de school betekende automatisch ook deelname aan de bijbelstudie. De jonge Marfo kwam tot geloof, leidde in zijn studententijd christelijke jeugdconferenties in de hoofdstad, werd voorganger en werkte vier jaar als zendeling in Nigeria. Na een studie en verblijf in Groot-Brittannië bezocht hij Nederland. Hij zag hier op straat meisjes uit Afrika hun lichaam verkopen en ging op onderzoek uit. Marfo voelde een roeping van God om er wat aan te doen. Hij besloot zich samen met zijn vrouw in Nederland te vestigen. Het was niet een vooropgezet plan om een eigen kerk te starten. Maar voor de prostituees en de illegalen met elk hun specifieke noden was een unieke kerk nodig vond de dominee.

Suzanna Blackmore

Overgenomen uit idea 4-07, vakblad voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie.

Kernwoorden: Tom Marfo, Bijlmer, migrant, migrantenkerk, evangelisatie, zending, zendeling, Ghanese kerk

Lessen van nieuwe christenen

Wed, 01 Feb 2012 17:25:02 +0100

Toetreders beschrijven de overgang die zij hebben gemaakt meestal als een proces en veel minder als een plotselinge verandering. Hieronder een aantal feiten over toetreders op een rijtje.

De overgrote meerderheid van de toetreders (ca. 70%) komt in contact met de kerk via persoonlijke en langdurige contacten met christenen.
Het is niet zo dat mensen per se op jongere leeftijd bereikt moeten worden.
Toetreders beschrijven de overgang die zij hebben gemaakt meestal als een proces en veel minder als een plotselinge verandering. Gemiddeld duurt het 2-5 jaar van het eerste contact met een christen tot een volledig lidmaatschap van een kerk.
De weg van het geloof begint bij de meeste toetreders niet met een besef van zonde en schuld.
Sommige toetreders maken ‘bijzondere’ ervaringen mee op hun weg naar geloof en kerk.
De christelijke gemeenschap is onmisbaar voor toetreders.
Cursussen en kringen zijn belangrijk en effectief.
Veel (niet alle) toetreders hebben behoefte aan persoonlijke begeleiding.
De rol van de predikant / voorganger kan erg belangrijk zijn voor de toetreder.
Toetreders hebben vaak moeite met verdere groei en ‘thuisraken’ in het kerkelijk leven.

Stefan Paas
uit 'Werkers van het laatste uur', uitgegeven bij Boekencentrum.

Kernwoorden: Evangelisatie, buitenkerkelijk, toetreder

Vertrouwen versterken, hoe doe je dat?

Wed, 02 May 2012 11:21:18 +0200

Waar het in vorige generaties meestal 'vanzelf' ging, is het tegenwoordig een heus werkwoord: vertrouwen.

Vroeger had je bijna vanzelfsprekend vertrouwen in de schoolmeester: hij wist immers alles. Je had vertrouwen in de dominee: hij had ervoor gestudeerd en was door God geroepen, daar mocht je niet aan twijfelen. Vandaag de dag gaat het iets anders, ook in de gemeente: vertrouwen moet je verdienen, je moet er aan werken.

Basisbehoefte

Vertrouwen is een van de belangrijkste basisbehoeften in het leven van de mens. Het is nodig om te kunnen leven, om sociale relaties aan te kunnen gaan. Het betekent dat je uitgaat van een bepaald resultaat zonder dat je het met zekerheid kunt voorspellen en met inbegrip van een zeker risico. Je maakt jezelf vrijwillig afhankelijk van een ander in de verwachting dat deze het vertrouwen niet zal beschamen.

Bankrekening

Vertrouwen is kwetsbaar en maakt ons kwetsbaar. Het kan snel beschadigd raken terwijl het een lange tijd nodig heeft om sterk te worden. De mate van geloof in mensen is afhankelijk van de ervaringen die we in het leven hebben opgedaan. Het lijkt alsof er een soort balans is in het leven waarbij de negatieve ervaringen veel zwaarder wegen dan de positieve. Je zou de mate van vertrouwen kunnen vergelijken met een emotionele bankrekening (S. Covey): je moet eerst een saldo opgebouwd hebben voordat je een tegoed op kan nemen. Het opbouwen van het saldo kost tijd en inspanning. Je moet bovendien voorzichtig omgaan met het tegoed: alleen opnemen als het echt nodig is, rood staan kan niet en teveel ineens opnemen is gevaarlijk, het kan een crisis of breuk veroorzaken.

Teambuilding

Vertrouwen is ook een basiselement van een gezonde gemeente. Een complicerende factor is dat het hier niet alleen gaat om persoonlijke relaties, maar ook om groepsdynamiek en de relatie van leider(s) en hun gemeenteleden. In het bedrijfsleven is men bekend met teambuilding: door trainingen en sessies wordt gewerkt aan het vergroten van zekerheid binnen een team zodat ze in staat zullen zijn tot betere prestaties. Ik ken een enkele gemeente die tijd vrij maakt voor teambuilding in het leiderschapsteam of de ouderlingenraad, maar ik heb niet de indruk dat veel gemeenten en organisaties dit doen. We hebben onze tijd hard nodig voor ‘belangrijke’ zaken. Persoonlijk ben ik ervan overtuigd dat een groot saldo op onze emotionele bankrekening belangrijker is dan mooi uitgewerkte jaarplannen en sluitende begrotingen. Deze zijn na een jaar vervangen door de volgende jaarstukken terwijl een vertrouwensband jarenlang een bron van vreugde en inspiratie kan zijn en een basis voor goede samenwerking.

Eerlijkheid en corrigeerbaarheid

Mensen moeten vertrouwen hebben in hun leiders en omgekeerd geldt hetzelfde. Dit is een redelijke eis wanneer een gemeente een nieuwe voorganger of predikant aanstelt. Zij zullen elkaar vervolgens beter moeten leren kennen (werkwoorden!) zodat het geloof in elkaar kan gaan groeien. Leiders moeten het vertrouwen van hun volgelingen winnen; afdwingen of opleggen is volkomen zinloos en werkt meestal averechts. Geloof in de voorganger groeit doordat de volgelingen zien dat zijn of haar karakter en bekwaamheid voldoen aan de verwachtingen die zij hebben. Wanneer een leider faalt, ontstaat er een crisis die meestal diep gaat omdat het de integriteit van de voorganger aantast en de volgelingen onzeker zijn of zij hem of haar nog wel kunnen volgen. De vertrouwensbreuk wordt nog groter als de leider zijn falen ontkent of bagatelliseert. Gemeenteleden verwachten geen onfeilbaarheid van hun voorgangers maar wel eerlijkheid en corrigeerbaarheid.

Complimenten

Leiders kunnen hun volgelingen leren vertrouwen door hen vertrouwen te schenken en gepaste verantwoordelijkheden te geven. Zo kan een volgeling laten zien dat hij het vertrouwen waard is en kan de onderlinge band groeien. Het uitspreken van geloof en complimenten vinden we vaak moeilijk maar het kan een enorme stimulans zijn voor de opbouw van vertrouwen. We kunnen het Bijbelse principe toepassen dat wie getrouw is gebleken in kleine dingen, steeds grotere verantwoordelijkheden kan dragen (zie Matteüs 25:14-30).

Omgaan met twisten

De onderlinge verstandhouding bepaalt het draagvlak binnen een groep en soms kan dit in korte tijd enorm veranderen. Een persoonlijke vertrouwensbreuk van enkele individuen binnen gemeente of organisatie kan leiden tot groepsvorming. Daarom is het belangrijk om aandacht te besteden aan persoonlijke twisten in de gemeente voordat deze escaleren. Een crisis kan de onderlinge band schaden, maar het kan de mensen ook dichter bij elkaar brengen. Dit is afhankelijk van de oorzaak van de crisis en de wijze waarop een gemeente hierin begeleid wordt door zijn leider(s) of externe hulp. Goed omgaan met een crisis of conflict vergroot doorgaans het geloof in elkaar.

Als de vertrouwensbreuk zo groot is dat het vertrouwen weg is, dan is het meestal niet mogelijk om het zelf weer te herstellen. Hierbij is hulp van buiten (mediation) nodig omdat emoties en persoonlijke belangen de mogelijkheid tot herstel vaak blokkeren.

Bonsaiboompje

Het vertrouwen in gemeente en organisatie vraagt een actieve houding. Het is zinvol om te werken aan het opbouwen van een stevig batig saldo zodat het geloof in elkaar niet meteen verdwenen is bij het eerste incident. Werken aan onderling vertrouwen in gemeente betekent werken aan de persoonlijke verhoudingen en aan verhoudingen tussen de leider(s) en de volgelingen. Voor dat laatste gelden dezelfde tips als voor het opbouwen van vertrouwen in relaties (zie kader). Je zou het werken aan geloof in elkaar kunnen vergelijken met het kweken van een Bonsaiboompje: het vraagt tijd, aandacht, de juiste voeding, deskundig snoeien en vooral veel geduld met als resultaat een kleine maar sterke boom die tegen een stootje kan, maar die niet kan overleven zonder regelmatige zorg.

Vertrouwen is kwetsbaar en maakt ons kwetsbaar maar als we er samen aan werken dan kunnen we de onderlinge relaties versterken zodat we minder snel teleurgesteld raken. De Bijbel moedigt ons aan om ons vertrouwen te stellen op God, de Eeuwige. Dat is het beste advies waarmee ik af kan sluiten want er is niemand die meer betrouwbaar is dan Hij.

Tips voor het versterken van wederzijds vertrouwen:

Wees betrouwbaar in het dragen van verantwoordelijkheden
Kom beloften altijd na
Toon respect voor de ander
Volg je principes, niet je impulsen of bevliegingen
Bewaar geheimen behalve als ze tegen Gods wet ingaan
Wees open, laat je hart zien aan de ander
Bouw een relatie van wederzijdse afhankelijkheid
Wees eerlijk, zeg de (volledige) waarheid in liefde
Toon oprechte belangstelling voor de ander
Vermijd klagen en zelfmedelijden

Signalen van een gebrek aan vertrouwen:

Er zijn veel regels
Gebrek aan openheid vanuit de leiding
Behoefte aan controle uitoefenen
Leiders zijn bang om risico’s te nemen
Volgelingen voelen zich niet betrokken
Er wordt gesproken in termen van ‘zij’ en ‘wij’ (partijschap)

Karin Somhorst
Bestuurslid van de Stichting Gedragscode Leidinggevenden

Verder lezen:

‘Betere relaties’, Tom Marshall, Shalom Books, Putten
'De 7 eigenschappen van effectief leiderschap', S. Covey, Business Contact
‘Het vaderhart van God’, Floyd McClung, Gideon

Kernwoorden: Vertrouwen, teambuilding, communicatie, conflicten, conflicthantering

Klimaatverandering in wereldkerk

Fri, 03 Feb 2012 19:54:34 +0100

Iedereen heeft een mening over klimaatverandering en de invloed ervan. In de christelijke kerk wereldwijd is zich ook een 'klimaatverandering' aan het voltrekken.

De kerk van de 21ste eeuw is die van Afrika, Azië en Latijns-Amerika. Het zwaartepunt van de wereldkerk is verschoven van Noord naar Zuid: dáár groeit de kerk in aantallen en in kwaliteit. Christenen van niet-westerse oorsprong in Nederland vormen een exponent van deze ontwikkeling. Een aantal decennia geleden was zo’n beetje elke ‘gastarbeider’ moslim, nu is de groep migrantenchristenen aanzienlijk. Hoe gaan we als Nederlandse kerken en christenen om met deze zusters en broeders die vanuit het Zuiden hierheen gekomen zijn? Gaan we überhaupt wel met ze om? Zouden we in het contact met ‘alle heiligen’ misschien méér van de liefde van Christus gaan ontdekken (vlg. Efeziërs 3)?

Wereldstad Rotterdam

Vroeger vertrokken zendelingen via de Rotterdamse haven naar verre en vreemde streken. Die tijden zijn voorbij. Op de plek waar zij aan boord gingen, wonen nu de vreemdelingen zelf. Vandaag komen uit diezelfde verre landen evangelisten deze kant op. Met hen arriveren duizenden anderen, met de hoop op een nieuwe toekomst. Op plekken waar dertig jaar geleden de christelijke presentie vrijwel was verdwenen, is het christendom terug. Zo telt Rotterdam zeker 95 migrantenkerken afkomstig uit Azië, Afrika en Latijns-Amerika. Veel van die kerken zijn krachtig missionair aanwezig. Verspreid over Nederland zijn er honderden migrantenkerken.

Deze werkelijkheid biedt de kerken van het Westen unieke kansen om de wereldkerk op eigen bodem te ontmoeten. De oude Europese kerken zien zich geconfronteerd met nieuwe gezichten van christendom vlak bij hen om de hoek. Zij worden uitgedaagd door tot nu toe onbekende uitdrukkingen van christelijk geloof. Op een doorsnee zondag kom je méér niet-westerse christenen tegen op weg naar hun plaatsen van samenkomst, dan christenen van gevestigde denominaties onderweg naar hun kerkgebouwen.

Pentecostalisering

Dit beeld van Rotterdam staat niet op zichzelf. De veelheid van migrantenkerken in onze Europese steden weerspiegelt de sterk veranderende situatie op mondiale schaal. Het zwaartepunt van het wereldchristendom heeft zich definitief verplaatst van het noordelijk naar het zuidelijk halfrond. Terwijl in het Noorden de kerken vaak worstelen om te overleven, zijn in het Zuiden veel kerken explosief gegroeid.

Kerken en zendingsorganisaties zijn zich onvoldoende bewust van het feit dat het christendom opnieuw een niet-westerse religie is. In korte tijd zouden Europese christenen niet meer dan een fragment kunnen zijn van een niet-westerse meerderheid, waarin charismatische christenen de boventoon voeren. Van elke vier christenen op aarde is er telkens één een pinksterchristen. Wij zijn getuige van een snelle ‘pentecostalisering’ van de christenheid, die grote gevolgen heeft voor het karakter van de toekomstige wereldkerk. In de veelkleurige aanwezigheid van migrantenkerken gaat het niet om exotische resten uit de oude ‘zendingsdoos’, maar worden we geconfronteerd met voorposten van het christendom van de toekomst.

Zuid naar Noord

Door deze verschuivingen is het raamwerk waarbinnen ‘zending’ plaatsvindt compleet veranderd. Het traditionele model veronderstelde de beweging van Noord naar Zuid, van rijk naar arm, van boven naar beneden. De ‘zendeling’ vertegenwoordigt de rijke wereld en heeft een bundel met geld en projecten. Vandaag zien we het omgekeerde gebeuren: de hoofdstroom van de missionaire beweging gaat van Zuid naar Noord en van Zuid naar Zuid, van de arme naar de rijke wereld, vanuit de marges naar de centra van de macht, van onderaf naar boven. Het is voornamelijk ten gevolge van de enorme migratiestromen in de wereld dat het evangelie wordt verspreid. Vaak gebeurt dit spontaan, ongecontroleerd en doorgaans buiten onze organisatiestructuren om. Dit vindt plaats in de missionaire aanwezigheid van migrantenkerken in West-Europa. Maar ook ziet Europa zich geconfronteerd met tal van zendingsinitiatieven uit Afrika, Latijns-Amerika en Azië. In de marges van de wereld en vanuit een context van armoede ontstaan ons onbekende vormen van zending en getuigenis.

De ‘historische’ kerken lijken er niet echt klaar voor om creatief in te spelen op de nieuwe verhoudingen binnen de wereldkerk. Zendingsorganisaties vertonen de neiging om de gevolgen van het nieuwe model te ontkennen. Als wij als kerken en missionaire organisaties van betekenis willen zijn in de 21ste eeuw, dan zullen we het oude zendingsbeeld achter ons moeten laten ten gunste van een nieuw missionair model.

Radicale veranderingen

Multicultureel kerk-zijn houdt veel meer in dan een beetje kleur en folklore brengen in onze traditionele diensten. Het houdt radicale veranderingen in van de manier waarop wij onszelf verstaan en de manier waarop wij onze zaken doen. Er is een verandering van mentaliteit in de gevestigde kerken nodig ten opzichte van de ‘vreemdeling’ en wat God ons door zijn aanwezigheid te zeggen heeft. Het vreemde te willen verstaan, daar gaat het om. In een klimaat van vreemdelingenvijandigheid mogen de kerken de noties ‘gastvrijheid’ en ‘vreemdeling zijn’ herontdekken in hun oorspronkelijke diepte. Daarin ligt de uiteindelijke maatstaf om te beoordelen of een samenleving rechtvaardig is of niet.

Tips

Hoe geven we dit nu concreet handen en voeten? In een aantal plaatsen in Nederland zijn gemeenten daar al heel actief mee bezig (bijvoorbeeld in de Hervormde gemeente Delfshaven). We geven een aantal suggesties.

Communicatie

De basis is dat gevestigde en ‘nieuwere’ kerken met elkaar in contact komen. Alleen in de ontmoeting met elkaar ontdekken we overeenkomsten én verschillen. Dan blijkt ook dat de culturele verschillen toch iets anders liggen dan we dachten en dat we samen kunnen zoeken naar wat ons bindt.

Gastvrijheid

Als Nederlanders moeten we vaak ons best doen om gastvrij te zijn. Maar als we deze Bijbelse opdracht serieus nemen, dan worden we gezegend. Is het mogelijk om als Nederlandse gemeente het kerkgebouw te delen met een migrantenkerk? Het is ook een feest om samen (multicultureel) te eten. Er zijn genoeg gelegenheden te bedenken wanneer dit kan gebeuren!

Activiteiten

Wij denken vaak in termen van overleg en vergaderen, maar als je samen dingen doet, leer je elkaar op een andere (en misschien wel betere) manier kennen. Denk bijvoorbeeld aan: samen muziek maken, een bazaar organiseren, een cultureel festival houden, samen sporten en samen diaconaal en missionair bezig zijn in de wijk.

Leren

Migrantenchristenen kunnen ons laten zien hoe ook wij in onze geloofsbeleving bepaald worden door onze omgeving en cultuur. Als we samen gaan bijbellezen en bidden en gezamenlijke diensten houden, dan zullen we meer ontdekken van de veelkleurige wijsheid van God.

Ondersteunen

Nederlandse kerken kunnen migrantenchristenen op allerlei manieren ondersteunen (bijvoorbeeld met taalcursussen en diaconale hulp) maar durven we ook omgekeerd te denken? Hoe zouden migrantenkerken ons kunnen helpen bij het werk onder ouderen, onder jongeren in de wijk en bij evangelisatie? Zij hebben ons vaak heel wat te bieden als het gaat om warme relaties, het geven van tijd en het delen van het evangelie met passie.

Zo lang wij de nieuwe, ‘allochtone’ kerken als exotische en tijdelijke verschijnselen zien, kunnen we hooghartig aan hen voorbijgaan en onze eigen vormen en tradities als normatief blijven zien. Hun blijvende aanwezigheid zal ons er meer en meer toe dwingen om te kijken naar hun rijkdom en bijdrage.De spirituele ziekten en de crisis die het rijke Noorden kenmerken zouden misschien wel eens genezing kunnen vinden als de stemmen van de niet-westerse wereld werkelijk zouden worden gehoord en verstaan.

Jaap Haasnoot
voormalig beleidsmedewerker van de Evangelische Zendingsalliantie www.eza.nl

Wout van Laar
directeur van de Nederlandse Zendingsraad www.zendingsraad.nl

Overgenomen uit idea 4-2007, vakblad voor gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie, www.ea.nl/idea

Kernwoorden: Migrant, migrantenkerk, zending, zendeling, evangelisatie

Jongeren bereiken in een nieuwe samenleving

Thu, 26 Jan 2012 10:52:25 +0100

Volgens Harmen van Wijnen, directeur van jeugdwerkorganisatie JOP, heeft de verandering van onze cultuur in een netwerksamenleving impact op de relatie tussen kerk en jongere.

Bijna zes jaar geleden maakte Harmen van Wijnen de overstap van de top van het bedrijfsleven naar het kerkelijk jongerenwerk. Hij is zowel directeur van de HGJB als van JOP (Jeugdorganisatie Protestantse Kerk). Nu de financiële wereld zo onder druk staat, was juist zijn oude werkgebied ook heel interessant geweest. Na een etentje onlangs met twee ex-collega’s lag hij dan ook wel even wakker. “Het knaagt af en toe. Het is mijn oude professie en het interesseert en boeit me nog. Aan de andere kant ervaar ik dat ik hier op mijn plek ben gezet. Ik kan hier met mijn gave en drive heel veel betekenen.” Hij piekert er niet over om ooit terug te keren naar het bedrijfsleven. “Vorig jaar april ben ik bevestigd tot predikant. Dat is echt een kantelmoment geweest. Daarvoor ben ik nog steeds lid gebleven van mijn oude beroepsgroep. Ik kon het niet loslaten. Maar de week voordat ik bevestigd werd als predikant heb ik me laten uitschrijven. Dat zag ik als een point of no return.”

Deïnstitutionalisering

Net als veel anderen is Van Wijnen somber over jongeren en de kerk, maar over jongeren en geloof is hij juist helemaal niet negatief. “Als het gaat om jongeren en kerk zoals we de kerk nu kennen dan ben ik somber. Het lidmaatschap van jongeren is verschrikkelijk laag. Maar ik denk dat mensen vaak de fout maken kerkverlating gelijk te zetten aan secularisatie. We zien een deïnstitutionalisering, maar dat wil nog niet zeggen een secularisatie. Jongeren willen niet meer zo strikt gebonden zijn aan traditionele vormen van kerk-zijn. Die ontwikkeling past in de verandering van de samenleving in een netwerkmaatschappij. We zijn niet meer gebonden aan een zuil, een instituut of wat dan ook. Twee jaar geleden promoveerde Maarten Prins in Nijmegen op de verschillende subculturen van jongeren en hun religieuze beleving. Een van zijn conclusies was dat tachtig procent van de jongeren in Nederland bidt. Dat vond ik heel bijzonder. Zingevingvragen zijn heel actueel voor jongeren en daar willen ze ook wat mee. Alleen de manier waarop de kerk antwoorden aanbiedt, in een wat traditioneel, dogmatisch taalveld, past niet meer bij hen. De vraag is: hoe dan wel? Dat is de grote uitdaging waar we met elkaar voor staan.”

Enclaves

Zelf heeft hij duidelijke ideeën over het bereiken van deze jongeren. “We moeten met ze in contact komen door naar ze toe te gaan. Ik denk dat we te lang gedacht hebben: wij zijn de kerk, kom naar ons toe. Dat is nog steeds waardevol, maar daarmee bereik je niet die tachtig procent die openstaat om te bidden. Ik geloof in het tweesporenbeleid: versterken van bestaande structuren en actief deelnemen aan de netwerksamenleving. Je kunt bijvoorbeeld iets organiseren op plekken waar jongeren al samenkomen. En dan niet gelijk onder het mom van dit is iets van de kerk, maar bijvoorbeeld iets cultureels, sportiefs of muzikaals. Het gaat erom dat je participeert in een dergelijk netwerk. Daar kun je, als het moment er is, praten over zingeving, geloof en religie.”

Een heel natuurlijke manier, noemt hij het zelf. “Ieder mens leeft toch in de samenleving? We zitten toch niet in kleine enclaves met muren om ons heen? Mijn dochter zit op hockey, mijn zoon gaat naar de sportschool en ik zit zelf in allerlei maatschappelijke verbanden. Het moet vanzelfsprekend zijn dat je daar ook vertelt over wie je bent. Laat zien dat geloven en christenzijn niet enkel iets zijn van het domein van de kerk.” Als voorbeeld hiervan noemt hij opvoedingscursussen als Family Factory. “Je sluit aan bij maatschappelijke thema’s en neemt een stuk verantwoordelijkheid in het meebouwen aan de samenleving.”

Volgens de directeur is er een omslag in ons denken nodig. “Vooral bij kerkelijke jongerenorganisaties die heel erg gericht waren en zijn op het ontwikkelen van materialen en activiteiten. Daar kom je in de samenleving niet meer mee uit de voeten. Eigenlijk hoort de kerk gewoon onderdeel te zijn van de cultuur. We moeten beseffen dat geloven, zingeving en religie gewoon gebeurt in gesprekken in huisgezinnen op verjaardagen.”

Blog

Blijft de vraag of het dan niet te oppervlakkig blijft, met een culturele activiteit hier en een opvoedcursus daar? “Je hoopt dat je kunt laten zien dat je onderscheidend bezig bent als christen en dat er iets ontstaat als een netwerk van mensen die geïnteresseerd zijn in bijvoorbeeld geloof of zingeving. Er kan bijvoorbeeld spontaan een groep jongeren ontstaan na een ramp of ongeluk. Als je merkt dat er behoefte aan is, kun je bijvoorbeeld zeggen: laten we drie keer bij elkaar komen om verder te praten over het thema van de ramp en wat dood te maken heeft met het leven. Wie weet komt er uit die groep jongeren dan wel iemand die zegt: ik zou er wel meer over willen weten. Dan kun je ze doorverwijzen naar een kerk die bijvoorbeeld een Youth Alpha-cursus aanbiedt. Hiervoor is nodig dat onze eigen jongeren het normaal vinden om over hun geloof te praten en de competentie hebben om dingen te duiden.” In zijn eigen leven werkt het ook zo. “Mijn huisvrienden reageren op mijn blog, omdat het ze bezig houdt. Ik sms ze om er bijvoorbeeld komende vrijdag over door te praten.”

Professionele jeugdwerkers

Het veranderingsproces kan volgens hem versneld worden door te investeren in professionele jongerenwerkers. “Zij kunnen deze visie in hun kerkelijke gemeente uitwerken met een kring van gemotiveerde vrijwilligers om zich heen. Toen ik hier bijna zes jaar geleden begon hadden gemeentes zelf jongerenwerkers in dienst. Volgens mij moeten we het anders doen, heb ik toen gezegd. Wij nemen ze in dienst en zenden ze uit en wij bieden ze de ondersteuning, visie, coaching. Dat is ontzettend snel gegaan. Bij de HGJB werken er nu ongeveer twaalf bij Jop al een kleine veertig. Met hen hebben we een enorm netwerk in handen, om die visie te laten gebeuren.”

Binnen de Protestantse Kerk valt de visie van Van Wijnen over het algemeen goed. “Je hebt ook altijd een deel dat het niet snapt. Mijn taak is om voortdurend in gesprek te zijn en te laten zien wat de situatie is. Soms is het ook lastig. Je zult maar in een dorp wonen waarin het ogenschijnlijk goed gaat. Die mensen zien dit niet. Dan moet je het uitleggen. Waarom sturen we wel zendelingen naar Afrika en laten we ze de plaatselijke taal leren? We doen hier niets anders. Op basis van dezelfde uitgangspunten en grammatica spreken we de taal van jongeren en toevallig gebruiken we daarin nu de netwerken omdat we in een postmoderne netwerksamenleving leven.”

Een dag in de week werkt hij aan een onderbouwing van zijn visie door onderzoek te doen. “Onder mijn visie zit nog niet heel veel wetenschappelijke doordenking. Een dag in de week wijd ik me aan praktisch theologisch onderzoek, dat zich richt op kleine groepen. Wat is het effect van kleine groepen op de geloofsbeleving van adolescenten? Ik loop mee met jongeren die in groepen samenkomen en kijk wat er gebeurt. Hoe vindt het geloofsgesprek hier plaats en wat kunnen we daarvan leren?”

Gereformeerde wortels

Naast het actiever en uitgesprokener deelnemen aan de maatschappij vindt de directeur, zoals gezegd, ook het verstevigen van de kerk belangrijk. In Kontekstueel zei hij vorig jaar bang te zijn dat jongeren uit kerken van gereformeerd belijden massaal hun gereformeerde wortels kwijtraken. “Waar ik me enorme zorgen om maak is dat dat gereformeerd belijden een systeempje is geworden, een dogma. Iets waar heel veel jongeren helemaal niets meer van begrijpen. Ik zie daarop twee reacties. Of ze haken af; de kerkverlating onder kerkgenootschappen waar traditioneel veel jongeren aanwezig zijn, is heel groot. Of ze vertrekken naar een evangelische gemeente. Ze vinden wel antwoorden in andere groepen buiten hun eigen kerkgenootschap. Het gaat me meer om de analyse daarvoor dan dat ik tegen evangelicalisering ben. Ik vind het jammer dat de gereformeerde traditie voor jongeren zijn elan, charme en rijkdom is kwijtgeraakt. Ze associëren het met saai, dor, psalmen zingen en lange preken, terwijl ze de werkelijke inhoud niet zien.

De plaatselijke gemeente heeft een eigen heldere identiteit nodig met voeding en diepgang en een stuk theologie daaronder. Want met een stevige identiteit kun je ook in de samenleving veel makkelijker staande blijven en dingen duiden en zien. Ik ben zo bang dat er anders een stuk vluchtigheid in zit. De gereformeerde theologie kun je als een grammatica zien, die richting geeft. Wat ik de gereformeerden in mijn eigen huis nog weleens verwijt is dat ze zich daarbij nog steeds houden aan de oude woorden van driehonderd jaar geleden. Ik zeg: Gebruik de grammatica, maar wel in nieuwe taal.”

Suzanna Blackmore

Overgenomen uit idea 6-2009, vakblad voor gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie, www.ea.nl

Kernwoorden: Jeugdwerk, jongeren, netwerksamenleving, evangelisatie

Armoede en recht doen

Tue, 13 Mar 2012 10:01:30 +0100

Op vele wijzen zijn kerken betrokken bij mensen die in armoede leven. Ze geven financi�le hulp en zijn betrokken bij voedselbanken. Hebben ze ook een rol in het zoeken naar structurele oplossingen?

Natuurlijk: armen zullen er altijd zijn (Deuteronomium 15:11). Zelfs bij de beste voorzieningen zullen er altijd mensen zijn die door wat voor omstandigheden ook tussen wal en schip vallen, bijvoorbeeld door domme pech. Maar als de armoede grote groepen mensen betreft - met dezelfde achtergrond en voor lange tijd – dan is er structureel iets mis en zullen we aan verandering moeten werken. In hetzelfde hoofdstuk van Deuteronomium staat als perspectief en gebod van Godswege: “Overigens zal niemand van u in armoede leven...” (vers 4).

Het ‘recht van de arme’

Alle rechtsregels die we in het Oude Testament vinden en waar ook Jezus zich op beroept, hebben tot doel om armoede tegen te gaan door materiële nood en sociale uitsluiting te bestrijden. Ons valt dat vaak niet direct op, omdat die regels betrekking hebben op een heel andere tijd van boeren en herders. Bijvoorbeeld: een deel van de oogst moet blijven liggen voor de armen; er mogen geen levensnoodzakelijkheden, zoals een mantel of handmolen, tot onderpand genomen worden; er is een renteverbod (van de noodsituatie van iemand mag je geen gebruik maken om er beter van te worden); er zijn bepalingen over de herverdeling van het land zodat een ieder weer de beschikking krijgt over een stuk land, iets wat in de agrarische samenleving voorwaarde is voor het kunnen voorzien in het levensonderhoud.

Zo is er nog veel meer te noemen. Het betreft een geheel van regels dat armoede en sociale uitsluiting wil voorkomen en opheffen. Een heel belangrijk punt is daarbij dat het gaat om rechtsregels. Dat wil zeggen: bestrijding van armoede ligt in de sfeer van het recht en niet van de gunsten. Bij dat laatste beslist de hulpgever of hij iemand wel of niet wil helpen en onder welke voorwaarden.

Het rechtskarakter wordt nog eens onderstreept doordat deze regels door God gegeven zijn: het gaat dus om een goddelijk recht van de arme! Hulpverlening zal daarom altijd in het kader moeten staan van recht verschaffen en het werken aan oplossingen om te voorkomen dat mensen gebrek leiden en in afhankelijkheid terecht komen.

Sociale zekerheid

Het is van groot belang dat armen niet afhankelijk zijn van gunsten, waarbij de hulpverlener eenzijdig bepaalt of en onder welke voorwaarden iemand hulp krijgt. De invoering van de sociale zekerheid had tot doel om een einde te maken aan de bedeling van de armenzorg. Sluitstuk hierbij was de invoering van de Algemene Bijstandswet in 1965. Aan een ieder die niet over de middelen beschikte om in de noodzakelijke kosten van het bestaan te voorzien, moest bijstand worden verleend door de gemeenschap in de vorm van de overheid. Dit betekende een omslag van gunst naar recht. Het is van groot belang dat sociale zekerheid en sociale voorzieningen dit rechtskarakter hebben, ook in hun feitelijk functioneren, willen mensen in financiële nood niet vervallen in vernederende situaties. Kerken hebben hiervoor op te komen vanuit hun waarden van barmhartigheid en gerechtigheid.

De kerkelijke praktijk

Voor de kerkelijke praktijk op het terrein van armoedebestrijding betekent de gedachte dat armen recht hebben op een menswaardig bestaan dat hulpverlening moet gaan met:

bondgenootschappen met armen en hun organisaties (niet voor, maar met mensen);
het beroep op politiek en samenleving om in hun beleid vooral de positie van mensen die langdurig en soms blijvend op of onder het minimuminkomen zitten structureel te verbeteren.

Dit krijgt zijn vorm in de volgende activiteiten:

1) Het versterken van (groepen) armen in hun eigen kracht.

Een arme wordt vaak als een bundel tekorten gezien. Om recht te doen aan de waardigheid van mensen is het van belang om hen te helpen hun capaciteiten te ontwikkelen. Juist door goed te luisteren naar mensen in nood kun je respectvol zoeken naar mogelijkheden om krachten en potenties tot ontplooiing te brengen. Dat geldt ook in collectief verband. Organisaties waarin armen zelf activiteiten ondernemen, kun je ondersteunen: financieel, met ruimte, computers, inspiratie, kennis en nog meer.

2) Het stimuleren van bewustwording en erkenning van armoede.

Armen vormen in onze samenleving een minderheid, die niet invloedrijk is. Daarom is het van groot belang dat zij bondgenoten hebben onder niet-armen die opkomen voor hun belangen en zorgen dat het probleem van armoede erkend wordt. Zonder erkenning van een probleem kan niet aan de oplossing gewerkt worden.

3) Het signaleren en aankaarten van knelpunten bij lokale en regionale bestuurders en uitvoerders.

Dit betekent dat kerken zich regelmatig afvragen welke knelpunten ze tegenkomen in de hulpverlening en vervolgens gericht de betreffende instanties hierop aanspreken.

4) Het aanspreken van de landelijke politiek op het armoede- en inkomensbeleid.

Het betreft hier de hoogte van de uitkeringen, de wet- en regelgeving en voorzieningen als de zorgverzekering, de woontoeslagen en de studiefinanciering. Kerken kunnen juist op grond van de ervaringen die zij opdoen in het optrekken met mensen in de knel de samenleving en de politiek met grote kracht aanspreken op hun verantwoordelijkheid.

Hulpverlening: we zullen het nooit als vanzelfsprekendheid mogen zien. Het feit dat het nodig is, moet ons pijn (blijven) doen en aanzetten tot inzet voor structurele oplossingen.

Dit is een bewerkte en ingekorte versie van het artikel Armoede en Recht doen door dr. Herman Noordegraaf uit het Micha Zondag Kerkenpakket 2010.

Verder lezen:
Armoede en recht doen – helpen onder protest in de praktijk- De Arme Kant van Nederland/EVA en Kerk in Actie

Kerkelijk jaar met kinderen

Thu, 26 Jan 2012 12:17:26 +0100

Het kerkelijk jaar kun je als een ritme zien waar je in kunt stappen, ook al voel je je niet altijd in de stemming.

Ronde kalender

Het kerkelijk jaar begint vier zondagen voor kerst (advent) en eindigt de laatste zondag voor advent. Met kinderen kun je een speciale (ronde) kalender maken, waar alle bijzondere dagen opstaan. De tijden tussen de feesten zijn om uit te kijken naar het volgende feest. Ook in de Bijbel wordt beschreven hoe God wilde dat de Israëlieten hun feesten vierden. De beschrijvingen daarvan kunnen ook helpen om vormen te kiezen.

Advent

Advent is de tijd voor kerst waarin het 'verwachten' centraal staat. Het verwachten van de geboorte van de Here Jezus, maar ook het verwachten van Jezus bij ons. Advent begint vier zondagen voor het kerstfeest. In veel kerken worden vanaf de eerste adventszondag kaarsen aangestoken. De eerste zondag een kaars, de tweede zondag twee, enzovoort. Je kunt ze in een versierde krans steken of gewoon door vier kandelaars naast elkaar te zetten. Kindernevendienst en zondagsschool kun je houden aan de hand van thema’s die passen bij de adventtijd: je kunt bijvoorbeeld beloften uit het Oude Testament over de komst van de Here Jezus en de vervullingen in het Nieuwe Testament lezen. Andere thema’s kunnen zijn hoop en verwachting, liefde en licht. Of je kunt de verhalen die gaan over de geboorte van Jezus en wat er vooraf gaat lezen. Het maken van een kerststalletje van klei is een leuke bezigheid in deze tijd en biedt heel wat mogelijkheden voor gesprek. Je kunt praten over de figuren die je aan het vormen bent en in de huid van zo’n persoon kruipen. Hoe zou de herder die naar de stal ging het beleefd hebben? Wat zou hij gezegd hebben? Enzovoorts. Leuk om tijdens een gezinstijd te doen.

De adventstijd begint altijd al als op veel scholen en in veel gezinnen Sinterklaas gevierd word. Toch kun je door de kaarsen en de verhalen heel duidelijk aangeven dat we vlak voor het kerstfeest staan.

Kerst

Met Kerst vieren we de geboorte van Jezus Christus. Veel kerken hebben tijdens de kerstdagen speciale diensten voor kinderen of met kinderen. Er zijn veel speciale programma’s voor kerstvieringen en kerstmusicals.
Vaak ook krijgen kinderen met kerst een cadeau, dat benadrukt dat God Jezus aan de wereld schonk. Dat is een mooie gewoonte die je kinderen ook zelf kunt leren. Zo kunnen kinderen van de oudste groep bijvoorbeeld kerstcadeautjes maken voor jongere kinderen door met strijkkraaltjes kerst(boom)figuurtjes te maken. Het cadeau doorgeven kan ook in de vorm van het geven van een dubbel cadeau, bijvoorbeeld een christelijk kindertijdschrift waarvan ze een exemplaar aan een vriendje of vriendinnetje mogen geven.
Het maken van een levende kerststal, het zingen van een speciaal kinderlied, een kort toneelspel of dans door kinderen verhoogt vaak de feestvreugde. Laat het geen verplichting zijn: niet alle kinderen voelen zich daar lekker bij.

Lijdenstijd

De lijdenstijd is de tijd voor Pasen. Van oudsher noemen de katholieken het de veertigdagentijd of vastentijd. In deze periode is het gewoonte om te vasten. Het begint op Aswoensdag (de woensdag die vooraf gaat aan de eerste lijdenszondag en direct na het carnavalsfeest) tot aan Pasen, de zondagen uitgezonderd. In de protestantse kerken is het ook altijd een sobere tijd geweest, ook wel lijdenstijd genoemd. Deze tijd wordt afgemeten aan de zes zondagen voor Pasen. Bepaalde bijbellezingen in de kerk markeren de zondagen.
In onze tijd zie je dat het vasten in de katholieke kerk door veel kerkleden niet meer in acht wordt genomen. Vooral de mensen die van huis uit de betekenis mee hebben gekregen vasten nog. Opvallend is dat nu veel mensen in de protestantse kerken juist de waarde van vasten zien en het toepassen. De begrippen veertigdagentijd en lijdenstijd worden nu door elkaar gebruikt.
In de zondagsschool of kindernevendienst kun je ook met kinderen over versoberen praten en er een spaaractie aan koppelen.
Verder is deze periode heel geschikt om het hele lijdensverhaal te vertellen en te verwerken.
Ook deze tijd kun je voor kinderen visueel zichtbaar maken. Net als in de adventstijd kun je kaarsen nemen. Zet zes kaarsen in een standaard en steek op de eerste lijdenszondag ze alle zes aan. Door iedere volgende zondag één minder aan te steken laat je zien dat het lijden en sterven van Jezus dichter bij komt. Het wordt als het ware steeds donkerder. Op paaszondag steek je ze natuurlijk alle zes weer aan: Hij is opgestaan.

Van palmpasen tot Pasen

Het hoogtepunt van de lijdenstijd ligt in de week voor Pasen: de goede week.
De week begint met palmpasen of palmzondag. Het verhaal van de intocht van Jezus op het ezeltje in Jeruzalem wordt dan gelezen.

Witte donderdag: In sommige kerken wordt er op witte donderdag een sobere viering gehouden waarbij gedacht wordt aan de laatste maaltijd van Jezus met zijn vrienden. Het avondmaal wordt dan ook gevierd.
Goede vrijdag: De dag dat we er aan denken dat Jezus stierf aan het kruis. Op deze dag hebben de meeste kerken een dienst die sober is. Schroom niet om ook kinderen welkom te heten in deze dienst.
Stille zaterdag: Je kunt die dag ook echt stil laten zijn. Geen muziek. Geen TV. Versiering voor Pasen klaar leggen (niet al weken van te voren de kamer voor Pasen versieren zoals de commercie wil).
Pasen: Een feestelijk paasontbijt in de kerk kan tot een mooie traditie uitgroeien. Een feestelijke dienst met veel Paasliederen die kinderen ook kennen

De periode na Pasen tot Pinksteren duurt 50 dagen. Joodse kinderen tellen na Pasen nog vijftig paasdagen. Een oude naam voor Pinksteren is ‘Pasen in het goud’. De vijftigste dag is Pinksteren. Dat is zeven maal zeven én nog één erbij. Dat getal geeft de volheid aan.

Hemelvaart en Pinksteren

Op Hemelvaartsdag hebben veel kerken een dienst. Met kinderen kun je die dag beginnen met vooruitkijken naar Pinksteren aan de hand van symbolen.
Je leest of vertelt het verhaal van Jezus terugkeer naar de hemel. Met zijn allen probeer je je in te leven in de gevoelens van de discipelen. Begrepen ze werkelijk dat ze niet alleen bleven? Waar dachten ze eigenlijk aan? Wat hadden ze allemaal meegemaakt met Jezus? Waar zou jij aan denken? Laat ieder kind zo één of twee gebeurtenissen bedenken. Daarvan maak je een lijstje en de bijbelgedeelten die daarbij horen. Geef dit als lijstje mee naar huis. In de dagen erna kunnen ouders deze bijbelgedeelten samen met hun kinderen lezen.

Op pinksterzondag sluit je dit af door te vertellen over de uitstorting van de Heilige Geest. De verhalen herinneren eraan hoe Jezus voor ons op aarde was en dat nu de Heilige Geest die taak overgenomen heeft. Als je dat meerdere jaren doet zul je zien dat er ieder jaar weer andere accenten gelegd worden.

Laatste zondag van het kerkelijk jaar

Na de pinksterdagen is er een hele poos 'niks'. Een rustige periode op de kerkelijke kalender. Eind november is het de laatste zondag van het kerkelijk jaar. In de kerk worden de namen van de overledenen opgelezen. Voor sommige kinderen is dat ook verdrietig omdat ze bijvoorbeeld een opa of oma verloren. Let daarop als je met de kinderen erover praat en voorbede doet.

Kernwoorden: kerkelijk jaar, kinderen, kinderwerk, kinderclub, zondagschool, kindernevendienst, geloofsopvoeding, feest, vieren

De interne communicatie van een kerk

Tue, 20 Sep 2011 12:06:28 +0200

In veel gemeenten scoort (interne) communicatie niet hoog op de prioriteitenlijst en wordt er nauwelijks visie en beleid op losgelaten. Daarmee doet de gemeente zichzelf tekort.

Kruispunt, in de Amersfoortse vinexwijk Vathorst, is een uniek samenwerkingsverband tussen de Protestantse Kerk in Nederland, de Christelijke Gereformeerde Kerk en de Nederlands Gereformeerde Kerk. In augustus 2003 begonnen met dertig mensen is Kruispunt nu uitgegroeid tot een gemeente met ruim vijfhonderd leden. Waar in het begin de communicatielijnen bijzonder kort waren (en de processen zeer democratisch), hebben we nu te maken met een middelgrote gemeente, waarbij beleid en de vertaling daarvan richting gemeente om een duidelijke structuur vragen. Daarnaast brengt ons samenwerkingsverband én missionaire karakter ook een aantal verschillende culturen bijeen, hetgeen de noodzaak van eenheid rondom visie en missie onderstreept.

Zijlijn

Binnen de kerkenraad van Kruispunt is communicatie een aparte portefeuille. Het is een bewuste keuze om de verantwoordelijkheid voor het communicatiebeleid te koppelen aan een kerkenraadslid. Hij of zij is immers betrokken bij de visie op gemeentezijn en het totale kerkenraadsbeleid. Een beleid dat we moeten ‘doorvertalen’ naar de diverse doelgroepen binnen de gemeente, waarbij het creëren van eenheid en betrokkenheid een belangrijke doelstelling is. Openheid is daarbij van wezenlijk belang. Het vergroot in de regel het verantwoordelijkheidsgevoel van gemeenteleden, wat zich weer uit in een grotere betrokkenheid. Het samen gemeente van Jezus Christus zijn, wordt daardoor een levend(ig)e werkelijkheid. Het omgaan met die openheid ging overigens ook binnen Kruispunt niet zonder slag of stoot. Vooral gemeenteleden van het eerste uur (toen de gemeente uit een kleine groep bestond en we veel beslissingen met elkaar namen) hebben op een bepaald moment het gevoel gehad aan de zijlijn te worden gezet toen door de relatief sterke groei structuren veranderden en communicatielijnen langer (en minder zichtbaar) werden. En als kerkenraad zijn we ons ook bewust van de momenten dat de communicatie beter en/of uitgebreider had gekund.

Communicatieplan

Om de vinger aan de pols te houden en de samenhang te bevorderen, werken we inmiddels met een communicatieplan en een communicatieteam. In het plan benoemen we onder andere doelstellingen, doelgroepen, beschikbare media en prioriteiten. Het team zorgt voor de uitvoering ervan. De doelstelling van onze interne communicatie is als volgt verwoord: ‘de gemeenschapszin bevorderen door elkaar te (helpen) informeren over wie we als gemeente willen zijn, wat er speelt, wat er gebeurt, waarin we geloven en elkaar te stimuleren tot onderlinge betrokkenheid en inhoudelijke verdieping’. Kernwoorden daarbij (voor zowel de interne als externe communicatie) zijn: bescheiden, uitnodigend, professioneel, eenvoudig & eenduidig en bijbels. Aan de hand van een matrix hebben we precies in kaart gebracht welke media voor welke doelgroepen geschikt zijn en welke acties het communicatieteam op korte en langere termijn moet realiseren. Ervaring heeft geleerd dat concreet zijn in het benoemen van de acties en het werken met prioriteiten en deadlines de beste resultaten oplevert. Werk vooral met haalbare doelen en staar je niet blind op ‘wat eigenlijk zou moeten maar nog niet kan’. Daarnaast speelt uiteraard het beschikbare budget een rol, al zou het beleid het budget moeten bepalen en niet – zoals in veel kerken nog zo vaak gebeurt – andersom! Het communicatieplan staat overigens niet op zichzelf maar is weer een afgeleide van onze gemeentebrede visie en missie en dient tegelijkertijd ter versterking van diezelfde visie en missie. Bij heldere communicatie is samenhang immers het sleutelwoord.

Weekbrief

Qua beschikbare media is er een scala aan mogelijkheden. Een van de meest effectieve manieren om de gemeente op de hoogte te houden van wat er speelt, is de weekbrief met daarin nieuws rond gemeenteleden, activiteiten, ontwikkelingen binnen de gemeente, vacatures, kerkenraadsverslagen et cetera. Wat dat laatste betreft, hebben we er bewust voor gekozen een wat meer inhoudelijk verslag te plaatsen zodat de gemeente ook echt weet met welke onderwerpen we bezig zijn. De reguliere verschijning van de weekbrief garandeert up-to-date nieuws en de verspreiding per mail een gemeentebrede ontvangst.

Een anno 2009 niet meer weg te denken communicatiemiddel is uiteraard de website, met het algemene (voor iedereen toegankelijke) deel en het besloten (achter de inlogcode) deel. En hoewel het algemene deel vooral een externe functie heeft, blijken toch ook veel gemeenteleden daar vaak informatie vandaan te halen of bijvoorbeeld een dienst te downloaden. Een dynamische website (met regelmatige updates) heeft dus ook intern aantrekkingskracht!

De gemeentegids (die elk jaar in september verschijnt) geeft vooral informatie over onze geschiedenis, visie, missie, lange termijn activiteiten, kerkdiensten, kerkenraad, ‘huisregels’ met betrekking tot familiegebeurtenissen en contactpersonen. Het bijbehorende ‘smoelenboek’ - met van elk gemeentelid een foto en wat informatie (adres, werk, hobby’s) - blijkt inmiddels een geliefd ‘naslagwerk’ om andere gemeenteleden een beetje te leren kennen. In een snelgroeiende gemeente als Kruispunt een welkome ‘shortcut’. Het is wel belangrijk om dit regelmatig bij te werken.

En dan zijn er natuurlijk de folders voor de diverse activiteiten met een meer adhoc karakter (gemeenteweekend, cursussen et cetera). Onderschat overigens ook nooit de (communicatie)waarde van de onderlinge ontmoeting op zondag!

