De ontwikkeling van Web 2.0¹, de opkomst van sociale netwerken als Hyves, Facebook en LinkedIn en de snel groeiende populariteit van online diensten als Twitter en RSS Feeds laten er geen twijfel over bestaan: nieuwe media veranderen het communicatielandschap totaal. Tegelijkertijd veranderen er structureel zaken ten aanzien van religie. Niet alleen bestaan er heel veel verschillende opvattingen over geloven, ook de manier waarop religie zich manifesteert, verandert drastisch van karakter.

Netwerksamenleving

Vanuit de industriële samenleving (met veel ratio, een scherp onderscheid tussen de private en publieke sfeer en de ‘afbakening’ en ‘eenduidige positie’ van de Nederlandse verzuiling) zijn we terecht gekomen in een netwerksamenleving. Die kenmerkt zich juist door het vervagen van de grenzen tussen de verschillende maatschappelijke sferen. Het is niet meer vanzelfsprekend dat mensen zich houden aan de overtuigingen en moraal van bijvoorbeeld één specifieke kerk of politieke groepering.

Ook lijkt het steeds minder van belang dat verschillende opvattingen en praktijken één samenhangend geheel vormen. Mensen bewegen zich tussen diverse netwerken en relaties. Bovendien blijkt de verbondenheid met dit soort netwerken veel losser, vaak maar gedeeltelijk of tijdelijk en ook minder verplichtend dan bijvoorbeeld vroeger de band met de zuil.

Jongeren nemen niet meer klakkeloos het geloof van hun familie over. Religie wordt steeds meer een bewuste en persoonlijke keuze. En toenemende multireligiositeit zorgt voor een veelkleurig en meerstemmig landschap, waarin nieuwe netwerken, scheidslijnen en bondgenootschappen ontstaan.

Update van denken

Wat kunnen deze ontwikkelingen in de samenleving betekenen voor de kerk? Moet er een ouderling aangesteld worden met de portefeuille ‘nieuwe media’? Met trendy technieken alleen bindt een kerk geen mensen aan zich en dát is nu juist de grootste uitdaging van een netwerksamenleving. Meer dan ooit zijn kerken en christelijke organisaties genoodzaakt de taal te spreken van de mensen die ze willen bereiken.

Wie structureel zichtbaar en relevant wil blijven, heeft een update van denken nodig, een nieuwe versie, als het ware een soort ‘Geloven versie 2.0’. Niet langer kun je uitgaan van de vanzelfsprekende loyaliteit van leden. Niet langer kun je uitgaan van een passieve consument. Niet langer kun je uitgaan van duidelijke en strikte grenzen. Onze samenleving vraagt om denken in het leggen van verbindingen, ruimte voor diversiteit en mogelijkheid tot interactie. Als kerk heb je dus mensen en strategieën nodig die bruggen kunnen slaan tussen diverse maatschappelijke groepen, een samenbindende factor vormen en mogelijkheid bieden tot actief meedoen en het samen ontwikkelen van het kerk-zijn. Makkelijke antwoorden zijn er niet, uitdagingen om erover door te denken te over.

Vincenza La Porta
Met dank aan Karlijn Goossen, onderzoeker bij het lectoraat Religie in Media en de publieke ruimte aan de academie voor Journalistiek en Communicatie van de CHE te Ede en lid van Trendscan.

Sinds dit jaar neemt de EA deel aan informele ontmoetingen onder de naam Trendscan, geïnitieerd door de CHE en EO. Deze bijeenkomsten zijn bedoeld om trends en ontwikkelingen in de cultuur te verkennen en onze houding en reactie daarop als christelijke organisaties.

Overgenomen uit idea 4-2010, vakblad voor gemeenteopbouw van de Evangelische Alliantie, www.ea.nl

Kernwoorden: Trend, verandering, netwerksamenleving, netwerk, communicatie, evangelisatie

1. De eerste fase van internet (web 1.0) ging over het verbinden van computers en het beschikbaar stellen van informatie. De nieuwe fase van internet (web 2.0), een duidelijk waarneembare trend, gaat over het verbinden van mensen en het mogelijk maken om communities, gemeenschappen, te vormen.