Er zijn meer vreemde tegenstellingen rondom het vasten. Ik ken mensen die heel bewust aan vasten doen, zo af en toe, en daar uitdrukkelijk bij zeggen dat ze er een hekel aan hebben, een hartgrondige hekel. "Vasten? Bah! Maar ik doe het wel, omdat ik weet dat het nodig is!" Daarnaast ken ik mensen die naar een vastenperiode uitzien als naar een bergtocht, waarbij je de top hoopt te bereiken en waar je uiteindelijk, na een lange weg, een schitterend panorama te wachten staat. Of mensen die verlangen het vasten een ruimere plek in hun leven te geven.

Welvaart

Een laatste tegenstelling is die van onze welvaartsmaatschappij. Letterlijk alles is te koop, voortdurend maken we elkaar wijs dat je geen dag zonder eten kunt, dat de kleren die je gisteren kocht morgen alweer verouderd zijn en dat je ongelukkig bent als je seksueel niet actief bent. Elke behoefte moet instant worden bevredigd. In zo'n samenleving zijn er ook mensen die bij tijd en wijle vasten, doelbewust. Omdat vasten ook een oefening is in het nee-zeggen tegen jezelf.

Niet-eten

Wat is vasten eigenlijk? En wat is het niet? Het is geen christelijke vorm van hongerstaking waarin je kost-wat-kost iets van God gedaan wilt krijgen. Of een kuur om je lijf weer wat op orde te krijgen. Dat kan nodig zijn, maar het Bijbelse vasten heeft een ander doel, een hoger doel.
Vasten betekent in de Bijbel letterlijk: niet-eten. Je onthouden van voedsel. Wel drinken, want een mens kan normaal gesproken hooguit drie dagen zonder drinken. Of je gedeeltelijk onthouden van voedsel: minder eten. Of je onthouden van lekkernijen, zoals snoep, zoetigheid, wijn, vlees: soberheidvasten.

Intensiever zoeken

Waarom doet iemand in onze tijd aan vasten? In Bijbelse termen: vasten doe je om intensiever dan anders God te zoeken. Omdat je ergens mee worstelt en je gebeden tot God wilt ondersteunen met vasten. Zoals David die bidt en vast om het leven van zijn zoon die dodelijk ziek is (2 Sam. 12). Zoals Nehemia die lijdt aan de malaise van zijn volk. In ballingschap. Jeruzalem ligt in puin. Geen tempel, geen plaats om te offeren aan de Eeuwige. Als Nehemia hiervan hoort gaat hij bidden en hij ondersteunt dat met vasten (Neh. 1). Zoals ook Esther die met haar volk in grote nood is: een Holocaust dreigt. Ze roept een driedaagse vasten uit (Est. 4). Of zoals de apostelen in Antiochië. Eerst vasten ze om wijsheid van God te ontvangen. Daarna vasten ze om Barnabas en Saulus uit te kunnen zenden (Hand. 12:24-13:3).

Vastendagen

Ook onze gereformeerde traditie - met name de vroegste periode van de Reformatie, in de 16e eeuw - heeft tijden en dagen van vasten gekend. De Reformatie brak met de sterke tendens tot veruiterlijking in het middeleeuwse roomse leven en wees het vasten tot genoegdoening voor de zonden resoluut af. Alleen door genade, alleen door geloof! Maar het vasten, als Bijbelse praktijk, bleef bestaan: als verootmoediging, als zelfbeheersing of om Gods aangezicht te zoeken. In tijden van nood (pestepidemieën, hongersnood, vervolging van Hugenoten) konden er bid- en vastendagen worden uitgeroepen. Zelfs bij de verkiezing van een predikant door de gemeente kon er worden gevast. Vanaf de 17e eeuw bleef er echter van deze vastendagen steeds minder over ….

Veertigdagentijd

Waarom doet iemand anno 2005 aan vasten? Bijvoorbeeld omdat het vanaf 9 februari weer Veertigdagentijd is, 40 dagen op weg naar Pasen: van oudsher een tijd van bezinning, van inkeer, een meditatief meelopen op de weg van Jezus naar Jeruzalem en naar het kruis. De Veertigdagentijd, een tijd om te vasten bij uitstek. En tijd vrij te maken voor het bijwonen van vieringen, voor bijbellezing, voor gebed, voor het lezen van lectuur die je geest opbouwt, die de relatie met God kan verdiepen.

Vanzelfsprekend

Vasten doe je met een hoger doel. Je kunt een maaltijd overslaan. Of meerdere maaltijden, meerdere dagen. Of minder eten gedurende een bepaalde periode. Of je onthouden van bepaalde lekkernijen.
Je kunt ook mediavasten: geen tv-kijken, geen krant lezen, niet internetten, niet … en de tijd die vrij komt benutten om God te zoeken. In het gezin kun je ook met de kinderen hier een weg in zoeken en de kinderen laten kiezen wat ze in bepaalde periodes van de Veertigdagentijd willen laten staan.
Is het vasten een verplichting? Nee, het is geen elfde gebod. Het is een mogelijkheid. En wie de Bijbel er op naleest, ontdekt zelfs dat het vasten voor de eerste christenen ergens ook een vanzelfsprekendheid was, een onderdeel van het normale christelijke leven. Christenen hebben er in alle tijden een praktijk van vasten op nagehouden, door de hele kerkgeschiedenis heen. Ook valt het me vaak op dat derde-wereld-christenen er veel meer vertrouwd mee zijn dat wij.

Vasten is niet leuk. Alle onthouding kost moeite, en als het je niks kost is het geen onthouding en ook geen vasten. En soms wil het niet: te moe, te gestrest. Maar ook hier is er weer die vreemde tegenstelling: wie er eenmaal aan begint, die ontdekt vroeg of laat: vasten smaakt naar meer!

Drs. Jan Minderhoud

www.biddeniseenweg.nl

Kernwoorden: Vasten, vastentijd, vastendag, veertigdagentijd, bidden, gebed, gebeden, bidstond