Professioneel

Eén van de kernwoorden bij onze (ook interne) communicatie is ‘professioneel’. Als eigentijdse gemeente vinden we het belangrijk dat de diverse communicatiemiddelen zowel qua inhoud als ‘look’ professioneel ogen. Door te werken met een huisstijl (logo, lettertype) wordt de herkenbaarheid vergroot en neemt de samenhang tussen missie, identiteit en uitstraling toe. Te vaak nog maken kerken (zéker bij interne communicatie) het uiterlijk ondergeschikt aan de inhoud, waardoor ze de communicatie (wellicht onbewust) als tweederangs wegzetten. ‘Het gaat immers om de boodschap’, waarbij ze vergeten dat gebrek aan vormgeving óók iets communiceert. Een aantrekkelijke vormgeving nodigt uit tot lezen, vergroot de bekendheid over wat er speelt en dus ook de betrokkenheid.

Op bezoek

Binnen Kruispunt vinden we de wisselwerking tussen kerkenraad en gemeenteleden enorm belangrijk en is het onze overtuiging dat je als gemeente alleen levensvatbaar bent als visie en missie gemeentebreed gedragen worden. Draagvlak creëren kan op verschillende manieren. Naast het gebruik van de ‘geijkte’ communicatiemiddelen hebben we als kerkenraad dan ook bewust gekozen om op bezoek te gaan bij iedereen die zich als nieuw lid aanmeldt om in een een-op-een-gesprek te ‘proeven’ wat mensen beweegt om lid te worden van juist ónze gemeente. Het is de tijdsinvestering meer dan waard. Een andere vorm van interactieve communicatie is dat we de gemeente meenemen in onze route op weg naar beleidsbeslissingen en niet slechts achteraf informeren over genomen besluiten. De praktijk heeft uitgewezen dat juist ook deze uitnodiging tot meedenken en de openheid gedurende het denkproces een waardevolle aanvulling zijn op ons gemeentezijn. Mensen voelen zich serieus genomen en betrokken en zijn in veel gevallen van harte bereid er samen de schouders onder te zetten.

Communiceren zit in onze genen. God heeft ons geschapen voor de dialoog: in relatie tot Hem én in relatie tot elkaar. Vanuit dát perspectief en in die openheid mogen we samen voluit gemeente van Jezus Christus zijn. Met God als initiator en Zijn Geest als inspirator zullen ‘communication’ en ‘communion’ steeds meer hand in hand gaan.

Rita Quartel
Portefeuillehouder Communicatie Kruispunt kerkenraad
www.kruispuntvathorst.nl

Kernwoorden: Interne communicatie, weekbrief, website, gemeentegids, Vathorst, Kruispuntgemeente

Basiszorg voor kinderen

Thu, 08 Dec 2011 15:33:42 +0100

In de basiszorg voor kinderen gaat het in de eerste plaats niet om het organiseren van activiteiten. Belangrijker is het cre�ren van een zorgklimaat binnen de gemeente.

In dit artikel vertelt Bart Broekman hoe zij de zorg voor kinderen in de Bethelgemeente in Drachten organiseren.

De gemeente streeft naar een klimaat waar mensen open en betrokken zijn. Ook voor kinderen. Er hoort zorg te zijn voor kinderen, maar ook zorgzaamheid tussen kinderen onderling. Het belangrijkste is niet wat je doet en welke activiteiten er zijn, maar wie je mag zijn. Dat is het uitgangspunt. Activiteiten op het gebied van de zorg voor kinderen zijn bedoeld om zo’n klimaat te bewerkstelligen.

Het kinderpastoraat speelt dus een centrale rol in het initiëren en bewaken van dit proces. De basiszorg voor kinderen heeft als doel: ‘Kinderen leren en laten ervaren wie de Here Jezus voor hen is op ieder moment van hun leven’.

Vaardigheden

Onze overtuiging is dat de zorg voor kinderen in de eerste plaats niet op problemen is gericht, maar op het ondersteunen en aanleren van vaardigheden bij opvoeders, kinderen en kinderwerkers die meehelpen bovengenoemde doelstelling te bereiken (de zgn. preventieve aanpak).

Vier speerpunten

Aan deze opdracht wordt op verschillende manieren gewerkt. Er zijn vier speerpunten in de zorg voor kinderen binnen de gemeente die bijdragen tot een geïntegreerde (samenhangende) aanpak:

1. Ouders

Het eerst komen de ouders in beeld. Zij moeten zich bewust zijn/ worden van de zeer belangrijke taak die ze hebben. De gemeente wil hen handvatten geven voor een Bijbelse opvoeding.

2. Kinderen

Door kinderdiensten en kleine groepen wordt geprobeerd de kinderen op hun eigen niveau te bereiken met het evangelie van de Here Jezus. Ze leren hier, door kennis en ervaring, hoe ze volgens Bijbelse normen kunnen leven, met als doel gelijkvormig te worden aan Christus.

3. Kinderwerkers

De gemeente brengt de kinderwerkers pastorale kennis en vaardigheden bij en helpt hen in de omgang met het kind.

4. Problemen signaleren.

Het gaat hierbij niet alleen om de moeilijkheden die een kind in zijn leven kan hebben in de omgang met bijvoorbeeld de ouders of vriendjes (microniveau), maar ook om problemen breed binnen de gemeente en de maatschappij (macroniveau). Wat houdt de jongens en meisjes bezig? Zijn er maatschappelijke ontwikkelingen waaraan aandacht moet worden besteed?

Gemeente en opvoedingsproces

De opvoedingstaak van de gemeente begint bij de ouders. Ouders zijn door God aangesteld als primair verantwoordelijk voor het welzijn van hun kinderen. De kerk kan deze taak niet overnemen, maar heeft wel tot taak om ouders bewust te maken van hun opvoedingstaak. Binnen het voorbeeld van de Bethelgemeente in Drachten zijn er diverse activiteiten om dit proces te stimuleren:

Opvoedingskringen

Diverse kringen (afhankelijk van de leeftijd van het kind) geven de mogelijkheid voor ouders en opvoeders om samen te spreken over hoe men handelt en wat men ervaart in de omgang met het kind. Aan de orde komen Bijbelse begrippen en principes over opvoeden en de praktische toepassing daarvan in het alledaagse, ‘normale’ leven.

Cursus ‘Opvoeden oké’

Deze cursus is bedoeld om ouders en opvoeders inzicht te geven in de manier waarop ze naar hun kind kijken, hoe bepaald gedrag tot stand komt en welke maatregelen het meest effectief zijn. Er wordt specifieke opvoedingsinformatie gegeven over het stellen van opvoedingsdoelen, (on)aanvaardbaar gedrag, regels en grenzen stellen en het voorkomen van straffen. De verwerking vindt plaats in vaste gespreksgroepen.

Seminars en Workshops over specifieke opvoedingsproblemen

In deze bijeenkomsten wordt vanuit een Bijbels kader ingegaan op opvoedingsproblemen. Ouders krijgen bijvoorbeeld praktische handvatten aangereikt over het omgaan met kinderen met ADHD/PDD-NOS. Een ander voorbeeld is het onderwerp ‘Een veilige hechting is een solide basis’, waarin wordt ingegaan op het probleem dat kinderen door onveilige situaties zichzelf en anderen niet durven te vertrouwen en daardoor vreemd gedrag vertonen.

Preken over opvoeding

Ieder kwartaal is er een ochtenddienst waarin kinderen worden ‘opgedragen’. In deze diensten staat opvoeding en gezin centraal. In de preek wordt ingegaan op de actuele situaties en krijgen gemeenteleden Bijbelse principes over opvoeden aangereikt.

Opvoedingsondersteuning

Regelmatig vragen ouders via het (kinder)pastoraat om ondersteuning in de opvoeding of wordt er door het pastoraat gewezen op de mogelijkheid daarvan. Ondersteuning kan plaats vinden door: adviezen, logeergezinnen, begeleidingsgesprekken of middels het project ‘3xO’ (Ouders Ondersteunen Ouders). Waar mogelijk wordt samengewerkt of doorverwezen naar externe instanties.

Zorgstrategie: de zorg voor het kind in de praktijk

Zorg voor het kind speelt in de Bethelgemeente een belangrijke rol. Kinderen vandaag de dag hunkeren naar liefde en aandacht. Er is weinig tijd voor kinderen en er zijn veel problemen onder kinderen. Meer dan ooit hebben ze onze steun, bemoediging, liefde, geduld en complimenten nodig. Vandaar dat het kinderwerk daar een belangrijke plaats voor vrijmaakt. Hoe is dit verwezenlijkt? In grote lijnen geven we hieronder een overzicht.

De Kinderdiensten

De kinderen komen eerst bij elkaar in de kinderdiensten. Op een zondagochtend zijn er gelijkertijd verschillende kinderdiensten per leeftijdgroep:
Het Kinderparadijs - groep 1 en 2
De Parels - groep 3, 4 en 5
De Powerkids - groep 6, 7 en 8

In deze kinderdiensten zingen de kinderen onder begeleiding van een muziekteam en luisteren ze naar het Bijbels verhaal, verteld door één van de verhalenvertellers. Regelmatig is er een creatieve bijdrage die de boodschap van de kinderdienst ondersteunt (video, drama, poppen, enz.). Het is mogelijk dat kinderen zelf een bijdrage leveren aan de kinderdienst, afhankelijk van hun gaven of talenten. Op deze wijze vindt er een grote betrokkenheid plaats.

Eigen niveau

Het grote voordeel van deze diensten is dat kinderen op hun eigen niveau Gods Woord horen en op een actieve wijze het geloof kunnen beleven.

De Kleine Groep

Na de kinderdienst gaan de kinderen in groepjes van 10-15 personen naar hun eigen ruimte voor de creatieve onderwijsverwerking. De kinderen worden hartelijk ontvangen met limonade en koek. Tijdens het drinken worden de presentielijst bijgehouden. Dit is tegelijkertijd het moment om de kinderen te laten vertellen over hun belevenissen en te spreken over het Bijbels verhaal.

Suggesties presentielijst

• Lees de namen voor en als ze hun naam horen, mogen ze één ding vertellen van wat ze die week meegemaakt hebben.
• Lees de namen voor en als ze hun naam horen, mogen ze vertellen hoe ze het verhaal vonden, waarom en of ze er iets mee kunnen in hun leven.
• Lees de namen voor en als ze hun naam horen, mogen ze vertellen hoeveel broers en zussen ze hebben en of ze het leuk vinden thuis.
• Lees de namen voor en als ze hun naam horen, mogen ze vertellen welk bijbelverhaal ze het mooist vinden en waarom.
• Lees de namen voor en als ze hun naam horen, mogen ze vertellen met welk aspect van de Bijbel ze bezig zijn, thuis of op school/ en wat ze daarin niet begrijpen of moeilijk vinden.

Vervolgens vindt er een creatieve onderwijsverwerking plaats in de kleine groep. De vorm is mede afhankelijk van de leeftijdgroep. Er wordt bij dit onderdeel gelet op een goed evenwicht tussen het gesprek met de kinderen en de verwerking. De kleine groep wordt afgesloten met gebed. Hiervoor zijn verschillende manieren.

Suggesties bidden in de kleine groep

• Sluit af met een dankgebed en bid voor de dingen die in de groep zijn besproken.
• Vraag de kinderen om te bidden voor de gebedspunten die ze zelf aandragen.
• Het kringgebed. Ga de kring rond, zodat iedereen een beurt krijgt en sluit zelf met gebed af. De kinderen schrijven hun gebed op een papiertje en lezen dat voor of de kinderen bidden zelf voor een onderwerp, als ze dat willen (als ze liever niet bidden, mogen ze alleen ‘amen’ zeggen).
• Laat de kinderen elkaars handen vasthouden en sluit zelf af met gebed of laat de kinderen in de kring bidden (de kinderen geven een kneepje in de hand als de volgende aan de beurt is).
• Sluit af met een lied (bijvoorbeeld het ‘Onze Vader’).
• Sluit af met het opzeggen van een gebed (bijvoorbeeld het ‘Onze Vader’).

De kleine groep is de ‘huiskring’ in het kinderwerk

Kinderen leren op een spontane manier hun leven te delen en samen te bidden. Hiermee wordt een belangrijke basis gelegd voor hun persoonlijke ontwikkeling en het ontvangen van het geloof in de Here Jezus. Wat een geweldige taak voor de gemeente!

De taak van de kinderwerker en het omgaan met problemen

Persoonlijke aandacht vinden we in het kinderwerk erg belangrijk. In de kleine groep kan dit ten volle uitgebuit worden. Maar medewerkers weten niet altijd hoe ze zoiets het beste kunnen aanpakken. Hier volgen enkele suggesties uit de ‘Handleiding voor de Kleine Groep Medewerker’ (verkrijgbaar via www.bethel.nl)

Het adopteren van een ‘aantal’ kinderen

De kinderwerker heeft vijf tot zes kinderen onder zijn hoede. Deze kinderen ziet hij regelmatig in de kleine groepjes, maar hij zorgt er ook voor dat hij buiten de zondagen om contact zoekt door middel van een kaartje, telefoontje of bezoekje bij speciale gelegenheden. Een hulpmiddel hierbij zijn de gebedskaarten met de namen of foto’s van ‘zijn’ kinderen.

Het observeren van de kinderen

Voor en tijdens de kinderdienst neemt de kinderwerker een plaats in waar hij de kinderen goed kan overzien en een aantal rijen in de gaten kan houden. De kinderwerker wordt gestimuleerd om met name de kinderen van zijn kleine groep te observeren als ze zingen, naar het verhaal luisteren, enzovoort. Op deze wijze komt hij veel over ‘zijn’ kinderen te weten. Hoe zitten ze erbij, hebben ze contact met leeftijdgenoten, is er iemand baldadig? Dit levert bruikbare informatie op die hij later kan gebruiken in het leiden van de kleine groep (bijvoorbeeld: ik signaleer een druk kind, straks moet ik naast hem gaan zitten; ik signaleer een kind dat niet meedoet, ik ga straks een praatje met haar maken).

Zorg dragen voor een rustige en gezellige sfeer

De kinderwerker moet er voor zorgen dat hij goed is voorbereid. Als hij met de kinderen in de kleine groep komt, moet hij alle tijd en aandacht voor het kind hebben. Hij heeft alles in het lokaal klaar staan wat hij nodig heeft. De kinderwerker zorgt voor structuur en orde. Hij ziet er op toe dat er geen loopje wordt genomen met regels. De kinderwerker zorgt er voor dat het lokaal gezellig is aangekleed en dat het netjes is. Hij is ontspannen, ontvangt de kinderen vriendelijk en zoekt oogcontact om ieder kind met een knipoog, een knikje of een ‘hartelijk welkom’ te begroeten. De kinderwerker deelt (oprechte) complimentjes uit en laat merken dat hij blij is de kinderen te zien. Hij besteedt aandacht aan bijzondere gelegenheden (verjaardagen, diploma’s, enz.).
Kortom, bij de kinderwerker gaat het in de eerste plaats niet om wat hij zegt, maar wat hij doet. Wat je aan de liefde van God uitstraalt, hoe je de kinderen benaderd en de belangstelling die je voor ze hebt, zal bepalen of ze ook zullen gaan luisteren naar wat je zegt.

Het logboek

Aan het eind van de dienst, als alles opgeruimd is en de kinderen weg zijn, is er tijd om het logboek in te vullen. Het logboek verzamelt informatie over bijzonderheden bij kinderen en de sfeer in de groep en vraagt naar ervaringen rondom de kinderdienst en de creatieve verwerking.
Het logboek is heel waardevol, want op deze wijze ontstaat er een goed overzicht van het functioneren van de verschillende groepen. De resultaten worden besproken tijdens de teamvergaderingen van de kleine groep medewerkers. Zorgelijke situaties kunnen onmiddellijk worden doorgesproken met de teamleider. De teamleider heeft de mogelijkheid om contact op te nemen met het team kinderpastoraat.

Veelgestelde vragen

Is het wel goed om de kinderen uit de diensten van volwassenen weg te trekken en hen een eigen samenkomst te geven?

Het is niet goed om de volwassen samenkomsten en de kinderdiensten tegen elkaar uit te spelen. Toen we als Bethelgemeente deze stap maakten, vroegen we ons af hoe de kinderen hier op zouden reageren. We kunnen nu na enkele jaren zeggen dat de meeste kinderen niet anders zouden willen. Dit is wat hen aanspreekt! Zondag in de kerk moet voor hen het leukste uurtje van de week worden. In de oude situatie gingen de kinderen voor de preek naar de zondagschool. Er was nauwelijks tijd over om een verhaal te vertellen, samen te zingen en een werkje te doen, laat staan om met elkaar een gesprek te hebben. Door deze nieuwe opzet komen al deze elementen (viering, onderwijs, verwerking en gesprek) tot hun recht en kan er kwalitatief en kwantitatief voldoende aandacht gegeven worden. Uiteraard is het belangrijk om oog te hebben voor het contact tussen kinderdiensten en de volwassen samenkomsten. Iedere gemeente kan daarin eigen (creatieve) keuzen maken.

Bereik je de kinderen niet veel minder als je als kinderwerker geen liedjes meer met ze zingt, het verhaal vertelt en de verwerking doet?

Je bent wel minder samen met de kinderen, maar je kunt nu echt bezig zijn met datgene waar je goed in bent. Sommige kinderwerkers zien er ontzettend tegenop om een verhaal te vertellen, of anderen zijn niet creatief ingesteld en weten niet hoe ze dat op een leuke en speciale manier kunnen aanpakken. Dit systeem biedt juist de mogelijkheid om datgene te doen waar je goed in bent. Om heel gavengericht bezig te zijn. En in de praktijk blijkt dat het de medewerkers heel goed bevalt. Er zijn maar weinig mensen die goed zijn in alle onderdelen, dus hiermee worden ze ontlast van taken die hun niet zo goed liggen.

Is het voor de kinderwerkers niet erg veel om een keer per twee weken een dienst te draaien?

Voor sommigen misschien wel, maar het doel van de kleine groep is dat je meer zorg kan bieden aan de kinderen. Doordat de groep kleiner is, heb je meer tijd en oog voor de kinderen die er zijn. Daardoor kun je veel persoonlijker met ze omgaan. Als je maar één keer in de maand de kinderen ziet, dan is dat effect weer helemaal weg. Juist doordat je ze om de week ziet, kan je iets met ze opbouwen en iets voor ze betekenen! Als je visie hebt voor deze aanpak dan zal je het offer willen brengen om minstens één keer per twee weken dienst te draaien.

Wat moet je doen als je denkt dat er iets met een kind aan de hand is?

Bespreek het eerst in je team. Kijk of er meerdere zijn die iets opgemerkt hebben (hiervoor is het logboek heel geschikt). Kijk dan hoe serieus je denkt dat het gedrag is. Soms kun je het bespreken met de ouders, maar daar is veel wijsheid voor nodig. Het is goed om het door te geven aan het kinderpastoraat dat kan bekijken of er al zorg wordt geboden aan de ouders van het kind. Daarmee is echter de taak van de kinderwerker niet afgelopen. Hij blijft het kind goed observeren, geeft veel liefde en positieve aandacht en laat het kind zich thuis voelen. Blijf betrokken zonder te gaan wroeten in eventuele problemen die er thuis spelen! Vertrouw op de deskundigheid van het kinderpastoraat die eventueel kan samenwerken of doorverwijzen met deskundigen.

Bart Broekman
Voormalig Coördinator Gemeentezorg Bethelgemeente, Drachten

Kernwoorden: kinderen, kinderwerk, kinderpastoraat, pastoraat, kinderdienst, kindernevendienst, zondagschool

Gedragsproblematiek binnen het kinderwerk

Tue, 20 Sep 2011 13:18:08 +0200

'Welke juf is er vandaag? Ik hoop maar niet dat er een verrassing op het programma staat.' Zomaar een paar gedachten van een kind met PDD-NOS, een stoornis in het autistisch spectrum.

Zondagmorgen 09.45 uur; alle stoelen staan klaar, er schalt muziek door de boxen. Hier en daar zitten al kinderen op een stoel en in de gang wordt volop gespeeld; tafelvoetbal, vier op een rij en een echte glijbaan! De meeste jongeren en meisje komen gewoon binnen; ze hebben er zin in! Toch geldt dit niet voor iedereen...

'Het zingen vind ik superleuk, maar bij die ene leider mogen we altijd in een polonaise door de zaal, daar wordt ik zo druk van. En dan daarna; soms moet ik wel een half uur stil zitten en luisteren naar het verhaal, pfft...dat lukt dus echt niet. Dan ren ik naar mijn kleine groep, maar ook daar moet ik weer zitten en een werkje maken; waarom kunnen we niet even naar buiten?!' Zomaar een paar gedachten van een kind met ADHD, net als PDD-NOS een ontwikkelingsstoornis.

Voorspelbaarheid

In het kinderwerk komen bijna alle kerken ook jongens en meisjes tegen met gedragsproblemen. We willen graag dat zij ook lekker meedraaien, maar hoe geschikt zijn onze activiteiten voor hen? Wij willen graag verrassend zijn, terwijl zij vragen om structuur, rust en voorspelbaarheid. Daarnaast hebben ze ook nog eens te maken met veel verschillende juffen en meesters. De een kan wel omgaan met gedragsproblematiek en de ander denkt: 'Ik hoop maar dat hij of zij er vanmorgen niet is want dan gaat het allemaal zo moeizaam!' Kinderwerkers doen het werk met liefde, maar het omgaan met gedragsproblematiek vraagt wel wat meer dan alleen liefde.

Druktemakers

Naast de speciale kinderen, heb je natuurlijk ook nog de 'gewone' druktemakers, kletstantes of juist die stille kinderen die nooit iets zeggen...En een groep waar niet echt iets mee aan de hand is, maar die elke zondag met frisse tegenzin komt. Die eigenlijk liever thuisblijft of het maar saai vindt om te zingen en een verwerking te maken. En de verhalen; ze kennen ze inmiddels wel uit hun hoofd! Gelukkig treffen ze wel hun vrienden en vriendinnen in de kerk waar ze lekker mee kunnen keten.... Hebben ze toch nog wat plezier, of niet?!

Hoe kunnen we zorgen dat onze bijeenkomsten voor al deze jongens en meisjes een veilige plek zijn? Soms lijkt het onmogelijk. We hebben te maken met beperkte middelen: vrijwilligers, vaak niet professionals en kleine ruimtes die niet echt geschikt zijn. En dan de inhoud van onze activiteiten; in hoeverre sluit die aan bij de leef- belevingswereld van de kinderen?
Een oplossing zou kunnen zijn om kinderen met gedragsproblemen onder te brengen in een aparte groep. Maar wat communiceer je hiermee naar deze jongens en meisjes en hun ouders? 'Je hoort er niet ibj, je bent niet te handhaven.' Zo ontneem je ze de kans om samen met 'gewone' kinderen gemeente te zijn.

Een aantal dingen die we kunnen doen om de situatie binnen ons kinderwerk meer werkbaar te maken:

1. Kennis en vaardigheden

Rust kinderwerkers goed toe voor hun taak. Organiseer een cursus of een aantal avonden waarin je met elkaar nadenkt over onderwerpen als 'orde houden' en 'omgaan met gedragsproblematiek'. Nodig hierbij professionals uit vanuit het onderwijs of de zorg. Doe dit niet eenmalig maar laat het ieder seizoen opnieuw terugkomen.

2. Contact met ouders

Betrek de ouders bij het kinderwerk. Aan het begin van het schooljaar nodigen scholen vaders en moeders vaak uit voor een informatieavond. Daar krijgen ze te horen wat hun kind allemaal gaat doen. Daarnaast hebben ouders regelmatig een gesprek met de leerkracht over de vorderingen en het welbevinden van hun zoon of dochter. In hoeverre betrekken wij de ouders bij onze activiteiten? Organiseren we wel eens een informatieavond? Praten we met de ouders over hoe het gaat met hun kind binnen de kerk? Voor jognerns en meisjes met gedragsproblemen is dit echt noodzakelijk. Van de ouders kunnen we veel informatie krijgen over hoe we het beste met hun kind omgaan. En als een jongen of meisje weet dat papa en mama regelmatig met de leiding praten betekent dat duidelijkheid en veiligheid voor hem of haar.

3. Overleggen

Bespreek de kinderen binnen je team en maak afspraken die iedere zondag gelden bij elke juf of meester. We praten veel over de moeilijkheden binnen onze activiteiten, maar in hoeverre zijn we oplossingsgericht aan het overleggen? Luister naar elkaar; misschien is er een persoon binnen je team die juist iets speciaals heeft met dat ene kind.

4. Bidden

Neem voortdurend de tijd om voor de kinderen te bidden. We praten veel over onze speciale 'gevallen', bid ook veel voor ze. Doe dat binnen je teamvergaderingen, maar ook thuis, juist voor die ene jongen of dat meisje waar je iets mee hebt of waar je je zorgen over maakt.

Kijken naar het kind in je kinderwerk kost tijd. Maar uiteindelijk levert het ook wat op; meer rust binnen de groepen, maar gezelligheid en plezier voor iedereen. Deze voorwaarden zijn nodig om tot ons doel te komen met de kinderen. Want we willen allemaal toch niets liever dan dat zij hun liefdevolle Vader in de Hemel steeds beter leren kennen?

Johanna Steendam-Kooij
Coördinator kleine groepen kinderwerk Vrije Baptistengemeente Bethel en leerkracht in het basisonderwijs.

Kernwoorden: Gedragsproblemen, autisme, adhd, zondagschool, kinderdienst, kindernevendienst.

10 tips voor een kerk vol jongeren

Wed, 14 Mar 2012 16:53:37 +0100

Jongeren en jong volwassenen verlaten massaal de kerk. Hieronder tien tips voor een kerk vol jongeren.

.

1. Lees het boek ‘Puberbrein’!

Dit boek toont het opnieuw aan: jongeren zijn gevoelig voor relaties. Ze zoeken hun vrienden op. Zijn er geen vrienden in de kerk? Dan verlaten zij die uiteindelijk.

2. Leef de liefde

De kerk is de plek waar jongeren liefde ervaren, zowel bij vrienden, in de diensten en bij volwassenen die in hen geïnteresseerd zijn en met ze oplopen.

3. Spreek de juiste taal

Een jongere zei laatst: “Als het geloof er af zou spatten bij ons in de kerk, dan zou ik komen en mijn niet-gelovige vrienden meenemen.’’ Laat de kerk in de taal van vandaag zeggen wie Jezus is en wat dat betekent voor het leven van elke dag.

4. Wees niet oppervlakkig

Jongeren willen best diep graven in de Bijbel. Geef hen daarom goed onderwijs. Er wat omheen kletsen, daar komen ze niet voor.

5. Eer de ouders

Jongeren zijn eerst kinderen en die worden opgevoed door ouders. Laat de kerk hen helpen! En zorg ervoor dat onderdelen van een dienst waarbij de kinderen aanwezig zijn ook echt kindvriendelijk en kindgericht zijn.

6. Gebruik goede muziek

Muziek is belangrijk voor jongeren. Hun Iphones bevatten al hun favoriete nummers (soms Nederlandstalig, meestal in het Engels). Gebruik daarom ook goede muziek en songteksten in de dienst.

7. Laat ze leiden

Bang dat jongeren geen verantwoordelijkheid aankunnen? Er is geen ‘juniorversie’ van de Heilige Geest. Geef ze taken.

8. Experimenteer

Laat jongeren zelf experimenteren en pionieren en roep niet te snel: Dat kan echt niet in onze kerk!

9. Loop naar buiten

Loop eens naar buiten, want de meeste jongeren bevinden zich buiten de kerk. Praat met hen, ontdek wat ze bezighoudt en onderzoek wat jouw kerk voor hen kan betekenen.

10. Praat met ze

Vraag de jongeren in de kerk zelf eens wat hun top 10 tips zijn. Misschien wel heel andere dan bovenstaande, maar waarschijnlijk werken ze beter.

Manifest

Lees voor meer inspiratie voor de 9,5 stellingen van het ‘Spijkerhard Manifest’. Docenten van de jongerenwerkersopleiding presenteerden ze op Hervormingsdag aan de kerken van Nederland. Het manifest kan als een goede basis dienen om als kerk aan de slag te gaan met het thema ‘jongerenwerk’.

Vincenza LaPorta

Met dank aan Corjan Matsinger (jongerenwerkersopleiding de Wittenberg, YfC en werkgroeplid EA-Jeugd) en de EA-werkgroep Jeugd: Jirksa Alberts (EO Jongeren), Henk van Dam (Radar), Marian Geeve (Opwekking), Sabine van der Heijden (CHE), Andre Maliepaard (NGJ), Wout Schonewille (HGJB), Maaike Starreveld (Soul Survivor).

Overgenomen uit idea 6-2009, vakblad voor gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie, www.ea.nl

Kernwoorden: Jongeren, evangelisatie

Verstandelijk gehandicapten in de kerk

Mon, 23 Jan 2012 19:05:13 +0100

Verstandelijk gehandicapten. Zijn ze er niet en hoeven we daarom geen rekening met ze te houden? Of houden we geen rekening met ze en zijn ze er daarom niet?

In de praktijk van het pastoraat aan verstandelijk gehandicapten blijkt integratie in reguliere geloofsgemeenschappen in veel gevallen beslist niet gemakkelijk van de grond te komen. De kerk lijkt ermee verlegen te zijn hoe deze mensen in haar midden op te nemen.

Onbekendheid

Onbekendheid is hierin geen onbelangrijke factor. Evenals het feit dat ze ‘anders’ zijn dan wij. Dat kan zich uiten in andere geluiden of ongecontroleerde bewegingen. Ze zien er anders uit. Ze praten niet of reageren juist op alles wat gezegd wordt. Anderen lijken juist weer helemaal nergens op te reageren. Waar doe je het dan voor? Wat moet je ermee? Moeten we er eigenlijk wel iets mee? Of kunnen we dit lekker overlaten aan de mensen ‘die er iets mee hebben’?

Kun je teveel vragen van de kerk?

Je zult maar een verstandelijke handicap hebben. Je zit misschien wel in een rolstoel. Je ziet er anders uit. Je hoofd is wat groter en zakt steeds opzij. Je mond staat ietsjes open, waardoor er soms wat vocht uitloopt. Je arm trekt van tijd tot tijd in een ongecontroleerd spasme. Je beschikt niet over een woordenschat. Je kunt niet meekomen in het verhaal, in dat wat er om je heen gebeurt, maar toch lijk je op jouw manier van je te moeten laten horen. Af en toe uit zich dat in een schreeuw. Je hoofd lijkt ervan achterover te slaan en een enkele keer tekent een voorzichtige glimlach zich af op je gezicht.
Is er dan een plaats voor jou bij God? Is er een plaats voor jou in de kerk? Je krijgt er misschien maar weinig van mee: al die woorden – ze gaan over je hoofd heen. Weet je wat bidden is? Weet je wie God is? Heb je er dan wel iets aan? Mag je dan verwachten dat er rekening met je gehouden wordt? Of heeft dat niet veel zin? Vraag je dan misschien toch teveel van de kerk?

Geliefden

Henri Nouwen spreekt heel indringend over de waarde van ieder leven. Alleen al het feit dat wij bestaan, getuigt van een wonderbaarlijk goddelijk mysterie: ik ben de moeite waard, bemind, intact, uit God geboren. Of ik nu wel of niet kan praten, lopen, me uitdrukken. Of ik nu wel of niet in staat ben geld te verdienen, een baan heb, acceptabel ben, beroemd, getrouwd of ongetrouwd. Het gaat om wie ik bén: een geliefd kind van God. Leven is een geschenk. Ieder van ons is uniek, bij name gekend, en bemind door Degene die ons gemaakt heeft.
We mogen leven ín dat geloof, maar we dienen er ook uít te leven. Een daad-werkelijk christendom. Leven in de wetenschap dat elk schepsel met Gods liefde en aandacht tot leven geroepen is, heeft (juist ook in de gemeenschap der heiligen!) gevolgen voor de omgang met onze naaste – al dan niet gehandicapt.

Overdracht in woord en beeld

‘Geloven’ staat in het kerkelijk leven in een traditie van overdracht en wordt vaak geassocieerd met ‘leren’ en ‘opvoeden’: de verhalen van vader op zoon – een Bijbelse opdracht. Ook als we het onderwijs van Jezus volgen, speelt het gesproken (en geschreven) woord een grote rol. Toch maakt Hij ook gebruik van beelden en beeldtaal. Daarmee brengt Hij de boodschap dichterbij. Tekenend zijn de vele gelijkenissen, gegrepen uit het leven van alledag: de herder, de zaaier, de landman.
Naast onderwijs kunnen ook rituelen een belangrijke rol spelen in de overdracht. Zo is bijvoorbeeld het Pesach-maal van de joden een herinneringsmaaltijd. In een zelfde traditie kent de kerk haar eigen rituelen rond doop, avondmaal, begrafenissen, etc. Overdracht kan blijkbaar op verschillende manieren en is niet enkel aan taal gebonden. Niet over taal beschikken hoeft dan dus ook geen belemmering voor overdracht zijn. Sterker nog: dat wat je wilt zeggen wordt voornamelijk (voor 93%!) bepaald door nonverbale communicatie (mimiek, gebaren, intonatie, melodie).

Zintuiglijke geloofsbeleving

Er blijken ons meer middelen ter beschikking te staan voor overdracht, dan wij doorgaans gewoon zijn te hanteren. Middelen die niet plaatsvervangend voor woorden hoeven te zijn, maar die wel ondersteunend werken. Het is belangrijk ons de kracht van zintuiglijke prikkeling te realiseren. Zelfs de meest ernstige handicap biedt ruimte voor zintuiglijke ervaringen en dus ook voor een zintuiglijke geloofsbeleving. Vraag je daarom altijd af: Wat kan ik laten zien? Wat kan ik laten horen, proeven, ruiken en voelen?
Door gebruik te maken van symbolen en rituelen en de primaire ervaring deel te zijn van de geloofsgemeenschap, neem je de ander mee. Belangrijk is een sfeer van veiligheid en vertrouwen op te roepen, want dat hoort bij God en zijn gemeente – of je de verhalen nu begrijpt of niet.

Enkele praktische adviezen op een rijtje

1. Zoek oogcontact om aandacht te krijgen van de ander.
2. Houd de afstand kort (1-3m) als je de ander iets aanbiedt.
3. Wees je bewust van je lichaamstaal (mimiek, gebaren), je intonatie en de melodie van je stem. Dat wat je wilt zeggen wordt hier voor 93% door bepaald!
4. Bied zoveel mogelijk zintuiglijke ervaringen aan (zien, horen, spreken en zingen, ruiken en proeven, tasten).
5. Kies waar mogelijk voor een individuele benadering. Noem mensen bij hun naam, raak ze aan, geef ze een hand – laat merken dat je de ander ziet, dat hij gekend wordt en dat je aandacht voor hem hebt.
6. Je zult meer bereiken in een rustige omgeving, een ruimte die rust uitstraalt. Denk aan geur, aan rustige achtergrondmuziek, een rustige houding, rustige stem. Sfeer is heel bepalend.
7. Reageer op elke vorm van communicatie van de ander. Geef bevestiging, moedig aan. Deel muziekinstrumenten uit, reageer op geluiden en bewegingen die de ander maakt.
8. Onderken het belang van herhaling, herkenning en regelmaat. Start bijeenkomsten met eenzelfde lied of geluid. Sluit met eenzelfde lied af. Laat vaste onderdelen zich regelmatig herhalen – dat is vertrouwd en geeft een bepaalde veiligheid.
9. Maak zelf muziek of zing. Dat prikkelt meer zintuigen en roept meer alertheid op.
10. Als je ervoor kiest een bijbelverhaal te vertellen, gebruik dan korte, eenvoudige zinnen.
11. Probeer zoveel mogelijk in de tegenwoordige tijd te vertellen. Tijdsaanduidingen op zich zijn vaak al moeilijk, laat staan wisselingen van verleden naar toekomst.
12. Beperk je tot de grote lijnen van het verhaal en laat je er niet toe verleiden teveel details aan te halen. Dat maakt de boodschap te groot en daardoor ook onoverzichtelijk.
13. Als je gebruik maakt van woorden, ondersteun dan waar mogelijk met natuurlijke gebaren, voorwerpen, foto’s of symbolen: visualisatie.

Een vraag om pastorale betrokkenheid

Het beroep dat op de kerk wordt gedaan om integratie mogelijk te maken, richt zich niet per definitie op volledige integratie in de kerkdienst. Dus de angst dat kerkdiensten allemaal op de kop moeten is niet gegrond. Het gaat in de eerste plaats om betrokkenheid en om erkenning (al komen de gehandicapten misschien niet in de dienst - ze zijn er wel, al dan niet woonachtig in de wijk). Dat is een vraag, maar ook een oproep – want ‘wat jij doet aan de minste van Mijn broeders’, zegt Jezus, ‘dat heb jij aan Mij gedaan’ (Matteüs 25:40).
De vraag naar de kerk is een vraag om pastorale betrokkenheid en een vraag om vrijwilligers: mensen die het contact met de gehandicapten opzoeken, die ze zo nu en dan eens naar de kerk brengen of meenemen voor een kop koffie. Mensen, die een netwerk gaan vormen om de gehandicapte heen, om daarmee diens leefwereld te vergroten en ze in de gelegenheid te stellen mensen te ontmoeten buiten beroepskrachten en familie om. Mensen, die contact met de gehandicapte aangaan om wie hij is en uit eerbied voor het leven.

Samen kerk zijn

Wij mensen zijn als relationele wezens geschapen, wij christenen zijn elkaar in gemeenschap gegeven en de opdracht in liefde naar elkaar om te zien is Bijbelse ethiek bij uitstek. Samen vormen wij het Lichaam van Christus, samen zijn wij zijn kerk. Samen kerk zijn is niet alleen een uitnodiging om deel te nemen, maar ook een oproep. Samen kerk zijn is niet iets dat je moet willen of waar je ‘iets mee moet hebben’ – je moet het doen. Dan komt het aan op echtheid, integriteit, daadwerkelijk christen-zijn. In woord én daad.

Wynette Schouten
Pastoraal werker bij ’s Heeren Loo

Voor verdere verdieping:
• Adam: een vriendschap – Henri Nouwen, 1998
• En ziet, een stem: geloofscommunicatie met verstandelijk gehandicapten – Wynette Schouten, 2007, afstudeerscriptie
• Je luistert wel, maar je hoort me niet: over communicatie met mensen met een verstandelijke beperking – Annie Blokhuis en Nel van Kooten, 2006
• Zo gewoon mogelijk: tien theologische tips voor inclusie – Johan Smit, 2006, Instituut voor Theologie en Sociale Integratie

Kernwoorden: Gehandicapten, verstandelijk gehandicapten, pastoraat, gemeentezorg

Nieuwe leiderschapsstijl cruciaal voor missionair werk

Wed, 21 Mar 2012 14:05:12 +0100

Als het eropaan komt kiezen we eerder voor het bekende dan dat we gaan voor nieuwe dingen. Als we daar niet mee afrekenen, zal het nooit wat worden met missionair werk in Nederland.

We leven in roerige tijden die hun effect hebben op de kerk. De kerk loopt leger en leger en de groei die er is komt voor het grootste deel door de ‘circulatie van heiligen’. We steken onze eigen en elkaars koppen in het zand of staren ons blind op de slechte tijd waarin we leven. Is het allemaal zo slecht? Kunnen we alleen maar achteruitboeren in de geestelijke crisis van de postmoderne (ieder heeft zijn gelijk), postchristelijke (de kerk speelt slechts een rol in de marge) en seculiere (we zijn van God los) tijd?

Dynamiek

In hun boek On the verge – a journey into the apostolic future of the church¹ vliegen Alan Hirsh en Dave Ferguson het anders aan. Zij zien juist mogelijkheden in de andere positie van de kerk vandaag de dag. Ze schetsen hoe de eerste christenen zich ontwikkelden van een missionaire groep, een beweging, een structuur, een instituut, tot een hiërarchisch verband. Hiermee verdween langzaam het organische leven en de spontane dynamiek die juist zo kenmerkend en krachtig was in de eerste gemeente. Met grote stappen geven zij vervolgens aan dat juist onze nieuwe rol (van kleiner in de marge) de kansen geeft om weer naar de kracht van het begin terug te keren. Terug naar de kerk in eigen omgeving (in plaats van alles op één locatie), naar spontane initiatieven van alle gelovigen (in plaats van een paar mensen die alles volgens vaste patronen organiseren), naar toerusten om vervolgens uit te zenden in vrijheid (in plaats van programmeren om bij ons te komen).

Bezorgd

Vanuit mijn eigen ervaring als predikant, trainer van kerkleiders en sinds vorig jaar kartrekker van een gemeentestichtend project in Wageningen ken ik de spanning van kiezen voor vernieuwing. Wat is onze ziel toch bezorgd als zaken anders lopen dan wij gewend zijn? Waarom vrees ik als er iets nieuws op mijn pad komt dat ik niet ken? Ja, ook ik ga elke zondag het liefst op mijn eigen plekje in de kerkzaal zitten en ik baal ervan. Maar het is afgelopen. Ik geloof niet meer in het zoeken van mijn zekerheid in vormen en patronen uit het verleden. Eerdere Opwekkingsbewegingen? Ja, ter inspiratie en lering, maar ik ga voor nieuwe dingen in een nieuwe tijd, omdat God een God van vernieuwing is.² Als we ons huidige referentiekader als uitgangspunt blijven nemen voor de toekomst is het echt slechts aanpassing in plaats van vernieuwing en daarmee maken we niet de meters die nodig zijn.

Hirsch en Ferguson pleiten voor een nieuwe leiderschapsstijl om het missionaire elan van de kerk terug te krijgen. Drie kenmerken:

1. Loop als leider voorop in plaats van achteraan

In 1 Korintiërs 4: 16-17 roept Paulus iedereen op om hem na te volgen. Wat een zelfbewustzijn vanuit de eigen navolging van Jezus. Het is interessant dat juist de jongere generatie momenteel behoefte heeft aan leiderschap dat gedragen wordt door een inspirerend leven. Durven we het als predikanten, kerkenraden en leidinggevende teams aan om deze rol op ons te nemen? Zou iemand mij na willen volgen en waarom?

2. Ga als leider voor nieuwsgierigheid, niet voor zekerheid

In Romeinen 15: 20-21 schrijft Paulus dat hij er een eer in heeft gesteld het evangelie van Christus niet op plaatsen te verkondigen waar Hij al bekend was: Het is zaak om constant op zoek te zijn naar waar God bezig is en dan bij Hem aan te sluiten. We moeten niet blijven hangen in de ‘rode oceaan (van het bloed)’, waar we elkaar als kerken bevechten in de strijd om nieuwe leden. Nee, we moeten onze eigen drempel over om in de ‘blauwe oceaan’ die mensen op te zoeken die zelf nooit bij ons zullen komen. Zijn wij daar enthousiast over? Zoek ik dan nieuwe antwoorden op nieuwe vragen?

3. Leid met een ‘Ja!’ en vraag pas later: ‘Hoe?’

In Matteüs 14: 27-31 roept Jezus Zijn leerlingen op om niet bang te zijn als Hij in een onstuimige zee over het water loopt. Als Petrus de smaak te pakken krijgt en Jezus vraagt hem uit te nodigen ook op het water te stappen, zegt Jezus: “Kom!” Zou Jezus vandaag ook niet zoeken naar zulke onbezonnen acties zonder projectplan? We denken teveel na vanuit wat voor ons bekend is, onze structuren, programma’s, wijzen van werken en besluiten dan of iets wel of niet kan. Doe eens gek en doe het helemaal anders! Vertrouw dat God bij machte is om ons te dragen, te leiden en eventueel te corrigeren. Stimuleer creatief geestelijk ondernemerschap bij je gemeenteleden. Juist in ‘onmogelijke’ dingen komt Zijn kracht naar voren. Het is Zijn missie en Hij is Mans genoeg om daar zorg voor te dragen. Durven wij onszelf en onze mensen hiertoe uit te dagen, ook als onze systemen doorkruist worden? Waarom wel/niet?

Jaap Ketelaar
Gemeentepredikant in Wageningen en coach in leiderschapsontwikkeling van xpand.

Overgenomen uit idea 3-2011, magazine voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie.

Kernwoorden: Leiderschap, vernieuwing, verandering, kerk in de marge, missionair

¹ Hirsch, Allen and Dave Ferguson, On the verge – a journey into the apostolic future of the church, Grand Rapids –Michigan, Zondervan, 2011
² Jesaja 43: 19; Handelingen 11: 17

Vrouw en gemeente - De verlegenheid voorbij?

Thu, 01 Dec 2011 14:09:11 +0100

Verlegenheid met theologische kwesties als de vrouw in het ambt leidt vaak tot ambivalente praktijken. Hoe neem je de gemeente mee in besluitvorming rondom dit soort onderwerpen?

Uit mijn eerste gemeente herinner ik me een situatie waarbij er sprake was van een aanzet tot gesprek rondom de positie van de vrouw. Echter, op het moment dat we het proces serieus aangingen, kwam er een brief van gemeenteleden. Als dit gesprek er zou komen, zouden zij als leden bedanken. Het zorgvuldig luisteren naar de Schrift in een gezamenlijk proces van gebed en bezinning, wees voor hen al in de richting van een ontkenning van het gezag van de Schrift. In andere gemeenten die eveneens spraken over dit thema kwam men wel tot een aantal conclusies. De ambivalentie die ik daar bespeurde lag vooral in het feit dat ze vervolgens niet de praktische vertaalslag konden maken. Een derde punt van moeite betreft het leiderschap in gemeenten. Leiders durven soms de discussie niet aan uit angst voor hun eigen positie of ze zijn amper in staat zijn het bijbels-theologische gesprek te voeren.

Familiekerk

Evangelische en baptistengemeenten hebben in dit soort discussies ook vaak last van hun eigen kerkbeeld. Een sterke nadruk op het familiekarakter typeert het evangelische kerkbeeld. De eenheid wordt afgemeten aan de mate waarin de broers en zussen in de gemeente het met elkaar eens zijn en dezelfde mening hebben over specifieke onderwerpen.

In onze kringen is in de omgang met dit thema nauwelijks sprake van een dubbelspoor waarin we enerzijds werken aan een helder beleidskader op basis van concrete afspraken en anderzijds grondige Bijbelse bezinning op gang brengen. De pijn die het op zou leveren willen we liever niet aangaan. Gevolg is dat de verlegenheid dikwijls leidt tot ambivalente praktijken in gemeenten. Enerzijds is het vrouwen niet toegestaan het Woord te verkondigen, anderzijds zijn ze intensief betrokken bij het geestelijk opvoeden en begeleiden van kinderen in de gemeente. Vrouwen kunnen geen oudsten zijn, maar vormen wel een pastoraal team dat de pastorale zorg voor haar rekening neemt.

Kernvragen

In de hele discussie speelt een aantal zogenaamde hermeneutische kernvragen een grote rol. Het zijn deze vragen die de leesbril vormen waardoor we naar de teksten uit de Bijbel kijken en die voor een groot deel bepalend zijn voor de praktijk in de gemeente. Samengevat luiden ze als volgt:

1) Leidt de Heilige Geest de kerk zo, dat er inzichten kunnen ontstaan die concrete voorschriften van het Nieuwe Testament een andere uitwerking of toepassing geven? Anders gezegd: moeten we voorschriften van het Nieuwe Testament op een of andere manier ‘vertalen’, voordat we ze kunnen toepassen in onze tijd? Of blijven voorschriften van Nieuwe Testament vandaag rechtstreeks toepasbaar?

2) In hoeverre bevat de Bijbel richtlijnendie helpen bepalen voor welke thema’s zo’n rechtstreekse toepasbaarheid al of niet het geval is?

3) Hoe moeten we het beoordelen dat christenen die zichzelf zien als bijbelgetrouw, uitkomen bij heel verschillende opvattingen over de verhouding man-vrouw in de kerk? Wijst dit er op dat de Bijbel geen concrete uitspraken doet over de uitwerking die aan Bijbelse richtlijnen omtrent de taken en talenten van vrouwen en mannen in onze tijd gegeven moet worden?

Kernpunt van deze vragen is de vraag naar de gekwalificeerde toepasbaarheid van bijbelteksten. In de beantwoording en uitwerking van deze vragen sleutels liggen naar een grote verscheidenheid aan praktijken. In relatie tot deze hermeneutische kernvragen kunnen we ook een aantal argumentatielijnen benoemen waarlangs het bijbels-theologische discours zich voltrekt.

Argumentatielijnen Vrouw en kerk

Lijn A: Blijvende scheppingsorde ^[1]

In deze argumentatielijn staat het begrip ‘scheppingsorde’ centraal. De onderlinge relatie tussen de man en de vrouw wordt bepaald door de prioriteit voor de man boven de vrouw. De door de breuk van de zonde aangetaste verhoudingen tussen beiden worden in Christus hersteld, heiliging leidt dan tot de hernieuwde validering van de scheppingsorde waarin de man leidend en beschermend optreedt, de vrouw als volgend persoon.

Lijn B: Herstelde gelijkheid^[2]

In deze lijn van argumenteren speelt het begrip ‘herstelde gelijkheid’ een centrale rol. Man en vrouw zijn geschapen om elkaar vanuit een volledige positie aan te vullen. Hoewel deze gelijkheid door de zondeval is verstoord wordt deze hersteld in Christus. Op grond daarvan is er geen sprake meer van hiërarchie of dominantie van de man over de vrouw of omgekeerd. Mannen en vrouwen zijn in Christus één.

Lijn C: Blijvende geldigheid van teksten/voorschriften uit het Nieuwe Testament

In deze lijn van denken komt de culturele inbedding van de tekst sterk naar voren, waarbij de toepassing in onze tijd mogelijk is en voorop staat. Onderzoek naar de situatie waarin teksten geschreven werden werkt verhelderend om een antwoord op de toepassingsvraag te kunnen geven.

Lijn D: Een door de Geest geleide toepassing

God gaat een weg met zijn volk en doet dit door de eeuwen heen op verschillende wijzen. Geboden uit het verleden kunnen strijdig zijn met zijn bedoeling hier en nu. Onderzoek naar de motivatie van de geboden toen zal helpen om hier en nu de reikwijdte van de geboden te bepalen. De Geest wijst de weg en biedt ruimte om tot nieuwe inzichten te komen die leidend zijn voor de kerk van vandaag.

Lijn E: Verlegenheid

De Bijbel geeft helemaal geen duidelijke aanwijzingen over de relatie man en vrouw in de gemeente. Hier en nu moeten we zoeken naar Gods wil voor de gemeente. Duidelijk wordt dat deze denklijn zich sterk kan identificeren met Lijn D.

(Bron: Rapport deputaten GKV ‘M/V in de kerk’ (2008)

Lenzen

Nu terug naar onze situatie. We stellen vast dat de bestaande praktijk niet bevredigend is. Er is grote verlegenheid rondom het thema en we willen graag goede keuzes maken die de eenheid van de gemeente bevorderen. Het model dat hierbij behulpzaam kan zijn is dat van de praktisch theoloog Richard Osmer^[3]. Hij zegt dat we de situatie het beste door vier lenzen kunnen bekijken.

Lens 1: Wat is er aan de hand? – een beschrijvende empirische lens.

Deze lens helpt ons om informatie te verzamelen die het mogelijk maakt om patronen en verschillende visies en meningen te verzamelen en te ordenen. Het biedt ons zicht op de geschiedenis van omgang met vrouwen en hun taken in de gemeente. Osmer typeert deze vorm van kijken als priesterlijk luisteren. Vaak betekent dit goed onderzoek doen naar een aantal facetten van de situatie waarin een gemeente zich bevindt. Goed observeren en even afstand nemen in de conflictueuze situatie kan buitengewoon helpend zijn.

Lens 2: Waarom is dit aan de hand? – een interpreterende lens.

Met de tweede lens kijken we nog iets verder dan onze ‘empirische neus’ lang is. Het komt er op aan om ook op zoek te gaan naar goede verklaringen van de ontstane situatie. Waarom speelt dit nu eigenlijk zo sterk in ons midden in onze gemeente? De geschiedenis van een specifieke gemeente heeft altijd impact op de wijze waarop zij met moeilijke thema’s omgaat. De kernvraag bij het gebruik van deze lens is dus: welke theorieën zijn er om te verklaren wat ik heb aangetroffen in mijn gemeente?

Lens 3: Wat zou er aan de hand moeten zijn? – een normatieve of normerende lens.

Als christelijke gemeente kunnen we niet om de normering van ons leven heen. Hoe gaan we als christelijke gemeente hiermee om? Nu wordt het weer even spannend want deze lens moet grondig benut worden. Het betreft een specifieke manier van kijken waarbij onze ethiek, onze bijbels-theologische opvattingen en een verkenning van onze christelijke tradities (of die van andere kerken in dit verband) op elkaar betrokken worden tot één geheel. We vergeten –zeker als evangelische gemeenten- vaak de traditie te raadplegen. Hoe is men in de kerkgeschiedenis eigenlijk omgegaan met deze vraagstukken? Wat was daarin leidend? Hoe kunnen we daaruit in samenspel met onze eigen uitleg van de Bijbel een normatieve richting vormen? Gaan we evenwichtig om met de teksten waarop we bouwen of zijn we erg selectief? Het komt er bij het gebruik van deze lens op aan profetisch onderscheidingsvermogen te ontwikkelen.

Lens 4: Hoe zouden we kunnen reageren op de situatie? – een strategische of praktische lens.

Ten slotte is er de strategische of praktische lens. We moeten niet alleen concluderen welke richting de Bijbel ons wijst, maar we moeten ook de moed hebben om onze visie die we ontwikkelen vorm te geven in concrete praktische besluiten. Hiervoor is dienend leiderschap een absolute voorwaarde.

De praktische theologie reikt op deze wijze een instrument aan om een bezinningsproces op gang te brengen. Het is niet helpend om enkel en alleen over de betekenis van de teksten te spreken met elkaar. Door een procesmatige verankering van de vier lenzen in een bezinningstraject kan op een evenwichtige wijze vorm gegeven worden aan gesprek en het samen zoeken naar een nieuwe praktijk.

Dr. René Erwich
Directeur Evangelische Theologische Hogeschool (CHE). Universitair hoofddocent praktische theologie ETF (Leuven)

Dit artikel is ingekort overgenomen uit idea 1-2010, vakblad voor gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie.

[1] Kernteksten: 1 Kor.11, 1 Tim.2 en Gen.2.
[2] Kerntekst: Gal.3.
[3] Richard R.Osmer, Practical Theology. An Introduction. (Grand Rapids, 2008)

Preken in evangelische kring: toenemende nuance

Fri, 30 Sep 2011 22:52:48 +0200

Vier predikanten uit de evangelische beweging anno 2009 bespreken wat er de laatste jaren in hun prediking is veranderd.

“Jarenlang sprak ik overwegend uit het Nieuwe Testament, nu ga ik vaker terug naar het Oude.” Aan het woord is Auke van Slooten, pastor gemeentezorg van de Vrije Evangelisatie in Zwolle. Hij legt uit waarom. “Het heeft te maken met het feit dat de gemeente de Bijbel niet meer kent. Ik moet heel basaal de grote thema’s laten zien. Je kunt de vervulling en de belofte immers niet op waarde schatten als je de voorgeschiedenis van het Oude Testament niet kent. Daarnaast zie ik een verschuiving van expository preaching (uitleggend, red.) naar thematisch preken. Daar is een grote behoefte aan. Ik realiseer me daarbij wel dat er een spanning zit tussen de behoefte van de mensen en het Woord van God.”

Pluriformiteit

Jan van der Weg, voorganger van evangelische gemeente Cama Parousia in Zoetermeer, proeft dezelfde spanning. “Af en toe merk ik dat iemand een tekst leest en daar een heel verhaal aan ophangt. Dat lijkt me niet goed. Ik geloof dat Gods Woord mensenlevens verandert en niet ons verhaal. De trend is: Als ik me goed voel, is het goed, maar het Woord van God moet juist de graadmeter zijn. Aan de andere kant moet je je publiek wel blijven raken.”

“Het is niet ons doel om iedereen tevreden te houden”, houdt Teun van der Leer, oud-gemeentepredikant en rector van het Baptisten Seminarium, voor. “Je staat voor een heel grote gemeenschap en de pluriformiteit is toegenomen. Om dan zo te preken dat het grootste deel van de mensen een boodschap meekrijgt, is een heel grote klus.”

Die pluriformiteit vormt vaker een belemmering, blijkt uit het verdere gesprek. Van der Weg: “De prediking moet meer diepgang hebben, zeggen sommigen. Maar een ander zegt: Ik wil de Geest voelen. Je merkt dat als je op de ene manier preekt, de ene groep afhaakt, terwijl als je anders preekt, de andere groep afhaakt.” Van der Leer: “Mensen vinden een preek vaak goed als het ze heeft aangesproken, maar Gods Woord spreekt ons ook tegen.”

Had hij als evangelist bij stichting Agapè een grote vrijheid om allerlei zaken aan te roeren, in een gemeente denkt Van der Weg secuur na over zijn onderwerpen. “In een kerk kun je af en toe beter op dingen inspelen, maar je realiseert je ook ‘Als ik het zo zeg, reageert die er zo op en die zo. Je wilt Gods Woord brengen, maar ongemerkt houd je er rekening mee dat je die ander niet nutteloos, doelloos bezeert. De nuancering neemt toe.”
Van der Leer herkent dat: “Hoe langer je in een gemeente staat, hoe beter je de mensen kent. Je probeert je daar onafhankelijk van te houden, maar je kunt niet voorkomen dat het in je gedachten meespeelt.”

Aarzelingen

Van Slooten heeft juist meer aarzelingen gekregen ten aanzien van zijn vroegere stelligheid, bijvoorbeeld qua ethiek. “Waar kan ik nog en hoe kan ik nog welk geluid laten horen, vraag ik me soms af. Een tijdje geleden riep een gastspreker: "God haat de echtscheiding." Terwijl ik dat vroeger ook wel zo gezegd zou hebben, doe ik dat nu niet meer. Situaties van echtscheiding zijn vaak zo complex en pijnlijk, dat ik het nu buitengewoon moeilijk vind om daar iets over te zeggen. Terwijl ik toch denk dat het zou moeten. Dat geeft innerlijke aarzelingen. Hoe moet het wel, hoe niet? Ik wil een dienstknecht van God zijn, maar ik wil ook communiceren met de mensen die voor me zitten.”

“Dit is een goed voorbeeld van een tekst uit zijn verband rukken en in een nieuwe context lanceren”, reageert Van der Leer. “Dat mogen wij niet doen. Je kunt er wel over preken, maar dan is de hermeneutiek heel belangrijk.”

“Het heeft ook veel te maken met je eigen levenservaring”, vindt Schuurmans, voorganger van evangelische gemeente De Regenboog in Veenendaal. “Als je de moeite in je naaste omgeving hebt meegemaakt, spreek je heel anders over dit soort dingen.”

Van de Weg fel: “Maar er is ook een andere kant. Dat we dingen niet meer durven te benoemen. Breng je dan nog het evangelie?”

Van der Leer: “Het evangelie is nooit los te maken van de mensen aan wie je het brengt. De boodschap ontstaat in de interactie tussen predikers en hoorders. Het is dus heel erg de vraag hoe ik het in mijn context benoem.”

Therapeutisch

De rector signaleert ook een andere valkuil. “Miskotte zei: ‘Wij kunnen niet tot de Schrift komen, we moeten ervan uit gaan’. Jaren geleden was het idee dat alleen vrijzinnigen niet van de Schrift uit gaan, maar ik merk dat die valkuil bij ons ook heel actueel is. We weten al wat we willen zeggen, we hebben er alleen nog een tekst bij nodig. Wat volgt is een heel eenzijdige, therapeutische prediking. Het kritische van de Schrift, ook naar mijn eigen vlees en onze cultuur, ontbreekt. Ook is er te weinig aandacht voor het Oude Testament. We zullen het als evangelicals niet zeggen, maar ergens denken we het wel, die God van het Oude Testament is toch een rare snuiter, geef mij Jezus maar. Dat leidt tot een dualisme dat fnuikend is. Prediking is ook vorming. Het is de uitdaging om de Schrift zo breed mogelijke zelf aan het woord te laten en daarmee mensen te vormen. Daar geloof ik in.”

Schuurmans: “Anders gaan wij voor de muziek uitlopen. Terwijl de muziek zichzelf moet laten horen. De prediking is iedere keer weer een druppel op een zaadje wat God zelf tot ontwikkeling brengt. Wij zijn er om het kanaal neer te leggen. Daar ligt een uitdaging.”

Van Slooten signaleert de tendens ook dat evangelische predikanten te weinig vanuit de Schrift preken. “Die inzet is onder andere heel sterk door Rick Warren (Purpose Driven Church, red.) vertolkt. Hij heeft het over ‘naar de behoefte preken’. Dat kun je therapeutisch noemen. Aan de andere kant herinner ik me erg weinig preken uit mijn jeugd. Behalve één waarin een predikant vertelde over zijn bezoek aan de Niagara-watervallen. Ik vind het op de behoeften van de mens ingaan ook een belangrijke kant van het spectrum. Jezus deed dat ook. Ik zie dus de tendens, maar ik begrijp hem ook wel. Ik sta er niet bij te juichen, maar ik keur hem ook niet helemaal niet af.”

Voorbereiding

De voorbereiding ziet er bij alle predikanten aan tafel anders uit.

Als Jan van der Weg moet preken dan staat hij om half zes op, oefent zijn preek voor een lege kerk en bidt voor elke lege stoel. “Ik ben lang bezig met een preek. Iets moet bij mij groeien. Ik kies ervoor eerst voor mezelf te denken wat er staat en hoe ik het moet interpreteren. Pas daarna lees ik een verklaring. Het wegstrepen vind ik het moeilijkst. Ze verwijten het me weleens: Je wilt te veel vertellen.”

Ook Van Slooten broedt lang: “Het bouwt bij mij vaak over weken op. Ik ben nu bezig met de thematiek van het najaar. Bij mij is de basis van het komen tot een boodschap het reflecteren op de inhoud in de persoonlijke stille tijd. Dat is lastig, want daarmee maak ik de vraag vanuit de gemeente mede tot kern van mijn persoonlijke stille tijd. Daar heeft gebed een plaats in, de diepere studie in de Bijbel zelf, het eromheen lezen en het overdenken van de pastorale werkelijkheid in de gemeente.”

Van der Leer houdt privé en werk gescheiden waar het gaat om preken. “Ik begin met een eerste naïeve lezing. Daar haal ik achteraf gezien toch het meeste uit. Daarna lees ik een paar vertalingen en volgt de exegese. Dat is qua tijd de grootste hap. Daarna volgt de tweede naïeve lezing. Soms maak ik daarbij gebruik van de Lectio Divina. Vervolgens overdenk ik de context. Waar ik ga ik preken? Daarna denk ik na over focus en functie. Wat wil ik zeggen? Wat wil ik dat het doet?”

Preekduur

Ten slotte hebben het nog even over de lengte van de preek. “Twintig minuten is de limiet als je wilt dat de boodschap beklijft”, poneert Van der Leer. “De spanningsboog van mensen is maximaal een kwartier.” Van Slooten is het daar niet mee eens. Hij preekt graag driekwartier lang: “Ik zie juist dat mensen bijzonder geboeid zijn. Hier kunnen we niet genoeg van krijgen, zeggen ze. Ik registreer honger, mensen komen te kort.”

Arnold van Heusden en Suzanna Blackmore

Overgenomen uit idea 3-2009, vakblad voor gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie.

Kernwoorden: Preek, Preken, Predikant, Preekvoorbereiding, Pluriformiteit

Hoe organiseer ik een pastoraal team?

Thu, 26 Jan 2012 16:00:59 +0100

Het opzetten van een pastoraal team vergt een gedegen voorbereiding en een zorgvuldige implementatie in de gemeente.

Bart Broekman beschrijft vier ontwikkelingsfasen.

• Fase 1: Vaststellen van het pastorale kader

• Fase 2: Vaststellen van het organisatorisch kader

• Fase 3: Selecteren van geschikte medewerkers

• Fase 4: Formeren van een pastoraal team

Bart Broekman
Zelfstandig gemeentecoach en voormalig pastor Vrije Baptistengemeente Bethel Drachten

Kernwoorden: Pastoraat, pastoraal team, gemeentezorg, geheimhouding

Het lege hart van Nederland

Thu, 19 Jan 2012 15:44:25 +0100

De komst van de islam naar Nederland laat ons land niet onberoerd. Maar het meest confronterende is dat de islam ons een spiegel voorhoudt.

Jazeker, de soms problematische positie van de islam in onze samenleving zegt veel over de islam zelf. Er zijn bijna een half miljoen hindoes en boeddhisten in Nederland, maar deze groepen hebben nog geen enkele publieke discussie opgeroepen over zaken als handen schudden, de positie van de vrouw, eedaflegging, inhoud van preken, antisemitisme, homohaat. Nog geen enkele Nederlandse politicus moest beveiligd worden vanwege bedreigingen door hindoes of boeddhisten.

Opdrogende bron

De islam is zonder twijfel de meest assertieve uitdager van het Westen en manifesteert zich vaak als een weinig bescheiden godsdienst met een grote publieke pretentie. Daardoor is het vooral de islam die ons confronteert met de vraag wat voor land wij eigenlijk zijn. Maar het feit dat we er geen zinnig antwoord op kunnen geven, is een groter probleem dan de islam zelf. Uit pure armoede schermen Geert Wilders en zijn helper Martin Bosma met een christendom waar zij zelf geen snars van geloven.

We hebben afscheid genomen van het christelijk geloof, maar hebben in onze multiculturele samenleving weinig meer om handen waar we werkelijk houvast aan hebben. De bron van veel van onze waarden – solidariteit, individuele waardigheid, vrijheid – is aan het opdrogen en daarmee dreigt het gevaar dat die waarden zelf ook onder druk komen te staan.

Harvard-professor Robert J. Barro stelde vast dat er een sterke relatie is tussen enerzijds vrijheid en democratie en anderzijds de invloed van het christendom. Tegelijk bleek uit zijn onderzoek dat er ook een sterke relatie is tussen de dominantie van de islam en een gebrek aan vrijheid en democratie. Daardoor kun je vrezen voor het lot van onze vrijheden als de invloed van het christendom verder afneemt en die van de islam toeneemt.

Seculiere agenda

Tragisch genoeg ziet een seculier-liberaal deel van Nederland juist in het christendom een vijand van vrijheid. D66-voorman Pechtold staat vooraan om tegenover Wilders ‘de godsdienstvrijheid’ te verdedigen, maar het gaat dan vooral om de vrijheid van moslims. Want tegenover een christenpoliticus sneert Pechtold over ‘zwarte kousen’ of ‘de achterhaalde bijbelse waarden’. Zijn partij heeft een seculiere agenda die alles wat aan het christendom herinnert uit het publieke domein wil verwijderen. De zondag, het bijzonder onderwijs, de identiteit van religieuze organisaties – niets is heilig. Dat staat in schril contrast met een aan naïviteit grenzende kijk op de islam, waarbij Pechtold vergoelijkend suggereert dat antisemitisme van moslimjongens weleens gewoon een kwestie van ‘teveel aan testosteron’ zou kunnen zijn.

Gezien de uitwerking van de islam elders in de wereld verwacht ik weinig heil van de islam in Nederland. Maar nog minder heil verwacht ik van een cultuur die zijn eigen wortels heeft doorgesneden. Leeg en onrustig is het hart van Nederland. Ik kan alleen maar hopen en bidden dat het weer rust vindt bij de God van het Evangelie.

Gert-Jan Segers
Directeur van het Wetenschappelijk Instituut van de ChristenUnie.

Met toestemming overgenomen uit het februarinummer van maandblad De Oogst

Kernwoorden: Islam, Geert Wilders, D66, Pechtold, secularisatie, godsdienstvrijheid

Praten met stervenden

Mon, 12 Dec 2011 11:23:20 +0100

Het einde van iemands leven is op zijn zachts gezegd een gewichtig moment. Hoe voer je op dat moment nog goede, afrondende gesprekken?

Hij was parochiepastor in het bisdom Breda, coördineerde de pastorale opleiding van de Universiteit van Tilburg en schreef het eerste Nederlandstalige boek over rouw. Arthur Polspoel is inmiddels gepensioneerd, maar nog altijd druk met het begeleiden van stervenden en rouwenden en het verzorgen van cursussen en symposia.

In 2004 verscheen zijn boek ‘Eenzaam sterven? - communicatie in de palliatieve zorg’. Daarin laat hij de lezer meekijken bij elf aangrijpende laatste-levensfase-gesprekken tussen hulpverleners, patiënten en hun naasten. Goede, bedachtzame communicatie kan de eenzaamheid van de betrokkenen opheffen, is zijn mening en ervaring.

Trend

Door de jaren heen zag hij veel veranderen rondom het sterven. Van meer aandacht voor de wensen van terminale patiënten in hospices tot ‘uitbundiger’ begrafenissen. Het heeft volgens hem alles te maken met een omslag in ons denken.

“In de jaren vijftig en zestig leefden we in een samenleving die veel meer een houding had van je moet het leven nemen zoals het komt. Dat heeft misschien wel te maken met onze achtergrond als landbouwvolk. We hadden geen invloed op de vraag of een oogst wel of niet lukte. Nu kunnen we dit veel meer beïnvloeden en leven we in een cultuur waarin we de dingen zelf maken. Mensen willen daarom weten hoe dingen werken en of het normaal is wat ze meemaken. Ook over de dood en rouw, willen ze alles weten. ‘Geef me maar een recept hoe ik dit moet doen.’ Hoewel de eerste benadering tot een stuk passiviteit kan leiden, hielp het wel om de dingen die je niet in de hand hebt te beheersen. Mensen van nu steigeren veel meer als de dood te vroeg komt. Er is meer boosheid.”

Verzoenen

Wanneer kun je een gesprek met stervende ‘succesvol’ noemen?

“Het streven is dat patiënten zeggen: ‘Ik aanvaard dat dit mijn leven is geweest en dat ik nu dood ga.’ Soms zijn ze zo ziek dat ze zeggen: ‘Het mag nu afgelopen zijn.’ Maar degene die zegt: ‘Het is goed geweest, het mag afgelopen zijn’, is weer een stap verder.

Te veel focussen op dat doel lijkt me overigens niet goed. Dan frustreer je jezelf en bovendien wordt het te geforceerd. Uiteindelijk moet de ander het doen. Hij bepaalt het doel. Als mensen zich wat meer kunnen verzoenen met het verhaal van hun leven, waar de dood bij hoort, dan zou je iets aardigs gedaan kunnen hebben.”

Wat is vooral belangrijk in stervensbegeleiding?

“Dat je herkent en erkent wat die ander meemaakt, niet altijd in woorden, ook in je houding of aanwezigheid. In de palliatieve zorg is de presentietheorie tegenwoordig erg populair. Die gaat over het ‘er zijn’ voor de ander. Ik heb niets tegen die theorie, maar dat ze zeggen: ‘Je hoeft er alleen maar te zijn’, staat mij niet zo aan. De andere partij moet namelijk wel weten dat je er bent. Dat maakt het al een beetje lastiger.

Degene die op bezoek komt past daarnaast een zekere terughoudendheid. Je treedt binnen in de intimiteit van de ander. Een misverstand is dat je dan zegt: ‘Ik begrijp het wel’. Nou, je begrijpt er helemaal niets van! Jij gaat niet dood. Je bent welkom, maar tegelijkertijd ben je lastig. Want ik ga dood en jij niet. Ik moet verzorgd worden en jij niet. Ik moet hier blijven liggen en jij gaat straks weer naar huis.”

Realiteit

U hebt het over vier niveaus in een gesprek, wat bedoelt u daarmee?

“Wat mensen doen als hun leven op hun kop staat, is zich afvragen: ‘Wat overkomt mij?’ ‘Wie ben ik nu?’ ‘Wat is de zin nu?’ Dat doen ze vooral door het vertellen van verhalen. Stel, ik ben ziek en u komt bij mij op bezoek. Ik vertel dat ik nooit ziek ben geweest, dat ik hard heb gewerkt, misschien te vaak ’s avonds op tournee ben geweest en dat het goed gaat met de kinderen en mijn partner. Ik vertel het verhaal van mijn leven. Mijn theorie is dat patiënten in een dergelijk verhaal vier soorten mededelingen doen.

Allereerst doen ze mededelingen over wat hun overkomt, de feiten. ‘Ik ben nooit ziek geweest.’ Het is belangrijk dat mensen die feiten aankijken, anders kunnen ze het geen plaats geven. Maar soms zijn ze zeer bedreigend. ‘Ik heb nog maar twee maanden te leven’. We kunnen mensen helpen om de realiteit, in hun eigen tempo, toe te laten. Dat doe je door te benoemen wat je denkt dat er is. Niet: ‘Ik zal de waarheid er wel even in rammen’, maar met respect. Als iemand vraagt: ‘Hoe vindt u dat ik eruit zie?’ kun je zeggen: ‘Och, het gaat best goed’, of, ‘Ik weet het niet, maar ik heb wel de indruk dat je erg ziek bent.’ Bij dat laatste voelt iemand zich serieus genomen.

Soms worstelen terminale patiënten met dingen die ze niet vertellen. Als je daar een vermoeden van hebt, kun je ernaar vragen. Het is niet voor niets dat mensen op hun sterfbed dingen vertellen die ze nog nooit verteld hebben.”

Pijn beleven

“Mensen communiceren ook over wat het feit dat ze gaan sterven met ze doet. Ze zeggen bijvoorbeeld: ‘Ik ben hartstikke verdrietig want ik heb toch altijd goed geleefd en nu houdt het op.’ Het is belangrijk dat je dan helpt om de emotie te beleven. Raken aan het verdriet is bevrijdender, dan je beperken tot troosten. ‘Ja, het is wel erg, maar gelukkig zijn de kinderen wel op hun plek.’ Op het moment dat je de pijn raakt, de pijn beleeft, is dat een vorm van verwerking. Het toedekken van de pijn, kan de verwerking juist belemmeren.

Als iemand tegen me zegt: ‘Ik probeer er maar het beste van te maken’ zou ik waarschijnlijk zeggen: ‘Goed dat u dat doet, maar ik denk wel dat dat moeilijk is.’ Dan raak je aan de pijn. Als de ander het er vervolgens niet over wil hebben, dan respecteer je dat.

Het derde niveau is de manier waarop mensen met hun situatie omgaan. Dat is iets waar ze over spreken, maar vaker neem je dat waar. Als je regelmatig op bezoek komt, krijg je er een beeld van. Iemand zegt bijvoorbeeld: ‘Ik wil elke dag mijn bed uit, want als ik ga liggen, ga ik dood.’ Als iemand dat wil, dan moet je hem daarin begeleiden. Maar er komt een moment dat je je afvraagt hoe verstandig het nog is om iemand zijn bed uit te slepen. Daar kun je op wijzen en over praten. Maar mensen moeten zelf uiteindelijk hun conclusies trekken.”

Zingeving

“Ten slotte heb je het niveau van zingeving. Predikanten rekenen dat terecht tot hun terrein, maar het vierde stuk kun je alleen verstaan als je de andere drie ook verstaat. Mensen vragen zich opnieuw af wat hun leven betekent. Ook als ze nog maar twee weken hebben. De zin die ervoor in hun leven was, hun partner, materiële dingen, God, verandert. ‘Wat heb ik eraan als ik dood ga?’ ‘Wie is God nu?’ Ze moeten een nieuwe zin aan hun leven geven. Het kan niet anders dat je opnieuw gaat zoeken. Als helper heb je de taak om de vragen naar zin en betekenis uit te diepen, maar de antwoorden moeten de patiënt en zijn naaste zelf vinden.

Gesprekken over God zijn volgens mij terug te brengen op drie thema’s: belofte, steun, richtlijn.

Als mensen God zien als een belofte, vragen ze ‘Is er iets na dit leven’ Als ze Hem zien als steun, denken ze na over kwesties als: ‘Steunt Hij mij nu?’ ‘Kan ik nu bidden, of juist niet?’ Voor weer anderen is God een soort richtlijn. Ze vragen zich af: ‘Hoe heb ik geleefd?’ ‘Hoe waardeer ik mijn leven aan de hand van mijn christen-zijn?’ ‘Kan ik mijzelf recht in de ogen kijken en kan ik God recht in de ogen kijken?”

Wat is een valkuil?

“Dat je direct op het bed van de patiënt duikt. Als het om verwerking gaat, vormen de naasten soms een groter probleem dan degene die op bed ligt! De communicatie tussen die twee partijen werkt soms niet. Regelmatig moet je een tolk zijn tussen mensen die allebei een probleem hebben.”

Suzanna Blackmore

Boeken van Arthur Polspoel:
Eenzaam sterven? Communicatie in de palliatieve zorg, 2004, Ten Have
Het leven gaat verder zeggen ze, 2006, Ten Have
Het was toch een mooi leven, 2008, Ten Have
Wenen om het verloren ik, over rouwverwerking, 2000, Gooi & Sticht

Kernwoorden: Dood, Sterven, Stervensbegeleiding, Arthur Polspoel, Hospice

Verhalen vertellen

Thu, 26 Jan 2012 12:15:52 +0100

Vertellen is een kunst. Veel kindernevendienst- en zondagsschoolleiders pakken een kinderbijbel en lezen voor. Maar vertellen valt te leren. Kinderen genieten ervan en onthouden vaak meer.

Wat ga je vertellen?

Denk allereerst na over de kern en het doel van de vertelling.
• Lees het verhaal in de Bijbel
• Bid erover en bid ook voor de kinderen
• Neem er een goede handleiding, Bijbels woordenboek en atlas bij
• Lees het daarna eventueel pas in een kinderbijbel
• Schrijf de kern op, zodat je die niet uit het oog verliest bij de voorbereiding

Voorbereiding

• Begin op tijd, zeker een aantal dagen van te voren, liever een week. De tijd tussen voorbereiding en vertelling filtert uit wat nu echt belangrijk is om te vertellen en wat minder belangrijk.
• Probeer het verhaal te zien (vertellen is laten zien). Zie het, voel het, kort het in, breid het uit en herhaal het. Kortom, zorg ervoor dat je het verhaal beheerst. Begrijp zelf ook goed wat je over wilt dragen, zodat het geen wazig geheel wordt.
• Zitten er nog woorden, begrippen en situaties in die de kinderen niet zonder meer begrijpen en die je al vertellend moet vertalen/uitleggen? Bedenk hoe. Vertel ook iets van de historische, aardrijkskundige en culturele achtergrond als dat kan bijdragen tot een beter begrip. Als je iets niet kunt uitleggen kun je soms ook een plaat laten zien en/of (bij oudere kinderen) een kaartje.
• Hoe vertel je het verhaal voor welke leeftijd? Kleinere kinderen hebben verhalen nodig die ook in hun belevingswereld passen. Grotere kinderen kunnen wat meer spanning aan. Zij houden vooral van verhalen waarin karaktereigenschappen verwerkt zitten zoals vriendelijkheid, rechtvaardigheid en eerlijkheid. Het moet alleen niet een moraliserend betoog worden. Nog wat oudere kinderen houden vaak erg van historische verhalen en legendes zoals de verhalen van Bonifatius en Jeanne d'Arc.
• Kies hoe je het verhaal vertelt; in de eerste (ik), tweede (jij) of derde (hij) persoonsvorm. Het maakt niet uit, maar voer het wel consequent door. Wees zelf deelnemer in het verhaal.
• Ieder verhaal is opgebouwd uit vier delen: de inleiding (zet het verhaal in beweging), de uiteenzetting, de climax ( hoogtepunt van het verhaal met een oplossing) en het slot. Het is belangrijk een verhaal goed af te sluiten, niet te lang, maar ook niet te kort en niet met een soort moraal; de 'toepassing' moet al door het verhaal gevlochten zijn.
• Schrijf de beginzin en de eindzin uit en leer die uit het hoofd, zodat je pakkend kunt beginnen en er niet een eindeloze staart aan draait. Begin ook niet met: "De vorige keer hebben we...", maar begin direct. Vermijd ook dat je zelf of iemand anders van de leiding al van te voren zegt: "Zo meteen gaan jullie een verhaal horen over .... die..."

Hoe ga je het vertellen?

Hierbij gaat het om de vraag of ze het goed kunnen 'behappen'; wat is de smaak van de vertelling?
• Vertel in tegenwoordige tijd tenzij het wat meer op 'afstand' moet blijven. Dan kun je in verleden tijd vertellen (bijvoorbeeld als er iemand sterft).
• Gebruik eenvoudige woorden en spreek in korte zinnen (aangepast aan de leeftijd). Het is niet nodig om hun woordenschat uit te breiden, maar hun 'geestelijke schat'. Natuurlijk moet je al vertellend verklaren wat onduidelijkheden kan geven.
• Je stem is het gereedschap bij het vertellen. Laat je woorden soms luid, dan weer zacht of fluisterend klinken. Roep ook als dat past in het verhaal. Vertel de climax van het verhaal met een krachtige stem. Leer je stem goed te gebruiken: een goede stem hangt af van een ontspannen strot, diep ademhalen en een duidelijke klank. Neem het verhaal van te voren eens op en luister het na een paar dagen eens af. Wat vind je ervan?
• Probeer verschillende toonhoogtes. Welke personen spelen mee; oudere mensen, kinderen; hoe spreken ze boos, vriendelijk, enzovoort. Creëer geen stem voor God. Spreek de woorden die Hij spreekt met een rustige en kalme stem uit.
• Las pauzes in om het spannender te maken.
• Gebruik bescheiden bewegingen en gebaren om het verhaal te ondersteunen. Het moet niet afleiden.
• Als je iemand 'speelt' blijf dan ook consequent die persoon spelen en wissel niet met een ander persoon uit het verhaal. Een enkele keer kun je zelfs kinderen bepaalde bewegingen laten maken. Op die manier beleven ze het verhaal helemaal mee bijvoorbeeld aan het eind als alle mensen voor God juichen. Laat ze mee juichen.
• Vertel niet langer dan je de kinderen kunt boeien. Pedagogen geven 5 minuten aan voor kleuters, kinderen tot 8 jaar 10 minuten en oudere kinderen maximaal een kwartier.
• Het stellen van vragen tijdens het verhaal kan de betrokkenheid van de kinderen sterk verhogen, maar zorg dat het de vertelling niet teveel onderbreekt doordat kinderen er uitvoerig op ingaan.
• Een flanelserie kan verduidelijkend zijn, maar het kan ook afleidend zijn als je bijvoorbeeld erg moet zoeken.
• Leer ook van anderen. Te snel spreken, steeds "eh, eh", "en toen ... en toen" valt je vooral op bij anderen.

Voorlezen

Tot slot: mocht je toch liever voorlezen: oefen dan ook het verhaal. Lees het jezelf een paar keer voor. Maak keuzes welk stuk je precies voorleest. Beoordeel ook of het verhaal precies zo verteld wordt als jij het zou vertellen. Je kunt zelfs stukjes anders vertellen of weglaten. Lees het dan 'al vertellend’ voor aan de kinderen; kijk regelmatig naar ze en let op hun reacties.

Kernwoorden: Verhalen, Vertellen, kinderen, kinderdienst, zondagschool, kindernevendienst, geloofsopvoeding, bijbel

Omgaan met lastige mensen in de kerk

Fri, 30 Sep 2011 22:53:33 +0200

Als Rutger verschijnt op de gemeentevergadering ontstaat er een sfeer van onrust bij de aanwezigen. Wat zal er nu weer gebeuren? Op welke manier zal hij deze vergadering weer weten te vergallen?

Rutger staat bekend als een dwarsligger. Iemand die altijd kritiek heeft op de leiding en dat ongezouten naar voren brengt. De oudsten hebben er wel eens met elkaar over gesproken, maar ze weten niet goed hoe ze met hem moeten omgaan. Hij is heel actief in de gemeente, draagt financieel behoorlijk bij en er zit nogal wat familie van hem in de kerk.

Melanie is heel bekend bij het pastorale team van de gemeente. Ze praat graag over haar problemen, voelt zich machteloos en wordt snel emotioneel. Als een pastoraal medewerker het niet meer kan opbrengen om te luisteren en haar vermijdt, dan richt ze zich tot iemand anders uit het team. Als deze situatie tijdens een vergadering aan de orde komt, voelen alle pastoraal medewerkers zich er verlegen mee. Ze vinden dat Melanie het moeilijk heeft en daarom hulp verdient, maar ze zien er als een berg tegenop om contact met haar te hebben.

Verdragen

Als we bij een kerk horen, hebben we met allerlei mensen te maken. Net als onze familie hebben we ze niet zelf uitgekozen. Op de een of andere manier hebben we vaak het idee, dat we het met iedereen goed moeten kunnen vinden. We zijn immers allemaal kinderen van God en het past niet om daar negatief over te denken. We zijn zelf ook niet volmaakt en de Bijbel roept ons op om elkaar te verdragen. Dit soort gedachten leiden er vaak toe dat we irritaties en ongenoegen onderdrukken. We staan het onszelf niet toe om irritant gedrag te benoemen en onvolwassen gedrag aan te pakken. Jammer genoeg verdwijnen die irritaties niet vanzelf.

Destructief

Een beproefde manieren om met lastige mensen om te gaan is ze zoveel mogelijk te mijden en ze vooral niet al te serieus te nemen. Een andere, nog destructievere, manier is om er met anderen over te praten. De frustratie in ons zoekt een uitweg en het lucht op als we die met anderen delen. We bespreken met elkaar dat het gedrag van de ander wel heel erg lastig is en dat het zo niet langer kan. Beide zijn het geen goede oplossingen. Ze zullen Rutger en Melanie juist nog meer isoleren. Het gebrek aan gehoor voor hun verhaal versterkt hun dwarse en zuigende gedrag. Misschien hoopt de gemeente zelfs wel stilletjes dat zij zo ontmoedigd raken dat ze het opgeven of naar een andere gemeente vertrekken.

Systeemtheorie

Dit soort lastige situaties analyseren we vaak vanuit de psychologie. We zien het gedrag dan als behorend bij de persoon. We proberen hem of haar inzicht te geven in dat gedrag, zodat er verandering kan optreden. Als dat niet helpt, dan ontwikkelen we zelf vaardigheden om met het lastige gedrag om te gaan.

Een heel andere manier van kijken is door de systeembril. De systeemtheorie ziet het gedrag niet als behorend bij die persoon, maar als het resultaat van de interacties binnen het totale systeem, in dit geval de kerkelijke gemeente. Het lastige gedrag wordt geduid als een symptoom van een dieperliggend probleem binnen het systeem. De persoon die lastig gedrag vertoont is als het ware door het systeem uitgekozen om die rol te vervullen. In de gemeente van Rutger speelt al lang een probleem tussen twee partijen dat nooit echt besproken is. De ene partij wil meer vrijheid in het theologische denken, terwijl de andere partij wil vasthouden aan de orthodoxe leer. Niemand durft die discussie echter aan te gaan, omdat men bang is dat dat tot het uiteenvallen van de gemeente leidt. De spanning die dit met zich meebrengt komt bij Rutger naar voren.

Natuurlijk ontslaat deze gedachte de persoon in kwestie niet van zijn eigen verantwoordelijkheid. Hij zal zelf verantwoording moeten afleggen voor zijn gedrag en als hij mensen gekwetst heeft, dan moet hij daarvoor vergeving vragen. Echter, als de dwarsligger verandert en dat lastige gedrag niet meer vertoont, dan zijn de problemen in het systeem nog niet opgelost. Ze zullen op een andere plek naar boven komen.

Alomtegenwoordigheid

Een van de problemen waar veel gemeenten mee kampen zijn de torenhoge verwachtingen van leiders en leden over wat de kerk is.

Kenmerkende verwachtingen zijn:

Alomtegenwoordigheid: We moeten op ieder moment een beroep kunnen doen op de gemeente. Als vertegenwoordiger van God kun je het toch niet maken om geen tijd te hebben voor mensen in nood?
Alwetendheid: We verwachten van de gemeente dat zij een oplossing biedt voor allerlei problemen. Hoewel de reguliere hulpverlening ook vaak wordt ingeschakeld verwachten mensen wel dat een voorganger kan omgaan met drugs- en alcoholverslaafden, depressieve mensen, scheidingen, overlijden, seksueel misbruik, enzovoort.
Almachtig: In situaties van onzekerheid, stress en onrust verwachten we dat de leiding alles onder controle heeft.

Als het kader van een gemeente zich voor al deze aspecten verantwoordelijk weet, dan leidt dat tot veel spanning, ook bij gemeenteleden. Om die druk te verminderen en de gemeente als geheel gezond te houden moeten leiders duidelijk zijn over wat mensen wel en niet kunnen verwachten.

Hardvochtig

Toegepast op Rutger en Melanie zullen de gemeenteleiders duidelijk moeten maken welk gedrag wel en niet acceptabel is. Ze moeten daarbij een balans vinden tussen verdragen en het duidelijk aangeven van grenzen. Dit vereist moed, want Rutger kan na een duidelijk gesprek waarin zijn gedrag benoemd is, besluiten om zijn giften in te trekken. En Melanie kan, nadat duidelijke grenzen over contact zijn aangebracht, teleurgesteld vertrekken en verhalen rondstrooien over die 'liefdeloze, hardvochtige gemeente.' Maar we kunnen ook niet uitsluiten dat Rutger en Melanie blij zijn met de duidelijkheid, omdat misschien nog nooit iemand de moed heeft gehad om tegen hen in te gaan. De kans is groot dat ze zich serieus genomen voelen en na enige tijd dankbaar zijn dat ze uit hun isolement zijn gehaald.

Daarna zou het goed zijn als de gemeente het gesprek met elkaar aangaat om de onderliggende verschillen aan te pakken. De leiding kan het initiatief nemen om in een sfeer van veiligheid het gesprek hierover te openen. Het brengt risico met zich mee en is misschien niet altijd even gemakkelijk, maar het zal de hele gemeente helpen om gezonder te worden.

Eddy de Pender
Zelfstandige op het terrein van coaching & mediation, voorzitter van Netwerk Vredestichters (www.vredestichters.nl) dat kerken ondersteunt in het omgaan met (menings)verschillen.

Reacties op dit artikel worden op prijs gesteld. (eddy@depender.org)

Overgenomen uit idea 3-2009, vakblad voor gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie.

Kernwoorden: Systeemtheorie, Systeemdenken, Pastoraat, Moeilijke mensen

Goed bijbelgebruik

Thu, 19 Jan 2012 16:45:32 +0100

De Bijbel kent een divers lezerspubliek: van bevlogen lezer tot spiritueel shopper. Om recht te doen aan het Woord van God, is het bevorderen van goed bijbelgebruik onder christenen van groot belang.

Lezen

Om de Bijbel beter te leren kennen zul je moeten beginnen met lezen. Het is een relatief eenvoudige manier om beter bekend te raken met de Bijbel, de verhalen, de taal, tijd en cultuur van dit boek. Dat lezen kan gebeuren in de grondtalen (Hebreeuws, Aramees, Grieks) of in verschillende bijbelvertalingen. Gemeenteleiders kunnen dit lezen organiseren door bijvoorbeeld leesroosters te gebruiken en leesgroepen en bijbelstudiegroepen te organiseren.

Herkauwen

Voor het lezen van de Bijbel zijn rust en concentratie een vereiste. De lezer moet gelegenheid hebben om zich open te stellen voor de bijbeltekst(en), zich te laten verrassen, zich te verwonderen of te ergeren. Moeilijke woorden moeten worden verklaard, ingewikkelde zinnen ontleed. Daar is aandacht voor nodig, zowel voor de voorganger die zijn preek voorbereidt als voor de kerkganger. Naast het lezen van verschillende vertalingen of het laten voorlezen door iemand die met het gedeelte bekend is, kun je zorgen voor een verklaring van moeilijke woorden en vooraf informatie geven over de context zodat de lezer er in kan komen.

Aandachtspunten

Het lezen van de Bijbel vraagt om extra inspanning. De Bijbel blijft namelijk een verzameling boeken uit een andere tijd en cultuur, geschreven in een andere taal.

a. Bijbelteksten staan altijd in een bepaald verband of bepaalde context. Ze maken deel uit van een groter literair geheel: een bijbelboek, een hoofdstuk, geschiedenis of een lied. Ze zijn ontstaan in een bepaalde tijd, plaats en cultuur. Aandacht voor dit verband, kan leiden tot nieuwe inzichten. Moedig uw gemeenteleden aan daarnaar op zoek te gaan. Informeer hen hoe dat kan: bespreek het tijdens bijbelstudies, verwijs naar achtergrondinformatie en geef het goede voorbeeld.

b. Schenk aandacht aan de historische en culturele achtergrond van de Bijbel. Hoe waren bijvoorbeeld de verhoudingen tussen mannen en vrouwen in die verschillende periodes van de Bijbel? Wie de Bijbel goed wil begrijpen, moet kennis hebben van de cultuur en opvattingen en gewoonten uit de tijd van de Bijbel. Commentaren, handboeken, inleidingen en naslagwerken kunnen zeer bruikbaar zijn. Op internet is veel informatie te vinden, zoals op de site www.rondomdebijbel.nl. Het doorgeven van deze achtergrondinformatie in een dienst of bijbelstudie zal het bijbelgedeelte levendiger maken voor gemeenteleden en ze ook prikkelen om zelf te gaan lezen.

c. De bijbelboeken bevatten vele verschillende literaire genres, die elk op een eigen manier gelezen en begrepen moeten worden. Poëzie leest anders dan een brief. Een geboorteregister is niet hetzelfde als een visioen. Wijs gemeenteleden op deze verschillen in stijl en wijs ze de weg.

Bij al deze aandachtspunten voor het lezen geldt dat de voorganger met zijn of haar opleiding meerwaarde kan toevoegen: hij weet de toegang tot informatie over het ontstaan van de Bijbel, de culturele en literaire achtergronden van het boek. Die kennis komt de gemeente prima van pas bij het lezen en het verstaan van de Bijbel. En het maakt enthousiast voor wat er nog meer in de Bijbel te vinden is.

Actuele thema’s

Ik wandel langs bovengenoemde suggesties en gebruik hiervoor de recente NBG-publicatie Ballingen, Buren en Buitenlanders. De vreemdeling en de Bijbel³. Een actueel thema, dat zich goed leent om gemeentebreed een bijbelstudie over te doen: ook kerkgangers komen vreemdelingen tegen, soms in de gedaante van vluchtelingen en asielzoekers, soms als ‘probleemgevallen’ en buitenstaanders. Wanneer je als voorganger of predikant deze verscheidenheid signaleert, hoe kun je dan het gebruik van de Bijbel stimuleren?

1. Ga met behulp van een concordantie in een bijbelstudiegroep, leesgroep of bijvoorbeeld jeugdgroep op zoek naar alle teksten en tekstgedeeltes die te maken hebben met de vreemdeling.
In de Bijbel vind je geen eenduidig beeld over het omgaan met de vreemdeling. Sommige verhalen gaan over vreemdelingen in Israël, zoals Ruth, een Moabitische. Zij gaat met haar schoonmoeder Noömi in Israël wonen. Andere teksten keren zich tegen vreemdelingen: je mag niet met hen trouwen (Ezra 9: 1-15).
Die verschillende bijbelverhalen en wisselende perspectieven bieden ruimte voor meerdere ervaringen. Die vormen een uitnodiging tot nadere bestudering en verdieping. En dan begint het gesprek met de Bijbel in de hand.

2. Doe onderzoek naar de context van het verhaal.
Het hoofdstuk van Ruths aankomst in Israël is de inleiding van een prachtig geschreven verhaal. Het heeft een happy-end. Het roept in herinnering de oorsprong van (het volk) Moab, een van de vijanden van Israël, de nakomelingen van de zoon (en kleinzoon!) van Lot met zijn oudste dochter. Het verhaal van Ruth blikt ook vooruit: Ruth is de voormoeder van de belangrijke koning David.

3. Bestudeer de historische en culturele achtergrond
Vrouwen, weduwen en vreemdelingen hebben het zwaar. Dat wordt duidelijk bij nadere bestudering van de historische en culturele achtergrond van het boek Ruth. Zij zijn afhankelijk van de welwillendheid van hun omgeving, ook al zijn er wetten die oproepen tot bescherming van deze zwakkeren in de samenleving. Wordt die verantwoordelijkheid wel genomen? Boaz neemt die verantwoordelijkheid, hoewel hij geen verplichtingen heeft. Noömi en Ruth hebben te eten en later trouwt hij met Ruth. Dat verwijst naar de wet op het losserschap (zie Leviticus 25:25) en de wet op het zwagerhuwelijk (zie Deuteronomium 25: 5-10).
Verder is opvallend dat het gemengde huwelijk niet geproblematiseerd wordt. Dit in tegenstelling tot andere bijbelteksten, zoals de eerder genoemde tekst in Ezra.

4. Bespreek het genre van de tekst.
Het boek Ruth is een novelle, over strijd en overlevingsdrang, over vreemdelingschap en thuiskomen. Het zou een schets kunnen zijn van het leven van veel ‘nieuwe’ Nederlanders: velen vinden hun plek in de samenleving niet zonder moeite. Zij hebben, net als Ruth, veel moeten achterlaten.
De houding van de landgenoten van Noömi is minstens zo opvallend: Ruth behoudt haar identiteit als Moabitische, maar krijgt een plaats in hun midden.

5. Wat heeft het gedeelte ons nu te zeggen?
Na deze uiteenzetting, is het tijd om de brug naar de eigen situatie te slaan: hoe hebben Ruth en de lezer met elkaar te maken?
Weerspiegelt het een ideaal dat we willen realiseren? Dan kan het een richtlijn zijn voor onze omgang met ‘vreemdelingen’, de buitenstaanders die deel uitmaken van onze gemeenschap (kerk, dorp, woonerf, school, etc.).
Of biedt Ruth een spiegel waarin wij kunnen zien welke grote verantwoordelijkheden we dragen, als groep of als individu, en hoe zwaar dat ons soms valt.

Slow food

Laat het bijbelverhaal, met de achtergrondinformatie, en de eigen situatie met elkaar in gesprek komen. Zo ontdekken bijbellezers dat de bijbelverhalen hen iets te melden hebben: een echo uit een ver verleden, een commentaar bij de actualiteit, een visioen voor de toekomst, een onvervuld verlangen. En dat kost tijd, moeite en aandacht. De Bijbel is als slow food: je ontdekt smaken, geuren en lang vergeten gerechten. Dat stilt de honger. En smaakt uiteindelijk naar meer.

Mirjam Vermeij
Met dank aan Joyce van de Veen en Jaap van Dorp

Bronvermelding
1. Voor een beknopt overzicht van visies op de Bijbel verwijs ik naar een van de sites van het NBG, www.rondomdebijbel.nl
2. De inleiding in de Jongerenbijbel biedt een duidelijk overzicht over het lezen van de Bijbel, Jongerenbijbel, ‘Hoe lees je de Bijbel?’ (p. V18-V21), NBG/Heerenveen 2006.
3. Rieuwerd Buitenwerf en Clazien Verheul (red.), Ballingen, Buren en Buitenlanders. De vreemdeling en de Bijbel, NBG/Heerenveen, 2007. Dit boek is samengesteld voor de Bijbel10daagse 2007 en behandelt bijbelteksten over de vreemdeling en de Bijbel.

Internet:
Het NBG beheert verschillende websites met informatie over de Bijbel en de vertaalkeuzes in De Nieuwe Bijbelvertaling:
www.rondomdebijbel.nl
www.voederbak.nl

Voor het lezen van verschillende Nederlandse bijbelvertalingen is er de site www.biblija.net

Overgenomen uit idea 6-2007, vakblad voor gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie, idea

Kernwoorden: Bijbelstudie, bijbellezen, bijbelonderwijs, context

Trendwatchen met Adjiedj Bakas

Wed, 01 Feb 2012 11:57:33 +0100

"Wist je dat een op de drie kaarsen die Albert Heijn verkoopt wordt gebruikt voor een spiritueel doeleinde? Daar moet je iets mee doen!" Aan het woord is trendwatcher Adjiedj Bakas.

In 2007 verscheen de tweede druk van het boek ‘De toekomst van God’, dat hij samen met Minne Buwalda schreef.

Psycholisering

De eerste editie van De Toekomst van God over Europese reli-trends verscheen in 2006. Het is een mooi geïllustreerd boek dat makkelijk leest en als extraatje een cd ‘met muziek waar Hij van houdt’ herbergt. Onderverdeeld in zeven categorieën beschrijven de auteurs 49 trends op het gebied van religie. Wat we zoal kunnen verwachten? De schrijvers zien ondermeer ontwikkelingen naar een psychologisering van religie, naar een ‘u vraagt, wij draaien’- spiritualiteit, naar een nieuwe marginalisering van atheïsten en agnosten, naar het einde van de reli-humor en naar een nieuwe voorouderverering. Vooral mensen uit de spirituele hoek lopen weg met het boek en het bedrijfsleven gebruikt het veel voor trainingen en workshops over ethiek. Sommige dominees noemden het in hun preek. Op christelijke scholen gebruikten docenten het in lessen als maatschappijleer en ook openbare scholen haalden er inspiratie uit. Evangelische christenen kochten het weinig, volgens eigen zeggen. Een aantal christelijke boekhandels vond de titel niet kunnen en een enkeling zei de cd zelfs niet aan zijn vijanden cadeau te willen geven. Om dat laatste kan Bakas wel lachen. De cd viel hem zelf uiteindelijk ook tegen. Vanwege copyrights was de keuze beperkt.

Religieus reveil

Ontwikkelingen die het boek beschrijft, zoals de herwaardering van religie, leken korte tijd later al uit te komen. Mark Rutte verklaarde bijvoorbeeld plotseling gelovig te zijn en op een partijcongres van de SP zong een gospelkoor. Journalisten zagen zo de opkomst van het religieuze reveil met eigen ogen. Kritiek is er ook. Boze tongen noemen het natte-vinger-werk en vinden het wel erg makkelijk om te scoren als je zoveel trends tegelijk beschrijft.

Zelf hangt Bakas geen duidelijk omschreven religie aan. “Ik noem mijzelf een agnost die af en toe bidt. Mijn vader was moslim, mijn moeder hindoe, maar ik ben protestants opgevoed. Toen ze verliefd werden dachten mijn ouders namelijk dat twee geloven op één kussen nooit lang goed zou gaan. Ze hebben toen heel bewust hun eigen religie laten vallen en zijn samen op zoektocht gegaan. Ze bezochten alle denominaties in Suriname en pluisden tot in detail uit wat de kern ervan was. Uiteindelijk werden ze lid van de Nederlands Hervormde Kerk.”

Opleving orthodoxie

Hoewel het Sociaal en Cultureel Planbureau het nog heeft over een verdergaande ontkerkelijking, lijken de beschreven megatrends bij elkaar genomen goed uit te pakken voor de christelijke kerk. Zo gelooft, volgens de schrijvers, inmiddels meer dan negentig procent van de Nederlanders weer in ‘iets’ tussen hemel en aarde. Daarnaast schetsen ze een opleving van de orthodoxie. Redenen daarvoor: de toenemende polarisering op het politiek-religieuze wereldtoneel, en anderzijds een reactie op de onzekerheden die het moderne leven in een ‘risicomaatschappij’ met zich mee brengt. “In de Verenigde Staten is het christenfundamentalisme al veel langer een belangrijke kracht en sinds de opkomst van de islam in West-Europa zal dat ook op ons continent de kop opsteken. Een troef in handen van de oude kerken is hun uitgebreide bestuurlijke infrastructuur, herkenbare iconen en authentiek gezag”, schrijven ze. En verder: “In deze tijden van storytelling en hernieuwde belangstelling voor geschiedenis zijn de oude christelijke verhalen weer goed te communiceren, zeker als ook nieuwe media worden ingezet.” Wat later citeren ze Alister McGrath’s boek Evangelicalism and the Future of Christianity: “Het evangelicalisme voorziet in een behoefte aan zingeving. Het spreekt mensen aan als vrije individuen. Je zou haast zeggen dat het evangelicalisme dé religie voor moderne mensen is.”

Bakas: “Evangelicalen groeien inderdaad heel snel en migrantenkerken ook. Maar je moet er wel hard voor werken. Je moet je boodschap zo uitdragen dat die aansluit bij de moderne tijd. Van de boodschap zelf moet je juist afblijven. Ik zag hierachter bij een protestantse kerk een bord hangen over de Ramadan. Dan denk ik: dat is niet jouw ding, dat moet je niet doen.”

Energiediscussie is kans

Een goed voorbeeld van het aansluiten bij de moderne tijd door christenen noemt hij de aandacht voor de natuur. “De boodschap van Al Gore is door geen enkele godsdienst omhelst, alleen door het christelijk geloof. Zij zeggen: er moet wat gebeuren. Voor het aflopen van de Mayakalender in 2012 is op het moment veel spirituele aandacht. Er zal dan een natuurkundig fenomeen zijn waarbij tien planeten op een rij staan. Sommige mensen verkondigen dat dat het einde van de wereld betekent. Ik ben daar sceptisch over. Er zal natuurlijk wat gerommel zijn, maar meer ook niet. Maar wat ik interessant vind is de belangstelling voor de natuur die dit oproept. We zien ondermeer een terugkeer naar de natuurgodsdiensten. Bij deze trend moet je als kerken aansluiten. De paus deed dat bijvoorbeeld heel goed door in een groen gewaad een toespraak te houden over de zorg voor de schepping. Hij haakt daarmee aan bij wat er gebeurt.” De natuur en de energiediscussie noemt de trendwatcher de allergrootste kans voor de evangelische beweging. In de tweede druk van het boek gaat hij meer in op het jaar 2012. “Dat zet ik scherper aan omdat het zo overweldigend aan het worden is.”

Daarnaast noemt hij als kans ook het onderscheid ten opzichte van de islam. “Veel mensen voelen zich ongemakkelijk bij de islam. Uit Nipo-onderzoek blijkt dat 84% van de bevolking een negatief beeld heeft over moslims. Het christendom heeft een onderscheidende boodschap voor al die mensen die zich zorgen maken.” Overigens vindt hij het gerommel in de samenleving rond de opkomst van de islam positieve kanten hebben. “Mensen worden daardoor gedwongen zich bezig te houden met hun roots en hun identiteit. Een beetje geknok is goed voor de creativiteit en het religieus bewustzijn.”

Bankencrisis

Een andere kans voor kerken ligt op moreel gebied. “Ik zie in geen enkele krant een opiniestuk uit de evangelische beweging over de ethische kant van de bankencrisis die gaande is. Dat is jammer. Christenen hebben daar zeker een boodschap.”

Ook op andere terreinen zijn trends gemist, volgens Bakas. “De groeiende openheid en interesse voor spiritualiteit is al een hele tijd gaande. Christenen hadden daar goed op aan kunnen sluiten door zaken als meditatie, die van oudsher christelijk zijn, meer naar buiten te brengen. De KRO is nu met het blad ‘Maria’ gekomen, als een soort tegenhanger van het blad ‘Happinez’. Dat is een mooi voorbeeld. Mensen willen daar best voor betalen, dus als je niet genoeg lidmaatschapsgelden hebt: ga commercieel.”

Toch hoeven kerken niet massaal een trendwatcher in dienst te nemen om bij de tijd te blijven, volgens de auteur. “In dit boek staat wat er de komende twintig jaar aan de hand is. Dat blijft wel even zo. Je moet het vervolgens gaan vertalen naar je eigen tijd en daar heb je geen trendwatchers voor nodig, maar creatievelingen. Wist je bijvoorbeeld dat een op de drie kaarsen die Albert Heijn verkoopt wordt gebruikt voor een spiritueel doeleinde. Vraag je eens af of je niet samen met Albert Heijn moet kijken of je daar iets mee kunt doen. Bijvoorbeeld een ansichtkaart van een kerk bij een kaars. Het gaat hun om de verkoop, dus of het nou een wuppie is of iets anders dat maakt ze niet uit.

Bij Swarovsky (juwelier, red.) is het kruis het meest verkochte item. Mensen willen zich ermee onderscheiden. Zij een hoofddoek, ik een kruis. Albert Verlinden (tv-presentator, red.) bijvoorbeeld, komt er openlijk vooruit dat hij daarom een kruis draagt. Daar moet je mee praten en zo aansluiten bij de populaire cultuur. Daar heb je creatieve mensen uit je eigen gemeente voor nodig.”

Wie is Adjiedj Bakas?

Adjiedj Bakas kwam op zijn achttiende uit Suriname naar Nederland om communicatiewetenschappen te studeren. Al gauw maakte hij van trendwatching zijn werk. “Bij mijn eerste werkgevers moest ik boodschappen doorgeven, waarvan ik dacht: Klopt dit wel? Past dit wel bij de tijdsgeest? Zo is het balletje gaan rollen.” Inmiddels geeft hij lezingen voor zo’n tweehonderdduizend mensen per jaar, consulteert het bedrijfsleven hem over allerlei toekomstverwachtingen en runt hij het trendcommunicatiebureau Dexter.

Het boek ‘Megatrends Nederland’ bracht hem in 2005 voor het eerst grote bekendheid. Hij beschrijft daarin hoe de wereld en meer specifiek Nederland er over twintig jaar uit zal zien. De pers besteedde er veel aandacht aan en allerlei voorspellingen die onwaarschijnlijk leken, kwamen uit. Wat meehielp aan het succes was dat het boek door zijn populaire stijl toegankelijk was voor een breed publiek.

Als Bakas het idee krijgt dat er op een bepaald onderwerp iets aan de hand is, zet hij dat allereerst in zo’n tien tot twintig pagina’s op papier. Vervolgens laat hij zijn researchteam uitzoeken of er werkelijk wat aan de hand is. Is het bewijs er, dan volgen er onderzoeken, interviews et cetera. Is het bewijs te dun, dan parkeert hij het onderwerp. Boeken rollen op deze manier vlotjes van de band. Zo verschenen recent ‘Leven zonder olie’, ‘Megatrends van grimlach tot ironie’ en ‘The Future of Finance’.

Suzanna Blackmore

‘De toekomst van God (met muziek waar Hij van houdt)’, Scriptum, Schiedam, 2006
www.bakas.nl

Overgenomen uit idea 5-2008, vakblad voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie.

Kernwoorden: Trend, trendwatching, Adjiedj Bakas

Het communicatiebeleid van de kerk

Wed, 01 Feb 2012 13:09:31 +0100

Hoewel de gemeente van Christus iets anders is dan een onderneming, kan ook zij veel leren van wat het vakgebied 'communicatie' biedt.

Beleidsplan

Het maken van een communicatieplan helpt om de communicatie van de gemeente op een stelselmatige en doelgerichte manier uit te voeren. Uiteraard kan het communicatiebeleidsplan niet los worden gezien van het beleidsplan. Daarom is afstemming vereist. Het is mogelijk om een apart beleidsplan te schrijven, maar het is ook mogelijk om in het reguliere beleidsplan van de gemeente met een aparte paragraaf 'communicatie' aan te geven.
Op basis van het beleidsplan worden elk jaar actieplannen ontwikkeld. Deze vormen een nadere uitwerking van wat in het beleidsplan staat.

Proces

Vanwege het belang van de kerkelijke communicatie is de instelling van een speciale communicatiecommissie vereist onder voorzitterschap van een ambtsdrager die met de kerkelijke communicatie is belast. Hun eerste taak is het schrijven van het gemeentelijke communicatieplan. Daarna zullen ze - op basis van dit communicatieplan - de jaarlijkse actieplannen ontwikkelen.
Plannen zijn waardeloos als zij niet gedragen worden door de betrokkenen. Zorg in de gemeente dus ook voor communicatie over dit communicatieplan!

Schrijven

Het beste is om één of twee mensen een conceptplan te laten schrijven. Vraag iemand in de gemeente met verstand van communicatie om hierbij betrokken te zijn. Vervolgens krijgt het kader van de gemeente het concept toegezonden om er commentaar op te leveren. De makers van het plan verzamelen alle op- en aanmerkingen en zorgen ervoor, dat het kader ook die in handen krijgt. Daarna kan een vergadering worden belegd om het plan en het commentaar erop te bespreken. Op deze wijze heeft ieder kaderlid vooraf kunnen nadenken over het plan en de opmerkingen. Op de vergadering wordt beslist wat wel of niet in het plan moet staan. De makers verwerken de uitkomst van de bespreking in een definitieve versie.

Indeling beleids- en actieplan

De volgende indelingen voor het schrijven van het communicatieplan (en actieplannen) is aan te raden:

A. Situatieschets
B. Doelstelling
C. Doelgroepen
D. Strategiekeuze: middelen, boodschap
E. Organisatie, tijdsplanning, begroting
F. Evaluatie

Situatieschets

Onder dit kopje wordt de communicatie met gemeenteleden (de interne communicatie), maar ook met niet-gemeenteleden (de externe communicatie) beschreven die tot nu toe is geweest. Welk beeld hebben de gemeenteleden en heeft de buitenwereld van de gemeente?

Doelstelling

Door middel van communicatie wil de gemeente iets bereiken bij mensen.
a) het vermeerderen van kennis
b) verandering van houding
c) verandering van gedrag.

Deze drie zaken hebben uiteraard alles met elkaar te maken. Deze punten zijn belangrijk bij het formuleren van doelstellingen.

Een voorbeeld van een doelstelling:

"De communicatie van de gemeente met de inwoners van ons dorp moet zodanig zijn, dat
a) men kan weten dat wij als gemeente ons niet verheven voelen boven de niet-leden, maar dat wij graag - samen met zoveel mogelijk anderen - willen zoeken naar de zin van ons bestaan en daarbij uitgaan van een orthodoxe, maar eigentijdse christelijke visie
b) men een positief beeld heeft van onze gemeente, met als belangrijkste waarde dat men vindt dat iedereen bij ons welkom is en
c) dit mensen stimuleert om betrokken te raken bij de gemeente en haar activiteiten."

Meten

In de actieplannen is het belangrijk de doelstelling per communicatieactiviteit zo concreet en meetbaar mogelijk te formuleren. Een doelstelling als 'het vergroten van onze naamsbekendheid' is moeilijk te meten. Neem dan liever als doelstelling: 'Vijf keer positieve berichtgeving over onze gemeente in de plaatselijke media en minimaal honderd bezoekers per maand van onze website.'
Houd er rekening mee, dat doelen in een actieplan de doelstellingen uit het communicatiebeleidsplan moeten terugvertalen naar één jaar. Voorbeeld: in het communicatiebeleidsplan (geldend voor drie jaar) staat als doelstelling 'het vergroten van onze naamsbekendheid door minimaal vijftien berichten in de plaatselijke media'. In het actieplan voor het komende jaar staat dan: 'minimaal plaatsing van vijf berichten over onze gemeente in de plaatselijke media'.

Doelgroepen

Het lijkt aantrekkelijk om zoveel mogelijk mensen tegelijk proberen te bereiken. In de praktijk blijkt vaak dat niemand zich echt aangesproken voelt. Immers, elke groep vraagt om een eigen aanpak. Maak in ieder geval een onderscheid tussen de interne communicatie en de externe communicatie. Probeer zo mogelijk nog specifieker een bepaalde groep aan te spreken. Denk aan jongeren, ouders, leiders enzovoort.

Het maken van een matrix kan helpen om snel te zien welke doelgroepen bereikt worden en welke groepen meer aandacht nodig hebben. Zet op de horizontale lijn de communicatiemiddelen en verticaal de doelgroepen. Zet kruisje als een communicatiemiddel voor een doelgroep gebruikt wordt.

Strategiekeuze

Onder strategiekeuze valt de vraag: wat is de aanpak? Welke middelen worden gebruikt om het communicatiedoel te bereiken? Wat is de inhoud van de boodschap? In het beleidsplan staat dit globaal aangegeven. In een actieplan kan dit gedetailleerd vermeld worden.

SMART

Een ezelsbruggetje om de doelen goed te formuleren is het 'SMART'- principe (van het Engelse woord smart = slim). SMART staat voor:

Specifiek:
Wees zo concreet mogelijk in de formulering, zodat er geen misverstanden over de gestelde doelen ontstaan. Erg vaag is bijvoorbeeld de formulering: 'het bevorderen van een positieve beeldvorming van onze gemeente'. Beter is: 'het bevorderen van een positieve beeldvorming van onze gemeente door minimaal vijf keer per jaar een advertentie te plaatsen in de plaatselijke krant'.

Meetbaar:
Als de doelen niet meetbaar zijn, weet niemand of ze daadwerkelijk zijn gehaald. Fout is bijvoorbeeld: 'Ook dit jaar zetten we ons in voor een goede communicatie.' Goed is: 'Nieuwe folder over de gemeente huis-aan-huis verspreiden.'

Aanvaardbaar:
Het doel moet acceptabel zijn voor de uitvoerders en niet van bovenaf worden opgelegd. Alleen mensen 'die ervoor willen gaan' zorgen voor een goed resultaat.

Realistisch:
Het doel is haalbaar, maar ook uitdagend. Niet: 'De kerk moet vol met buitenkerkelijken', maar bijvoorbeeld: 'Vijftien randkerkelijke of buitenkerkelijke wijkbewoners op onze wijkdag'.

Tijdgebonden:
Hang overal een deadline aan, anders komt het er niet van. Dus niet: 'Adverteren zullen we doen', maar: 'Dit jaar zullen we vijf keer adverteren.'

Organisatie/tijdsplanning/begroting

Wie is waarvoor verantwoordelijk? In het beleidsplan kan ook iets komen te staan over de organisatie van het geheel.
Het is verstandig om een ambtdrager verantwoordelijkheid te geven voor het gemeentelijke communicatiebeleid. Hij kan bijgestaan worden door een communicatie- of PR-commissie. In die commissie zitten de mensen die het communicatiebeleid uitvoeren (bijvoorbeeld de redacteur van het kerkblad, de webmaster en de woordvoerder voor de pers).
Door de plannen te koppelen aan gemeenteleden kunnen taken goed verdeeld worden. In een actieplan komt een reële tijdsplanning, zodat er voldoende tijd is om per periode alle plannen uit te voeren.
Activiteiten kosten meestal geld. Een globale begroting in een actieplan is daarom nodig. Bezuinig niet teveel op de communicatie. Want een te simpel zwart-wit foldertje over uw evangelisatieactiviteit communiceert, dat de gemeente amateuristisch bezig is. Dit kan het evangelisatiewerk belemmeren.

Evaluatie

De evaluatie is een belangrijk onderdeel van het communicatiebeleid. Hierin wordt gecommuniceerd hoe het ging en wat beter kan. Op deze manier wordt iedereen op de hoogte gehouden.
Leg de plannen van het afgelopen jaar naast de resultaten. Zijn de doelstellingen gehaald? Waardoor? Waardoor niet? Wat kan hetzelfde blijven en wat moet anders? Ga per activiteit na wat goed of slecht was of wat beter kon.
De communicatie kan ook worden geëvalueerd. Was het aantal vergaderingen voldoende? Werd er goed gecommuniceerd met elkaar? Hoe werd de werkdruk ervaren?
Maak van de gezamenlijke evaluatie een verslag (handig voor volgend jaar). En onderneem - waar nodig - actie door het bijstellen van de plannen.
Ideeën, op- en aanmerkingen worden gauw vergeten. Notulen en notities zijn belangrijk. Misschien is er één persoon die deze spullen kan verzamelen en eens per jaar een document kan mailen naar gemeenteleden.

Biddend

Niets is meer frustrerend dan een goed plan te hebben, waar vervolgens niemand meer naar kijkt. Gebruik daarom het communicatiebeleidsplan als gereedschap voor de uitvoering van de opdracht die de gemeente heeft, in afhankelijkheid van God en biddend om wijsheid en Zijn zegen. 'Laat uw begeerten in alles, door bidden en smeken, met dankzegging bekend worden bij God' (Fil. 4:6b).

Kernwoorden: Communicatiebeleid, communicatie, communiceren, pr, reclame, marketing, evangelisatie, missionaire gemeente

Nieuwkomers verwelkomen

Fri, 30 Sep 2011 23:02:14 +0200

Voor het eerst een kerk bezoeken kan een intimiderende gebeurtenis zijn. Hieronder vier dingen die kerkleden kunnen doen waardoor bezoekers zich meer op hun gemak voelen.

1. Zet gastheren en –vrouwen in

Jaren geleden bezocht ik eens een groeiende kerk die een dergelijk ontvangstcomité had. Het ging ze niet alleen om handen schudden en programma’s uitdelen. Van de medewerkers werd verwacht dat ze bezoekers ten minste drie weken op rij opzochten en aanspraken. Toen ik naar deze kerk ging, kwam er onmiddellijk iemand op me af. Deze persoon begeleidde me naar de zondagsschoolruimtes voor mijn kinderen en beantwoordde mijn vragen over de verschillende bijbelstudies. Het bezorgde me een gevoel van welkom en verbondenheid.

2. Verkies gastvrijheid boven huisbezoek

Na een eerste bezoek aan een andere kerk werd ik vier keer gebeld, ontving ik twee emails en drie brieven. Toen nodigde de predikant zichzelf bij ons uit ‘om ons beter te leren kennen en eventuele vragen te beantwoorden.’ Maar wij hadden nog niet eens alle dozen uitgepakt van onze recente verhuizing! Ik wilde hem wel ontvangen in mijn huis, maar ik nodig de dominee liever uit als ìk er klaar voor ben, als de familie geacclimatiseerd is en de gordijnen hangen. Het was prettiger geweest als mensen van de kerk mij hadden uitgenodigd, zodat ik hen beter had leren kennen en me niet bekeken zou voelen.

In weer een andere kerk die ik bezocht, nodigden de predikant en zijn vrouw ons na de dienst uit voor het eten. We aten worstjes and gebakken aardappels. Het was heerlijk ontspannen en dat maakte het makkelijk om vragen te stellen over de kerk; een wereld van verschil.

3. De zondagschool als een eerste contactpunt

Het afzetten van de kinderen bij de zondagsschool of crèche is vaak de eerste ervaring van gasten met een nieuwe kerk. Een warm en geïnteresseerd welkom voor nieuwe kinderen en hun ouders is bemoedigend. Als je het laat bij een ‘hallo’ terwijl je je al koffiedrinkend weer richt op een van de ‘vaste klanten’, communiceer je iets heel anders. Volwassen zondagsschoolwerkers dienen als belangrijke eerste aanspreekpunten. Uiteraard is de tijd beperkt, maar een kort moment van persoonlijke aandacht doet veel goeds voor het gevoel van welkom van nieuwkomers.

4. Word zelf een bezoeker

Degenen die al jaren bij dezelfde kerk horen, weten misschien niet meer wat het is om een bezoeker te zijn. Een eenvoudige oefening kan helpen: bezoek een kerk waar niemand je kent, buiten je eigen wijk en denominatie. Ga zonder te weten wat je aan moet trekken of wat er allemaal aan programma’s is. Concentreer je op hoe je wordt ontvangen en vraag je af hoe je je zou voelen als je op dat moment naar een kerkelijk thuis zou verlangen. Merk op wat de kerk goed doet en wat minder goed.

Bezoekzondag

Sommige kerken doen een dergelijke oefening een paar keer per jaar. Ze annuleren alle diensten en roepen de zondag uit tot ‘bezoekzondag’. Voor een optimaal effect: raad je leden aan om ergens heen te gaan waar ze echt niemand kennen en na afloop te rapporteren over hun bevindingen. Een bespreking van de opgedane ervaringen kan leiden tot belangrijke inzichten over de eigen kerk.

De meeste kerken willen gastvrij zijn voor buitenstaanders, maar gastvrij ben je niet automatisch. Je moet er bewust je natuurlijke gewoonten voor aan de kant zetten en oefenen in oprechte belangstelling. Verwelkom bezoekers op dezelfde manier als Christus zou doen: met open harten.

Om te bespreken:

Zijn de gastheren en –vrouwen in uw kerk vriendelijk en behulpzaam?
Richt uw zondagschoolteam zich bewust op nieuwe ouders die hun kinderen brengen? Hoe kunt u deze ouders beter bereiken?
Denk aan de meest gastvrije gemeente die u ooit hebt bezocht. Wat zorgde ervoor dat u zich welkom voelde?

Jennifer Smith-Morris

Building Church Leaders Newsletter, Christianity Today, juli 2009

Overgenomen uit idea 4-2009, vakblad voor gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie.

Van feest naar feest

Thu, 26 Jan 2012 12:16:56 +0100

In het ritme van alledag zijn feesten de pleisterplaatsen. In dit artikel wordt feest vieren vanuit de Bijbel onderbouwd en wordt een handreiking gedaan hoe je met kinderen kunt feestvieren.

Vieren in de Bijbel

Feest vieren hoort bij de mens. In Genesis 1 wordt verteld hoe God ruimte en tijd om in te leven laat ontstaan. In vers 14 lezen we dat de hemellichamen een dienende functie krijgen, om onder anderen vaste tijden (feesten) aan te duiden. Leviticus 23 geeft aanwijzingen voor het vieren van de ‘feesttijden des Heren’.
Het doel van de Bijbelse feesten is om de mens weer in contact te brengen met God en hem aan de blijvende verbondenheid met God te herinneren. Bij alle feesten is er naast een tijd van vreugde, ook tijd om terug te blikken en om zonden te belijden. Deze feesten zijn daardoor geen formaliteiten maar echte vieringen. Men werkte niet en iedereen, ook kinderen, werden er bij betrokken. De betrokkenheid van kinderen vinden we onder andere terug in de viering van de sedermaaltijd (Exodus 12) en het bouwen van een loofhut op het loofhuttenfeest (Leviticus 23).
In het Nieuwe Testament lezen we dat Jezus zijn eerste teken doet op een feest, de bruiloft te Kana (Johannes 2:1-11). En zien we dat Jezus aanwezig is op een aantal feesten (b.v. in Johannes 2:13 en 12:1 voor het Pascha, in Johannes 5:1 waarschijnlijk het Wekenfeest en in Johannes 10:22 het inwijdingsfeest van de tempel).

Kinderen en feest

Feest vieren is voor kinderen het mooiste wat er is. Kinderen beleven feesten intens; door er naar toe te leven en vooral als ze er met hart, ziel en alle zintuigen bij betrokken worden. Feesten zijn dé momenten, ook in de geloofsopvoeding, om iets over te brengen op kinderen. Immers vieren, herdenken doe je met een reden. Het is dan ook belangrijk om juist in het gezin de christelijke feesten te vieren en te gedenken; vieringen in school en kerk ondersteunen daarbij. De grootste invloed op de kinderen komt van de ouders. Er zijn echter meer momenten in het leven om te vieren. Vaste dagen en momenten waarin we vorm en uitdrukking kunnen geven aan Gods aanwezigheid in ons leven. Het is echter niet altijd even eenvoudig om de boodschap, het verhaal achter de feesten op kinderen over te brengen. Hoe vertel je en laat je ervaren wat Pinksteren betekent, waarom biddag gehouden wordt en dat het bij een verjaardag niet alleen gaat om de cadeaus?

Ieder viert feest en gedenkt op zijn eigen manier en ieder gezin ontwikkelt daarbij eigen gewoonten en rituelen (vaste gewoonten met een vaste betekenis). Feestdagen zijn zo herkenbaar en worden ondersteund door vaste gewoonten. Kinderen gaan daardoor vragen stellen (‘Waarom steken we de adventskaarsen aan?’). Door met elkaar op zoek te gaan naar de antwoorden beseffen we steeds meer wat deze feesten voor ons en onze kinderen betekenen. Voor een kind is het belangrijk bij een feest betrokken te zijn, er echt aan te kunnen deelnemen en niet er alleen maar bij te zijn, om zo geloof, hoop en liefde te ervaren.

Vieren, maar hoe?

Hoe geef je nu vorm en invulling aan het vieren, zodat de boodschap voor kinderen duidelijk wordt?
Drie dimensies zijn belangrijk:
1. Algemene en belevingsdimensie
• In welke tijd van het jaar valt het feest? Hoe is dan de natuur?
• Wat merk je op aan kleuren, geuren, licht en wolken?
• Wat voor versiering gebruik je?
• Welke activiteiten horen bij dit feest?
• Waar speel je? Wat eet je? Welke muziek
• Welke kleding is in deze tijd belangrijk?
• Welke gebruiken en tradities passen bij dit feest?

2. Symbolische dimensie
• Hoe kleed je het huis aan?
• Welke kleuren, symbolen en voorwerpen kun je gebruiken?
• Welke vaste gewoonten gebruik je?
• Hoe maak je de reden van het feest zichtbaar?

3. Christelijke dimensie
• Waar gaat het bij dit feest om?
• Welke bijbelverhalen en liedjes passen bij dit feest?
• Is er een thema dat je centraal wilt zetten?
• Hoe geef ik het feest inhoudelijk vorm?

Je kunt hierbij ook terugdenken aan wat jou als kind aangesproken heeft, een stukje familie erfgoed. Gebruik de waardevolle elementen, zoals verhalen, geloofsovertuiging en gewoonten, die ook jou aangesproken hebben. Je versterkt daarbij een gevoel van identiteit bij je kinderen. De terugkerende gebruiken die bij het vieren, in ieder gezin, ontstaan helpen de kinderen bij het herkennen van de bijzondere dagen. Let er echter op dat door alle creatieve toevoegingen de boodschap van het feest niet verloren gaat.

Conclusie

Zinvol leven is zinvol vieren en gedenken. Niet om terug te verlangen, maar juist om uitzicht en hoop op de toekomst te krijgen en te houden. Denk maar aan een verjaardag: we vieren nu (heden), dat we zoveel jaar geleden geboren zijn (verleden) en zingen dan ‘Lang zal hij leven’ (toekomst), waarbij de hoop is dat het ‘in de gloria’ zal zijn.
Samen vieren en gedenken, leven van feest naar feest, is een levensvoorwaarde en een mooie opdracht van God.

Tineke Lous

Veel praktische ideeën zijn te vinden in: ‘Van feest naar feest, Vieren in het gezin’ – Site van der Gugten, Tineke Lous en Annette Noordhof, 2003, Boekencentrum, Zoetermeer, ISBN 90 239 1523 2

Kernwoorden: feest, feestvieren, kinderen, kinderwerk, kinderdienst, kindernevendienst, zondagschool, gezin, geloofsopvoeding, geloofsontwikkeling

Ziekenzalving: mijn eerste keer

Sun, 22 Jan 2012 21:40:32 +0100

Voor de eerste keer in het bestaan van de gemeente is in 2007 in de Fontein in Haarlem ziekenzalving in praktijk gebracht. Dominee Jos Douma vertelt over het proces dat vooraf ging aan dit moment.

In april 2007 hoorden we dat een 58-jarige zuster een zeer ernstige vorm van kanker had. Er volgden onderzoeken en behandelingen in het ziekenhuis. Vanaf het allereerste begin was ik als predikant nauw bij dit ziekteproces betrokken voor pastorale en geestelijke begeleiding. Kort voor de zomervakantie vroegen deze vrouw en haar man of het goed was dat we samen zouden nadenken over de praktijk waarover Jakobus 5 spreekt. Zelf had ik geen enkele praktijkervaring op het gebied van de ziekenzalving en had ik me er ook nog geen mening over gevormd. We spraken af om de zomerperiode te gebruiken om ons in het onderwerp te verdiepen. Daarbij speelde het boek van M.J. Paul ‘Vergeving en genezing’ een belangrijke rol.

In deze zomerperiode groeide bij mij de overtuiging dat het belangrijk was om in het spoor van Jakobus 5 de praktijk van de ziekenzalving in te voeren in onze gemeente. Maar dat wilde ik (uiteraard) niet op eigen houtje doen. Aan de kerkenraad en de gemeente vertelde ik dat ik in twee zondagochtenddiensten over de thematiek zou spreken, dat we er vervolgens in een kerkenraadsvergadering over zouden spreken en dat de gemeente de gelegenheid zou krijgen op een andere avond hierover door te praten.

Preken

De eerste preek ging over omgaan met ziekte (naar aanleiding van Jesaja 53:3 ‘Vertrouwd met ziekte’) en de tweede over Jakobus 5:14-16 (‘Gebed en zalving’). In de eerste preek legde ik veel nadruk op de realiteit van ziek zijn die we niet moeten willen ontlopen. Niet lichamelijk genezing is het ultieme doel in dit leven, maar in alle levensomstandigheden de zielsverbondenheid met Christus te kennen. In de tweede preek schetste ik eerst een concreet beeld van hoe het moment van ziekenzalving er daadwerkelijk uit zou kunnen zien, om te voorkomen dat gemeenteleden vanuit een eigen beeldvorming, waarin iets ‘magisch’ en ‘ritualistisch’ zou kunnen zitten, zouden luisteren. Verder benadrukte ik dat de zalving iets is wat bij het gebed komt (het bidden is de hoofdzaak!) en dat de ziekenzalving in de context van de plaatselijke gemeente moet plaatsvinden. Daarbij riep ik de gemeente, naar aanleiding van de woorden ‘Belijd elkaar uw zonden’ op om te groeien in het verlangen om een genezende gemeenschap te zijn:

Kwetsbare gemeente

“Een gemeente waarin we de zonde een plaats geven zonder er tegen te vechten, kan nooit een genezende gemeenschap zijn. Een gemeente waarin veel halfslachtigheid en lauwheid is, kan nooit een genezende gemeenschap zijn. Een gemeente waarin we elkaar niet vermanen vanwege zonde, waarin we ons ergeren aan de eindeloze genade van Jezus, waarin we op zo’n manier hebben leren leven met de zonde dat we eigenlijk niet geloven in het stralende nieuwe leven dat Jezus uitdeelt, kan geen genezende gemeenschap zijn. Zo is het ‘bidden en zalven’ niet een nieuw interessant discussieonderwerp, maar een heel directe aanleiding om onszelf ook als gemeente te onderzoeken. Zien we in ons midden en in ons eigen leven bitterheid, lauwheid, onopgeloste conflicten, materialisme, verslavingen, hoogmoed, gearriveerdheid? Het zijn de signalen van een ziek lichaam van Christus. Laten we het aandurven om kwetsbaar te zijn, een kwetsbare gemeente. Laten er verbroken harten zijn die opengaan voor Jezus’ genade. Dan komt er genezing op gang. Goddelijke genezing, naar geest, ziel en lichaam.”

Verlangen

Intussen had ik ook met de betrokken zieke en haar man steeds weer gesproken over het verlangen om de ziekenzalving te ontvangen. In die gesprekken kwam naar voren dat dit verlangen uiteraard ook stond in het kader van de wens om lichamelijke genezing te ontvangen, als een wonder uit Gods hand, maar dat de uiteindelijke motivatie een geestelijke was: ervaren dat de genade van Jezus de diepste genezing is die we kunnen krijgen, of we nu beter worden of niet. Daarbij speelde ook de overtuiging een rol dat Jakobus een heel praktische weg wijst om in de context van de plaatselijke gemeente elkaar te bemoedigen in tijden van ernstige ziekte.

Geen bezwaren

Aan de hand van een brief die de zuster samen met haar man aan de kerkenraad schreef en waarin ze concreet vroeg om ziekenzalving, besprak de kerkenraad de thematiek. De conclusie was dat er, op grond van wat er in de preken was gezegd over het thema en op grond van de brief van de vrouw, geen bezwaren waren tegen de ziekenzalving, sterker nog: dat het zelfs een prachtige aanvulling en verdieping zou zijn voor de pastorale en geestelijke begeleiding in het ziekteproces. De gemeente kreeg ook de gelegenheid om op de avond na de kerkenraadsvergadering vragen te stellen en opmerkingen te maken. Er leefden enkele vragen, die beantwoord konden worden, maar vooral was er een intens meeleven, omdat de ziekte van deze zuster allen raakte.

Sober en eenvoudig

Een week later vond het moment van ‘Gebed en zalving’ plaats in het bijzijn van de wijkouderling, de man van de zieke zuster en hun kinderen, die hier ook nauw bij betrokken waren. Allemaal hebben we het sobere en eenvoudige samenzijn, waarin Woord en gebed en lied de boventoon voerden, als heel verrijkend en genadig ervaren. Daarbinnen maakte het eigenlijke moment van de zalving met olie op het voorhoofd heel tastbaar ervaarbaar dat Jezus met zijn genezende genade aanwezig was door zijn Geest. Gelijktijdig met dit moment bij de zieke thuis, was er in de kerk een groepje gemeenteleden bij elkaar die de ‘liturgie’ van het moment van de ziekenzalving ook heeft meegemaakt.

Pastoraat en genade

Een kleine twee maanden later hebben we een gemeenteavond gehad over het bredere onderwerp ‘Pastoraat en gebed voor zieken in de gemeente’. Op deze avond legden we uit dat de ziekenzalving niet een op zichzelf staand verschijnsel is, maar ingebed moet liggen in een beleid dat zorgvuldig pastoraat voor zieken en ook het gebed voor zieken in de gemeente moet bevorderen. Terugkijkend op het hele proces zie ik dat het in de volle breedte van de gemeente een grotere betrokkenheid bij het ziek-zijn heeft gegeven, en dat er een sterker besef is ontstaan van de noodzaak om in situaties van ziekte te zoeken naar de kostbare genade van Jezus. Bij de zuster heeft de ziekenzalving, naast de intensieve wekelijkse pastorale contacten, een belangrijke rol gespeeld in de verdieping van haar geloof en het leven bij God wanneer we sterven. Lichamelijk was er geen enkele verbetering te zien, maar geestelijk was deze ziekenzalving een natuurlijk onderdeel van het zich voorbereiden op het sterven en het afscheid nemen van het leven op aarde. Begin januari 2008 is zij overleden en in Gods heerlijkheid opgenomen: thuis bij haar Vader!

Liturgie voor het moment van gebed en zalving

Bijbelopening (Matteüs 18:20; Lucas 4:18-19; Jesaja 53:3-5; Jakobus 5:14-16).
Gebed om toewijding.
Lied: Psalm 103 vers 1 en 5.
Schuldbelijdenis (aangepaste vorm van het ‘zondaarsgebed’).
Genadeverkondiging (1 Johannes 1 :9 en 2 :1b-2).
Gebed voor de zieke.
Zalving: ‘Ik zalf u in de naam van onze Heer Jezus Christus opdat u de zalving van de heilige Geest zult ontvangen, tot heling van al uw zwakheden, naar ziel, geest en lichaam. In de naam van de Vader, de Zoon en de heilige Geest.’
Lied: Liedboek voor de Kerken Gezang 456.

Jos Douma
Voorganger van de Fonteinkerk in Haarlem en auteur van onder meer de boeken Jezus ontdekken-33dagenboek, Jezus uitstralen, Worden als Hij, Leven in verbondenheid, De kracht van het kennen van Christus en Tijd met Jezus-366dagenboek.

De preken en de beleidsdocumenten zijn te vinden op: www.josdouma.nl/genezing

Overgenomen uit idea 1-2008, vakblad voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie, www.ea.nl

Kernwoorden: Ziekte, zieken, ziekenzalving, gebedsgenezing, genezing, Jos Douma

Gebruik de media

Fri, 30 Sep 2011 22:48:53 +0200

De definitie van media is: middelen tot overdracht en verspreiding van kennis en informatie. Gebruik de media als communicatiemiddel van uw gemeente!

Bereik

Media hebben een groot bereik. Bijna iedereen komt wel eens in contact met de media. Via de krant, een tijdschrift, het internet, de televisie of radio komt informatie bij talloze ontvangers aan. Media bereiken niet iedereen tegelijk. Ze spitsen zich toe op verschillende doelgroepen. Soms brede, maar ook heel specifieke groepen. De gemeente kan een aantal media goed gebruiken.

Doelgroep

Er zijn veel soorten media. Probeer vanuit de doelgroep te kijken welk medium het meest geschikt is. Aan wie moet de boodschap overgedragen worden? Aan ouders? Denk dan aan een advertentie in een opvoedkundig tijdschrift. Aan jongeren? Denk aan een pagina op een website. Aan buurtbewoners? Neem eens contact op met de redactie van de lokale krant.

Internet

Een eigen website is dé manier om de gemeente te introduceren aan een grote groep niet-leden. Veel mensen zitten dagelijks achter het internet en komen op heel veel websites. Voordeel is dat mensen met een paar klikken een kijkje kunnen nemen in de gemeente. Het gevaar is dat ze met één klik ook weer buiten staan. De website moet dus wel van goede kwaliteit zijn en genoeg interesse opwekken bij de bezoeker.

Denk ook aan het gebruik van social media als Twitter, Facebook en Hyves om een netwerk op te bouwen met mensen voor wie de drempel van een kerk (nog) te hoog is.

Kranten

Landelijke dagbladen nemen niet snel informatie over van een kerk, tenzij ze echt iets speciaals doet. Voor de langere verhalen in een krant is een lokale krant geschikter. Huis-aan-huiskranten hebben vaak best ruimte voor een verhaal over de kerk. In de krant zelf staat een e-mailadres van de redactie. Mail daar wat informatie naartoe. Het onderwerp moet wel aan een aantal eisen voldoen: Is het interessant voor de meeste bewoners van de stad of het dorp? Als het een activiteit betreft: is het een jubileum, komen er veel mensen op af, gebeurt er iets bijzonders (een rommelmarkt is meestal niet bijzonder, tenzij er een veiling is van bijvoorbeeld een dure auto)? Het artikel kan ook gaan over één gemeentelid. Deze personen moeten wel in het desbetreffende gebied wonen, anders gaat het niet door.

Radio

Het lijkt misschien onmogelijk om op de radio te komen, maar dat is het zeker niet. Lokale radiozenders willen juist graag berichten over kerken en organisaties in de buurt. Probeer te achterhalen welke radiozenders er in de buurt zijn en benader hen.
Geen presentatietalent? Vaak wordt informatie doorgegeven door middel van een interview. Het interview zenden ze niet live uit, maar nemen ze gewoon bij iemand thuis op. Soms is er de mogelijkheid om eigen muziek te draaien. Kies dan een goed nummer dat past bij de gemeente.

Televisie

Ook hier geldt: de gemeente hoeft niet gelijk het achtuurjournaal te halen. Lokale omroepen zijn veel gemakkelijker te bereiken. De uitzendingen zijn bijna nooit live. Er wordt veel geknipt en geplakt voordat het wordt uitgezonden, dus ook gemeenteleden met camera-angst kunnen best een poging wagen.

Persbericht

Redacties zien onderwerpen vaak het liefst verschijnen via de e-mail in een persbericht. Hoe ziet een persbericht eruit? Een persbericht bevat antwoorden op de 5 W’s: Wie, Wat, Waar, Wanneer, Waarom en Hoe? Het is een kort stukje waarin duidelijk wordt uitgelegd waar het om gaat. Waarom moet dit in de krant of op de radio? Waarom zouden niet-leden van de kerk hierin geïnteresseerd zijn? Probeer dit zo duidelijk mogelijk te verwoorden. Vermeld in het persbericht altijd naam en telefoonnummers van contactpersonen.

Volhouden

Blijf vooral veel mailen naar redacties en omroepen. Nemen ze een onderwerp niet aan, de volgende misschien wel. Misschien is er ineens een stagiaire die het op wil pakken of is het alweer een tijdje geleden dat er aandacht aan een kerk is besteed. Het ene onderwerp spreekt de redacteuren meer aan dan het andere en soms zitten redacties ineens om nieuws verlegen en komt het onderwerp goed van pas. De redactie heeft veel redenen om iets wel of niet te doen, dus blijf proberen.

Anouschka Polderman

Kernwoorden: Media, kranten, radio, televisie, communicatie, communiceren, communicatiebeleid, evangelisatie

De effectieve kringleider

Wed, 01 Feb 2012 14:51:13 +0100

Je hoeft geen theoloog te zijn om een kring te leiden. Niemand kan eisen dat je op alle vragen een antwoord hebt. God vraag geen alwetendheid, maar de bereidheid naar Hem te luisteren.

Is in een kleine groep wel leiding nodig? Sommigen koesteren een afkeer tegen autoriteit. Maar een kring zonder leider wordt al snel een chaos. Leiding is niet bedreigend, inperkend of ongeestelijk... Er was vanaf het begin leiding in de gemeenten, ook in de huissamenkomsten. In dat verband lezen we: "Want God is niet een God van wanorde maar van vrede" (1 Korintiërs 14:33) Zonder leiding krijg je: "In die dagen was er geen koning in Israël; ieder deed wat goed was in zijn ogen." (Richteren 21:25)

Doel bereiken

Als niemand de tijd bewaakt, het gesprek leidt, misverstanden opruimt, de leden informeert en dergelijke, gaat het fout. Zo'n groep zal spoedig uiteenvallen of haar kracht verliezen. Je kunt ervoor kiezen de leiding te laten rouleren, maar het is onwijs om die af te schaffen. Een leider let erop of het doel wordt bereikt, al zal hij niet zo op de voorgrond treden. De leider is geen dictator, maar hij is een coach en vertrouwenspersoon. Hij neemt zijn beslissingen niet individueel, maar samen met de groep, en kan desnoods door de groep worden bijgestuurd. In een kleine groep past geen autoritaire houding; wel een leider.

Kenmerken van een leider

Iedereen is in ontwikkeling, en geen enkele leider is perfect. Maar in het algemeen is een leider (in meer of mindere mate):

Geestelijk volwassen en stabiel
Betrouwbaar. " Laat ja bij u ja zijn en neen neen..." (Jakobus 5:12)
Iemand met een reëel zelfvertrouwen en bestand tegen kritiek. "We zijn niet zo overmoedig ons te vergelijken met degenen die zichzelf zo aanprijzen...Wij daarentegen willen niet zo buitensporig hoog van onszelf opgeven…" (2 Korintiërs 10:12,13)
Iemand met een goed voorbeeld. "Weest allen mijn navolgers, broeders..." (Filippenzen 3:17)
Fijngevoelig. " En ik bid dat uw liefde blijft groeien door inzicht en fijnzinnigheid, zodat u kunt onderscheiden waar het op aankomt. (Filippenzen 1:9)
Flexibel
In staat goed te luisteren en positief ingesteld. "Uw vriendelijkheid zij alle mensen bekend..." "Voorts, broeders, al wat waar, al wat waardig, al wat rechtvaardig is, al wat rein, al wat beminnelijk, al wat welluidend is, al wat deugd heet en lof verdient, bedenkt dat." (Filippenzen 4:4;8)
Open en in staat zich kwetsbaar op te stellen, wat openheid in de kring bevordert. "... (Met) een geest van zachtmoedigheid, ziende op uzelf; gij mocht ook eens in verzoeking komen. Verdraagt elkanders moeilijkheden..." (Galaten 6:1,2)
Iemand met een redelijke mate van bijbelkennis. "Werkelijk, u had toch inmiddels allemaal leraar moeten zijn!..." (Hebreeën 5:12)
Een bidder: "Want zonder Mij kunt gij niets doen." (Johannes 15:4)
Consequent. " Wie van u kan wijs en verstandig genoemd worden? Laat hij het daadwerkelijk bewijzen door een onberispelijk leven en door wijze zachtmoedigheid." (Jakobus 3:13

Schakel mensen in

De effectieve kringleider is een coach, die zijn team leidt. Hij zoekt naar creatieve mogelijkheden om de kringleden te ontwikkelen. Dat gebeurt door de groepsgesprekken, maar ook doordat hij hen inschakelt bij allerlei taken: het maken van voorstudies, gebed voor elkaar, het opzoeken van elkaar, een pastoraal gesprek, doorgeven van informatie, ophalen van kringleden, evangelisatie en nog veel meer. Daardoor voelen de leden zich sterker bij de kring betrokken en nemen ze hun eigen verantwoordelijkheid. In dat klimaat ontplooien ze zich het best.

Soms doet zich de situatie voor, dat de kringleider wel uitstekend groepsgesprekken kan leiden, maar minder sterk is in pastorale taken, of in het scheppen van een goede sfeer. Of hij komt daar onvoldoende aan toe, doordat hij weinig vrije tijd heeft. Meestal is er wel iemand anders in de kring die deze taken op zich kan nemen. Bespreek dat wel, zodat ieder weet waar hij aan toe is.

Onderhoud contacten

Blijf met de leden van de kring in contact, vooral met hen die moeilijkheden hebben, degenen die gebed nodig hebben, de belangstellenden, die nog niet meedoen met de kring en de ex-deelnemers, die echter wel open staan voor contact met jou. Als het aantal contacten groeit, is het des te meer nodig anderen hierbij in te schakelen.

Nieuwe kringleiders

Een leider leidt niet alleen de bespreking. Hij traint ook nieuwe leiders. Kijk uit naar een assistent. Deze kan zonodig invallen of een deel van de bespreking leiden. Met hem kun je het programma doornemen, wat jullie beiden scherpt. Na enige tijd kan de assistent zijn eigen kring beginnen. Kringen zijn 'broedplaatsen' voor nieuw kader, zodat de groei door kan gaan.

Voor de beginnende leider is de praktijk de beste leermeester. In de groep leert hij (gecoacht door jou!) steeds beter het klappen van de zweep. Zijn vaardigheden kunnen worden aangevuld met een cursus over kringleiding.
Het is wijs om vanaf de aanvang de werving van kringleiders goed te regelen. Wie kunnen leider worden? Wie stelt hen aan? Dikwijls is er zo'n grote behoefte aan ouderlingen en diakenen, dat de gemeente het zich nauwelijks kan veroorloven mensen af te staan voor andere kadertaken. Soms wordt ieder met enige capaciteit voor kringleider automatisch voor andere taken aangesteld. En jij bent je nieuwe kringleider kwijt. Regel dit goed. Als de kringen levensvatbaar zijn, moeten ze prioriteit krijgen. Daar ligt de toekomst van de gemeente!

Nieuwe leiders moeten de nodige kennis en vaardigheden hebben, en vooral ook loyaal zijn. Ze moeten niet worden gedreven door de wens om op te vallen. Hun geloof moet gezond zijn.

Doelstelling per kringbijeenkomst

De groepsleider stelt zich per keer een doel; dat geeft vaart en verve. Er moet daarbij rekening gehouden worden met ontwikkelingen in de groep. Korte termijn doelen worden mede beïnvloed door actuele gebeurtenissen, noden en wensen. Er is verschil tussen een lesdoel (de intellectuele doelen voor de kringbijeenkomst) en de bredere doelstelling. Let maar op:

Doelstelling van bijvoorbeeld een bijeenkomst met als onderwerp het gebed:
a Lesdoel: alle deelnemers begrijpen de les en de bijbehorende bijbelgedeelten over het gebed, en ieder neemt inhoudelijk aan de bespreking deel. (Zonder kennis kan niemand de lessen toepassen).
b De leden geven meer prioriteit aan het persoonlijke gebed.
c De kring zal meer tijd geven aan gemeenschappelijk gebed, aan het einde van elke bijeenkomst.
d Er wordt een datum vastgesteld voor een open avond met een evangeliserend karakter. Vanaf nu zal de kring daarvoor bidden.
e Er komt een bezoekregeling voor een ziek kringlid (mevr. A).
f De kring regelt opvang voor de kinderen van mevrouw A. op woensdagmiddagen.
g De leider maakt een afspraak met meneer B om over zijn problemen door te praten.

Vraag jezelf af wat je wilt bereiken op het intellectuele vlak, op het geestelijke vlak en het sociale, voor de hele groep en voor de kringleden individueel. Zodra je dat opschrijft, ben je bezig met je doelstelling voor de komende kringbijeenkomst.

Goed geplande bijeenkomsten zijn beter dan alles aan het 'toeval' over te laten, wat ze rommelig maakt. Het is niet goed kringen te laten freewheelen. Heldere doelen vergroten ieders inzet, en ze bevorderen de effectiviteit.

Jaardoel

Het is goed om met jaardoelen te werken, vast te stellen door de raad, op advies van de kringleiders. In een jaardoel wordt rekening gehouden met de zeven specialiteiten van kringen:
1 contacten,
2 vorming,
3 basispastoraat,
4 basisdiaconaat,
5 evangelisatie,
6 inschakeling,
7 integratie.
Hoe kun je op al die gebieden de kringen inzetten en ze optimaliseren voor de hele gemeente?

Naast een algemene doelstelling, die voor alle kringen geldt, heeft elke kring ook enkele eigen doelen. Een kring voor jongeren heeft een ander doel dan een kring in een bejaardenhuis; een kring voor Iraanse ex-moslims heeft een ander doel dan een kring in een traditionele dorpskerk. Elke kring heeft een eigen doelgroep, waaruit ze haar leden werft. Maak duidelijk op welke doelgroep jouw kring zich richt of welke doelgroepen je met verschillende kringen wilt bereiken.

Een jaardoel heeft alleen zin, wanneer de kring ermee werkt en er ook op gecontroleerd en eventueel bijgestuurd kan worden. Wie waakt erover dat de doelen worden bereikt? Hoe neemt deze persoon zijn bevindingen door met de raad en de kringleiders, en hoe komen ze ten slotte terecht bij elke kring?

Beantwoord deze vragen:

Blijft het bij deze ene kring, of streven we naar méér groepen? (Hoe, wanneer, hoeveel, waar?)
Hoe verloopt de rapportage aan de gemeente? Blijft dat ook in de toekomst zo gaan?
Waar berust de uiteindelijke zeggenschap over de kring? (Bij de kring of de raad?)
Welke thema's komen er aan de orde of welke materialen gebruiken we? Waarom? Ook in de toekomst?
Zijn mensen uit andere gemeenten ook welkom? En geïnteresseerde niet-gelovigen? Hoe werven we hen? Hoe integreren we hen in de gemeente?
Wat weten en kunnen de kringleden als ze een jaar lang meedoen? Waarom hebben zij daar iets aan? Wat heeft de gemeente eraan?

Strijd en pijn

De kringleider die meent dat alles op rolletjes zal lopen, droomt. Er zijn heus wel eens problemen. Er is een strijd gaande om het hart van mensen en hun eeuwige heil. Er zit een onzichtbare spanning in alle geestelijke arbeid. De duivel zit je op de hielen. De Geest wil je bezielen. Kringleider, wees alert! Zegen en vloek liggen dicht bij elkaar!

Sommige kringleden kunnen niet met elkaar opschieten. Soms heeft iemand een vreemde of zelfs sektarische visie. Soms moet je iemand naar een andere groep doorverwijzen, waar hij beter in past, of hem zelfs vragen helemaal te stoppen. Als iemand afdwaalt of ernstige problemen heeft, heb je ook een taak. Leiderschap vraagt meer dan alleen een gespreksavond. Geef ieder oprechte aandacht en veel gebed!

De besprekingen brengen soms persoonlijke nood aan het licht. Veel mensen lopen rond met spanningen. Een gesprek kan uitkomst bieden. Voorkom dat er in de groep ontboezemingen gedaan worden waar mensen later spijt van kunnen krijgen. Wees zorgvuldig wanneer zonde en schuld aan de orde komen, maar bewogen en liefdevol, ook als iemand flink in de fout is gegaan. Leiderschap vereist enige pastorale gevoeligheid!

Bij grote nood en moeilijke psychische of psychiatrische problemen, moet je mensen doorverwijzen naar de leiding van de gemeente, of - in overleg - een deskundige inschakelen. Ga niet zelf experimenteren, dan neem je teveel risico. Een goede kringleider is nog geen pastorale deskundige! Niemand beschikt over alle gaven.

Dit is hoofdstuk 7 uit:
Dynamiek in uw kring
ds. Bram Krol
copyright: 2004, Agapè / Bram Krol
uitgever: Johannes Multi Media, Doorn
ISBN: 90-5798-169-6

Kernwoorden: Huiskring, kring, bijbelstudiegroep, huisgroep, groepsleider, leiderschap, kringleider

Kind en occultisme

Thu, 08 Dec 2011 15:28:13 +0100

Het occulte komt, ondanks dat het 'geheimenis/alleen voor ingewijden' betekent, steeds meer uit de geheimzinnige sfeer. Kinderen komen er al heel vroeg mee in aanraking.

Het is de ochtend na Halloween in Duckstad. Oom Donald heeft zijn best gedaan om het huis zo griezelig mogelijk in te richten. En dat is gelukt! Het is er zelfs zo griezelig dat een stel spoken in het huis van Donald Duck komt wonen. Maar, daadkrachtig als oom Donald is, belt hij een professioneel medium: mevrouw Fantomia. Vrouwe Fantomia weet wel raad met de situatie: met zijn allen rond de tafel en elkaars handen vastpakken. Op deze manier maak je namelijk contact met de ‘vriendelijke geesten…’.

‘Onschuldige programma’s’

Bovenstaand voorbeeld is er maar één. Andere voorbeelden zijn de verschillende tekenfilmseries en de series op TV zoals: Buffy The Vampire Slayer en Charmed. Ook zijn er magazines zoals Witch (heks) voor jonge tienermeiden die erg aansluiten bij hun belevingswereld. Bij deze series en magazines ligt het occulte er dik bovenop.
Er zijn echter ook programma’s waar het occulte niet de nadruk heeft, maar waar het wel af en toe behandeld wordt. Bij ‘onschuldige’ kinderprogramma’s van de publieke omroep (bijvoorbeeld Piet Piraat) komt het occultisme steeds vaker voor.

Als ouder zou je je kinderen het liefste afschermen van die wereld en een muurtje om ze heen zetten. De vraag is alleen of dat reëel is. Hoe ouder de kinderen worden hoe groter hun leefwereld wordt. Thuis kun je misschien je kinderen ervan afschermen, maar als ze bij vriendjes spelen kan dat niet. Bespreekbaar maken en voorlichting geven is dus erg belangrijk!

Weet waarover het gaat

Allereerst is het noodzakelijk om zelf kennis te hebben op dit gebied.
Om kinderen voor te lichten heb je kennis nodig. Erken dat er televisieseries, magazines en kinderblaadjes zijn waar het occulte direct of indirect in voorkomt. Het gevolg daarvan is dat kinderen het occulte gewoon gaan vinden. Het wordt/is normaal in de belevingswereld van kinderen en tieners. Zeggen dat iets niet goed is omdat het occult is, zal daarom vaak weerstand oproepen bij kinderen en tieners. Ze reageren met: ‘ja maar, het is toch gewoon op televisie’ of ‘maar bij mijn vriendje thuis mag het wel’. Het is daarom belangrijk om tijd voor jezelf te nemen om je te verdiepen in deze materie en na te denken over hoe je het aan je kind(eren) gaat uitleggen. Belangrijk daarbij is ervoor te zorgen dat je bij de belevingswereld van je kind(eren) aansluit en ze niet bang maakt!

Duidelijke taal

De Bijbel is zeer duidelijk over het occulte, blijf er van weg! In Deuteronomium 18:9-12 staat het volgende:
"Wanneer u in het land komt dat de HEER, uw God, u geven zal, mag u de verfoeilijke praktijken van de volken daar niet navolgen. Er mag bij u geen plaats zijn voor mensen die hun zoon of dochter als offer verbranden, en evenmin voor waarzeggers, wolkenschouwers, wichelaars, tovenaars, bezweerders, en voor hen die geesten raadplegen of doden oproepen. Want de HEER verafschuwt mensen die zulke dingen doen, en om die verfoeilijke praktijken verdrijft hij deze volken voor u."
In Leviticus 19:31, 20:6, 27 en Jesaja 8:19 staat dat God niet wil dat wij geesten oproepen, maar dat wij God zelf aanroepen.
Het is voor de Heere een gruwel als mensen zich met dergelijke praktijken bezighouden. Wanneer kinderen (en volwassenen) zich bewust worden van de geestelijke wereld, ervaren ze dit vaak als eng en zeer gevaarlijk.
Ik zou daar naar kinderen (en volwassenen) een nuance in aan willen brengen. Wij moeten niet alleen maar waarschuwen voor de gevaren van de duivelse en geestelijke machten, maar juist van de grote macht van God vertellen! Uiteraard wel waarschuwen, maar de nadruk leggen op de overwinning van de Heere Jezus!

In Kolossenzen 2:13-15 lezen we dat Jezus de overheden en machten ontwapend en openlijk tentoongesteld heeft en zo over hen heeft gezegevierd. Jezus heeft de duivelse machten overwonnen. Wanneer wij, als christenen, de Bijbelse principes gehoorzamen en toepassen rondom occultisme, zijn we beschermd. Dat kunnen we in Bijbelse geschiedenissen lezen, waarbij engelen bescherming boden aan de volgelingen van God (2 Koningen 6:15-19, Daniël 3:24-28, 6:23; Handelingen 5:17-20.) Het is goed om deze verhalen met de kinderen te lezen en ze uit te leggen hoe belangrijk gehoorzaamheid is.

Meer dan overwinnaars

Omdat wij in de wereld wonen en helaas toch in aanraking komen met het occulte (zie bijvoorbeeld de Donald Duck), is het nodig ons daar tegen te beschermen. Dat lezen we in Efeziërs 6:10-18 waar de geestelijke wapenrusting besproken wordt. Daar krijgen wij concrete handvatten om weerbaar te zijn tegen de machten van de duisternis.
Het is belangrijk om het bovenstaande te bespreken met kinderen. Aansluiten bij leeftijd en niveau is essentieel. Leer de kinderen de Bijbelse principes rondom het occulte. Waarschuw hen voor de gevaren maar leg vooral de nadruk op Gods bescherming wanneer wij Zijn principes toepassen.
Leer kinderen dat zij hun geestelijke wapenrusting aan moeten trekken. En zo zijn wij met en door onze Heere Jezus meer dan overwinnaars!

Bron: Stichting Chris

Kernwoorden: Occultisme, occult, kinderen, kinderwerk, geloofsopvoeding, geloofsontwikkeling

Antilliaanse kerk in Nederland: Team Ministries

Thu, 01 Dec 2011 15:26:03 +0100

De Antilliaanse gemeente Team Ministries in Eindhoven is te typeren als een pinkstergemeente. Kenmerkend is de nadruk die de kerk legt op opleiding en training.

Twintig jaar geleden verliet Ralph Cijntje Curaçao. Vanwege problemen thuis kwam hij als achttienjarige jongen samen met zijn moeder naar Nederland. Er was een lichtpunt: zijn vriendin Runija ging mee! In Nederland arriveerden ze bij familie, verbleven in een opvangcentrum en woonden in een flatje in Eindhoven. Samen volgden ze de opleiding MTS-Bouwkunde en na negen maanden militaire dienst ging Ralph aan het werk.

Bekering en roeping

Een paar jaar later ging het niet goed met Runija; ze kreeg heimwee. Een vriendin nodigde haar uit voor een dienst in een pinkstergemeente. Dat zou het begin zijn van een ingrijpende verandering. Ze kreeg inzicht in haar positie tegenover God, het geloof ontkiemde en kreeg diepgang. “Ze had Curaçao niet nodig, ze had God nodig”, blikt Ralph terug. “Uiteraard vroeg ze of ik mee ging naar de kerk. Maar ik had er niet veel zin in. Op zondag wilde ik liever met rust gelaten worden.” Toch kwam ook Ralph tot bekering.

De Cijntjes voelden zich geroepen om iets met Antillianen te doen. Hoe en wat was aanvankelijk onduidelijk. “Later bleek dat een groep Antilliaanse mensen in Eindhoven een onderling verband nodig had voor gebed. We baden om leiding. Wat moesten we doen?” Zo ontstond voorzichtig een gemeente.” Runija was in geestelijk opzicht verder gevorderd. Zij ging daarom voorop. Zeven maanden waren ze bezig met bijbelstudie, gebed en diensten als voorbereiding voor de volgende stap. Uiteindelijk werd op 12 juni 2003 de gemeente ‘Team Ministries’ gesticht. Runija en Ralph Cijntje volgden een opleiding aan een bijbelschool en werden beiden ingezegend als voorganger.

Begin

Team Ministries begon in een klein zaaltje met ongeveer twintig leden. Momenteel zijn er veertig leden. Er is een langzame, maar gestage groei en de kerk is op zoek naar een grotere ruimte. Inmiddels zijn de gemeenteleden bezig met de koop van een deel van de Don Bosco-kerk. Ralph: ”We zochten en tastten naar mogelijkheden. Zo werden we naar de Don Bosco-kerk geleid die te koop stond. Daar stonden we dan met acht mensen op de stoep van de kerk voor de gesloten deuren te bidden. De koster woonde aan de overkant en kwam eens kijken. Hij vroeg of we binnen wilden kijken. Graag natuurlijk. Via de parochie werden we doorverwezen naar de projectontwikkelaar. Uiteindelijk bleek de prijs voor ons niet haalbaar. Een nieuw plan werd opgezet. Ten slotte kwamen we toch tot overeenstemming. Via SKIN, Samen Kerk in Nederland, kwamen we in contact met Stichting De Bijlmerkerk (een stichting die zich inzet voor huisvesting van migrantengemeenten, red.). Zij adviseren ons. De stukken liggen nu bij de bank. Het is spannend, maar ook daar wen je aan.” Wat aarzelend informeer ik: “En de kredietcrisis?” “We geloven dat God de deur kan openen,” is het eenvoudige maar afdoende antwoord.

Slavenbestaan

Team Ministries heeft contacten met de ‘Lichtstadgemeenten’ in Eindhoven en omstreken. Dit zijn Nederlandse evangelische en pinkstergemeenten. In andere plaatsen zijn er ook contacten met Antilliaanse gemeenten. Het blijkt niet altijd gemakkelijk om samen op te trekken. De contacten zijn goed; af en toe iets samen doen is ook prima. Maar volledig samengaan, integreren en fuseren, dat lijkt voorlopig niet aan de orde. Reden? De cultuur, het zoeken naar ‘eigenheid’, naar iets van thuis.

Veel van de leden van Team Ministries hebben geen hoge opleiding en hoge banen. Er zijn heel wat jongeren beneden de dertig jaar in de gemeente. Onder hen zijn studenten, die meehelpen. Het kerkelijke onderwijs geven de voorgangers klassikaal. Wekelijks zijn er bijeenkomsten voor gebed, bijbelstudie en preekbespreking op verschillend niveau. Verder wordt er training gegeven aan een pastoraal- en een nazorgteam voor begeleiding van de leden. Zijn er in het pastoraat bepaalde zaken, die min of meer specifiek zijn voor deze gemeente, die hoofdzakelijk uit Antillianen bestaat? Ralph: “In het pastoraat ontmoeten we nogal eens vragen en problemen, die te maken hebben gevoelens van teleurstelling, zich afgewezen en buitengesloten voelen. Dat zou te maken kunnen hebben met onze cultuur, ons verleden, het slavenbestaan… Dat gaat echt heel diep…”

Levenstijl

Over de visie van de kerk: “We willen mensen bereiken voor God. Om dat in praktijk te brengen is kennis nodig en stabiliteit. Het gaat erom dat het Woord van God gebracht wordt en ingang vindt, dat mensen inzien dat ze God nodig hebben. De wereld kent leegte en geld, auto en huis vullen die leegte niet. Mensen hebben een onvervuld verlangen naar dat andere, ook al zeggen ze het niet. Als ze Jezus Christus als hun Redder leren kennen ontvangen ze innerlijke rust, vrede en vreugde. We willen dat het gericht zijn op anderen, op onze naasten, niet iets incidenteels is, maar een permanente levenstijl.”

Kerkdienst

De eerste indruk is: wat een enorm kerkgebouw! Later blijkt dat Team Ministries slechts een gedeelte van het gebouw gebruikt. Maar dan nog. Voor in de kerk hangt een spandoek met de ‘lijfspreuk’ van de gemeente: “It takes teamwork to make the highest dream work.”

Als de dienst om elf uur begint, blijken de voorgangers Runija en Ralph Cijntje nog niet aanwezig. Later hoor ik dat dit geheel volgens planning is, want het eerste uur van de dienst gebruikt de gemeente voor lofprijzing en aanbidding. De leidster zingt met overgave de liederen in het Papiamento, de vijftig aanwezigen doen enthousiast mee. Ze zingen uit volle borst: “Y tur gloria y honor, Paso bo ta mi Senjor.” Het forse geluidsvolume krijgt door de akoestiek van de kerk nog een extra impuls. “We hebben vreugde in de Heer”, vertrouwt mijn buurvrouw me toe. Om twaalf uur arriveert het voorgangersechtpaar.

Drie jarigen worden voor in de kerk gefeliciteerd en toegezongen. Een broeder geeft getuigenis van genezing na ziekte. Ondertussen is het aantal aanwezigen gegroeid tot zeventig. De schriftlezing is Matteüs 24:29-35 over de komst van ‘de Zoon des mensen op de wolken des hemels, met grote macht en heerlijkheid.’ (v 30) Runija preekt over de eindtijd, uitgaande van Openbaring 13 tot 16. Deze preek maakt kennelijk deel uit van een serie. Haar echtgenoot Ralph vertaalt het Papiamento in het Nederlands.

“In deze tijd moeten we onze focus richten op Jezus Christus, niet op de ‘grote’ mannen en vrouwen. Daar val je mee om. We moeten niet in mensen geloven, maar in God. Openbaring 13 noemt het teken van het beest. Er is samenwerking van religieuze en politieke leiders. Een tijd van grote verdrukking. Maar Christus komt terug. Hij alleen kan ons behouden. Wij zijn hier niet voor altijd. Het einde en het oordeel komt. We weten niet wanneer. Wees voorbereid!”

Na de collecte en zegen is de dienst formeel wel beëindigd, maar voor het onderlinge contact is nog volop tijd. Gezellig napraten, meegebrachte hapjes en slokjes nuttigen, kennismaken met nieuwkomers, spelletjes voor de kinderen, er is ruimschoots gelegenheid voor. Ondertussen voeren de voorgangers gesprekken van meer pastorale aard. “Ik ben daar nog urenlang, soms de hele zondag,” zegt voorganger Ralph.

Teus Eikelboom
Vrijwilliger bij Samen Kerk in Nederland (SKIN) en oud-medewerker van de Gereformeerde Zendingsbond (GZB).

www.teamministries.nl
www.skinkerken.nl

Kernwoorden: Migranten, migrantenkerk

Een aantrekkelijke folder maken

Wed, 01 Feb 2012 13:08:58 +0100

Een folder blijft een geschikt communicatiemiddel voor de kerk, mits het op de juiste manier gebruikt wordt.

Doel

Een folder is een zeer passend middel voor een kerk om ‘iets te vertellen’. Je kunt het op de boekentafel leggen en makkelijk uitdelen.

Wanneer komt de folder precies van pas?

Bedenk eerst welke de boodschap je wilt overbrengen. Is de folder voor intern gebruik of gaat het naar buiten? Wat is het doel van het bericht?
Even belangrijk is de vraag: wie gaat de folder lezen? Zijn het gemeenteleden, christenen uit een andere kerk of niet-christenen?

Een folder is een goed medium, maar niet het enige medium. Wees kritisch en weeg de mogelijkheden af. Is een folder het juiste communicatiemiddel voor dit doel en voor de doelgroep?

Weten, denken, doen

Is de folder het juiste medium? Ga dan verder met het samenstellen van de boodschap. Informatie is overal. Mensen worden erdoor overspoeld. Verwacht dus niet dat iedere lezer een kwartier uittrekt om de folder eens aandachtig te bestuderen.
De eerste dertig seconden zijn doorslaggevend. De lezer scant de opvallendste informatie uit de brochure en bepaalt dan of hij er iets mee wil. De eerste indruk is erg belangrijk! Baken de boodschap daarom goed af. Wat moet de ontvanger van de folder na het lezen weten, denken en doen? Zet deze feiten duidelijk in de folder en houdt het hierbij.

Sfeer

Hoe wordt de lezer aangesproken? In een vriendschappelijke, betrokken, een zakelijke of juist een afstandelijke sfeer? Kies voor de juiste sfeer, door in te schatten op welke manier de lezer zich het meest aangetrokken voelt tot het onderwerp.
Is de lezer een ‘jij’ of een ‘u’?
Voor een folder voor niet-leden: vermijd het spreken in de wij-vorm. Deze doelgroep maakt geen deel uit van de gemeente en voelt zich misschien buitengesloten door deze manier van schrijven.

Tekst

Vuur niet te veel informatie af op de lezer. Een folder moet interesse opwekken, maar het is geen op zichzelf staand evangelisatiemiddel of bijbelstudie op zich.
Prop geen complete dogmatieken in drie zinnen. Houd het luchtig. Durf onvolledig te zijn, maar maak wel duidelijk waar lezers meer tekst en uitleg kunnen krijgen.
Probeer de nieuwsgierigheid van de lezer op te wekken door korte, prikkelende informatie te geven. Lange stukken tekst komen niet goed over. Verdeel je tekst in korte blokjes en plaats tussenkopjes.

Ontvangergericht

‘What’s in it for me?’ Wat heb ik hieraan? Dat vraagt een lezer zich altijd af. Beantwoordt die vraag duidelijk zichtbaar in de folder.
Schrijf vanuit het standpunt van de lezer. Vertel niet wat de kerk wel niet allemaal organiseert. Maar leg uit wat de lezer kan beleven en verwachten als hij naar de gemeente toegaat.

Illustraties

Plaatjes en foto’s ondersteunen de tekst. Ze trekken de aandacht van de lezer.
Fotobijschriften worden vaak het eerst gelezen. Zorg dat deze zinnen helder zijn en nieuwsgierigheid opwekken, zodat de rest van de informatie ook gelezen wordt.
Mensen op een foto kunnen het beste naar de tekst kijken. Automatisch volgen lezers namelijk de kijkrichting van de mensen op de foto’s. Zo valt de aandacht op de tekst.

Actie

Werk in de folder toe naar een reactie van de lezer. Voeg een antwoordbon of een e-mailadres bij. Zorg dat de ontvanger tot actie overgaat.

Met toestemming overgenomen van de IZB, zie www.izb.nl

Kernwoorden: Folder, communicatie, communiceren, pr, marketing, reclame, evangelisatie

De groene kerk

Thu, 01 Dec 2011 15:01:35 +0100

In de Middeleeuwen namen kloosters het initiatief tot het ontginnen van de ruige natuur. De moderne mens is daarin geheel doorgeslagen, vindt Tjirk van der Ziel. Kerken zouden opnieuw de weg moeten wijzen.

Historicus George Duby beschrijft in De Kathedralenbouwers op magistrale wijze de ruwe, landelijke wereld van de Middeleeuwen, verarmd en voortdurend door honger bedreigd. Een wereld van lijden, waarin mensen zijn uitgeleverd aan ziekte, dood, kwaad en verschrikkingen. In die wereld van angst en kwelling bloeien de kloosters. Dankzij het volhardend werk van monniken krijgt de arme boerenbevolking langzaam greep op de weerbarstige natuur, met betere ploegen en sterkere ploegscharen. Het barre land wordt vruchtbaar. Die agrarische vooruitgang in de elfde eeuw blijkt de opmaat voor een nieuw Europa, met welvarende steden, kunst, cultuur, wetenschap - de wereld van nu.

Contrast

De samenleving had kloosters nodig. Monniken baden, werkten, troostten, inspireerden, schreven, koesterden relikwieën, gaven mensen zicht op het eeuwige Licht. Het waren unieke oases van rust, stabiliteit en toewijding. Vanuit die geestelijke gemeenschap ging men de schaarste en honger te lijf, want de natuur was agressief en wispelturig, en velen leden onder plagen en overstromingen. Zo verschaften ze hoop aan de berooide massa die dacht nooit hun krotten te verlaten en in hun situatie verbetering aan te brengen, zelfs wanneer ze stuiver voor stuiver wat geld bijeen wisten te brengen om na tien, twintig jaar van ontbering een lapje grond te kunnen kopen.
Wat een contrast met tegenwoordig. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie WHO sterven sinds 2007 meer mensen aan overgewicht dan aan ondervoeding, een bittere constatering in een wereld waarin de kloof tussen rijk en arm elke avond op onze tv-schermen schrijnt. Bovendien brengt de overdaad van de westerse cultuur het leven nu zelf in gevaar. Grondstoffen raken uitgeput, infectieziekten rukken op, diersoorten verdwijnen, we kappen bossen en vissen zeeën leeg, de aarde wordt warmer en het weer krijgt een extremer karakter. Lange tijd beschouwden we de natuur als vijandig, guur en wild, een fenomeen dat we moesten leren beheersen, vervolgens onderwerpen, en ten slotte exploiteren, voor eigen gewin.

Ecologische vragen

Nu beginnen we in te zien dat die natuurlijke wereld het fundament vormt van al het geschapen leven. Dat we behoedzamer met de natuur moeten omgaan. Want de mens wordt niet meer bedreigd door de natuur, maar door de allesoverheersende techniek, die we juist in de strijd tegen de natuur hebben ontwikkeld. Dat vergt een hele andere benadering, ook in kerken. Christenen houden zich vanouds bezig met antropologische vragen, zoals over de verhouding tussen mens en God. Maar laten we ook ecologische vragen gaan stellen, over de relatie tussen mens en natuur. In zijn proefschrift 'Welk is het voortreffelijkste schepsel op aarde?' schrijft predikant Hendrik-Joost van Soest: “Niet het begin van de schepping, maar juist de mogelijkheid van een spoedig en totaal einde van de schepping door toedoen van de mens moet theologisch doordacht worden".

Spirituele ommekeer

De mondiale uitdagingen waar de wereld voor staat zijn immens. Veel mensen proberen de problemen het hoofd te bieden met nog nieuwere technologieën. Dat is echter een heilloze weg. In 'Wegen van hoop in tijden van crisis' laat de econoom Bob Goudzwaard overtuigend zien dat technologische ontwikkeling nooit automatisch leidt tot een betere, veiliger en duurzamere wereld. Ze bracht ongekende welvaart, maar ze kaatst ook als een boemerang op ons terug, omdat we in staat zijn de aarde te vernielen en zelfs te vernietigen. Goudzwaard toont ons waar het échte probleem zetelt: in het menselijk hart. De wereld heeft een spirituele ommekeer nodig, gericht op de diepste verlangens van elk mens.

Nieuwe oases

De kerk kan hierin een buitengewone rol spelen. Net als kloosters duizend jaar geleden het voortouw namen in de ontwikkeling van land, volk en beschaving, zijn nu christelijke gemeenschappen nodig om opnieuw de weg te wijzen. Nieuwe oases, die onzekere en verwarde mensen een plek van rust bieden; tegenover de gejaagdheid de traagheid. Maar die ook de samenleving een morele spiegel durven voorhouden over échte oplossingen, zowel op individueel als op collectief niveau. Tegenover de overdaad, de hebzucht en het materialisme, de klemmende noodzaak om te bedaren, te minderen, zich te beheersen. We moeten terug naar de menselijke maat.
Eigenlijk verwijzen kerken dan naar regels van Gods Koninkrijk, ofwel een wereld van sociale, economische en ecologische gerechtigheid. Als wij daaraan hier en nu bouwen, spreken wij een andere taal, de taal van de hoop. Zou die hoop niet aanstekelijk kunnen werken? In de huidige samenleving gonst en broeit het al van initiatieven op het gebied van duurzaamheid. Steeds meer bevolkingsgroepen voelen zich aangesproken door een andere manier van leven, waarin meer immateriële zaken de boventoon voeren. Een korte zoektocht op internet levert al snel een stortvloed op van boeken, studies, tips, pioniers, lokale activiteiten.

Transition Towns

Een recente beweging is Transition Towns, overgewaaid vanuit Engeland en ook in Nederland bezig met een stevige opmars. Wijken en buurten in steden of complete dorpen proberen de eigen gemeenschap minder olie-afhankelijk te maken. Mensen werken aan lokale zelfvoorziening in energie, voedsel en mobiliteit, met soms hele verrassende vondsten. Intrigerend is dat deze TT-beweging werkt vanuit de drieslag 'hoofd-hart-handen'. Naast kennis komt het aan op vertrouwen, samenwerking en verbondenheid. In Engeland staan vaak kerken aan de basis van de Transition Towns. Men knapt parken op, zorgt zelf voor hergebruik van papier, glas of aluminium, bouwt energiezuinige huizen, legt eigenhandig fietspaden aan.
De kerken geven zelf het goede voorbeeld. Eerlijke, duurzame koffie tijdens de dienst, moestuinen naast de gebouwen voor biologisch voedsel om uit te delen, zonnepanelen op de daken die overtollige stroom aan omliggende woningen doorgeven. In Nederland zijn kerken in de Transition Towns grotendeels afwezig, deels uit onbekendheid met de beweging. Maar ook omdat veel kerken zich nog niet bewust zijn van de mogelijkheden om kleur te bekennen.

Tjirk van der Ziel
Geograaf, ruraal socioloog en docent aan de CHE.

Meer informatie: www.recycleyourmind.nl, www.transitiontowns.nl

Overgenomen uit idea 1-2010, vakblad voor gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie.

Kernwoorden: natuur, duurzaamheid, ecologie, milieu, transition towns, groen

Tweenagers in de kerk (9-12 jarigen)

Tue, 20 Sep 2011 12:33:53 +0200

De meeste gemeenten delen het jeugdwerk op in kinderwerk (6-12 jaar), tienerwerk (12-16 jaar) en jongerenwerk (16+). Deze indeling staat ter discussie.

Als je een zesjarig meisje en een elfjarige jongen laat praten over een thema als ‘vergeving’, wordt het enorme verschil in kennis en ontwikkeling zichtbaar. Juist de groep tussen negen en twaalf jaar kent zulke specifieke kenmerken dat een aparte benadering van deze ‘tweenagers’ wenselijk is.

Dames in de dop

Tweenwatte? Is dit weer een nieuwe term in het jeugdwerkjargon?De voorbode van eennieuwe hype? Nee, ik heb het over kinderen die in artikelen ook wel worden aangeduid met ‘Kids Getting Older Younger’. ‘Tweenagers’ is een korte typering van deze ‘verjongde’ generatie. Het zijn de jongens en meisjes die klem zitten tussen de kinder- en tienerleeftijd, of: de luitjes tussen het spreekwoordelijke servet en tafellaken.

Als je kinderen naar school brengt, zie je het voor je ogen gebeuren. Tussen de kleuters en kinderen door lopen ook slungelachtige jongens met beginnende baardgroei. En tussen kinderen die knikkeren, lopen ‘dames in de dop’ van nog maar elf jaar. Hun hele houding straalt uit dat zij ‘anders’ zijn en hier eigenlijk niet meer horen. Tegelijkertijd lopen bruggers op het Voortgezet Onderwijs met veel te grote tassen te zeulen tussen relaxte medeleerlingen. Ook hier merken ze dat ze er (nog) niet bij horen.

Eerder oud

Waar veel ouders hun uiterste best doen om ‘jong’ te blijven (of zich in ieder geval jonger voor te doen) hebben kinderen en tieners maar één wens: ‘groter worden’. En ze worden op hun wenken bediend, want kinderen worden steeds eerder ‘oud’. Zo zie je een stevige verjonging in het jeugdwerk omdat kenmerken van bijvoorbeeld dertienjarigen nu al zichtbaar zijn bij tienjarigen. Deze verjonging kent verschillende oorzaken. Lichamelijk is er –met name door onze welvaart- een vroegere rijping gekomen, waardoor bijvoorbeeld bij meisjes de eerste menstruatie soms al plaatsvindt op tienjarige leeftijd. Maar ook psychisch is er een verjonging zichtbaar. Door het enorme aanbod van informatie, weten kinderen al op jonge leeftijd van grote wereldvragen als honger, oorlog en armoede, alsof Uruzgan en de Gazastrook naast de deur liggen. Verder investeren de marketing- en reclamewereld enorme bedragen in deze doelgroep. Als het gaat over kleding, vakantie en boodschappen beslissen ze immers al volop mee met hun ouders.

Eigen benadering

In deze verjonging wordt duidelijk een nieuwe groep zichtbaar: de groep tussen negen en twaalf jaar. Ze zijn geen kind meer, maar ook nog geen puber. Deze groep is zó eigensoortig dat ze om een eigen benadering vraagt, ook binnen de kerkelijke gemeente. Vraag is dan dus hoe je aansluit bij de ‘eigenheid’ van deze tweens.

Het socialiseringsproces is op deze leeftijd erg belangrijk: ze willen erbij horen. Dat proces kunnen we stimuleren en (zo nodig ook) corrigeren door te investeren in ‘gemeenschapszin’: we zijn aan elkaar gegeven en dragen zorg voor elkaar. Je kunt de kinderen bijvoorbeeld in groepen de tempel laten nabouwen met ijsstokjes of laat ze in tweetallen een interview houden met een bejaard gemeentelid.

Een ander aspect is de ontwikkeling van hun identiteit. Die krijgt concretere gestalte in de tienerleeftijd, maar begint (soms onzichtbaar) al in de tweensleeftijd. Wanneer we ons realiseren dat veel tieners op veertienjarige leeftijd een geloofskeuze maken, is het van groot belang dat we juist in de voorfase, dievan de pre-pubers, daarin investeren door betekenisvolle belevingsmomenten. Het afscheid nemen van een club en het doorstromen naar een nieuwe groep kun je bijvoorbeeld laten plaatsvinden in het midden van de gemeente, want het is meer dan een lijst met namen doorgeven. Na het ontvangen van een Bijbel of een mooi symbool zoals een vis, kruis of anker kun je ze als bemoediging laten toezingen door de gemeente.

Hun groeiend vermogen om abstract te denken, geeft ruimte voor complexe thema’s en voor andere vormen dan het vertellen van verhalen. Daarbij zijn de tweens erg leergierig. Hun geheugen is ontwikkeld, waardoor ze in staat zijn om in korte tijd veel informatie op te nemen. Als je deze tweenagers op je club hebt zitten, valt ongetwijfeld op hoeveel vragen ze stellen. Alles is boeiend en ze willen van alles weten.

Hoofd, hart, handen

Als íets de tweenagers typeert, is het de bereidheid en mogelijkheid om kennis te ontvangen. Dat dit nooit alleen cognitieve kennis moet zijn, is een open deur, maar misschien toch goed om nog even te onderstrepen. Het ‘Leer ons kennen’ gaat om relatiekennis; kennis in de relatie tussen God, de tweenager en jou als opvoeder. Daarbij zullen we de totale mens moeten aanspreken. Het gaat om hoofd, hart en handen. Wat kan ik weten? Wat kan ik beleven? Wat kan ik ermee doen?

Een voorbeeld. Als het gaat over vergeving, moet je dus óók iets doen met het gevoel van vergeven of vergeving ontvangen. Daag ze bijvoorbeeld uit om daadwerkelijk om vergeving te vragen aan gepeste klasgenoten, eenzame vriendjes of hun boze ouders. Maar juist bij tweens mag daarnaast ook de kennis over vergevenaan de orde komen: wat is vergeven, waarom is vergeving nodig, moet je altijd vergeven, wat heeft vergeving met offeren te maken, enzovoort.

Vreemd genoeg merk ik juist in kerkelijke gemeenten een bepaalde aversie tegen kennisoverdracht. Misschien zijn we wel méér dan we willen toegeven, geïnfecteerd met de gedachte van: het is pas waar als ik het beleef. Bij zo’n uitgangspunt is informatie pas zinvol als je er iets bij voelt. Maar dat is een enorme versmalling van het bijbels getuigenis. Want uiteindelijk blijft alleen over wat wij als ‘goed’ ervaren. Juist bij tweenagers kunnen we deze te zware hang naar beleving overstijgen. Laten we hen vooral leren wie God is en wie wij als mens zijn.

Eigen vormen

Dat de tweenagers recht hebben op een eigen benadering, zal nu wel duidelijk zijn. Maar hoe dan? Een club speciaal voor deze leeftijd is een goede start. Maar het is niet voldoende als we ook niet nadenken over eigen materiaal en doelstelling. Twee voorbeelden:

Kindercatechese/Zondagschool – Met de laatste groepen van de zondagschool of met de deelnemers van de kindercatechese, kun je afhankelijk van de situatie in de gemeente, heel goed de grote lijnen van het Oude en Nieuwe Testament bespreken. Het gaat dan niet zozeer om de verhalen, als wel om de rode draad door de Bijbel. Het inzichtelijk maken van Gods geschiedenis met mensen, ondersteunt door een tijdbalk en landkaarten. Voor de leiding betekent dit, dat hij of zij niet alleen een inspirerend gelovige is, maar ook op een goede, didactische manier kennis kan overdragen.
Kindernevendienst/samenkomst - In de samenkomstvan de gemeente kunnen de tweenagers voluit participeren in de viering door bijvoorbeeld het voorlezen van de bijbelgedeelten. Daarmee doe je ook recht aan hun behoefte om er bij te horen. Bij de verkondiging, het lerende aspect, kunnen zij eventueel naar een nevenlocatie voor hun eigen ontmoeting. Naast het ‘leren uit de Schriften’ kun je ze daar ook uitdagen om teksten te memoriseren. Deze eeuwenoude methode sluit qua vorm heel goed aan bij onze tweenagers.

Wout Schonewille
Stafwerker HGJB
www.hgjb.nl

Materialen:
- Leer ons kennen: een methode voor kindercatechese die de rode draad door het Oude en Nieuwe testament behandelt. www.hgjb.nl/catechese
- Klinkers: leer vragen stellen aan een bijbelgedeelte. Met klinkers kun je dit 28x oefenen. www.hgjb.nl/webshop
- jaTov: een bijbelstudiemethode die tweens wil helpen bij de basis van het christelijk geloof. www.ibb.nu
- Vertel het maar: een methode voor kindernevendienst en zondagschool waarvan het materiaal voor de bovenbouw geschikt is voor kinderen tussen negen en twaalf jaar. www.vertelhetmaar.nl

Overgenomen uit idea 3-2009, vakblad voor gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie, www.ea.nl

Discipelschap en triades

Thu, 01 Dec 2011 16:00:22 +0100

Triades kunnen een grote bijdrage leveren aan discipelschapsvorming in een gemeente. Tot die conclusie komen Mark en Jacolien van den Steenhoven in hun onderzoek naar discipelschap.

Mark en Jacolien van den Steenhoven onderzochten in het kader van hun opleiding Godsdienst Pastoraal Werk (GPW) het discipelschapsproces in vijf gemeenten en de methode van triades uitgelegd door Greg Ogden. Hun onderzoeksvraag was of triades een bijdrage kunnen leveren binnen Crossroads Rotterdam, een internationale evangelische gemeente.

Bezoekersaantal

Eén van de eerste vragen die mensen aan nieuwe gemeenschappen, maar ook aan bestaande kerken stellen is: hoeveel bezoekers hebben jullie? Daar is op zich niet zo veel mis mee, maar het risico bestaat wel dat we ons focussen op het bezoekersaantal, terwijl Jezus het niet over bezoekers heeft, maar over volgelingen. Zijn opdracht luidt: “Maak discipelen!”

Wat is een triade?

Greg Ogden schrijft in zijn boek ‘Discipelschap met impact’ dat het belangrijk is om voor discipelschapstraining een vorm te kiezen waarbinnen de relatie een grote rol speelt. Dit in tegenstelling tot een programmagerichte benadering waarbij deelnemers gedurende een aantal dagen of weken een cursus doorlopen. Het hebben van waardevolle relaties is een noodzakelijke voorwaarde voor geestelijke groei.¹ Deze relaties ontwikkelen zich alleen in een veilige omgeving. Binnen een dergelijke sfeer verbinden gelovigen zich aan elkaar en praten ze over waar ze in hun geestelijk leven tegenaan lopen. Ze openen hun hart voor God en elkaar en dat zorgt ervoor dat de Heilige Geest verandering tot stand kan brengen. Dit transformatieproces vindt volgens Ogden het beste plaats in een groepje van drie of vier mensen (triade of quad) dat wekelijks of om de week bij elkaar komt. Bij deze groepsgrootte is de kans dat intimiteit, transparantie en vertrouwen aanwezig zijn het grootst. Jezus koos twaalf discipelen om zijn leven mee te delen. Een aantal keren nam hij Petrus, Jacobus en Johannes apart. We weten niet in hoeverre deze mannen meer veranderd zijn dan de anderen, maar het is wel opvallend dat Jezus deze kleine groep uitkoos.

Ingrediënten voor discipelschap

Hieronder gaan we in op de ingrediënten die volgens Ogden noodzakelijk zijn om in een triade tot discipelschap te komen. Allereerst is vertrouwen belangrijk. De mate waarin we anderen in ons leven toelaten, is de mate waarin we de Heilige Geest uitnodigen om ons heel te maken.² Om die vertrouwelijke setting te creëren is het van belang dat de deelnemers elkaar bemoedigen, ondersteunen, naar elkaar luisteren, helpen bij het verstaan van Gods leiding en elkaar hun zonden belijden, zodat ze heling kunnen ontvangen.³

Een tweede ingrediënt is de waarheid van Gods Woord. Om te groeien naar het beeld van Jezus Christus is het belangrijk om kennis te hebben van de inhoud van de Bijbel, zodat (nieuwe) volgelingen leren wat het betekent om discipel van Jezus te zijn. Paulus schrijft in 2 Timoteüs 3:16 wat het belang is van de Bijbel: “…om onderricht te geven, dwalingen en fouten te weerleggen, en op te voeden tot een deugdzaam leven.” Het gaat hierbij niet alleen maar om kennis van feiten, maar ook om het kennen van een nieuwe realiteit.⁴ Je leert om zaken te zien vanuit Gods perspectief.

Wederzijdse verantwoordelijkheid is een derde ingrediënt. Dit is te omschrijven als een vrijwillig besluit om bepaalde afspraken na te komen en een evaluatie door anderen te ondergaan.⁵ Verantwoording afleggen is de kern van discipel-zijn aangezien een volgeling onder autoriteit staat. Jezus zei: “Wie achter mij aan wil komen, moet zichzelf verloochenen en dagelijks zijn kruis op zich nemen en mij volgen.” De manier om hier serieus mee om te gaan is om te oefenen in het onder autoriteit staan in onze relaties met andere gelovigen.

Vermenigvuldiging

Vermenigvuldiging is een belangrijk aspect van discipelschap aangezien dit onderdeel is van de grote opdracht. Vermenigvuldiging vindt plaats als discipelen op hun beurt anderen leren om Jezus te volgen. Zo ontstaat er een beweging van volgelingen die zich als een olievlek uitbreidt. Ogden zegt zelfs dat we geen echte volgelingen hebben ‘gemaakt’ als zij alleen geestelijk zijn gegroeid naar het beeld van Christus zonder dat zij op hun beurt anderen weer tot discipel maken.⁶ Onze manier van training is beïnvloed door de onuitgesproken assumptie dat het Paulus-Timoteüs-model het universele bijbelse model is. Deze vorm wordt gekenmerkt door de leraar-leerling-relatie: een geestelijk volwassene die een geestelijk minder volwassene op weg helpt. Een van de nadelen van deze één-op-één-methode is dat er een kleine kans is dat die ene discipel zich vermenigvuldigt.⁷ Dit in tegenstelling tot triades of quads, waarbij de groep zich na enige tijd kan vermenigvuldigen door te splitsen en andere mensen uit te nodigen.

Discipelschap in gemeenten

Voor ons onderzoek naar discipelschapsvorming en de methode van triades benaderden we vijf kerken die de laatste jaren een behoorlijke groei doormaakten of ervaring hebben met drietallen. Opvallend is dat in de visie van deze gemeenten het volgen van Jezus expliciet naar voren komt. Discipelschap is voor hen core business. Echter, als we kijken naar de uitwerking daarvan concluderen we dat geen van deze kerken een duidelijk traject voor volwassenen heeft. Ze omschrijven geen van allen een duidelijk proces hoe mensen nadat ze tot geloof zijn gekomen kunnen groeien in het volgen van Jezus. Eén gemeente heeft wel een dergelijk traject voor jongeren tot achttien jaar.

Dit betekent echter niet dat er in deze gemeenten niks gebeurt met discipelschap. In elke gemeente is een belangrijke rol weggelegd voor kleine groepen die vooral relatiegericht zijn. Bestudering van de Bijbel of een geestelijk boek speelt tijdens deze bijeenkomsten een duidelijke rol, maar ontmoeting, zorg, bemoediging en gebed voor elkaar zijn het belangrijkste.

Naast kleine groepen bieden vier van de vijf kerken een extra programma en of themagerichte cursussen aan voor verder bijbels onderwijs of verdieping. Opvallend is dat dit vooral programmatische benaderingen zijn. Ook bieden vier gemeenten extra gespreksgroepen aan gericht op herstel, zoals een twaalf-stappen-herstelprogramma of lotgenotenkringen met pastorale thema’s. Bij alle gemeenten is er weinig tot geen sprake van vermenigvuldiging van discipelen. Het verlangen is er wel en soms wordt dit meegenomen in een training voor leiders van kleine groepen. Maar het blijkt moeilijk te zijn om mensen te motiveren om anderen te trainen in het volgen van Jezus.

Opmerkelijk is dat vier van de vijf ondervraagde kerken bezig zijn om discipelschap duidelijker vorm te geven. Ze zoeken nog welke vorm het beste past, een training of kleine groepen. Twee gemeenten hebben een proef gedaan met triades; de ervaringen zijn positief.

Onze conclusie is dat triades een grote bijdrage kunnen leveren om discipelschap binnen gemeenten op een hoger plan te brengen. De persoonlijke relaties bevorderen de geestelijke groei van (jong) gelovigen en ook de kans op vermenigvuldiging van volgelingen is groter dan bij het aanbieden van alleen programma’s.

Mark en Jacolien van den Steenhoven
De auteurs voerden het onderzoek uit in het kader van de afronding van hun opleiding Godsdienst Pastoraal Werk (GPW) aan de Christelijke Hogeschool Ede (CHE). Hun onderzoeksvraag was of triades een bijdrage kunnen leveren binnen Crossroads Rotterdam, een internationale evangelische gemeente. Mark is inmiddels werkzaam voor Crossroads Rotterdam en Jacolien voor Stichting Timon en Centrum voor Pastorale Counseling (CPC).
Geïnteresseerden kunnen het verslag van het afstudeerproject digitaal toegestuurd krijgen door een mail te sturen naar mark@stepping-stones.nl

Overgenomen uit idea 1-2009, vakblad voor gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie.

1 Zie ook Cloud en Townsend, Hoe mensen groeien naar volwassenheid , (Hoogblokland: Koinonia, 2002).
2 Ogden, G., Transforming discipleship, making disciples a few at a time, (DownersGrove: InterVarsity Press, 2003) p.154
3 Kol. 3:12-14, 1 Kor. 12:26, Jak. 5:16 en Ogden, Transforming discipleship, p.156
4 Idem. P. 163
5 Idem. P. 168
6 Idem. P.17
7 Idem. P. 140-142

Kernwoorden: Discipelschap, discipel, onderwijs, kleine groep, triade

Functieprofiel pastoraal medewerker

Wed, 02 May 2012 11:06:02 +0200

Hier volgt een voorbeeld van een functieprofiel van de pastoraal medewerker. Dit profiel kan uiteraard worden aangepast aan de setting van de lokale kerk of gemeente.

De pastorale werker valt onder de verantwoordelijkheid van de coördinator van de taakgroep pastoraat. De coördinator draagt hem of haar ter goedkeuring voor aan de voorganger en/of verantwoordelijke oudste. Er wordt gekeken naar de volgende bekwaamheid en vaardigheden.

Kwalificaties

Hij/zij onderschrijft de Missie en Visie van de gemeente.
Hij/zij is betrouwbaar.
Hij/zij is geestelijk volwassen en stabiel (Hebreeën 5:12 – 6:2).
Hij/zij is een voorbeeld dat navolging waard is (Filippenzen 3:17).
Hij/zij is bewogen met mensen (2 Korintiërs 2:5-11; 2 Korintiërs 5:16b -19; Johannes 6:11).
Hij/zij is fijngevoelig en heeft onderscheidingsvermogen voor wat van wezenlijk belang is (Filippenzen 1:9).
Hij/zij is flexibel, kan goed luisteren, heeft geduld, heeft een positieve instelling en kan analytisch denken.
Hij/zij heeft een reëel zicht op zichzelf en kan tegen kritiek (2 Korintiërs 2:14-17).
Hij/zij heeft ervaring in nazorgpastoraat (voelt zich vrij om spontaan met iemand te bidden).

Taakomschrijving

Hij/zij bezoekt het pastoraal overleg en ondersteunt de praktische en organisatorische werkzaamheden.
Hij/zij is bereid om te groeien in zijn/haar pastorale bediening door toerusting en training te ontvangen .
Hij/zij is bereid om enkele mensen pastoraal te begeleiden.
Hij/zij wordt daarin begeleid door- en legt verantwoording af aan de teamleider van de taakgroep.
Hij/zij houdt zich aan de richtlijn dat mannen begeleid worden door mannen en vrouwen door vrouwen.
Hij/zij draait actief mee in de nazorg tijdens en na de diensten.

Inwerkperiode

Voor nieuwe pastorale medewerkers geldt dat zij eerst meedraaien in het team als aspirant pastoraal medewerker. Zij werken samen met een meer ervaren pastoraal werker. Op deze wijze ontstaat een toetsing van pastorale gaven. Na een periode van een half jaar of jaar wordt geëvalueerd of de aspirant pastoraal medewerker definitief kan toetreden tot het pastoraal team. In dit team worden alle werkers jaarlijks geëvalueerd door middel van een functioneringsgesprek met de pastoraal coördinator.

Specialisaties

In het team is specialisatie mogelijk voor bepaalde problematiek en bepaalde doelgroepen. Hierbij denken we bij voorbeeld aan kinderpastoraat, jeugdpastoraat, seniorenpastoraat, relatie- en huwelijkspastoraat et cetera.

Corrie Sleebos

Kernwoorden: Pastoraat, functieprofiel, pastoraal werker, gemeentezorg

"Predikant: Ga terug naar je kerntaak"

Fri, 03 Feb 2012 17:38:21 +0100

Hij is altijd op zoek naar hoe het beter of anders kan. Ds. Hans van Ark, ondernemen zit in zijn bloed, neemt nu ook de kerk onder de loep. De vraag: Hoe krijgen we de kerk weer missionair?

Ds. Hans van Ark is nog niet eens zo heel lang in dienst van de kerk. Opgeleid tot jurist/econoom gaf hij lange tijd leiding aan Scouting Nederland en later aan de Wereld Jamboree met 35000 jongeren. “Toen was ik achter in de dertig en had ik alles al gedaan wat ik wilde. Ik vroeg me af of ik de talenten die ik van God had gekregen ook voor zijn Kerk kon inzetten.” Het antwoord was positief. “Ik ben theologie gaan studeren en in 1999 werd ik dominee.” In Wezep, waar hij het beroep aannam, keek hij onmiddellijk wat de context van de gemeente was en of er groeimogelijkheden waren. Die zakelijke aanpak kreeg hij mee van zijn grootvader en vader die in de beschuithandel zaten.”“Vraag me niet om op een winkel te passen, wel om een winkel te starten.” Hoewel hij nog steeds geniet van zijn Veluwse gemeente, werd hij na tien jaar toch onrustig. Het zal de Geest wel geweest zijn, redeneert hij.

1500 dominees

Eind 2008 ging hij voor drie dagen per week aan de slag als programmamanager Missionair Werk en Kerkgroei van de Protestantse Kerk in Nederland. Voortvarend ontwikkelde hij, samen met onder andere gemeenteadviseur Nynke Dijkstra, een plan om het missionair elan binnen de kerk te vergroten. Als onderdeel daarvan zetten ze een missionaire tour in elkaar om binnen een jaar alle classes van de kerk langs te gaan. Zo ontmoetten ze in de afgelopen negen maanden 1500 dominees en 12000 vrijwilligers. Op het moment van schrijven liggen er nog tien werkbezoeken in het verschiet.

Kansrijke gemeentemodellen

Het doel van de tour is om mensen opnieuw te laten zien wat ‘kerk naar buiten’ betekent, legt Van Ark uit. ’s Middags zitten ze met de predikanten van een classis aan tafel. In een open sfeer bespreken ze wat het betekent om een missionaire gemeente te zijn, wat erbij komt kijken en welke urgentie het zou moeten hebben. ’s Avonds zijn de kerkenraadsleden en andere geïnteresseerden aan de beurt. In een film vertellen tien gemeenteleden uit een doorsnee kerk in een doorsnee dorp over hoe ze staande blijven, wat goed gaat en wat niet. Er is daarna volop ruimte op de film te reageren en met elkaar in gesprek te gaan. Vervolgens introduceert Nynke Dijkstra een map met dertig kansrijke gemeentemodellen. Boodschap daarvan: voor elke gemeente, in wat voor situatie dan ook, zijn er kansen.

Aansluiting

De tour functioneert vooral als eye-opener concludeert Van Ark. “Missionair wordt vaak ingevuld als: je zit in de kerk en je gaat leuke dingetjes bedenken en dan maar hopen dat ze komen. Maar dat is kerk naar binnen. Kerk naar buiten betekent dat je doelbewust buiten de kerk gaat staan. Wie zijn die mensen die nog niet van geloof en kerk weten? Hebben we überhaupt nog aansluiting bij die mensen? Het gaat dus niet om de vraag hoe we de kerk weer vol krijgen. Dat is ook niet onze bijbelse opdracht. Het gaat om het zoeken van aansluiting bij mensen die het geloof nog niet kennen.

Verlegenheid

Op dat vlak schieten we tekort, vindt de dominee. “Er is een grote verlegenheid om met niet-christenen over het geloof te praten. Ik vraag wel eens aan een collega hier: wat geloof je nou eigenlijk? We vinden het moeilijk om daar een antwoord op te formuleren. Ik bedoel niet wat we ons moeten uitspreken in Amerikaanse one-liners. Maar kunnen we ons nog uiten? Kunnen we nog verwoorden wat we geloven? De verlegenheid daarmee wordt gevoed doordat we zelf zoekende zijn: wat is de inhoud van mijn geloof? Een van de redenen daarvan is dat er lange tijd theologie is bedreven met het hoofd. We zijn het hart vergeten. Als ik met mijn kinderen spreek, moet ik persoonlijke woorden spreken. Als het authentiek en betrouwbaar is, komt het aan. Vertel daarom gewoon wat je gelooft en wat je moeilijk vindt. En laat dan de ander zijn verhaal doen. We moeten getuigen, niet overtuigen. Op de Nederland Zingt-dag, waar vooral oudere mensen komen, gaf ik de mensen het advies om zondagmiddag niet aan hun kinderen te vragen of ze nog naar de kerk zijn geweest. Vertel in plaats daarvan wat je zelf hebt meegemaakt. Het ene roept irritatie op, het andere leidt tot een gesprek.”

Vrije tijd

Ter illustratie van de omslag in ons denken die we nodig hebben, vertelt Van Ark over een predikant die hij tijdens de tour ontmoette. “Die bewuste predikant vertelde dat er in zijn pastorie een doos wijn voor de buurman werd bezorgd. Deze bleek compleet ongelovig te zijn. Er ontstond een leuk gesprek en ze spraken af om dat vaker te doen. “Dat doe ik natuurlijk wel in mijn vrije tijd,” voegde hij eraan toe. Wij vroegen: Hoezo? Dit is het enige wat je niet in je vrije tijd moet doen, dit is je werk!”

Zeven vragen

De grote vraag is hoe je ervoor zorgt dat het enthousiasme voor evangelisatie niet blijft hangen bij enkele actievelingen. Van Ark snapt die zorg, maar is vol vertrouwen. In zijn eigen gemeente ging de knop ook langzaam maar zeker om. “Voor in de map met de dertig gemeentemodellen zitten zeven bezinningsvragen. Ga nou niet gelijk aan het werk, zeggen we. Ga eerst eens zeven maanden lang met die zeven vragen aan de gang. Praat erover, praat erover, praat erover.

Veel te lang is missionair uitgelegd als iets extra’s. Terwijl het het enige is wat je moet zijn! Dominees denken soms: ik ben al zo druk, nu moet ik dit er ook nog bij doen. Zo is het niet. Wij zeggen: doe niet meer, maar minder. Ga eens terug naar de kerntaak van je predikantschap. Preek je elke zondag? Waar preek je dan over? Voer je elke dag vijf gesprekken? Waar gaan die dan over? Geef je elke twee weken catechese? Waar heb je het dan over? Alle onderdelen van het gemeente-zijn kun je een missionaire spits geven.

Een oude man in onze gemeente zei: Dominee, bij mij hoef je niet te komen want ik ben al gered. Hij wist precies wat een missionaire gemeente is!”

Geen instituut

Bewustwording is essentieel. “Waartoe zijn we geroepen? Wat is je taak? Om je daarvan extra bewust te worden kun je na elke kerkenraad een cirkeltje zetten voor alle onderwerpen die met de interne zeken van je gemeente te maken hebben en een streepje voor de onderwerpen die vooral naar buiten gericht zijn. Dan zie je vaak veel cirkeltjes en weinig streepjes. Ga daarmee door tot er balans in zit.

Een kerk wordt makkelijk een instituutje. We gaan voorbij aan waartoe we geroepen zijn. Van Ark merkt ook nog op dat we moeten afleren om te denken dat je pas geslaagd bent als nieuwe mensen naar de kerk komen. Mensen draaien een Alpha-cursus en zeggen dan: ze komen niet naar de kerk. Nou en! Het doel van de kerk is niet om op zondag de kerkzaal vol te krijgen, maar om het geloof te verspreiden!

Ook is het verstandig om goed na te denken over je identiteit als kerk. Waar ligt onze kracht? Wat kunnen we wel en wat niet? Kunnen we dat versterken en tot een spits maken? Dat kan leiden tot een identiteit waarbij sommige gemeenteleden zich niet meer thuis voelen. In dat geval moeten gemeenten leren om royaler naar elkaar door te verwijzen.”

Doe het nu!

Heeft het volgens Van Ark haast dat kerken de ommezwaai maken naar een missionaire gerichtheid? “Ja, het is heel urgent. De urgentie zit omsloten in het heil. Jezus zegt het voortdurend: doe het nu! Kwantitatief gezien is het ook best urgent. Maar dat wordt niet altijd ervaren. Dat heeft ook veel te maken met fusies binnen de Protestantse kerk. Als je een paar kerken bij elkaar voegt, lijkt het best nog wel wat.

Waar die haast wel gevoeld wordt, is soms alle hoop al verdwenen. Maar dat is ook niet nodig. Ook daar zijn nog mogelijkheden. Sluit nu, zeggen we dan. Ga met elkaar een paar maanden in een huiskamer zitten en bedenk hoe je opnieuw kunt beginnen.”

Het team Missionaire Werk en Kerkgroei is zo enthousiast over de resultaten van de toer dat ze op herhaling gaan. Vanaf 1 januari 2011 zijn ze opnieuw in het land te vinden. “De insteek is dan: Hoe doe je dat dan missionair kerk-zijn? Hoe vul je dat in? En zeker is het thema dan ook: Wat is dan het heil? Kunnen we dat nog theologisch verwoorden? De eerste ronde was heel breed, in de tweede ronde gaan we meer de diepte in.”

Suzanna Blackmore

Overgenomen uit idea 3-2010, vakblad voor gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie, www.ea.nl

Kernwoorden: evangelisatie, missionaire gemeente, Protestantse Kerk, Kerkgroei, gemeentemodel

Schuldhulpverlening: een taak van de kerk?

Fri, 04 May 2012 09:26:55 +0200

Hoewel de overheid bij wet heeft vastgelegd dat zij iedere burger wil vrijwaren van armoede, blijkt telkens weer dat regelingen tekort schieten. Aan kerken de taak om te helpen waar geen helper is.

Oorzaken

Schulden maken doet vrijwel iedere Nederlandse burger. Ze worden pas problematisch als de vaste lasten de aflossingscapaciteit van mensen langdurig te boven gaan. Enkele belangrijke redenen voor het ontstaan van problematische schulden zijn:

- Plotselinge daling van inkomsten door verlies van werk, ziekte, ongeval of echtscheiding.
- Langdurig moeten leven van een minimuminkomen.
- Forse stijging van de woonlasten in de afgelopen jaren.
- Geen gebruik maken van voorzieningen als huursubsidie en bijzondere bijstand.
- Verslaving van één van de gezinsleden.Boven je stand leven om het consumptiepatroon te blijven volgen.
- Faillissement of een niet renderend bedrijf (boeren, kleine ondernemers).

Gevolgen

De gevolgen van schulden zijn niet alleen financieel. Schulden hebben betekent paniek en op zijn van de zenuwen. Schulden leiden tot schuldgevoelens, niet zelden ook vanwege de morele oordelen uit de sociale en kerkelijke omgeving. Wie schulden heeft, raakt al snel in een sociaal isolement. Materiële schulden kunnen ook leiden tot geestelijk nood. De schuldenaar kan tot de conclusie komen dat zijn of haar schulden het gevolg zijn van onvoldoende vertrouwen op God. Natuurlijk mogen christenen weten dat God zorgt voor zijn kinderen. Dit wil echter niet zeggen dat ook gelovigen niet kunnen verarmen en in de schulden raken. Wat de oorzaken ook mogen zijn (persoonlijk, politiek, maatschappelijk) het is een Bijbels gebod om mensen in nood zoveel als nodig en mogelijk is bij te staan. Zoals er bij God voor onszelf altijd vergeving is en de kans om opnieuw te beginnen, zo vraagt hij ons ook met elkaar om te gaan. Ons geloof moet zichtbaar en tastbaar worden uit ons leven.

Wat is schuldhulpverlening?

Als mensen op eigen kracht niet meer uit dit dal van financiële duisternis kunnen klimmen, is er de mogelijkheid van schuldhulpverlening. Wie kunnen mensen uit de schulden helpen? Welke verantwoordelijkheid ligt hier voor de plaatselijke diaconie of gemeente? In de brochure Schuldhulpverlening 'Meer dan het geven van geld' wordt schuldhulpverlening als volgt omschreven:
1. Oplossen van problematische schuldsituaties.
2. Helpen voorkomen van herhaling van financiële problemen.
3. Voorkomen dat mensen in problematische schulden raken door voorlichting en advies.

Oplossen van schuldsituaties

Schuldsituaties kunnen worden opgelost via het treffen van een schuldregeling. De regels daarvoor zijn in Nederland vastgelegd in de Wet Schuldsanering Natuurlijke Personen (WSNP, ingevoerd op 1 december 1998). Er zijn twee soorten regelingen:

Schuldsanering

Dit kan alleen via de GKB, de Gemeentelijke Kredietbank. De GKB versterkt een saneringskrediet (lening) waarmee alle schulden worden afgekocht. De Sociale Dienst kan hiervoor eventueel borg staan. De GKB blijft dan als enige schuldeiser over. Er wordt een schuldregeling afgesproken van maximaal 36 maanden keer de maandelijkse aflossingscapaciteit van de betrokkene. Dit maandelijkse bedrag is aan een wettelijk maximum gebonden (6% van het inkomen). Mede daardoor komt niet iedereen in aanmerking voor deze regeling. De persoon met schulden moet ook voldoende gemotiveerd zijn en mag beslist geen nieuwe schulden maken. Alle schuldeisers moeten akkoord gaan met de regeling. Soms eist de bank dat de cliënt deelneemt aan budgetbeheer of budgetbegeleiding.

Schuldbemiddeling

Het volledig oplossen van een schuldsituatie door te bemiddelen over een regeling met de schuldeisers. Zowel Kredietbanken, als sociale diensten en het algemeen maatschappelijk werk kunnen deze taak vervullen. Dit gebeurt zonder krediet, maar op basis van de aflossingscapaciteit van de betrokkene en bijvoorbeeld gedeeltelijke kwijtschelding.

Kerken kunnen bij schuldregeling een aanvullende rol vervullen via een lening of gift aan de betrokkene. Heeft iemand een uitkering, dan is het aan te raden om hierover vooraf te overleggen met de uitkerende instantie. Een gift van de kerk kan anders gekort worden op de uitkering. Diverse kerken in ons land hebben hiervoor speciale fondsen, deels in interkerkelijk of regionaal verband.

Preventie

Dit kan via budgetbegeleiding of inkomens-/budgetbeheer. Bij budgetbegeleiding krijgen mensen persoonlijke adviezen en begeleiding bij het ordenen van hun uitgaven. Dit kan zowel via een instantie, maak ook door een goed getrainde diaken of een ander gemeentelid. Budgetbeheer gaat een flinke stap verder. Het beheer van (een deel van) het inkomen wordt dan tijdelijk overgedragen aan een instantie. Die instantie, meestal de Gemeentelijke Kredietbank, is dan te vergelijken met de ‘bewindvoerders’ van een bedrijf dat failliet is gegaan.

Particuliere schuldbemiddeling

Sinds 1998 mag er ook op commerciële basis aan schuldhulpverlening worden gedaan, zij het onder strikte voorwaarden. Er bestaan ook christelijke organisaties voor schuldhulp. Deze organisaties werken in opdracht van de overheid of van diaconieën. Zij betalen de organisaties een bescheiden maandelijks bedrag om hulp en begeleiding te geven aan mensen met schulden. Dit kunnen zowel mensen uit de eigen gemeente zijn, als anderen die op de weg van de plaatselijke gemeente komen (Luc. 10:37). Bijvoorbeeld mensen die niet in aanmerking komen voor hulp via de kredietbanken. Deze werkwijze garandeert de betrokken kerk een professionele en onafhankelijke aanpak. Het risico dat een gift of lening in een zwart gat verdwijnt wordt zo voorkomen.

Mogelijkheden van de kerk

Uw kerk of gemeente heeft dus verschillende mogelijkheden om mensen met schulden te ondersteunen. Maar uiteraard is het beter om te voorkomen dan te genezen.

Organisaties als het NIBUD leren mensen budgetteren en geven hiervoor uitstekende materialen uit. Waarom die niet gebruiken binnen korte cursussen vanuit uw plaatselijke kerk of gemeente? Of samen doorwerken met mensen die moeite hebben met hun financiën? Een goed aanbod voor bijvoorbeeld jongeren en pasgehuwden.

Laten we niet vergeten dat God de kerk ijzersterke wapenen in handen heeft gegeven bij het voorkomen en bestrijden van schulden: het Woord van God en de kracht van de Geest. In Bijbelstudie en verkondiging kunnen mensen worden geholpen om Bijbelse principes toe te passen in hun leven en te leren ‘genieten van genoeg’. Het verheugende nieuws van de kerk is dat God ons ook de innerlijke kracht wil geven om deze principes toe te passen. Via persoonlijke contacten en kleine groepen in de gemeente kunnen we elkaar daarin heel concreet bijstaan.

Daarnaast is het belangrijk dat de kerk de geloofsmoed opbrengt om waar zij wordt geconfronteerd met het falen van de overheidszorg, dit te melden bij politici en instanties. De overheid moet gewezen worden op haar taak om recht te verschaffen aan burgers die in de knel zijn geraakt (Psalm 72:4).

Bert Roor
Voormalig Coördinator Diaconaat van de Evangelische Alliantie

Eerder gepubliceerd in Werkmap Kerk in Uitvoering-Diaconaat van de Evangelische Alliantie.

Kernwoorden: Schuld, schuldhulpverlening, diaken, diaconie, diaconaat, stadsbank, schuldsanering

Portret migrantenkerk Gereja Minahassa

Thu, 01 Dec 2011 15:22:27 +0100

De Minahassa, gelegen in het noorden van het eiland Sulawesi, is een bijzonder gebied in Indonesi�. Van de bevolking staat 95 procent te boek als christen.

De Minahassische Kerk, de Gereja Minahassa, houdt sinds ongeveer vier jaar eigen diensten in Nederland. De leden komen uit verschillende plaatsen, soms van ver. Allen hebben ze iets met de Minahassa: via geboorte, afkomst of huwelijk.

Nostalgie

De heer Roy Lumanauw, bestuurslid van de Gereja Minahasa, vertelt dat hij een nazaat is van de Nederlandse zendeling Riedel, die in 1831 als zendeling naar de Minahassa kwam. Hij schat het aantal Minahassers dat in Nederland verblijft op vijf- tot zevenduizend. De meesten blijven hier voorgoed. Ze kwamen in twee golven: in de jaren vijftig de spijtoptanten, die niet in het Indonesië van Soekarno wilden of mochten blijven en in de jaren zeventig degenen die hier kwamen wegens huwelijk, studie, economische redenen, enzovoort. Hoewel ze bijna allemaal christen zijn, komen ze niet massaal naar de Gereja Minahassa. De afstand speelt daarbij een belangrijke rol. Sommigen gaan naar de diensten van de GKIN (Indonesisch-Nederlands Christelijke Kerk), anderen naar de PERKI (Indonesische Christen Gemeenschap in Nederland) en er zijn er ook nogal wat onkerkelijk geworden. Velen konden zich niet echt kerkelijk thuis voelen bij andere kerken. Men zocht iets ‘eigens’. Nostalgische gevoelens speelden zeker ook een rol, volgens Lumanauw. “De eigen taal speelt niet meer zo mee, de eigen cultuur slijt uit en toch blijft het verlangen naar iets herkenbaars, iets van ons Minahassers. ’t Zit diep!”

Diversiteit

De kerkelijke afkomst van de bezoekers is erg verschillend. Ten minste vier kerkelijke denominaties worden genoemd: protestanten, rooms-katholieken, adventisten en leden van evangelische- en pinkstergemeenten. De Gereja Minahassa tracht deze diversiteit te bundelen. “We proberen de liturgische vorm enigszins uniform te houden en tot nog toe gaat het goed.” De voorgangers worden bij toerbeurt gekozen. In de Minahassa worden verschillende talen gesproken, maar die talen functioneren niet meer. Daarom is de kerkdienst in het Indonesisch met vertaling in het Nederlands.

Emotioneler

Lumanauw over het verschil in geloofsbeleving: “Van jongsaf is de Bijbel belangrijk in je leven, daar groei je mee op, maar hier is geloven toch anders dan in de Minahassa. Hier heb je alles wat je nodig hebt, maar daar kennen velen in meer of mindere mate armoede. Dat geeft een dieper besef van afhankelijkheid. Ook de volksaard geeft verschillen. Erg algemeen gesteld is men hier toch wat nuchterder, wat rationeler, in onze ogen wat koeler. In de Minahassa is men meer gevoelsmatig, emotioneler, beleeft men sterker de overgave aan God. Maar zowel daar als hier zijn er grote verschillen in geloofsbeleving en levenspraktijk. Allerlei invloeden trekken aan de mensen, doen een aanslag op het leven als christen. Als kerk proberen we de mensen vast te houden, zodat ze bij God blijven.”

Activiteiten

De kerkelijke activiteiten zijn nog in opbouw. Er is een jeugdkring en er is een koor, dat regelmatig oefent. “In Indonesië is het gebruikelijk om bij een begrafenis te zingen. Dat doen wij hier dus ook.” De zieken krijgen bezoek en voor daklozen in Amsterdam wordt via het Leger des Heils soep en soms een maaltijd verstrekt. Regionaal houden gemeenteleden thuis een bijbelstudie. Soms heeft dit meer het karakter van een huisdienst, zoals in het thuisland ook gebruikelijk is. De catechisatie en de vorming van een kerkenraad met ambtsdragers wachten op de komst van een eigen predikant. De verblijfsvergunning laat echter nog op zich wachten.

Het is verdrietig dat recent spanningen zijn opgetreden in de gemeente. Dit heeft er toe geleid dat een andere plaats voor de samenkomsten moest worden gezocht. Die plaats is gelukkig gevonden in gebouw ‘Keerpunt’ in Amsterdam Buitenveldert. Lumanauw: “We moeten steeds weer leren dat het in het kerkelijk leven niet gaat om mensen en hun posities, maar dat het gaat om de gemeente van Christus.”

Gemeenteleden over de betekenis van het christelijk geloof:

“Door het geloof heb ik hoop en vertrouwen gekregen. Ik ben rustiger geworden. Vroeger was ik eerder in paniek en soms zelfs depressief. Nu is er bij problemen de uitweg van het gebed.” “Mijn vader was christen, maar doordat hij zeeman was, was hij vaak lang van huis. Mijn moeder was moslim, dus kregen we een islamitische opvoeding. Door de scheiding van mijn ouders kwamen we bij een oom terecht, die christen was. Daardoor werd de lijn van mijn leven omgebogen. Toen ik in Nederland kwam, was ik eerst erg alleen. Ik voelde me eenzaam. In de gemeente ontmoette ik medechristenen. Het vertrouwen is gegroeid en de onderlinge band is sterker geworden. Nu staan er mensen om mij heen, die echte belangstelling tonen. Daarvan getuigen niet alleen hun woorden, maar ook hun daden.” “Mijn kerkelijke afkomst is rooms-katholiek. Door teleurstellingen in mijn leven werd ik ongelovig. God heeft mij teruggevonden en ik ben bij Christus gekomen. Hoewel ik een zondig mens ben, mag ik toch in het gebed tot Hem komen. Vroeger was het bidden een automatisme, nu is het iets heel speciaals.” “Ik ben in een christelijk gezin geboren. Door mijn eerste huwelijk werd ik moslim. Het trof me dat ook de koran over Jezus spreekt. Toch ging ik later de wereld in en werd filmster. God heeft mij teruggeroepen en ik kwam als gast in de Gereja Minahassa. Eerst voelde ik er niet veel bij, maar nu ervaar ik de Heilige Geest en beleef een sterke betrokkenheid op de kerk.”

Een zondag in de Gereja Minahassa

Amsterdam-Osdorp juli 2008 - De ontvangst namens de gemeente is hartelijk. Voorganger in deze dienst is ds. Ronald Wakanno van een evangelische gemeente in Barneveld.

De tekst voor de preek is Matteüs 7:12 “Behandel anderen dus steeds zoals je zou willen dat ze jullie behandelen. Dat is het hart van de Wet en de Profeten.” Het thema: Onze houding als Gods kinderen. In veel delen van de liturgie is de verwantschap met Nederland merkbaar. De preek is in het Indonesisch, maar wordt keurig in het Nederlands vertaald. Sterk legt de voorganger de nadruk op het belang van een christelijke levensstijl in allerlei verbanden: in het gezin, in de gemeente en in de samenleving. Op eenvoudige en directe wijze houdt hij de gemeente de spiegel van Lucas 6:27-36 voor. Vijanden liefhebben, de andere wang toekeren, bidden voor degenen die ons smadelijk behandelen, niet iets doen om er iets voor terug te ontvangen. Als illustratie van de bedoeling geeft hij praktische voorbeelden. “Onze houding is belangrijk, de naam van Christus is in het geding. Gij geheel anders, gij hebt Christus leren kennen (Ef. 4:20). God wil ons een nieuw hart geven, zodat Zijn Geest in ons komt. Er zijn zoveel stemmen en invloeden om ons heen. Gods Geest leert ons onderscheiden, leert ons kiezen. Als we fouten maken, verkeerd handelen, dan moeten we naar Christus. Hij vergeeft en herstelt.”

Naast de samenzang geven enkele vocal groups een muzikale bijdrage. Drie dames uit Menado laten zich hierbij niet onbetuigd. Na de dienst gaan de ruim vijftig kerkgangers over tot de sociale ontmoeting. Met veel plezier wordt gegeten en gepraat. Dat element mag bij een echte ontmoeting zeker niet ontbreken, vooral niet als veel kerkgangers van ver gekomen zijn.

Teus Eikelboom
Vrijwilliger bij Samen Kerk in Nederland (SKIN) en oud-medewerker van de Gereformeerde Zendings Bond (GZB).

www.gerejaminahasa.nl
www.SKINkerken.nl

Overgenomen uit idea 6-2008, vakblad voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie, www.ea.nl

Eerste hulp bij schulden - de praktijk

Wed, 01 Feb 2012 16:32:12 +0100

Hoe komen mensen met schulden in beeld? Wat kan een diaken doen? In dit artikel en overzicht van mogelijke stappen die kerken kunnen zetten om mensen in schulden weer op weg te helpen.

Jan had zich door een vriend laten overhalen mijn advies te vragen over een paar problemen. Bij doorvragen bleek zijn gas al twee jaar te zijn afgesloten. Hij zat in de kou en maakte zijn maaltijden warm met een magnetron. En nu zou de elektriciteit ook nog worden afgesloten, als niet binnen veertien dagen ruim achthonderd euro betaald zou worden. Een dreigende dagvaarding tot woningontruiming kon alleen afgewend worden met betaling, binnen één week, van een bedrag van bijna duizend euro. De belastingdeurwaarder dreigde ondertussen met boedelbeslag wegens achterstand van twee jaar gemeentebelasting. Jan’s bijstanduitkering was al twee maanden gestopt, omdat hij zijn gegevens één dag te laat had ingeleverd.

Geboden hulp in stappen:

1.   Inventarisatie en analyse van de probleemsituatie
2.   Voedselpakket geregeld bij de plaatselijke voedselbank (binnen paar dagen gelukt).
3.   Gemeentelijk noodfonds gevraagd om € 817 te betalen. Dit was binnen 24 uur gelukt, waarna per email meegedeeld aan nutsbedrijf dat het geld was overgemaakt naar de deurwaarder.
4.   Gemeentelijk preventie-informatieteam geattendeerd; die kwam pas twee maanden later in actie.
5.   Advies gevraagd op het open spreekuur van de schulddienstverlening (stadsbank, GKB). Uitkomsten:
      • Drie jaar schuldsanering zou onontkoombaar zijn vanwege zeer lage afloscapaciteit
      • Sanering zou pas van start gaan als inkomen en huurtoeslag op peil zouden zijn gebracht.
      • € 53/mnd verplichte saneringskosten, ongeacht de geringe draagkracht.
      • Verplichting om budgetteringscursus te volgen
      • Advies om beschermingsbewind aan te vragen.
      • Individuele schuldhulpverlening van maatschappelijk werk heeft wachttijd van drie maanden.
6.   Bijstanduitkering weer op orde gebracht via vakantievervanger van de case manager.
7.   Kwijtschelding drie jaren gemeentebelasting gevraagd met terugwerkende kracht. Dit is gelukt.
8.   Overleg per email met diaconaal bestuur; binnen drie dagen: voorschot om ontruiming te voorkomen.
9.   Diaconale stichting heeft deurwaarder duizend euro betaald ter voorkoming van dagvaarding
10. Na overleg heeft de woningcorporatie de zaak op eigen kosten teruggenomen van de deurwaarder.
11. Huurtoeslag 2008 en 2007 (€ 90/mnd) met terugwerkende kracht aangevraagd (gelukt, waardoor rest huurachterstand en diaconaal voorschot afbetaald konden worden).
12. Heraansluiting van het gas is na veel geharrewar als een technisch probleem gratis verholpen, omdat er volgens het computersysteem van leverancier en netbeheerder geen afsluiting was.

Conclusies

- Door gericht crisismanagement is schuldsanering overbodig geworden.
- Gespreid over drie of vier weken heeft deze hulpvraag ongeveer dertig werkuren gekost.

Kernbegrippen schuldhulpverlening:

Schuldsanering

Onder toezicht van een bewindvoerder moet je verplicht sparen op een boedelrekening. Na drie jaar verdeelt de bewindvoerder het spaarbedrag onder de schuldeisers, waarna je een schone lei krijgt. Tijdens die saneringsperiode moet je rondkomen van een minimaal leefgeld. De rechtbank bepaalt dat vrij te laten bedrag meestal op ongeveer 95 procent van de bijstandnorm. Alles daarboven heet je aflossingscapaciteit of je draagkracht voor een schuldregeling.

Minnelijk traject

Ter ontlasting van de rechtbanken ben je verplicht om eerst te proberen om zelf een minnelijke schuldenregeling te treffen. Op basis van je draagkracht kun je schuldeisers vragen om akkoord te gaan met een gespreide betaling. Of je vraagt of ze genoegen willen nemen met betaling ineens van een kleiner bedrag, onder voorwaarde dat ze de rest kwijtschelden. Je zou aan een vriend, familielid of een diaconaal fonds kunnen vragen om dat geld voor te schieten. Een redelijk voorstel kun je berekenen aan de hand van je draagkracht. Verdeel het wettelijke spaarbedrag van drie jaar over de schuldeisers in verhouding tot de grootte van hun vordering. De belastingdienst heeft altijd recht op een dubbel deel.

De stadsbank (GKB)

Het treffen van een minnelijke regeling is meestal te ingewikkeld voor een leek. Dat is werk voor de stadsbank of je kunt er een gespecialiseerd particulier adviesbureau voor inschakelen. Bij mislukking wil de rechtbank objectieve duidelijkheid hebben over de reden daarvan. Daarvoor moet je een gemotiveerde verklaring (art285fw) overleggen van de gemeentelijke kredietbank (GKB, stadsbank).

Wachttijden

Een verzoek om schuldregeling kun je in de regel beginnen bij een gemeentelijke afdeling sociale zaken. Die kan je vertellen of je rechtstreeks naar een bepaalde gemeentelijke kredietbank moet (stadsbank, GKB), of dat je in deze gemeente moet beginnen bij een gespecialiseerde afdeling van maatschappelijk werk, of bij een of ander ingehuurd particulier bureau. In veel gemeenten moet je rekening houden met wachttijden van 2-6 maanden.

Moratorium

Bij dreigende afsluiting van energie of woningontruiming kun je sinds 2008 de rechtbank een spoedbeslissing vragen om dit tijdig te stoppen. Maar dan moet je wel al voldoen aan de meeste andere vereisten voor toelating WSNP (saneringstraject).

Jaap Bos
Verbonden aan de EA-werkgroep Diaconaat & AKN-werkgroep Schulden

Kernwoorden: Schuld, schuldhulpverlening, schuldpreventie, saneringsregeling, stadsbank, diaconaat, diaken, diaconie

Portret Perzische Kerk Kores

Thu, 01 Dec 2011 15:26:46 +0100

Twee keer per maand komt in Apeldoorn Perzische Kerk Kores bijeen. In enkele jaren doopte de gemeente meer dan vijfhonderd mensen; ruim negentig in de gevangenis.

Het is het jaar 2000 als Masoud M. Amini voor familiebezoek naar Nederland komt. Tijdens zijn verblijf komt Amini tot geloof en laat zich dopen. Deze gebeurtenis wordt gefilmd en door een misverstand stuurt iemand de opname naar familie in Iran. De videoband komt echter in handen van verkeerde mensen en de gevolgen zijn direct merkbaar. Amini’s bedrijf komt in moeilijkheden en zijn vrouw laat zich van hem scheiden. De Iraniër kan onmogelijk terug.

Huisgemeente

Amini vraagt asiel in Nederland aan. Het eerste jaar is erg moeilijk met veel problemen door cultuurverschillen en vooroordelen over de oorzaak van zijn migratie uit Iran. Hoewel hij nog geen verblijfsvergunning heeft, is er meer contact met christenen, is er meer wederzijds begrip en is het taalprobleem een stuk minder.

In 2003 begint Amini met acht andere Iraanse christenen een huisgemeente

Een jaar later schrijven ze bij de Kamer van Koophandel de Stichting Perzische Kerk Kores in. “Zoals Kores gebruikt werd door God, zo hopen ook wij dat Hij ons als gemeente gebruikt.” De jonge gemeente vraagt Amini om de taak van voorganger op zich te nemen. Als ik hem ‘pastor’ noem, zegt hij: “Ik voel me meer dienaar dan pastor. ‘Dienaar’ geeft beter weer hoe ik bezig wil zijn.”

500 mensen

Twee keer per maand is er op zondagmiddag in Apeldoorn een samenkomst van de gemeente. Het aantal leden roept verbazing op: In enkele jaren werden meer dan 500 mensen gedoopt. Bezoekers komen uit het hele land. Omdat velen ver weg wonen, kunnen ze de diensten niet op regelmatige basis bezoeken. Als er iets aan de hand is, probeert Amini de mensen thuis te bezoeken. “Als de mensen niet naar de kerk kunnen komen, dan moet de kerk naar hen toe”, zegt hij eenvoudig.

De vraag blijft zich opdringen: Wat is de reden dat zoveel Iraanse mensen christen worden? Amini: “Asielzoekers ondervinden hier veel problemen. Wat moeten ze doen? Hoe moeten ze met de situatie omgaan? Als je begrip toont en ze op een liefdevolle wijze probeert te helpen dan ontstaan er contacten en krijg je bekendheid. Onze houding en manier van helpen roepen vragen op. Waarom doen jullie dit? En waarom op deze manier? Dan kun je als christen proberen om antwoord te geven.”

Gevangenen

De gemeente Kores laat zich niet onderbrengen bij een van de bekende kerkelijke denominaties. “Wij proberen slechts kerk van Christus te zijn. We hebben gelukkig zeer goede contacten met anderen.” Naast de gebruikelijke zaken in het werk in de gemeente zoals erediensten, bijbelkringen, gebedssamenkomsten enzovoort noemt Amini vooral het werk onder Iraanse gevangenen. Deze mensen zitten niet gevangen omdat ze crimineel zijn, maar ze zijn het slachtoffer van asielprocedures, met als gevolg het uitzetcentrum, vreemdelingendetentie enzovoort. Vaak zijn ze psychisch beschadigd, boos, depressief, soms zelfs geneigd tot zelfmoord. Er is dan echt opvang nodig en pastorale bijstand. In 2007 en 2008 doopte gemeente Kores ruim negentig mensen in de gevangenis! Amini: “Gelukkig zijn er mensen, die me helpen bij het bezoekwerk. Het omzien naar elkaar is heel belangrijk. Ongeveer tachtig mensen ontvangen geld, voedsel of onderdak via de gemeente.”

Koran

Het lezen van de Bijbel roept veel vragen op bij nieuwe Iraanse christenen. Dit leidt tot gesprekken, niet zelden tot in de nachtelijke uren, volgens de voorganger. Het Nieuwe Testament geeft minder problemen dan het Oude Testament omdat het echt anders en nieuw voor ze is. Het Oude Testament lijkt verwant te zijn aan de koran. Hoe komt dat en hoe zit het precies met de overeenkomsten en de verschillen? “We hebben cd’s met gesproken bijbelstudies en dvd’s over de beginselen van christelijk geloof. Geïnteresseerden krijgen dit materiaal gratis en kunnen het dan thuis verder bestuderen. Door de jaren heen hebben in totaal 250 mensen hieraan deelgenomen.”

Tot slot vraag ik de pastor naar zijn idealen. “Graag zou ik de Iraanse en Afghaanse mensen in hun thuisland bereiken. Vroeger was er veel angst, nu zijn ze opener. Misschien biedt het internet nieuwe mogelijkheden. De Bijbel bevat veel dat raakt aan de Iraanse, Perzische, historie. Namen van personen, landstreken…. Wie weet!”

Teus Eikelboom
Vrijwilliger bij Samen Kerk in Nederland (SKIN) en oud-medewerker van de Gereformeerde Zendingsbond(GZB).

www.skinkerken.nl

Kernwoorden: Migrant, migrantenkerk, Iraanse Kerk, Iran

Reflecties op discipelschap

Sun, 22 Jan 2012 19:15:41 +0100

Ren� Erwich heeft genoeg van het eenzijdig programmatische karakter van discipelschap in onze kerken. Voor het omvormingsproces is iets heel anders nodig, volgens hem.

Een rabbi smeert een tafel in met honing. Het duurt maar even of de kinderen die eraan zitten, zitten er van onder tot boven onder. Dan spreekt de rabbi en zegt: ‘Mijn kind, mijn leerling, lik de honing van je handen.’ De kinderen doen wat hen gevraagd wordt en de rabbi vervolgt: ‘Opdat je nooit zult vergeten dat Gods woorden zijn als honing, het kostbaarste en meest aangename dat bestaat.’

Interactief

Een doorsnee catechese zie ik nog niet zo beginnen! Het verhaal komt uit een artikel over discipelschap van Rob Bell, founding pastor van Mars Hill Church in Grand Rapids. Het droeg de titel ‘In het stof van de rabbi lopen’. Bell toont zich een vurig pleitbezorger voor het herijken van een Bijbelse kijk op discipelschap en dan vooral vanuit de joodse achtergrond. Op een inspirerende ontdekkingsreis neemt hij je mee langs het religieuze onderwijssysteem van de rabbijnen. Als geen ander spelt hij het relationele en interactieve karakter van dit model. In fasen gaat het gepaard met het uit het hoofd leren van grote delen van de Thora en niet enkel om kennisnavigatie, maar om diep wortelen in de Schrift. Bell legt de verbinding met Jezus. Als rabbi legt Hij bij uitstek een ander en zacht juk op: een reeks aan interpretaties van de wet die leiden tot vrijheid in verantwoordelijkheid. Hij geeft zijn juk op een andere wijze door, zodat de leerling doet zoals zijn Meester.

Systeemdwang

De auteur bepaalt mij bij onze typering van discipelschap. Of eigenlijk bepaalt hij mij bij het contrast, een manier van denken en handelen rondom discipelschap waarin krampachtigheid, systeemdwang en onvrijheid centraal lijken te staan. In veel kerkelijke programma’s mis ik de verwondering, de ruimte voor het mysterie. Vaak is het zo strak uitgelijnd en gefinaliseerd, beschreven in op het oog haalbare doelen. Het zijn programma’s die zich kenmerken door een hoge mate van doelrationaliteit. De benadering rust op de gedachte dat veel in ons leven rationeel te sturen valt en dus te beheersen. Hoewel ik talrijke goede dingen zie in het programma van de Doelgerichte Gemeente heb ik toch ook de indruk dat het ‘purposedriven’ leidt tot een overwaardering van (rationeel) haalbare (levens)doelen. Hoezeer zijn onze programma’s rondom discipelschap gebaseerd op deze kijk op groei en verandering?

Gecontroleerd universum

Joep Schrijvers schrijft in zijn boek ‘Het wilde vlees – de tomtomisering van de passionele mens’ over een nieuwe logistieke orde. Deze heeft volgens hem drie functies: de neuzen van iedereen dezelfde kant op (zo min mogelijk afwijkingen), een strikte scheidslijn tussen wie wel en wie niet erbij horen en een programma van dromen en daden (doelen). Alles is te monitoren. De boerin –aldus Schrijvers - met haar blozende appelwangen die met haar pollepel in de karnton roert, komt alleen nog maar op de verpakking voor. De melkproductie is één groot voortstuwingsproces geworden in een gecontroleerd universum van pijpleidingen! Intussen lijden wij zelf aan een voortstuwingsobsessie. Stel je voor dat je je een poosje niet meer ontwikkelt! Dat staat je Persoonlijk Ontwikkelingsplan niet toe en je baas al helemaal niet. En in de gemeente van Christus? Schrijvers mag dan een beetje overdrijven, maar de vraag is terecht: Wat is er met ons hart gebeurd? Waar is de diepste passie gebleven? Ons hart is ingebed in diezelfde nieuwe logistieke orde in plaats van in de toepassing van en het uitleven van Psalm 131:1-2:

Heer, niet trots is mijn hart
Niet hoogmoedig mijn blik
Ik zoek niet wat te groot is
Voor mij en te hoog gegrepen
Nee, ik ben stil geworden,
Ik heb mijn ziel tot rust gebracht...

Grenzeloze ambitie laat haar sporen na in het kerkelijke werk, een ambitie die gevoed wordt door systeemdwang en doelrationaliteit, mogelijk zelfs door technocratisch denken en handelen.

Unneccessary Pastor

Eugene H. Peterson wees in meerdere publicaties op ditzelfde fenomeen. In zijn ‘The Unnecessary Pastor – rediscovering the call’¹ dat hij samen met Marva Dawn schreef, gaat hij vooral met het oog op de voorganger in op deze thematiek. Hij voert een vurig pleidooi voor het herlezen van de Schrift betreffende de positie en functie van de voorganger. In dit kader herleest hij de Romeinenbrief. Hij ziet het epistel als een pastoraal-theologisch document en wijst er vier elementen in aan die van grote betekenis zijn voor het functioneren van de voorganger in zijn roeping: de onderwerping aan de Schrift, de omhelzing van het mysterie, het gebruik van de taal en de onderdompeling in de gemeenschap. Ik laat ze kort de revue passeren omdat ik vermoed dat ze van betekenis zijn voor discipelschap.

1. Onderwerping aan de Schrift

Paulus had geen last van intellectuele hoogmoed, maar was bereid zich te onderwerpen aan de Schrift. (Noordmans zei ooit: ‘Als de Schrift u niet ligt, moet u zelf maar anders gaan liggen’.) De Bijbel is voor hem vooral de Hebreeuwse Bijbel, de Tenach. Zijn intellect is ‘gevangen genomen’ door het denken in de Schriften. De geopenbaarde woorden vormen het instrument waarmee hij denkt. Hij is niet de student die onderzoekt wat er allemaal is, maar hij leeft de tekst als een discipel. Een groot deel van zijn leven besteedt hij aan het gebruiken van de tekst. Het tweede deel van zijn leven, na de ontmoeting met de Opgestane Heer, onderwerpt hij zich aan de Schriften. De teksten vormen de horizon waarbinnen hij zich beweegt. Hij woont erin en onderscheidt de daden en het werk van God in de levens van hen met wie God onderweg was.

2. Omhelzing van het mysterie

Paulus had een besef van het ‘geheim’ en het ‘mysterie’ van het geloof. Zijn bekende uitbarsting in Romeinen 11: 33-36 is hier een prachtig voorbeeld van. Peterson wil het rationalisme tegenwicht bieden omdat dit leidt tot de reductie van de werkelijkheid. God past niet in een ‘diagram’ of ‘schema’ en Paulus is zich hiervan bewust. Hij wil God verstaan en begrijpen, maar tegelijkertijd weet hij: God is groter dan ik kan verstaan. Het geheim, het mysterie is niet wat er overblijft als wij er met ons eigen verstand niet meer uitkomen, maar veeleer is het inherent aan ons spreken en verbazen over wie God is. Het gaat niet om mysterie als een duur woord voor onwetendheid, dat we kunnen overwinnen door meer kennis. Ook is het geen aanduiding voor een soort geheimzinnigheid waarin we kunnen binnendringen. Het gaat volgens Peterson niet om iets dat we niet weten, maar om iets dat te veel is om te weten. God en zijn daden kunnen we niet reduceren tot onze vaardigheden om kennis te vergaren en te vermenigvuldigen. In de aanwezigheid van het mysterie zijn we niet langer in de positie om ook maar iets te kunnen en willen beheersen.

3. Taalgebruik

Paulus gebruikt taal op een bijzondere manier. Geregeld past hij metaforen toe om dingen duidelijk te maken. Metaforen behoeden ons ervoor om toeschouwers te blijven. Ze nodigen ons uit om te participeren. Peterson wijst op de beelden die Paulus gebruikt om zijn lezers duidelijk te maken wat hij bedoelt. De apostel gebruikt de taal als een levend krachtenveld. Voorgangers moeten (opnieuw) leren om de taal te spreken die mensen beweegt om deel te nemen aan de liefde van God voor mensen.

4. Onderdompeling in gemeenschap

Paulus is uitermate betrokken op de gemeenschap. Zijn liefde en zorg voor de gemeente doordrenken zijn brief. Pastorale theologie is vooral relationele theologie. Het gaat om mensen-in-gemeenschap-met-Christus. De brief is niet geschreven aan een of andere groep mensen, maar aan een specifieke groep in Rome, aan de ‘geliefden van God’ (1:7). In het eerste deel van de brief richt de auteur zich tot de joden, tot hen die tot de binnenkant van de openbaring van God horen. Zijn theologie is erop gericht een gemeenschap te vormen die vrij is van elke vorm van religieuze privileges. Want er is geen gemeenschap mogelijk waar geen wederkerigheid is. Dikwijls worden privileges een voedingsbodem voor trots. Voorgangers moeten leren om te bouwen aan gemeenschap en zich er tegelijkertijd in onderdompelen.

In het stof van de Rabbi...

Iets van de grondhouding die Peterson beschrijft is noodzakelijk in onze kerkelijke programma’s rondom discipelschap. Het ultieme omvormingsproces krijgt namelijk nauwelijks vorm in de nieuwe logistieke orde, maar wel in het aan de voeten zitten van Jezus. Bell vat dit mooi samen: ‘Mag jij bedekt zijn met het stof van jouw rabbi. Span je in te zijn als Hem en volg Hem zo vol begeestering, passie en overgave, dat je hele gezicht bedekt is met het stof van zijn voeten…’

René Erwich

Directeur Evangelische Theologische Hogeschool (CHE)

Universitair hoofddocent Praktische Theologie ETF Leuven

Overgenomen uit idea 4-2009, vakblad voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie, www.ea.nl/idea

Kernwoorden: Discipelschap, discipel, onderwijs, mentoraat, mentor

1 ‘The Unnecessary Pastor – Rediscovering the Call’, Eerdmans Publishing, 2000

Contact leggen met asielzoekers

Fri, 03 Feb 2012 18:27:28 +0100

Bijna iedereen heeft een mening over asielzoekers. Door alle discussies verdwijnt Gods stem soms op de achtergrond. Wat heeft Hij te zeggen over vreemdelingen?

God beschermt kwetsbare mensen. In de Bijbel vraagt God van de joden om weduwen, wezen en vreemdelingen lief te hebben. Hij wil dat ook wij ze niet vergeten. Heel praktisch noemt de Bijbel wat voorschriften. Tijdens de joodse feesten moesten de vreemdelingen ook een uitnodiging krijgen. Ook zij mochten delen in de vreugde. Wanneer de oogst op het veld stond, moest er wat blijven staan voor de vreemdeling. De joden hebben in Egypte ervaren wat het is om asielzoeker te zijn. Zij kennen het gevoel van ontworteld zijn. Dat roept God in herinnering als Hij zegt:”De vreemdeling die bij u woont, zult u liefhebben als uzelf, want jullie zijn vreemdelingen geweest in Egypte” (Lev. 19:34). In heel de Bijbel is de oproep om de vreemdeling lief te hebben hoorbaar. Jezus zegt zelfs dat als we voor een vreemdeling zorgen we voor Hem zorgen (Matt. 25:35-36). De schrijver van de brief aan de Hebreeën meldt ons: “Vergeet de herbergzaamheid niet, want hierdoor hebben sommigen onwetend engelen geherbergd.” Blijkbaar is liefde voor de vreemdelingen geen vanzelfsprekende zaak. De christelijke gemeente had deze oproep nodig.

Argumenten

Liefde voor de asielzoeker, vergeten we snel. Meestal staat er een rij argumenten klaar waarom we ons beter niet kunnen inlaten met vluchtelingen. De een vindt ze crimineel. Een ander is bang voor de invloed van de islam. Een derde heeft het idee dat asielzoekers alleen voor het geld naar Nederland komen. Liefde is alleen iets anders dan een aantal argumenten verzamelen en afwegen of je de ander wilt helpen. Liefde is er voor de ander zijn, wie die persoon ook is. Dat heeft de Here Jezus steeds laten zien. Hij hield van mensen, waar velen hun neus voor zouden ophalen: allochtonen, prostituees en criminelen. Jezus had genoeg argumenten waarom de anderen niet goed waren, maar toch had Hij ze lief. Jezus hield zelfs van zijn vijanden. Jezus roept ons op om Hem te volgen. Hem ook te volgen in liefde voor vreemdelingen.

Praktijk

Over liefde voor vluchtelingen nadenken is een goed begin, maar hoe werkt de praktijk? Wat als er geen enkele asielzoeker in de buurt woont? Dan kan in ieder geval je houding in gesprekken over asielzoekers al belangrijk zijn. Tijdens een discussie over asielzoekers blijkt maar al te vaak dat de mensen die het meest tegen asielzoekers zijn, er vaak weinig verstand van hebben. Een tegengeluid is dan hard nodig waarin je eerlijk bent over de negatieve kanten van de asielzoekersituatie, maar ook laat zien dat de liefde voor de vreemdeling jouw hart heeft.

Uitzichtloosheid

Meestal staat er een asielzoekerscentrum in de buurt van je woonplaats, of wonen er in ieder geval asielzoekers in je omgeving. De meesten van hen wachten lang op een status. Veel van hen zijn tussen de vijftien en dertig jaar. Vaak duurt het enkele jaren voordat de regering laat weten of een asielzoeker hier mag blijven, of terug moet naar eigen land. Zolang de asielzoekers nog geen status hebben, mogen ze weinig doen. Een plekje in de Nederlandse samenleving is nog niet zeker, terugkeer naar eigen land zien de meesten natuurlijk ook niet zitten. Uitzichtloosheid en verveling zorgen daarom vaak voor depressiviteit bij de asielzoekers.

Vriendschap

Een status is het belangrijkste waar de asielzoekers op hopen. Maar juist dat kun je als ‘ gewone burger’ niet geven. Wanneer je contact krijgt met asielzoekers is het belangrijk om dit te weten. Ook goed om te vertellen tegen de asielzoeker waar je contact mee hebt, om zo verkeerde verwachtingen te kunnen voorkomen. Gelukkig blijft er genoeg over wat je wel kan bieden. Liefde, gastvrijheid, vriendschap en afleiding.
Wanneer je enthousiast bent om wat met asielzoekers te doen, is het goed om anderen erbij te betrekken. Je krijgt dan een breder draagvlak en kunt beter voor continuïteit zorgen. Een goede en leuke manier om contacten te krijgen met asielzoekersjongeren is sport. Organiseer bijvoorbeeld een volley- en voetbalavond. Vraag aan de leiding van het asielzoekerscentrum of je uitnodigingen mag ophangen en uitdelen. Een persoonlijke uitnodiging werkt het beste. Zorg dat je genoeg Nederlandse jongeren bij elkaar krijgt. Asielzoekers hebben meestal geen agenda, daarom moet je een half uur voor de sportactiviteit de jongeren op het centrum nog even langs gaan. Maak teams van Nederlanders en asielzoekers. Ook is het leuk om de teams te mengen. Asielzoekersjongens vinden het vaak leuk om contact te krijgen met Nederlandse meisjes. Andersom soms ook. Ga hier voorzichtig mee om. Heel snel krijgen de jongens het idee dat Nederlandse meisjes verkering willen. Wek dus geen onterechte verwachtingen. Een interculturele relatie is sterk af te raden. Het kan goed gaan, maar meestal loopt het verkeerd af.

Muziek

Naast sport zijn er ook veel andere activiteiten die je goed met asielzoekers kunt doen. Activiteiten met een mix van sport, muziek, cultuur en bijbelstudie. Organiseer bijvoorbeeld een muziekavond. Laat asielzoekersjongeren en Nederlandse jongeren liederen zingen die hun aanspreken. Nederlandse jongeren kunnen een christelijk lied uitkiezen en hier wat over vertellen. Wanneer je een echte christen bent, merken asielzoekersjongeren dat vanzelf. Ze zien in je een vrede, die als zij God niet kennen, missen. Naast je houding, mag je zeker ook met woorden getuigen. Wees niet bang om duidelijk over God en het geloof te spreken.

Cultuuravond

Ook als asielzoekers moslim zijn, vinden ze het vaak niet erg om over het geloof te praten. Laat bijvoorbeeld een christelijke film zien, waar je na afloop goed over door kunt praten. Het is goed om de avonden met gebed af te sluiten. Houd er steeds rekening mee dat niet al de bezoekers weten wat bidden is. Leg daarom uit wat bidden is, en waarom je met God wil praten.
Een ander idee is een cultuuravond. Laat asielzoekersjongeren iets presenteren over hun land. Het beste kun je dit doen met thema’s: omgang tussen jongens en meisjes, volkslied, eten, humor en geloof. Daarna doen de Nederlandse jongeren hetzelfde over Nederland. Wanneer je daarna asielzoekers iets over Nederland laat vertellen, kun je leuke dingen verwachten.

Multicultureel jongerenkamp

Als dit allemaal niet lukt om in je gemeente op te zetten, of asielzoekers te ver weg wonen, is er nog een andere mogelijkheid. Meld je aan voor een multicultureel jongerenkamp van stichting Gave. Iedere zomer komen asielzoekersjongeren (16-22 jaar) en Nederlandse jongeren bij elkaar voor sport, bijbelstudie en cultuur.
Wat in al de activiteiten belangrijk is: blijf dicht bij de Here Jezus. Als je dat doet, kijk je met dezelfde ogen naar asielzoekers als Hij: “met ontferming bewogen”. Dan geeft Hij jou alles wat je nodig hebt om een vluchtelingenvriend te zijn en om asielzoekers bij de Goede Herder te brengen.

Marco Vermin,
Stichting Gave, dit artikel verscheen in 2002 in Tijdschrift.

Meer informatie: www.gave.nl

Kernwoorden: Asielzoeker, vluchteling, asielzoekerscentrum, azc, evangelisatie, missionair, missionaire gemeente, jongeren

De geloofsontwikkeling van evangelicals

Tue, 20 Sep 2011 12:02:47 +0200

'Ooit Evangelisch', het onderzoek naar kerkverlating in evangelische kring, biedt ook en interessante kijk op de geloofsontwikkeling van evangelicale christenen' zegt Miranda Klaver.

Evangelische gemeenten staan bekend als groeiende en levendige gemeenschappen. Kerkverlating wordt dan ook niet direct in verband gebracht met de vitaliteit van deze beweging. In tegendeel, evangelische gemeenten laten juist zien dat christelijk geloof, mits vormgegeven in aansluiting bij de cultuur, nog steeds haar aantrekkingskracht heeft. Maar hoewel die gemeenten, ten opzichte van de gevestigde kerken, het relatief goed doen, is er qua omvang sprake van consolidatie en stagnatie sinds de jaren negentig. De vraag waarom evangelische gelovigen hun gemeenten verlaten is daarom van groot belang.

Ontwikkeling van binnenuit

Er is nog weinig bekend over ex-evangelischen: voor onderzoekers zijn ze lastig in kaart te brengen en binnen evangelische gemeenten gaat de aandacht vooral uit naar nieuwe gelovigen. In Nederland zijn de afgelopen vijftien jaar bijvoorbeeld een scala aan nieuwe modellen van gemeentegroei en cursussen voor buitenkerkelijken ontwikkeld en uitgevoerd. Deze naar buiten gerichte initiatieven zijn uiteraard direct verbonden met het sterk missionaire bewustzijn: hét kenmerk van de evangelische beweging.

Echter, de beweging maakt ook van binnenuit een ontwikkeling door. De recente crisis binnen de EO over het optreden van Knevel maakt duidelijk dat een deel van de evangelicals zich niet meer herkend in het creationistisch scheppingsgeloof van de jaren zeventig. Pioniers binnen de emerging-churchbeweging, veelal afkomstig uit de evangelische beweging, ervaren de bestaande structuren als een hindernis of obstakel[1]. Beide voorbeelden laten zien dat binnen de groepering zowel de inhoud van het geloof als ook de bestaande structuren ter discussie staan. Het is juist in het onderzoek Ooit Evangelisch dat we de medestanders van Knevel en de nieuwe pioniers van vandaag tegenkomen.

Geslotenheid

De uitkomsten van het onderzoek brengen twee hoofdredenen om evangelische gemeenten te verlaten naar voren: (1) de geslotenheid van het geloofssysteem en (2) de machtsverhoudingen.

Het eerste argument, de ‘geslotenheid van het geloofssysteem’ roept allerlei vragen op: immers het evangelische geloof biedt toch juist zekerheid, antwoorden op levensvragen en een duidelijke richting aan het leven? En deze gemeenten staan toch bekend om hun gastvrijheid, warmte en aandacht door bijvoorbeeld de structuur van kleine groepen? Waarom is dit niet voldoende om de binding tussen gelovigen en een gemeente in stand te houden?

Religieuze maakbaarheid

De relatie tussen een gemeenschap en een individu wordt in hoge bepaald door een wisselwerking tussen het persoonlijke geloofsleven, het eigen levensverhaal en de ervaringen die men opdoet binnen de kerk. Dit is het meest zichtbaar in evangelische bekeringsverhalen.

Het individuele levensverhaal wordt verbonden met het verhaal van Jezus waardoor de nieuwgelovige een nieuwe identiteit ontwikkelt. Kenmerkend voor de boodschap binnen evangelische gemeenten is de nadruk op de aanwezigheid van God in het dagelijkse en het directe handelen van God in de werkelijkheid. Dit is niet zonder risico’s. In de praktijk neigt het opgewekte en positieve geloof naar een ideologie van religieuze maakbaarheid waarin het gewicht van het bereiken van het heilig en toegewijd leven volledig op de schouders van de gelovige wordt neergelegd. Niet zelden maken predikers bijbelse beloftes afhankelijk van het geloofsvertrouwen en de toewijding van de gelovige.

Het is in die zin niet verwonderlijk dat als mensen langer betrokken zijn bij een gemeente, ze individuele levenservaringen minder goed kunnen inpassen in een dergelijk geloofssysteem. Confrontaties met de weerbarstigheid van het leven – bijvoorbeeld de ervaring van een dierbare die na veel gebed niet genezen wordt of een huwelijk dat na veel pastorale hulp toch stukloopt – leiden op zijn minst tot vragen en reflectie op de eigen geloofsovertuigingen. Het onderzoek maakt duidelijk dat daar waar het geestelijke klimaat binnen evangelische gemeenten weinig of geen ruimte voor reflectie en twijfel toelaat, de binding tussen twijfelende gelovigen en de gemeenschap aan betekenis verliest en de weg naar gemeenteverlating een optie wordt. Dit hoeft niet te betekenen dat men minder gelovig wordt, maar wel dat het geloof minder massief en minder stellig wordt. Geloven wordt minder zeker weten en meer een kwestie van vertrouwen. Deze groep haakt niet noodzakelijkerwijs af bij het christelijke geloof, maar vervreemd van wel van een gemeenschap die sterk inzet op het kennen, begrijpen en ervaren van God.

Rituelen

Opvallend is dat veel respondenten de behoefte aan liturgische vormen verwoorden. Los van het feit dat gemeenten een eigen herkenbare evangelische liturgie hebben, zijn liturgische vormen en geloofsvoorstellingen nauw met elkaar verweven. In evangelische diensten hebben symboliek en rituelen een zeer bescheiden plaats, zowel in vormen als taalgebruik. Dit is niet toevallig. Evangelische liturgie verwijst naar de overtuiging dat God onbemiddeld op de mens toekomt, dat Hij mensen direct overtuigt in hun hart en aanraakt in hun emoties. Voor gelovigen die leven tussen geloof en twijfel, tussen weten maar niet ervaren kunnen symboliek, rituelen maar ook kunstvormen bevrijdend werken om deze spanning een plek te geven. Het is in die zin niet verwonderlijk dat deze groep de traditie van de kerk met haar liturgische vormen ontdekt of herwaardeert.

Machtsverhoudingen

De geslotenheid van het evangelische geloofssysteem hangt nauw samen met de tweede motivatie van gemeenteverlaters, namelijk de machtsverhoudingen binnen evangelische gemeenten. De reacties van de respondenten zijn pijnlijk en soms schokkerend: manipulatie, autoritaire gezagsrelaties, het gebrek aan transparantie en andere vormen van machtsmisbruik worden veel genoemd. Hoewel machtsmisbruik binnen kerken tegenwoordig meer aandacht krijgt, zijn er voor evangelische gemeenten een paar specifieke oorzaken te noemen.

In de eerste plaats is de positie van de voorganger vaak gebaseerd op charismatisch leiderschap, dat wil zeggen op bijzondere persoonlijke kwaliteiten, en niet op een gedegen theologische opleiding. De veel voorkomende hiërarchische organisatiestructuren van de gemeenten bieden weinig mogelijkheden tot correctie en aanvulling op het beleid van de sterke leider. Inspraak en invloed op processen van beleidsvorming en besluitvorming worden ook gehinderd door verschillende (impliciete) opvattingen over de aard en functie van de gemeente. Enerzijds wordt op basis van een bepaalde invulling van het Bijbelse begrip ‘priesterschap van alle gelovigen’ een democratische ideologie van gelijkwaardigheid voorgesteld. Maar anderzijds wordt de gemeente voorgesteld als het huisgezin van God waarin ieder zijn of haar plaats weet en een sterk beroep gedaan wordt op onderling vertrouwen. In sommige charismatische- en pinkstergemeenten bestaat de categorie van de door God aangestelde ‘gezalfde leider’, wat een verhoogd risico op machtsmisbruik inhoudt.

Juist hoger opgeleide gelovigen stellen eisen aan de kwaliteit van de gemeente als organisatie. Vanuit hun maatschappelijke ervaringen en positie zien ze hoe door gebrek aan een goede organisatie, kennis verloren gaat en middelen niet gebruikt worden. In de huidige netwerksamenleving zijn hiërarchische organisatievormen minder relevant en is er meer behoefte aan een voorganger als inspirator of coach dan aan een sterke leider.

Trend

Na vertrek blijkt een aanzienlijk deel van de respondenten naar de gevestigde kerken zoals de Protestantse kerk en de Nederlands Gereformeerde Kerk te gaan. Hoewel de instroom van evangelische gemeenten grotendeels uit deze kerken afkomstig is, wordt hier een recente trend zichtbaar. De toenemende evangelische invloed binnen de gevestigde kerken biedt een aantrekkelijk alternatief voor ex-evangelischen. Wat je voorheen duidelijk als ‘evangelisch’ of ‘kerkelijk’ kon bestempelen, verschilt nu per lokale gemeente.

Daarnaast blijkt dat niet alle gemeenteverlaters voor een ander kerkelijk thuis kiezen. Ook onder hen komt de categorie ‘ongebonden gelovigen’ voor waarbij een relatie tussen geloof en een instituut niet langer vanzelfsprekend is.

Het onderzoek Ooit Evangelisch maakt duidelijk dat de geloofsopvattingen van evangelische gelovigen door de tijd heen veranderen, dat ze geen homogene groep vormen, maar dat gemeenten moeilijk om kunnen gaan met interne diversiteit. Dit onderzoek onderstreept de noodzaak voor reflectie op de evangelische geloofsinhoud en de bijbehorende structuren. Hoewel de resultaten van Ooit Evangelisch de vraag naar vervolgonderzoek oproept, ligt hier meer dan voldoende materiaal ter bezinning en reflectie voor evangelische leiders en voorgangers.

Miranda Klaver
Promovenda aan de Vrije Universiteit Amsterdam waar zij een proefschrift voorbereidt over bekeringsverhalen in Nederlandse neo-evangelicale kerken.

Bovenstaand artikel is een bewerking van een lezing tijdens de presentatie van het boek ‘Ooit Evangelisch’. (Otto de Bruijne, Peter Pit en Karin Timmerman, Ooit Evangelisch – de achterdeur van evangelische gemeenten, 2008, Kok)

Overgenomen uit idea 4-2009, vakblad voor gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie, www.ea.nl

[1] Het boek Ploeteren en Pionieren over de emerging church beweging in Nederland werd een dag eerder dan het boek Ooit Evangelisch gepresenteerd

Kernwoorden: Ooit Evangelisch, Geloofsontwikkeling, Emerging Church, Kerkverlating, Machtsmisbruik, Rituelen

Zorg voor gemeenteleden met een taak

Mon, 23 Jan 2012 19:05:45 +0100

Een zorgzame gemeente begint met mensen die oog voor elkaar hebben en tijd vrij maken voor een persoonlijke ontmoeting. De praktijk is dat we vaak langs elkaar heen hollen.

Ook in de kerk zijn we vaak druk met allerlei taken en verantwoordelijkheden. Het gevolg is dat we elkaar uit het oog verliezen. Bedieningszorg is een instrument om elkaar bij de les te houden.

Gemeenschap

Als christen is het ons streven om meer op Jezus te gaan lijken. Dat kun je niet alleen bewerkstelligen, daar heb je elkaar voor nodig. Alleen in gemeenschap met andere broeders en zusters zijn we in staat om elkaar dusdanig te vertroosten en te corrigeren dat er een groeiproces plaatsvindt naar het beeld van Christus. Dit uitgangspunt wordt kort en bondig onder woorden gebracht in de verklaring van ‘Gods Huisgezin’.

We willen:
• elkaar liefhebben zoals Jezus ons liefheeft
• elkaar vergeven zoals Jezus ons vergeeft
• elkaar aanvaarden zoals Jezus ons aanvaardt
• elkaar verdragen zoals Jezus ons verdraagt
• voor elkaar zorgen zoals Jezus voor ons zorgt
• elkaar opbouwen zoals Jezus ons opbouwt
• elkaar bevestigen zoals Jezus ons bevestigt
• elkaar eer bewijzen zoals Jezus ons eer bewijst

Gemeenschappelijke verantwoordelijkheid

Deze wijze van omgaan met elkaar vergt een houding “waarin een ieder niet slechts lette op zijn eigen belang, maar ook op dat van de ander” (Filippenzen 2:4). Op allerlei manieren proberen we dit in het leven van de gelovigen te stimuleren: door de prediking, de huiskringbijeenkomsten, het onderwijs, het pastoraat, enzovoort.

Dit is een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid die van fundamenteel belang is voor het welzijn van de gemeente en wordt ondersteun door de zogenaamde ‘bedieningszorg’. Het woord ‘bediening’ verwijst naar gemeenteleden die een taak hebben en functioneren binnen een team of werkgroep.

Doordeweeks

Misschien is het voor velen een open deur, maar het grootste deel van het kerkelijk leven vindt niet plaats op zondag, dat ene uurtje dat we samen een dienst bijwonen. Nee, het is juist doordeweeks dat de leden een bediening vervullen, die past bij hun gave. Gemeenteleden komen dan bij elkaar in vergaderingen, trainingen, toerustingen, studies, projecten, enzovoort. Binnen deze setting introduceerden we in de Bethelgemeente te Drachten het begrip ‘bedieningszorg’.

Leven delen

‘Bedieningszorg’ is niets anders dan een instrument om de leden van de gemeente te bepalen bij de zorg voor elkaar. Door samen te werken aan een project of een activiteit wordt er een belangrijke taak vervuld. Maar dat mag nooit ten koste gaan van de persoonlijke aandacht voor elkaar.
Bedieningszorg is een middel om niet alleen taakgericht bezig te zijn, maar ook persoonsgericht. In een vergadering worden niet alleen plannen gemaakt, er wordt principieel ruimte gecreëerd om elkaars leven te delen en het voor Gods aangezicht te brengen.

Sommigen vragen zich af waarom deze vorm van onderlinge zorg nodig is. We hebben toch de huiskring om zorg voor elkaar te dragen? Dat is waar. In de Bethelgemeente te Drachten ervaren we dat ook als het ‘kloppend hart’ van de gemeente. Maar tegelijkertijd is het ook een beperkte vorm. Want de onderlinge gemeenschap vindt, zoals eerder genoemd, voor een groot deel buiten de huiskring plaats. Namelijk, op plaatsen waar broeders en zusters bij elkaar komen om zich in te zetten voor de opbouw van de gemeente en binnen hun taakgebied allerlei initiatieven verwezenlijken.

Werken aan een cultuuromslag

Het is juist op deze gebieden dat er moet worden gewerkt aan een cultuuromslag. In de kerk komen we niet bij elkaar voor een activiteit. Een activiteit is slecht een middel. Het doel is altijd ontmoeting! Ontmoeting met God en elkaar. Toen de Heer Jezus Zijn discipelen riep, deed Hij dat ‘opdat ze met Hem zouden zijn’. Voor Hem was het belangrijkste dat ze samen zouden zijn om elkaars leven te delen en elkaar verder te helpen. Pas daarna kwamen de activiteiten en ‘zond Hij hen uit om te prediken en boze geesten uit te drijven (Marcus 3:14-15). Precies zo hoort het er aan toe te gaan in de kerk. Eerst komt de ontmoeting met elkaar, pas daarna worden de handen uit de mouwen gestoken.

Stel je voor dat je iemand uit je team hebt die de volgende dag naar het ziekenhuis moet en daar heel erg tegenop ziet. Je kunt als team zo met de taken en activiteiten bezig zijn dat er geen tijd is of er niets eens aan wordt gedacht, om dit te delen in de groep en er voor te bidden. Zo mag het er binnen het Huisgezin van God niet aan toe gaan. Dan zijn we het als kerk niet waard om kerk genoemd te worden. Om te voorkomen dat de onderlinge zorg het onderspit delft is het daarom van belang dat taakgerichte activiteiten worden ingebed in de persoonlijke aandacht voor elkaar.

Teams die beter functioneren

Deze vorm van zorg is een randvoorwaarde om als team goed te functioneren. Immers, als de leden van een team elkaars leven delen, elkaar beter kennen, vertrouwen in elkaar krijgen, voor elkaar bidden, dan heeft dat grote gevolgen voor de samenwerking. Tijdens de vergadering is men dan beter in staat zijn om elkaar te begrijpen en (snelle) beslissingen te nemen. Een activiteit zal vaak veel beter lopen omdat men elkaar haarscherp aanvoelt. Een bediening zal alleen maar groeien in kwaliteit.

Persoonlijke aandacht voor elkaar tijdens een overleg of vergadering lijkt ‘verloren tijd’. Maar op termijn zal het alleen maar bijdragen aan het beter functioneren van een team en zal de kwaliteit van de bediening toenemen.

Leiders geven het voorbeeld

Deze vorm van zorg, die we dus ‘bedieningszorg’ noemen, is niet strak georganiseerd. Het is meer een beweging waarin de leiders van de gemeente het goede voorbeeld geven. De voorganger deelt zijn leven binnen de kerkenraad en stimuleert de oudsten om ook hun leven te delen en voor elkaar te bidden. De oudsten doen hetzelfde met hun medewerkers, enzovoort. Door het in alle geledingen van de gemeente toe te passen en er samen in te groeien wordt deze vorm van zorg een natuurlijk onderdeel van het samenkomen in teams en commissies.

Praktische handreiking

We geven hieronder enkele suggesties die meehelpen om de bedieningszorg in de praktijk te brengen. Om sleur te voorkomen raden we aan om niet voor één vorm te kiezen, maar ze afwisselend toe te passen.

Geef aan het begin van een vergadering twee tot drie personen de gelegenheid (wie dat graag wil) iets te vertellen over wat ze de afgelopen tijd hebben beleefd.
Houdt een verjaardagslijst bij en stuur een kaart met een persoonlijke notitie.
Vraag aan het begin van een bespreking of de aanwezigen elkaar bij de afsluiting iets willen toewensen (bijv. de broeder of zuster aan je rechterhand) en kom aan het eind van de bespreking daar op terug.
Stel jezelf als teamleider kwetsbaar op door iets te vertellen over je persoonlijk leven (bijvoorbeeld als illustratie bij een korte bijbeloverdenking).
Organiseer één of twee keer per jaar een dagje ‘uit’ of een gezellige avond en leg het accent op ontmoeting.
Begin een bijeenkomst met de vraag ‘hoe zit je in je vel?’. Vraag iedereen kort te reageren door een ‘rondje’ te maken en vat de reacties samen in een gebed.
Durf een vergadering te onderbreken als iemand een persoonlijke moeite inbrengt en vraag wie van de teamleden voor deze persoon wil bidden.
Vraag, voordat het overleg begint met gebed, wie van de aanwezigen (persoonlijke) gebedspunten heeft en vraag de persoon dit kort toe te lichten.
Besluit als teamleider om één keer per maand een bezoek te brengen bij een teamlid thuis . Het doel is om de persoon (en zijn gezin) beter te leren kennen. Nodig af en toe een teamlid met zijn/ haar partner uit voor een zelfgemaakte maaltijd.
Stel aan het begin van een bijeenkomst de vraag: welke reden heb je om God te danken. Noem de zegeningen van afgelopen week en breng dit als groep in gebed.
Splits de groep voor de bijeenkomst op in groepjes van 2-3 personen. Begin de avond met gebed in de kleine groepjes en moedig de broeders en zusters aan om persoonlijke gebedspunten te noemen.
Organiseer één keer per twee maanden een ‘teambuildingsavond’ waarin ruim aandacht is voor het delen van persoonlijke ervaringen.
Moedig teamleden aan om tijdens de koffiepauze aandacht aan elkaar te geven.
Vraag aan de aanwezigen wat de afgelopen week moeilijk is geweest en wie daar iets over wil zeggen. Breng dit als groep in gebed.
Als een teamlid een bijeenkomst niet kan bijwonen vanwege ziekte stuur dan een kaartje met de namen van de overige teamleden.
Bel altijd een broeder/ zuster als hij zonder kennisgeving afwezig is (dit kan ook één van de teamleden doen) en laat blijken dat je de ander hebt gemist. Leg het accent op bemoediging.
Als een teamlid een paar keer achter elkaar afwezig is geweest, laat dan één van de teamleden een bezoekje brengen namens het team.

Bart Broekman
Voormalig coördinator gemeentezorg Bethel-gemeente Drachten
www.bethel.nl

Kernwoorden: Pastoraat, gemeentezorg, kaderleden, vergaderen

Goede gesprekken met hindoes

Fri, 03 Feb 2012 18:27:00 +0100

Na de islam is ook het hindoe�sme een gevestigde religie geworden in Nederland. Wat weten christenen en hindoes van elkaar en hoe voer je een eerlijk gesprek?

Tijd voor een kennismaking door ds. Van der Lugt die namens de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt) dertien jaar werkzaam was als missionair predikant voor de evangelieverkondiging onder Hindoestanen in Rotterdam.

Vooroordelen

Al voordat een christen een hindoe ontmoet, bestaan er over en weer vooroordelen. Een bloemlezing aan christelijke zijde: hindoes geloven in veel goden en godinnen, zij vereren afgodsbeelden, zij geloven in reïncarnatie en karma en dat je als mug of varken terug kunt komen, in hun heilige boeken staan de meest fantastische verhalen die helemaal niet kunnen en ze doen aan yoga, een vorm van gymnastiek.
Je kunt er zo nog een aantal aan toevoegen, maar wees erop voorbereid dat een eerlijke kennismaking met een hindoe van vlees en bloed nogal wat van deze ideeën in rook doet opgaan.

Christelijke karikatuur

Ook de hindoe heeft al een gekleurde bril op voordat hij een christen echt leert kennen: het christelijke geloof is pas laat ontstaan en een kopie van de geschiedenis van Krishna, Jezus is in India geweest en geloofde in reïncarnatie, christenen hebben mensen 'omgekocht' om zich te bekeren, zij eten alles (zelfs rundvlees!) en dat verdraagt zich niet met het respect dat wij dieren verschuldigd zijn, hun geloof is te makkelijk, je schuift je schuld zo af op Jezus en de volgende dag ga je vrolijk verder met zondigen.
Opnieuw is dit slechts een aantal van de vooroordelen en u zult dan ook begrijpen dat de eerste winst van een goed gesprek tussen een christen en een hindoe bestaat in het opruimen van dit soort verkeerde ideeën over elkaar.
Belangrijke regels voor een dergelijk gesprek zijn altijd weer:
1. Doorvragen
2. Samenvatten om te zien of je de ander goed begrepen hebt
3. De ander laten weergeven wat hij of zij van jouw woorden begrepen heeft

Eigen karakter

Nog meer dan bij islam is het voor een goed begrip van hindoeïsme van belang om bestaande ideeën over geloven en godsdienst even te parkeren. Hindoeïsme heeft namelijk zo'n geheel eigen karakter dat het amper te vergelijken is met het christendom. Zo is er geen centrale figuur zoals Jezus of stichter zoals Mohammed en is bijvoorbeeld een aantal verschillende verhalen over de schepping gangbaar. Hindoes ontkennen meestal ook dat zij een religie aanhangen, maar stellen dat hindoeïsme een levenswijze is die je niet kunt verlaten. De verschijning van Hare Krishna-aanhangers in de straten van de steden geeft een beeld van hindoeïsme waar een Surinaamse of Indiase hindoe zich nauwelijks mee verbonden weet. Dat alles maakt het eigenlijk onmogelijk om een eenvoudig beeld van 'de hindoe' te geven.

Wat geloven hindoes?

Toch is een voorbereiding op het contact tussen christenen en hindoes gebaat bij een soort grootste gemene deler van alle hindoes. Wat geloven hindoes in ieder geval? In de eerste plaats is dan te noemen het besef dat een mens vele levens te leven heeft. Populair samengevat heet het dan dat de ziel van de mens eeuwig en onaantastbaar is, en als gevolg van het karma steeds opnieuw geboren moet worden, leven moet met bepaalde plichten en daarna weer sterft. Het is een kring van opgaan, blinken en verzinken, waaraan alles onderworpen is en waarbij de wet van de toedelende vergelding de uitkomst verzorgt: het goede zal beloond worden, het kwade moet geboet. Iedereen herkent dat patroon wel in het gewone leven ('boontje komt om z'n loontje'), maar hindoes trekken die werkelijkheid door tot voorbij de grenzen van geboorte en dood.

Ontsnappen aan draaikolk

De queeste voor elk mens (beter: zijn goddelijke ziel) is om aan deze krachtige draaikolk te ontsnappen. In de inmiddels lange traditie zijn hiertoe allerlei wegen beproefd en gewezen. De meest bekende zijn die van kennis, onbaatzuchtig handelen en devotie. De kennisweg is hoog en steil, voor weinigen weggelegd, en vergt geduld en intellect om te begrijpen dat achter je idee van 'ik' een hoger Zelf schuilgaat. De weg van handelen is voor de hand liggend, maar de bijpassende opdracht om van elk besef van eer, loon of vrucht af te zien maakt het tot een niet geringe opgave. De toewijding via devotionele zang, offers en verzorging van je persoonlijke god (bijvoorbeeld Krishna) is dan ook de meest populaire methode. Het bekende heilige geschrift van de hindoe, de Bhagavad Gita, presenteert deze devotie als de meest eenvoudige weg tot verlossing, zonder overigens de beide andere te diskwalificeren. Integendeel, Krishna annexeert voorgaande wegen en verklaart dat elke weg die serieus wordt bewandeld bij hem uitkomt.

De devotionele weg

De devotionele weg (ook wel bhakti genoemd) stelt christenen voor verrassingen, want de overeenkomsten met de verering van en toewijding aan Jezus Christus zijn vele. Krishna wordt aangesproken als Heer en Vriend, machtige Redder en Gids voor het leven. De devotees brengen offers, maar begrijpen dat het gaat om innerlijke toewijding. Krishna openbaart zich in de Gita via allerlei 'ik ben' uitspraken die herinnering oproepen aan dergelijke woorden van Jezus.

Ontmoeting

In de praktijk zal een christen in ons land hindoes tegenkomen, die op deze manier hun levenswijze thuis vorm geven. In een hoek van een kamer hangt dan een poster of staat er een beeld van een god of godin met een kaars of olielampje erbij en bloemen eromheen, kleurig met veel geel, oranje en rood. De heer des huizes zal in een bepaalde regelmaat melk, geklaarde boter (ghee) of bloemen toewijden aan de godheid en zo de zegen op het leven van alledag verwachten. Op hoogtijdagen vraagt hij de priester (pandit) in huis om een uitgebreider offerritueel te volbrengen, waarvan hijzelf de regels en (Sanskriet)teksten niet kent. De grote hindoefeesten Holi Phagwa (maart) en Divali (november) vormen gemeenschappelijke festiviteiten. Vooral Holi is publiek en krijgt in de Nederlandse steden steeds meer een gezicht (door bijvoorbeeld optochten met muziek en vrolijkheid).

Beelden en offers

Een minderheidsgroep (naar schatting 20%) wijst de verering via beelden af en gelooft dat inzicht en kennis een directere manier is om tot verlossing te komen. Deze groep noemt zich de Arya Samaaj (spreek uit: aria samaadj) en is een hervormingsbeweging die haar oorsprong vindt in de 19e eeuw. Zij wil terug naar de oorspronkelijke vedische opzet van offer, rolpatroon en verlossingsweg. De historie heeft volgens deze hindoes te veel aanwas van verkeerde traditie opgeleverd. Juist omdat zij beelden afwijzen, ligt een snelle herkenning bij christenen voor de hand, maar ook deze richting stelt het vuuroffer centraal in de verering en levenswijze. Een nadere kennismaking tussen christen en hindoe kan daarom niet om de vraag heen wat het offer van Christus' leven inhoudt in vergelijking met het steeds herhaalde offer van de hindoe.

Begin bij de praktijk

Reïncarnatie en karma zijn zoals gezegd aspecten die alle hindoes gemeen hebben, maar in de praktische uitwerking vallen de onderlinge verschillen toch het meest en eerst op. Bovendien krijgt het volgen van rituelen en plichten over het algemeen meer aandacht dan de dieperliggende ideeën over het leven vóór dit leven en na de dood. Daarmee is een eerste advies voor een gesprek gegeven: begin bij de praktijk. Via literatuur en internet kan een ieder zich naar hartenlust verder verdiepen in geschiedenis en gedachtegoed, maar als het gaat om een werkelijk in contact komen met hindoes zijn er een aantal do's en don'ts.

Het is mijn overtuiging dat God via mensen in hun eigen netwerk werkt. Dat geldt dus ook als het gaat om hindoes. Het is de eerste en meest natuurlijke manier om hen te leren kennen: ga het gesprek aan met uw collega, buurman, klasgenoot. Vervolgens is het mogelijk contact te leggen via Hindoestaanse winkels, videotheken of tempels. Stap er gewoon op af en maak contact door je te interesseren voor hun leefwijze of vraag om een rondleiding door een tempel met toelichting door een priester. Uiteraard komt het contact nog eenvoudiger tot stand als er Hindoestaanse christenen in de gemeente actief zijn. De Heer Jezus kan en wil hen gebruiken om hindoes te bereiken. Daarbij is er inmiddels het nodige missionair materiaal te verkrijgen via kerken en christenen die al op dit gebied bezig zijn, of via de stichting Evangelie en Hindoes.

Vragen stellen en krijgen

Ik schreef hierboven over vooroordelen, waar we alert op moeten zijn. Een ander punt wat nogal misleidend kan zijn is dat hindoes vaak gebruik maken van christelijke termen om hindoe-gewoonten aan te duiden: "Ik ben zondag naar de kerk geweest en de dominee zei dit en dat ..." Grote kans dat de betreffende hindoe dan bedoelt dat hij een tempel heeft bezocht waar een priester een toespraak hield bij een offerritueel. Ook kennen sommige hindoes een aantal bijbelteksten waarin zij een bevestiging van hun gedachten zien: "Wat je zaait, zal je ook oogsten, staat in de Bijbel en dat is wat wij bedoelen met karma." Dat vereist geduldig doorvragen en uitleggen: getuig niet voordat je werkelijk begrepen hebt wat de ander bedoelt. En kijk er niet vreemd van op dat je zelf met nieuwe vragen thuis komt.

Gebed

Onderschat het gebed niet, zowel de persoonlijke voorbede die je zelf thuis verricht, als het bidden met en voor je hindoe-vriend in nood. Wie een hindoe in geval van ziekte of tegenslag zal voorstellen te bidden tot Jezus, krijgt niet alleen de kans om meer over Hem te vertellen, is maar bevordert ook het besef dat Hij als levende Heer actief betrokken is bij ons leven en daarom onze verering waard is. En ten slotte geldt ook hier als altijd: woorden zijn krachtig, een voorbeeldige christelijke levensstijl en trouw in onderlinge betrokkenheid zijn sterker.

Meer info

In 2005 is de stichting Evangelie en Hindoes opgericht. Deze wil christenen en kerken in Nederland en Vlaanderen stimuleren en toerusten tot getuigenis en dienst onder hindoes. Zij doet dit door middel van het produceren van materiaal, het geven van cursussen en voorlichting, etc. Zie www.evangelie-hindoes.nl

Kernwoorden: Hindoe, hindoeïsme, hindoestaan, evangelisatie, evangelie & hindoes, missionair, missionaire gemeente

Verbondenheid en autonomie in de gemeente

Fri, 23 Sep 2011 13:41:35 +0200

Bij ieder mens zijn twee basiskrachten aan het werk: de behoefte aan verbondenheid en de behoefte aan autonomie. Op grotere schaal zijn deze krachten ook aan het werk in onze kerken.

Laatst hoorde ik van een gemeente waar spanning was rondom de voorganger. Een deel van de gemeente wilde hem weg hebben, een ander deel wilde hem houden. In een dergelijke situatie ligt de werkelijke problematiek meestal binnen de gemeente zelf. Maar de behoefte om een probleem snel op te lossen is vaak zo groot, dat we niet serieus kijken naar onderliggende zaken.

Wanneer de voorganger uit het voorbeeld zou vertrekken, leidt dat naast pijn en verdriet bij de betrokkenen, ook tot een gevoel van opluchting omdat er eindelijk duidelijkheid is. Maar echt opgelost is er waarschijnlijk weinig en helaas komen de problemen later vaak in een andere vorm terug.

Systeemgedachte

In dit artikel wil ik de systeembril opzetten. Geen lineaire analyse van wat er aan de hand is, maar een kijk op de situatie waarbij vooral de onderlinge relaties in het vizier komen. Problemen niet isoleren, maar ze in de context van het geheel beschouwen.^[1]

De systeemgedachte gaat ervan uit dat er bij ieder mens twee basiskrachten aan het werk zijn. De kracht om een individu te zijn, zelfstandig en autonoom en de kracht om verbonden te zijn met anderen, om ergens bij te horen; de behoefte aan verbondenheid en de behoefte aan autonomie. Jammer genoeg moeten we vaststellen, dat deze twee behoeften hier op aarde niet voor honderd procent bevredigd kunnen worden; we ervaren ze zelfs vaak als tegengesteld.

Spanning

Omdat we in een gebroken wereld leven, vinden we het heel lastig om de twee krachten in een goede balans te houden. Zodra die twee krachten door een bepaalde situatie met elkaar in conflict komen, ontstaat er bij onszelf spanning en soms zelfs angst die we willen wegwerken. Vooral in omstandigheden waarin we 'tot elkaar veroordeeld' zijn, zoals in ons gezin of in de kerk, kan die spanning erg oplopen. Afhankelijk van wie we zijn, zoeken we een vorm van verlichting. Sommigen richten zich op de verbinding met anderen om het gevoel van een dreigende storing van de onderlinge verbondenheid op te lossen. Anderen zijn juist bang dat ze als persoon helemaal opgaan in het geheel en creëren afstand.

Angst voor verlies van verbondenheid kan leiden tot gedrag dat zich uit in relationele dwang, emotionele chantage, verleiding of manipulatie. Ook onderdanigheid en het zich schikken naar de ander is een manier om die spanning op te lossen. Anderzijds, kan angst voor verlies van autonomie zich uiten in rebellie en opstandigheid, of in het nemen van afstand, hetzij emotioneel, hetzij fysiek. In beide gevallen lossen de problemen in de relatie zich niet daadwerkelijk op. Er is alleen voor gezorgd dat de spanning een weg vindt, zodat we er op de korte termijn geen last meer van hebben. Je kunt het vergelijken met een infectie die onderdrukt wordt met antibiotica, die niet aanslaat of het plakken van een pleister over een open wond.

Zelfdifferentiatie

De manier om volgens de systeemtheorie om te gaan met spanningen is door aanwezig te zijn in het systeem en tegelijkertijd uit te spreken waar je staat. Anders geformuleerd, je geeft niet toe aan de neiging om te vluchten door afstand te nemen en tegelijkertijd geef je niet toe aan de neiging om op oneigenlijke gronden een niemand te worden. Je definieert jezelf en blijft tegelijkertijd open voor de relaties met anderen. In systeemtheoretische termen wordt dit zelfdifferentiatie genoemd. Murray Bowen, de grondlegger van de systeemtheorie, formuleerde hiervoor een schaal van differentiatie.

Aan de onderkant van de schaal is het heel lastig om te onderscheiden waar de ene persoon begint en de andere eindigt. Het is moeilijk om een eigen mening te hebben als niet bekend is wat belangrijke anderen vinden. Ook is het lastig om te reflecteren op jezelf. Je wordt overspoeld door je emoties en hebt als het ware geen toegang meer tot je verstand. Naarmate je hoger in de schaal komt, ben je meer in staat om te definiëren wat je zelf van situaties vindt, onafhankelijk van wat anderen daar van vinden.

Hoge mate van differentiatie

· Open voor verschillende ideeën· Gegrond in heldere overtuigingen· Vrijheid om te handelen op basis van eigen principes· Minder eisen naar anderen· Neemt eigen verantwoordelijkheid

Laag niveau van differentiatie

· Gespannen gericht op wat anderen vinden· Moeite om eigen mening te formuleren· Reageert instinctief· Hoge mate van reactiviteit op emotionele spanning· Neemt belangrijke beslissingen op wat goed voelt

Weerstand

In kerken, waar we ons vaak sterk bij anderen betrokken voelen, is het niet eenvoudig om de twee krachten in balans te brengen. Als het spannend wordt, dan hebben we de neiging om ons terug te trekken of te schikken. Zelfdifferentiatie is lastig omdat, zodra je gaat formuleren wat je van situaties vindt, je op weerstand kunt rekenen. Als je een ander gedragspatroon laat zien dan mensen van je gewend zijn, dan krijg je tegenwind. Als je gevoelig bent voor verbondenheid, dan zullen mensen je erop aanspreken: 'Je was vroeger altijd zo aardig; waarom doe je nu zo moeilijk?' Of als je gevoelig bent voor autonomie, dan kunnen ze je ook lastig gaan vinden: 'Waarom bemoei je je daarmee; sinds wanneer maak jij je daar druk over?'

Hoe groeien we in zelfdifferentiatie? De eerste stap is natuurlijk om je bewust te zijn van je natuurlijke neiging bij spanning: behoefte aan verbondenheid of juist autonomie. Wat daarbij kan helpen is om na te gaan hoe in je eigen familie met spanning werd omgegaan. Daarna, als duidelijk is wat je natuurlijke neiging is, kun je je in tegenovergestelde richting bewegen. In dit verband laat ik me inspireren door de verzen uit Zacharia 2: “Vlug, zeg tegen die jongeman dat Jeruzalem een open stad zal blijven, niet ommuurd, vanwege het grote aantal mensen en dieren dat er zal wonen. Ik zal zelf rondom de stad een muur van vuur zijn – spreekt de HEER – en haar met mijn luister vullen” (vs. 8-9). Verbonden met de liefde en bescherming van God kunnen we groeien om steeds meer te worden wie we bedoeld zijn om zo onze plaats in de kerk en de wereld in te nemen.

Eddy de Pender
Zelfstandige op het terrein van coaching & mediation, voorzitter van Netwerk Vredestichters dat kerken wil ondersteunen in het omgaan met (menings)verschillen. www.vredestichters.nl

[1] Voor meer informatie over de systeemgedachte in kerkelijke context: Ronald Richardson, Werken aan een gezonde gemeente, 2002, Ekklesia

Kernwoorden: Autonomie, verbondenheid, zelfdifferentiatie, systeemdenken

Pastoraal beleid en maatschappelijke ontwikkelingen

Wed, 08 Feb 2012 09:39:10 +0100

In het ontwikkelen van beleid voor het pastoraat zijn we gericht op wat er zich in de plaatselijke gemeente afspeelt. Toch is het ook belangrijk om rekening te houden met externe factoren.

In het pastoraat houden we in de gaten met wat voor soort hulpvragen mensen zitten. Ook bekijken we voortdurend welke doelgroepen meer aandacht nodig hebben. Soms wordt er ingezet op meer pastorale zorg voor ouderen, maar een andere keer is het nodig om het accent meer op jeugd en gezin te leggen. De gemeente is in beweging, dus ook het pastoraat is in beweging.

De invloed van de wereld

In dit artikel wil ik laten zien hoe belangrijk het is om niet alleen met interne factoren, zoals hierboven beschreven, rekening te houden. Er zijn ook externe factoren die mede bepalen hoe het pastoraat zich de komende jaren zal gaan ontwikkelen. Met externe factoren verwijs ik naar ontwikkelingen in de samenleving. Kerkmensen staan midden in de samenleving en ontkomen niet aan de invloeden van de samenleving. Hoe goed we ook ons best doen om ‘niet van deze wereld te zijn’, we ontkomen in het pastoraat niet aan de invloed die de wereld heeft op kinderen, jongeren en ouderen.

Cyberseks

Eén van de invloeden is cyberseks. In korte tijd heeft dit fenomeen zich zo ontwikkeld dat veel mensen binnen en buiten de kerk in de ban zijn geraakt van seks via internet. Een kerk die oog heeft voor dit soort invloeden zal proberen om op tijd dit soort ontwikkelingen mee te wegen in het pastorale beleid. Het is daarom belangrijk dat kerkleiders notie te nemen van maatschappelijke ontwikkelingen en zich afvragen welke kansen en bedreigingen daarin liggen voor de pastorale zorg. Op deze manier kan de zorg goed aansluiten bij de nood die er is onder gemeenteleden en mensen die zoekende zijn.

Sociologische trends

De situaties en problemen waar het pastoraat mee te maken krijgen zijn dus inherent aan bepaalde ontwikkelingen binnen de maatschappij. Voor de komende jaren (2006-2011) zijn er een aantal voorspelbare trends waar de kerk op hoort te anticiperen wil de zorg aansluiten bij de nood en de behoefte die er is (bronnen: cultuuranalyse EO 2006-2010 EO; socio-analyses van H. Stoffels en E. Danneberg):

· Van individualiteit naar verbondenheid

In de laatste decennia heeft het individualisme hoogtij gevierd. We hebben ons leven sterk begrensd en hebben ons eigen wereldje gebouwd. Wij bepalen wie daar deel van uitmaakt. De contacten die we aangaan zijn vrijblijvend en worden gekenmerkt door een eilandencultuur. Soms steek ik over en hebben we het fijn samen, maar als ik geen zin meer heb keer ik terug naar mijn eigen eiland. De toenemende individualisering en het gevoel dat we maar een klein los elementje zijn in deze grote wereld, versterkt de behoefte aan verbondenheid, veiligheid en zekerheid. Mensen snakken naar meer openheid en vastigheid. Er is meer bereidheid om deel uit te maken van een kleiner verband waar je van betekenis kunt zijn en jezelf kunt zijn. Vrije tijd wordt meer in huis doorgebracht: heerlijk als gezin op de bank tv kijken of spelletjes doen aan de keukentafel. Gezelligheid en huiselijkheid worden weer belangrijk.

· Van staatszorg naar naastenzorg

De onbetaalbare verzorgingsstaat wordt afgebroken. De politiek is hard bezig om de bevolking op te roepen meer zorg voor elkaar te dragen. Er wordt een groter beroep gedaan op persoonlijke netwerken van mensen, zoals (onbetaalde) mantelzorg. De overheid komt met minder zorgaanbod, en stimuleert de naastenzorg. De Wet op de maatschappelijke ondersteuning (Wmo) is hier een voorbeeld van. De rol van de kerk op het gebied van diaconale en praktische zorg komt meer in beeld.

· Van vrijheid in relaties naar structuur en vastigheid

De jonge generatie is minder liberaal dan de ouders als het gaat relaties, vriendschappen en seks. Huwelijkstrouw wordt meer gewaardeerd. Het gezin krijgt meer betekenis. Echtscheiding en opvoedingsproblemen blijven een groot probleem, maar er zal een grotere openheid en bereidheid ontstaan om hulp te ontvangen in huwelijk en opvoeding. Er is steeds meer behoefte aan duidelijk omschreven regels en richtlijnen.

· Je mag weer geloven

Er is een groeiende behoefte aan zingeving, normen en waarden. Tegenwoordig wordt er openlijk over deze zaken gesproken. Geloven mag weer. Hulp aanbieden vanuit een sterke geloofsovertuiging is oké, als het maar niet opdringerig is en mensen een eigen keuze kunnen maken.

Grote kansen en uitdagingen voor de kerk!

Bovengenoemde tendensen voor de komende jaren zijn veelbelovend voor de gemeente van Jezus Christus. Door alles heen proef je dat er beweging is van het individualisme naar de gemeenschap. De mens kan uiteindelijk niet negeren dat wat God zelf in de mens heeft gelegd, namelijk het diepe verlangen naar gemeenschap. Wij hebben te maken met een samenleving die zo is opgegroeid met het individualisme dat ze is verleerd hoe ze gestalte moeten geven aan gemeenschap. Mijn verwachting is dat veel mensen, ondanks hun verlangen naar verbondenheid, stuk zullen lopen in hun zoektocht naar gemeenschap. Tenzij er een gemeenschap is van gelovigen die daaraan juist wel gestalte heeft kan geven omdat ze zich is blijven vasthouden aan het functioneren als gemeente naar Bijbels model. Dat is een zorgzame gemeente. Een gemeente waarin de zorg en aandacht voor elkaar hoog in het vaandel staat.

De noodzaak van beleidskeuzen

Daarmee komen we bij de kerk die bepaalde beleidskeuzen moet maken om in haar zorg aan te sluiten bij de wereld van de mens. Hieronder geef ik, op basis van toekomstige maatschappelijke ontwikkelingen, een paar beleidsterreinen aan waar de kerk de komende jaren in zou moeten investeren. Dat zijn beleidskeuzen die mensen helpen om de omslag te maken van een individuele levenshouding naar gemeenschap en verbondenheid. Beleidskeuzen die bijdragen aan het verlangen naar meer onderwijs en toerusting op het gebied van relaties. Beleidskeuzen die mensen helpen ontdekken dat Gods Woord alles in zich heeft om dat te verwezenlijken.

Kleine groepen

Door de tendens van individualiteit naar verbondenheid wordt de rol van de kleine groep steeds belangrijker. Het is belangrijk om te blijven investeren in zorggroepen (huiskringen, pastorale herstelgroepen, groeigroepen, enzovoort) en gemeenschapsbindende activiteiten (gezellige avonden, contactmeetings, enzovoort)

Praktische materiële zorg

De leden van de gemeente kunnen in de toekomst steeds minder een beroep doen op sociale overheidsvoorzieningen. Materiële, huishoudelijke en financiële zorg zal in toenemende mate worden aangevraagd bij de kerk. De diaconale tak van gemeentezorg zal stevig uitgebouwd moeten worden. Hoewel de huiskring hierin een belangrijke rol vervult zal er extra ondersteuning nodig zijn van speciaal hiervoor opgezette teams op het gebied van financiële taxatie en ondersteuning bij schulden, (terminale) thuiszorg, voedselvoorziening, enzovoort.

Huwelijk en gezin

De nood op het gebied van huwelijk en gezin wordt steeds groter. De gevolgen van echtscheiding en opvoedingsproblemen zijn goed merkbaar in de pastorale gesprekken. Er zal een intensivering moeten plaats vinden in het aanbieden van preventieve activiteiten (voorhuwelijkse begeleiding, huwelijksweekenden, meer praktische pastorale thema’s op dit gebied in onderwijs en preken, enzovoort). De kerk moet meer geld en middelen beschikbaar stellen voor opvoedingsactiviteiten, gespreksgroepen over huwelijk en gezin, huwelijkscounseling, enzovoort.

Duidelijke identiteit

Aansluitend bij de tendens dat geloven weer mag is het goed dat de kerk zich weer eens buigt over haar identiteit in het pastoraat. Durf pastorale medewerkers en vrijwilligers toe te rusten met de Bijbel open. Wees helder en duidelijk over Bijbelse noties in de pastorale zorg. Biedt Bijbels georiënteerde hulpverleningsprogramma’s aan. Zoek samenwerking met christelijke organisaties die op bepaalde deelgebieden een expertise hebben ontwikkeld. Doe waar je als gemeente goed in bent. Laat duidelijk zien dat herstel (van wat dan ook) altijd begint met herstel in de relatie met Christus. Schaam je het Evangelie niet!

Bart Broekman
Zelfstandig gemeentecoach en voormalig pastor Vrije Baptistengemeente Bethel Drachten
www.cc-excellence.nl

Kernwoorden: Pastoraat, gemeentezorg, huiskring, trends

Kinderen en rouw

Thu, 08 Dec 2011 15:29:40 +0100

Als een geliefd persoon in de omgeving van een kind overlijdt, moet het kind zijn verdriet zien te verwerken. Maar van rouwverwerking is niet alleen sprake bij het overlijden van een geliefd persoon.

Rouwtaken

De verschillende situaties van verlies hebben met elkaar gemeen dat er een (rouw)proces op gang komt om dit verlies te verwerken. Voorbeelden van zulke situaties zijn: overlijden van een geliefd persoon of huisdier, echtscheiding, verhuizen, adoptie, pleegzorg, ziekte, verlies van perspectief.
Bij een rouwproces spreken we meestal over enkele opeenvolgende fases: ontkenning, boosheid, depressiviteit, en het aanvaarden van het verlies. Toch is het in de praktijk moeilijk om deze fases als opeenvolgend te zien. Ze lopen eerder dwars door elkaar heen en keren telkens weer terug op bepaalde momenten.
Het verwerken van verlies gaat niet vanzelf, pijn slijt niet door de tijd. Wil je goed door een rouwproces heen komen, dan zul je daar aan moeten werken. Beter is het dan ook om te spreken van rouwtaken.

Aanvaarden

De eerste rouwtaak is: het aanvaarden van de werkelijkheid van het verlies.
Het is normaal dat je na het overlijden van iemand ervaart dat die persoon er nog is. Dat hoort bij deze fase waarin de realiteit nog niet altijd tot je door wil dringen. Maar zonder besef van verlies hoef je dit ook niet te verwerken.
Daarom is de confrontatie met de werkelijkheid van groot belang. Het is belangrijk om aanwezig te zijn bij de laatste momenten en afscheid te kunnen nemen van de overledene. Het bijwonen van de begrafenis moet ook voor kinderen tot de mogelijkheid horen. Vraag of kinderen erbij zouden willen zijn en bereid hen voor op wat ze dan kunnen verwachten, hoe zo'n begrafenis(dienst) verloopt.

Ervaren

De tweede rouwtaak is het ervaren van pijn en verdriet.
De tijdelijke en heftige pijnscheuten zijn vervelend, maar wel noodzakelijk om gevoeld te worden. Verdriet mag geuit worden. Toch voelen kinderen soms een tijdlang niets tot nauwelijks iets. Dit is normaal en je kunt dat vergelijken met een natuurlijke zelfbescherming. Vaak zie je kinderen vlak na de begrafenis weer vrolijk buiten spelen. Niet omdat ze niet verdrietig zijn, maar omdat kinderen maar een bepaalde hoeveelheid verdriet kunnen verwerken. Daarna moet het leven weer even 'gewoon' zijn. Spel is een belangrijke uitlaatklep voor kinderen.
De moeilijke momenten zijn vaak verjaardagen, feestdagen en bijzondere gebeurtenissen. Je kunt niet zeggen dat het na een half jaar of een jaar wel over moet zijn. Het gemis blijft. Elk kind heeft een eigen manier om dit verdriet te voelen en bepaalt zelf hoe lang dat duurt.

Aanpassen

De derde rouwtaak is: het aanpassen aan de omgeving zonder de overledene.
Elk kind had een eigen unieke relatie met de overleden geliefde. Dat hangt sterk af van de rol die de overledene had t.o.v. het kind. Men verliest veiligheid, een ouder die praktisch verzorgde, men verliest iemand die troostte of knuffelde, men verliest een raadgever, maat et cetera. Het helpt om hierover concreet te praten of kinderen te laten tekenen wat ze vaak deden met de overledene. Zoek vervolgens concrete invulling.

Opnieuw leren houden van het leven

De vierde rouwtaak is: het geven van een nieuwe plaats aan de overledene en opnieuw leren houden van het leven.
Velen voelen zich schuldig als ze na een tijdje niet meer elke dag stilstaan bij het verlies. Dit betekent niet dat men niet meer houdt van de geliefde, maar dat de intensiteit van de band anders wordt. Geleidelijk ontstaat er weer emotionele energie voor andere dingen. Je bent niet meer zo vreselijk moe, zoals in het begin. Voor de meeste mensen en kinderen is deze taak het moeilijkst. Het is echter van groot belang omdat je anders niet meer verder leeft en je niet meer bindt aan mensen.

Rouwtaken voltooid

Men kan niet precies aangeven hoe lang het duurt voordat de rouwtaken voltooid zijn. Soms is dat een of twee jaar, maar ook vijf jaar komt voor. Het gaat daarbij niet om vergeten, maar om integreren. Het verdriet is niet meer zo allesoverheersend, met lichamelijke verschijnselen. Men kan het leven weer aan en voelt zich meestal weer in staat om te genieten van de alledaagse dingen.

Wat kun je doen?

Praten met kinderen over het verdriet. Emoties mogen.
Kinderen kunnen hun emoties soms beter uiten in spel, een tekening of muziek.
Bidden. God wil een Vriend en Vader zijn voor het kind. Hij heeft de Trooster gegeven om bij hen te zijn. Er mag dankbaarheid zijn als er zekerheid is dat de overledene nu in de hemel is.
Ga samen met het kind na wat voor soort contact het had met de overledene en zoek naar een andere invulling (gezelligheid; samen sporten; samen praten).
Zijn er nog dingen die het kind had willen zeggen tegen die persoon? Help met het schrijven van een brief aan die persoon of met het vertellen aan God.
Laat het kind ruimte geven aan zijn of haar verdriet, maar zonder zich helemaal terug te trekken. Help bij het naar de kerk en de club blijven gaan et cetera.

Straf

Kinderen kunnen zich schuldig voelen over de dood van een geliefde. Ze denken dat ze de oorzaak zijn van de ziekte of het overlijden. Soms gaan kinderen zich zo negatief gedragen dat ze wel straf moeten krijgen, of ze straffen zichzelf. Erover praten, begrip en goede informatie voor het kind is van belang.

De ontwikkelingsfases van een kind

Heel jonge kinderen hebben vooral behoefte aan een goede en regelmatige verzorging, aanraking en geborgenheid. Wanneer dit plotseling wegvalt huilen ze veel, maar wanneer de zorg weer wordt opgepakt zullen heel jonge kinderen daar goed op reageren. Let er wel op dat de zorg niet door veel wisselende personen wordt opgepakt, want anders kan een kind zich aan niemand gaan hechten.
Peuters en kleuters kunnen nog niet goed verwoorden wat het verlies voor hen betekent, maar ze ervaren het verlies wel heel intens. Ze zullen vragen stellen waarom papa of mama niet terugkomt. Kinderen kunnen opstandig en boos zijn.
Kinderen tot een jaar of acht begrijpen al iets meer van wat er gebeurd is en kunnen er beter over praten. Toch zullen ze hun gevoelens vaak wegstoppen, omdat ontkenning een goede zelfbescherming is. Spel is een geschikte uitlaatklep voor hun vragen en emoties.
Kinderen van 8 tot 12 jaar zijn voor hun dagelijkse verzorging minder afhankelijk van de ouders, maar ze zijn nog wel erg kwetsbaar. Moeilijk gedrag wordt meestal niet herkend als een uiting van verdriet of vraag om begrip, aandacht of troost. Sommigen in deze leeftijdsfase werpen zich op het overnemen van allerlei zorgtaken of richten zich te sterk op onafhankelijkheid.

Caroline ten Hove
Stichting Chris

Kernwoorden: rouw, dood, overlijden, kinderen, kinderwerk, geloofsontwikkeling, geloofsopvoeding

Emerging Church: een buitenkerkelijke kerk

Fri, 23 Sep 2011 13:57:40 +0200

Bestaande kerken verliezen het contact met de Nederlandse samenleving. Door het inzetten van een nieuwe 'kerk' doet de Emerging Church-beweging er alles aan om de relatie te herstellen.

Doopdiensten op het strand en avondmaal in de duinen zijn voor de leden van Momentz de gewoonste zaak van de wereld. Momentz is een kleine gemeenschap in het Westland waar verwondering over de schepping hand in hand gaat met de aanbidding van de Schepper. Momentz bestaat uit christenen en niet-christenen die samen proberen iets van Jezus en Gods Koninkrijk te laten zien. Ze eten en bidden samen, helpen elkaar en de buurt waarin ze wonen én ze worstelen samen met de Bijbel en de betekenis van Jezus voor hun leven.

Opkomende kerk

Momentz is een voorbeeld van een emerging church (letterlijk: opkomende kerk), een fenomeen dat de laatste jaren veel van zich laat horen binnen de westerse kerk.

In het brede spectrum van gemeentestichtingen in Nederland neemt Momentz, samen met een aantal andere gemeentes. een bijzondere plek in. Uit een vorig jaar gepubliceerd onderzoek naar gemeentestichting^[1] bleek namelijk dat slechts een minderheid van de nieuwe kerken zich bewust bezighoudt met zijn directe omgeving en zich daardoor (ook theologisch) wil laten beïnvloeden. Emerging churches, waaronder Momentz, proberen daar juist wél invulling aan te geven.

Opnieuw nadenken

In het begin van de jaren negentig realiseerde een aantal jeugdpredikanten in de Verenigde Staten en Groot-Brittannië zich dat ze moeite hadden om de nieuwe generatie bij de kerk te betrekken. De gebruikelijke aanpak raakte zowel kerkelijke als buitenkerkelijke jongeren niet meer en vervreemde hen eerder van de kerk. Pogingen om zich binnen de kerkelijke structuren op een nieuwe manier op deze jongeren te richten liepen vaak stuk. Soms tegen wil en dank ontstonden emerging churches: Nieuwe gemeentes die nadrukkelijk alle aspecten van hun kerk-zijn in contact brengen met de omgeving waarin ze zich bevinden. Hun visie is om als christelijke gemeenschap de omgeving te veranderen en in het proces ook zelf veranderd te worden. Emerging churches zien het verhaal van Jezus en Gods Koninkrijk als hun bijdrage aan hun omgeving en zijn bereid om qua vorm en inhoud van kerk-zijn overal opnieuw over na te denken.

Emerging Netwerk

In Nederland viel de term emerging church voor het eerst aan het eind van de jaren negentig. Een aantal jonge voorgangers en gemeentestichters ontdekte de Engelstalige literatuur hierover en begon via de verschillende weblogs een gesprek over gemeentestichting en alle veranderingen die dan kunnen ontstaan in liturgie, pastoraat en theologie. Een gesprek dat op allerlei manieren nog steeds doorgaat op weblogs, via twitter, ontmoetingen en recent geschreven Nederlandstalige boeken ^[²^]. Vanuit dit gesprek ontstond een netwerk (Emerging Netwerk) dat vrij divers is (ook theologisch), maar waarvan alle betrokkenen gepassioneerd zijn voor Jezus en Gods Koninkrijk. In Nederland zijn zo’n tien gemeentestichtingen die zelf het label Emerging church gebruiken en minstens eenzelfde aantal dat zich er in meer of mindere mate bij betrokken voelt of erop lijkt.

Binnen en buiten de kerk

De verschillende emerging churches zijn gemeentestichtende projecten die vaak noodgedwongen buiten de gebruikelijke kerkelijke kaders zijn terecht gekomen. Zonder uitzondering zijn de initiatiefnemers opgegroeid in en jarenlang intensief betrokken geweest bij het meer orthodox evangelische en gereformeerde deel van christelijk Nederland. Ze ervoeren vaak een te grote spanning tussen enerzijds de kerken en anderzijds hun buitenkerkelijke omgeving waarin zij missionair aanwezig wilden zijn. Soms ontstond een gemeente ook ‘per ongeluk’ zonder dat men er bewust mee bezig was.

De verschillende stemmen in het gesprek over emerging church zijn ook wel eens kritisch naar de bestaande kerken. Soms uit pijn en frustratie, maar vooral omdat de betrokkenen vinden dat de bestaande kerken het contact met de Nederlandse samenleving dreigen te verliezen of al verloren hebben. Emerging churches menen dat sinds de Tweede Wereldoorlog het postmodernisme en de marginalisatie van de kerk (ook wel postchristendom genoemd) de Nederlandse samenleving sterk veranderd hebben. Maar de kerken hebben deze veranderingen veelal niet (kritisch) verwerkt, vinden ze, en functioneren vooral binnen een christelijke subcultuur. Een subcultuur die een blokkade is geworden voor buitenkerkelijke mensen om Jezus en Gods Koninkrijk lief te hebben.

Dubbele zoektocht

Binnen alle emerging churches staat zowel Jezus als Gods Koninkrijk centraal. Betrokkenen leggen veel nadruk op de radicaliteit van Jezus en op zijn overwinning op het kwaad en het herstel van de gehele schepping. Verder willen ze zoeken naar en vormgeven aan het Koninkrijk van God midden in de gebroken wereld. Deze dubbele zoektocht naar de betekenis van Jezus en Gods Koninkrijk brengt velen binnen de emerging church op ongebruikelijke plaatsen: Sommigen gaan wonen in achterstandswijken, anderen leven in de wereld van kunst en creativiteit. De een werkt aan een ‘laboratorium voor worship’ terwijl de ander duikt in oude liturgische tradities. Typerend voor alle emerging churches is dat ze elementen uit tweeduizend jaar kerkgeschiedenis willen herontdekken omdat ze beseffen dat velen voor hen ook op zoek waren naar Jezus en Gods Koninkrijk.

Uitdaging voor de kerk

Emerging churches willen het verhaal van Jezus en Gods Koninkrijk brengen daar waar mensen buitenkerkelijk zijn: Buiten de kerk! Ze menen dat, in onze postmoderne samenleving waar de kerk gemarginaliseerd is, dit verhaal opnieuw ontdekt en verteld moet worden. Daarmee zijn ze een uitdaging voor zowel de bestaande kerken als voor de wereld. Een uitdaging om, midden in de pijn en de ellende, radicaal Jezus te volgen en om in deze wereld een teken van hoop te zijn, hoop op een herstelde hemel en een herstelde aarde.

Nico-Dirk van Loo
Samen met Martijn Vellekoop auteur van Ploeteren en pionieren, nieuwe manieren van kerk-zijn (2009, Ark Media). Lid van de gereformeerde kerken vrijgemaakt en mede-initiatiefnemer van Emerging Netwerk.

www.ploeterenenpionieren.nl
www.emergingnetwerk.nl
www.postgereformeerd.nl

Overgenomen uit idea 4-2009, vakblad voor gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie.

[1] Gemeentestichting in context, Martijn Vellekoop (2008). MA thesis Vrije Universiteit. Te downloaden via www.emergingnetwerk.nl.
[2] Emergingchurches.nl, Johan ter Beek, 2008
Jezus in de Millinx- woorden en daden in een Rotterdamse achterstandswijk, Daniel de Wolf, 2006, Kok
De ontdekking van het Koninkrijk - verslag van een persoonlijke zoektocht, Daniel de Wolf, 2009, Medema
Van de Kaart, Boele Ytsma, 2009, Boekencentrum

Kernwoorden: Emerging Church, Emerging Netwerk, Gemeentestichting, Momentz

Het nieuwe bijbellezen

Wed, 02 May 2012 10:52:37 +0200

Een bijbelkring die een bijbelboek hoofdstuk voor hoofdstuk uitpluist. Waar vind je die nog? De wijkkring met veel aandacht voor sociale interactie lijkt het van de bijbelstudiegroep te winnen.

Het lijkt alsof ze niet samen gaan. De klassieke bijbelstudie en de wijkkring. Natuurlijk kun je de Bijbel nog wel gebruiken om de huiskring te openen, maar echt studeren in de Bijbel zit er niet meer in. Als we zo praten dan klinkt het als een populaire mening over jongeren in het hedendaagse onderwijs: “Ze kunnen overal over meepraten en zijn met van alles en nog wat bezig, maar studeren kunnen ze niet en kennis? Ho maar!”

Leren als proces

Leren doe je niet alleen met je hoofd. Dat weten we al lang. Maar toch wordt cognitieve kennis nog altijd hoog gewaardeerd. En niet geheel ten onrechte. In het onderwijs van de afgelopen decennia is echter ook steeds meer aandacht gekomen voor andere aspecten van leren. Het kreeg de verzamelterm ‘het nieuwe leren’. Wat wordt er mee bedoeld? In de eerste plaats gaat het om het leren als proces zelf. Hoe leert iemand? En waarom leert iemand? Wat motiveert wel en niet om te leren? In welke context leert iemand? Allemaal vragen die je stelt voordat je gaat leren. In het huidige onderwijs gaat het erom, dat je zelf in staat bent om kennis te vergaren en betekenis te geven, te begrijpen wat die kennis doet met jou en hoe je deze kunt toepassen in de praktijk. Niet zomaar klakkeloos kennis stampen waar je later niets meer aan hebt, maar je kennis gebruiken in levensechte situaties. Op de Goudse Waarden, afdeling vmbo is men bezig met natuurlijk leren. Eén van de projecten waaraan ze werken, is hulp verlenen in het naastgelegen verzorgingstehuis. Leerlingen voeren reparaties uit in huis of aan de auto van de bewoners, maar werken ook mee in de huishoudelijke zorg. De school zorgt voor begeleiding en theoretische onderbouwing.

Beleven

In zijn boek 'De oude wortels van het nieuwe leren' ^1] toont Cil Wigmans aan, dat deze wijze van leren niet zo nieuw is als wel verondersteld wordt. Het gaat terug naar de wortels van het rabbijnse leren. Leren is niet alleen het stampen van woordrijtjes. Het is ook het vertellen van een verhaal, dat de werkelijkheid voor je ordent. Leren is het beleven van rituelen die je helpen om het leven te zien in relatie tot verleden, heden en toekomst. En leren is vooral ook, leren van elkaar. “Leren richt zich op de vraag hoe je waarachtig omgaat met de mensen en de dingen om je heen. Leren is gericht op het construeren van nieuwe handelingsmogelijkheden en op de vraag naar de bedoeling, de bestemming der dingen. Voor leren is een leergemeenschap nodig, waar samen gezocht wordt naar betekenis, waar gezamenlijk geoefend wordt om vaardig te worden: rechtvaardig, hulpvaardig, handvaardig, denkvaardig, slagvaardig.” (Wigmans, p. 94).

Relatie

Daarmee komt leren dicht bij het kennisbegrip, zoals we dit ook in de Bijbel lezen. Het Hebreeuwse woord voor kennen is ‘Jada’. Daarbij gaat het om het leren kennen in een persoonlijke ontmoeting. Het gaat om ervaringskennis. Kennen is in de Bijbel ook de ander (h)erkennen. God kennen is dus niet een zaak van het verstand, maar van de hele mens. Het drukt relatie uit. Kennen is belijden, erkennen en ook de ander/ Ander liefhebben.

Daarmee zijn we weer terug bij de bijbel- en wijkkring, want beide hebben daarmee iets goeds, namelijk één aspect van kennis. Maar beide missen ook wat. De stevige bijbelstudie kan zomaar een zaak van het hoofd worden. De gezellige buurtgroep kan zomaar blijven steken in social talk. Vanuit een didactisch model wil ik kijken hoe je deze zou kunnen samen voegen.

‘De ui van Korthagen’

In diverse (leraren-)opleidingen is de zogenaamde ‘ui van Korthagen’ inmiddels een begrip^2]. Deze ‘ui’ beschrijft de verschillende lagen van de persoonlijkheid en ook de onderlinge beïnvloeding. De zes lagen in de ui zijn:

Betrokkenheid
Identiteit
Overtuigingen
Competentie
Gedrag
Omgeving

Belangrijk is dan, dat de aanstaande leraar de verbanden ziet tussen de verschillende lagen van de ui. Gedrag wordt bepaald door diepere lagen van de ‘ui’, maar je gedrag werkt ook weer door naar je eigen identiteit bijvoorbeeld.

Deze lagen zijn natuurlijk niet alleen bij leerlingen aanwezig, maar bij ieder mens. Ik denk, dat de Bijbel een boek is, dat heel indringend aansluit bij alle lagen van het mens zijn. Je kunt op deze wijze ook naar de Bijbel. Een globale uitwerking:

Betrokkenheid, dat is de diepste laag. Hier kun je ook het woord spiritualiteit gebruiken^3] . De Bijbel wordt in deze laag gebruikt als een geloofsboek. Vraag is dan: Hoe voel ik me betrokken op de diepste motivatie die ik (bij gelovigen) in de Bijbel tegen kom?
Identiteit, dat ligt dicht aan tegen de spiritualiteit, maar is breder. De Bijbel komt dan in beeld als boek van levenswijsheid, dat je kan vormen in je identiteit. Vraag is dan: Hoe zie ik mijzelf in de spiegel van de Bijbel?
Overtuigingen, dat is de laag die gaat om de redenen, de kennis en wetenschap. De Bijbel is dan vindplaats van theologie. Wat is voor het geloof waardevol? Waarom vind ik dat?
Bekwaamheden, daarbij gaat het vooral om de vaardigheden die je kunt inzetten als je de Bijbel leest, bijvoorbeeld verbanden kunnen leggen of een tekst in de context lezen. Welke bijbelleesvaardigheden zet ik in om deze tekst te begrijpen?
Gedrag, dat is de buitenste laag van de ui. Hier gaat het om het handelen. In relatie met de Bijbel is dan de ethiek in het geding. Wat is goed voor mijn leven en wat betekent de Bijbel daarbij?
Omgeving, dat is hetgeen buiten je ligt. Het is de cultuur die je omringt. Die cultuur is deels gestempeld door de Bijbel. De vraag is: Wat kom ik in de samenleving tegen, waar ik de Bijbel herken? Of andersom: Hoe bepaalt de cultuur hoe ik met mijn Bijbel omga?

Optelsom

Alle invalshoeken zijn krachtige motieven om de Bijbel te openen in de bijbel- of wijkkring. Je kunt de lagen afzonderlijk bekijken, maar juist in de optelsom van de verschillende benaderingen ligt de kracht. Wie de Bijbel wil gebruiken doet er goed aan om te zoeken naar de integratie van de verschillende invalshoeken, waardoor het het kringlid in de verschillende facetten van zijn of haar mens-zijn aanspreekt. Een bijbelstudiekring die zo functioneert, komt tot echt leren en zo tot echte kennis. Leren waarbij je hele mens-zijn in gemeenschap wordt aangesproken. Een Afrikaanse christen zei het eens zo: “Of course there are many books which I could read. But there is only one book which reads me!”

Roel van Swetselaar
Docent didactiek aan de Academie voor Theologie aan de Christelijke Hogeschool te Ede.

Overgenomen uit idea 4-2011, magazine voor missionaire gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie, www.ea.nl/idea

Kernwoorden: Bijbelstudie, bijbellezen, bijbel, nieuwe leren, beleving

1] De oude wortels van het nieuwe leren, Cil M. Wigmans, Alphen aan de Rijn (Scope), 2004.
2] Zie o.a. Korthagen, F.A.J. en Lagerwerf, B. Leren van binnenuit, Baarn (Nelissen), 2008
3] Zo Korthagen in: De Muynck, B. de en Vos, P. (2006), Leren voor het leven – vorming en bezieling in het onderwijs, Amsterdam (Motief), p.60.

Een onderwerp bespreken

Wed, 01 Feb 2012 14:51:48 +0100

Bram Krol bespreekt hoe je op een kringbijeenkomst het beste een onderwerp bespreekt.

Bereid je goed voor

De eerste zegen is voor jezelf, terwijl je jezelf voorbereidt op de kringbijeenkomst. Je bidt om te beginnen voor alle deelnemers bij name. Je bestudeert het thema of onderwerp voor de komende bespreking. Dat moet en mag voor je gaan leven. Je wordt er enthousiast over. Je merkt hoe het jezelf raakt. Als dat ontbreekt, kun je anderen niet bezielen. Pas daarna ben je in staat te bedenken hoe dit onderwerp de deelnemers zal raken. Hoe zal het hun denken en leven vernieuwen?

Een kringleider moet zijn onderwerp kennen. Hij gebruikt bij voorkeur meerdere hulpmiddelen, zoals een woordenboek, Bijbelse encyclopedie, concordantie en een commentaar of studiebijbel. Niet alle kringleiders zullen thuis veel naslagwerken hebben (maar wel een paar!). Het is goed als er in elke gemeente een kleine bibliotheek is, waar de kringleiders terecht kunnen.

Twee uur voorbereiding is wel het allerminste. Maar in die tijd doe je meer kennis op dan nodig is voor één bespreking. Na de studie volgt een tweede fase: ordening en selectie! Zoek uit wat in aanmerking komt voor de kringbespreking; de rest schuif je (voorlopig) terzijde. In de beperking toont zich de meester.

Hoe studeren?

Lees aandachtig je studieonderwerp, meestal één of meer bijbelgedeelten. Stel jezelf de vragen: Wie? Wat? Waar? Waarom? Daarna lees je alles weer eens en misschien nóg wel vijf keer, totdat je het je goed hebt eigen gemaakt. Geef dan antwoord op de vraag: Waar gaat het hier ten diepste om? Beantwoord die vraag in één korte zin. Zolang je meer woorden nodig hebt, heb je jouw huiswerk nog niet goed gedaan.

Wat betekenen de woorden en begrippen? Welke voortgang zie je in een verhaal? Wat is de boodschap van dit bijbelgedeelte? Zijn er opdrachten, waarschuwingen, inzichten, beloften voor ons? Wat is het meest opvallend? Welke bemoediging vind ik, welk inzicht, en welke conclusie of toepassing verbind ik eraan? Probeer dat dan weer op de kring te projecteren.

Het volgende rijtje vragen moet je na bestudering van een bijbelgedeelte of onderwerp kunnen beantwoorden. Je kunt natuurlijk ook de groep met deze vragen aan de slag laten gaan, dus houd dit lijstje als hulpmiddel bij de hand.

- Wat is de les van dit bijbelgedeelte?
- Is er een voorbeeld om na te volgen?
- Is er een belofte om te incasseren?
- Is er een fout die we moeten vermijden?
- Is er een opdracht om na te komen?
- Wat leren we over God en de mens?

Onderdelen in een thema

In een onderwerp of een bijbelgedeelte kun je vaak verschillende onderdelen onderscheiden. Zoek er twee tot vier; meer wordt teveel. Het helpt je enorm om die goed af te bakenen en te benoemen! Het brengt orde en afwisseling in de bespreking. Je kunt per onderdeel subdoelen voor de bespreking stellen. Bij een evenwichtige behandeling moeten die onderdelen alle voldoende aandacht krijgen. Je kunt per onderdeel wat vragen bedenken voor de bespreking.

Het systematisch doornemen van een onderwerp betekent dat je naar een climax toewerkt. De bespreking loopt uit op een hoogtepunt, dat is je slotconclusie of dé belangrijkste toepassing. Alle andere subonderdelen werken daar als het ware naartoe. In de voorbereiding moet je die climax goed onder woorden kunnen brengen. Wat wil je bereiken? Zolang je die vraag niet kort en duidelijk kunt beantwoorden, is jouw voorbereiding nog niet geslaagd!

Voorbeeld

Als voorbeeld de gelijkenis van de Verloren zoon uit Lukas 15. Dat verhaal is wel bij je bekend. De eerste keuze waar je voor komt te staan is, wat je als het uiteindelijke doel voor jouw kring ziet. Wil je de harde, gevoelloze houding van sommige gelovigen aan de orde stellen? Dan neem je dat hele bijbelverhaal, inclusief het slot dat de genadeloze reactie van de oudste zoon laat zien. Maar als je mensen wilt oproepen tot een oprecht geloof, dan kun je beter stoppen bij vers 24, dat eindigt met: "...hij was verloren en is gevonden." (Je moet namelijk geen bespreking ná de slottoepassing laten volgen; dat wordt immers een anticlimax!)

Laten we van dat laatste uitgaan. Dan wordt ons bijbelgedeelte: Lucas 15: 11-24. Daarin vind je als onderdelen: 1. de scheiding (:11-13); 2. de bezinning (:14-19) en 3. de terugkeer (:20-24). Ga de betekenis van elk onderdeel na, en verbind er conclusies aan. Welke waarden, inzichten en aansporingen vind je?

Welke hulpvragen kun je opstellen voor de bespreking van deze drie onderdelen? Ik geef een voorbeeld. 1. Achterhaal welke factoren het geloof van de kringleden bedreigen of nu nog onmogelijk maken. Waar staat ieder tegenover God? Wat maakt jou opstandig tegen God? 2. Vinden de kringleden van zichzelf dat ze gelukkig en tevreden zijn, ook als ze niet geloven? Herkennen ze het schuldbewustzijn van de Verloren zoon? Wat brengt hen ertoe naar God te zoeken? Kunt u zich vinden in de woorden van de jongste zoon in vers 18? 3. Stel ieder voor de keuze naar God terug te keren. Waarom nu niet? Hebt u daar een goede reden voor?

‘Bestudeer’ de groep

Je bent er echt nog niet als je alles goed bestudeerd hebt, en zelfs niet als je een goed programma met bijpassende vragen hebt opgesteld. Er is meer nodig voor een groepsgesprek. Bedenk wat in het bijzonder nodig is voor jouw kring. Waar liggen de behoeften, vragen en problemen van de groep als geheel en per persoon? In welke behoefte of nood voorziet dit bijbelgedeelte of onderwerp, of welke richting wijst het? Probeer niet alleen informatie te door te geven, maar breng een levensvernieuwende waarheid! Er zit spanning in werken met de Bijbel. God spreekt Zelf!

Je hebt al bepaald wat de 'kern' van het onderwerp is. Bepaal nu wat je wilt dat deze 'kern' uitwerkt voor de kringleden. Neem het lijstje met namen voor je, en probeer je in te denken wat ieder persoonlijk nodig heeft. Stel daar je vragen op af.

Schrijf de onderdelen van je onderwerp op, om die in goede volgorde te kunnen behandelen. Houd steeds in de gaten of alles wel bruikbaar is voor jouw specifieke kring. Bepaal vooraf wat je aan de orde zult stellen en wat je van de bespreking verwacht. Werk naar een duidelijk doel toe. Je hebt veel studie gemaakt van het onderwerp. Je hebt vragen opgesteld en de discussie geleid. Nu moet je scoren!

Doe niet wat ik eens hoorde. Een gespreksleider had zijn onderwerp tot en met uitgediept. De hele bijeenkomst ging over de precieze betekenis van een bijbelgedeelte. De discussie verliep geanimeerd, maar de groep kwam niet uit de vragen. Na een blik op de klok zei de leider: "Het is tijd om te stoppen. Ach, het maakt tenslotte echt niet uit hoe het precies zit..." De kring voelde zich 'bekocht'. Dat was een echte miskleun! Hij had zijn doel niet nauwkeurig bepaald, en een avond verloren. Misschien ook het vertrouwen...?

De Bijbel

Gods Woord is krachtig. Het is medicijn voor het hart en de ultieme waarheid. Als dat niet doorklinkt, is er iets grondig mis. De leider moet immers proberen de hele kring enthousiast te krijgen voor Bijbel en geloof. Ook kunnen verkeerde inzichten de bespreking krachteloos maken. "…en zo ontkracht u het woord van God door de tradities die u doorgeeft...," (Marcus 7:13) verweet Jezus de Farizeeën.

De héle Bijbel heeft betekenis voor ons: " Alles wat vroeger is geschreven, is geschreven om ons te onderwijzen, opdat wij door te volharden en door troost te putten uit de Schriften zouden blijven hopen." (Romeinen 15:4) "... Wat hun overkomen is, moet ons tot voorbeeld strekken; het is geschreven om ons, voor wie de tijd ten einde loopt, te waarschuwen" (1 Korintiërs 10:11) Hemel en aarde zullen verdwijnen, maar mijn woorden zullen nooit verdwijnen(Mk. 13:31). Gods bedoelingen blijven. We mogen niets als onbelangrijk beschouwen. We kunnen bij elk gedeelte vragen: Welke les bevat dit voor ons?

De hele Bijbel is waar, onfeilbaar en richtsnoer voor geloof en leven. "want nooit is een profetie voortgekomen uit menselijk initiatief: mensen die namens God spraken werden daartoe altijd gedreven door de heilige Geest"(2 Petrus. 1:21) In 2 Timoteüs 3:16 staat letterlijk: "Elk schriftwoord is van God ingegeven..." De Bijbel is niet het toevallige product van mensen!

Actuele en correcte uitleg

Vergelijk Schrift met Schrift! Dat wil zeggen: probeer de betekenis van thema's te achterhalen door vergelijking. De Bijbel legt zichzelf uit. Zoek eerst in hetzelfde hoofdstuk, dan in hetzelfde bijbelboek naar aanknopingspunten om je thema te verklaren. Zoek dan in de hele Bijbel naar parallelle gedeelten en vergelijkbare thema's, woordbetekenissen of aanhalingen. Het Nieuwe Testament staat vol aanhalingen uit het Oude. Baseer je uitleg niet op vermoedens maar op zorgvuldige studie. Je moet de betekenis proberen te vatten, zonder "eigenmachtige uitlegging" (2 Petrus 1:20).

Houd de stijl van een gedeelte in de gaten. Is het een brief, verslag, spreuk, gedicht, wet, gelijkenis of nog iets anders? Dat beïnvloedt de verklaring! Wat weet je van de schrijver, de aangeschrevenen, de historische omstandigheden? Let op herhalingen, woordspelingen, ritme en refrein, doeleinden enzovoorts. Zoek naar sleutelwoorden, kernteksten en bijzondere begrippen. Laat op een kaartje zien waar gebeurtenissen zich afspeelden.

De geboden van God zijn geldig, tenzij ze duidelijk eenmalig of voor een bepaalde tijd bestemd waren (het oude verbond), en later werden opgeheven (in het nieuwe verbond, zoals voedselwetten en wetten voor offers en tempeldienst).

Algemeen geldt: neem alles letterlijk, tenzij het duidelijk figuurlijk bedoeld is. Wanneer we dat niet in acht nemen, ontsporen we. Dan zoeken we waarheden achter de woorden van de Bijbel, maar we verstaan niet meer waar het feitelijk om gaat. Met een figuurlijke uitleg van de opstanding, het eeuwige leven of ethische normen blijft er niets van over.

Ach, en dan blijft er toch nog heel veel over wat we niet begrijpen. En wat dan nog? Het is net als in het visrestaurant. Geniet van de vis en leg de graten weg!

Stel series vragen op

Begrepen? Onderverdeeld? Doelen opgesteld? Prima! Je bent er bijna. Stel nu bij elk onderdeel enkele typerende vragen op, afwisselend en open. Die moeten de kringleden helpen het onderwerp goed te begrijpen, en om het met vrucht op zichzelf toe te passen. Zet ze op papier, want anders vergeet je ze misschien. Stel niet alleen kennisvragen, maar vooral ook vragen naar wat de bespreking en de studie de leden doen. Wat zegt dit jou? Herken je dat? Een open vraag is het startschot voor een goede bespreking!

Dit is hoofdstuk 4 uit:
Dynamiek in uw kring
ds. Bram Krol
opyright: 2004, Agapè / Bram Krol
uitgever: Johannes Multi Media, Doorn
ISBN: 90-5798-169-6

Kernwoorden: Kleine groep, kring, huiskring, onderwerp, thema, Bijbelstudie

Tien handvatten voor het gesprek met moslims

Fri, 03 Feb 2012 19:55:59 +0100

Herman Takken, stafmedewerker van stichting Evangelie & Moslims, geeft tips voor geloofsgesprekken met moslims.

1. Oprechte interesse

Is mijn bereidheid tot gesprek opgelegd of ingegeven door oprechte belangstelling? Sta ik echt voor de ander open? Is de ander voor mij ‘een moslim’ of ‘Ali’- iemand met een naam? De Bijbel spreekt van gastvrijheid, vriendelijkheid, onvoorwaardelijke liefde. Die liefde hoort mijn houding, woorden en daden te bepalen.

2. Voorkennis

Kennis van cultuur en godsdienst is geen vereiste, maar kan wel helpen op een goede manier met de ander om te gaan. Door kennis kunnen misverstanden voorkomen worden. Zo kan ik de ander beter begrijpen. Het gaat in feite om mijn grondhouding, want kennis over de ander kan ook leiden tot arrogante betweterigheid. Het zal duidelijk zijn dat de ander zich hierdoor innerlijk afsluit en dat echte communicatie onmogelijk wordt.

3. Luisteren

De beste gesprekken ontstaan daar waar ik werkelijk naar de ander luister. De ander is niet 'de moslim' die ik al ken vanuit de boekjes. Al luisterend kan ik het meest ontdekken van de ander en van zijn of haar waarden of geloof en kan er een goede basis ontstaan waarop óók het geloofsgesprek gevoerd kan worden. Er dienen immers antwoorden gegeven te worden op vragen die werkelijk bij de ander leven; niet op vragen waarvan ik denk dat ze bij de ander leven. Zo kan ik eventueel ingaan op noden bij de ander of kan ik mijn nood delen met de ander.

4. Eerlijkheid

Het klinkt als iets vanzelfsprekends, maar vergis je niet. Voor velen is het moeilijk om in eerlijkheid het positieve in het leven en het geloof van de ander te erkennen en te waarderen. In de Koran zijn sporen van het bijbelse getuigenis terug te vinden.
Dezelfde eerlijkheid gebiedt ook te zeggen dat er wezenlijke en diepgaande verschillen zijn. Wat we oppervlakkig gemeenschappelijk hebben, gaat inhoudelijk op veel punten uiteen. Ook als het gaat om de kern van ons geloof. Jezus Christus is voor moslims niet de Gekruisigde en Opgestane.

5. De Bijbel (een aansprekend boek)

Het beste evangelisatiemiddel in het contact met moslims is de Bijbel. Allereerst omdat de denk- en leefwereld van dit boek zo dicht staat bij de oosterse wereld waaruit zij veelal komen. Bij het lezen van de Bijbel herkennen zij de cultuur van hun thuisland. Maar zij vinden daarin ook verhalen, begrippen en namen die hen (ten dele) vertrouwd zijn vanuit de Koran. Ik kan proberen het gesprek zó te voeren, dat de ander de bijbelse inhoud en betekenis ontdekt van deze verhalen en woorden.

6. De Bijbel (een vervalst boek)

Wees je bewust van de huiver bij moslims om de Bijbel te lezen. Zij hebben veelal te horen gekregen dat het een vervalst boek is. Vermijd een gesprek over het gelijk van de Bijbel tegenover de Koran. Nodig uit om de Bijbel daadwerkelijk te lezen en zo iets meer te ontdekken van wat er werkelijk staat in het boek van joden en christenen. Ontdekt de moslim bij mij grote eerbied voor dit Woord van God? Kan ik spreken vanuit de eigen beleving zodat het niet bij theorie blijft? Ziet de moslim iets van de inhoud van dit boek in werking in mijn leven?

7. Niet te programmeren

Het gesprek zal steeds weer verrassend anders uitpakken dan je dacht of vermoedde. Mensen en situaties zijn steeds weer verschillend. Dat vraagt om een flexibele opstelling en de bereidheid in te spelen op situaties die zich in dergelijke ontmoetingen voordoen. Het maakt het gesprek ook steeds weer tot een spannend gebeuren: God schakelt mensen zoals jij in, die gegrepen zijn door Zijn liefde, met ieder zijn of haar gaven en mogelijkheden.

8. Taalmogelijkheden

Voor een deel van de moslims is Nederlands niet de moedertaal. Ze kunnen daar veel moeite mee hebben, ook al wonen zij al jaren in Nederland. Sterker nog, sommigen spreken geen of nauwelijks Nederlands. Dat bemoeilijkt het gesprek. Tegelijkertijd zullen buitenlanders het dan juist waarderen, als mensen hen niet ontwijken, maar met hen om willen gaan, geduld met en begrip voor hun taalproblemen hebben. Ik kan nog verder gaan en een stapje in de richting van de ander doen door iets te leren van zijn of haar moedertaal. Ik realiseer mij dan hoe moeilijk het is om mij in een andere taal verstaanbaar te maken en kom daarmee een beetje op voet van gelijkheid. Het is een signaal dat ik de ander wil begrijpen.

9. Doen

Een Engelse zendelinge zei eens: ‘The workman is trained by his work’. We hoeven niet eerst allerlei cursussen gevolgd te hebben en alles perfect te weten. De barrière om daadwerkelijk tot contact te komen kan er zelfs groter door worden. Vaak vinden de beste ontmoetingen en gesprekken plaats in alle eenvoud, zonder studie of training vooraf. Bijvoorbeeld als buren, collega’s of ouders via de school. Wanneer men elkaar opmerkt en met elkaar wil omgaan en vreugden en noden kan delen.

10. Het gebed

Bidden doet ons de ander als het ware zien door de ogen van de Heiland. Wie bidt voor de ander (en voor zichzelf) vindt de juiste houding. God Zelf kan ons bewaren voor hoogmoed en vooroordelen en kan ons ware nederigheid, liefde en vrijmoedigheid geven. Het is ook alleen door Zijn Woord en Geest, dat moslims kunnen gaan geloven dat Jezus werkelijk de Heiland is. Daarom is het gebed van zo’n groot en wezenlijk belang. Alleen Hij kan mensen aanraken en ervan overtuigen dat het evangelie werkelijk Goed Nieuws is.

Herman Takken,
Evangelie & Moslims

www.evangelie-moslims.nl

Kernwoorden: Moslim, islam, koran, evangelisatie, missionair, missionaire gemeente